၃၂. နိဿယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၂၃၀. ဗျတ္တဿာတိ ‘‘ကာရိယ’’န္တိ ကိတကယောဂေ ကတ္တရိ ဆဋ္ဌီ. ဗျတ္တော စ နာမ ‘‘ပဉ္စဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတေန ဘိက္ခုနာ အနိဿိတေန ဝတ္ထဗ္ဗံ၊ အာပတ္တိံ ဇာနာတိ၊ အနာပတ္တိံ ဇာနာတိ၊ လဟုကံ အာပတ္တိံ ဇာနာတိ၊ ဂရုကံ အာပတ္တိံ ဇာနာတိ၊ ဥဘယာနိ ခေါ ပနဿ ပါတိမောက္ခာနိ ဝိတ္ထာရေန သွာဂတာနိ ဟောန္တိ သုဝိဘတ္တာနိ သုပ္ပဝတ္တီနိ သုဝိနိစ္ဆိတာနိ သုတ္တသော အနုဗျဉ္ဇနသော. ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတေန ဘိက္ခုနာ အနိဿိတေန ဝတ္ထဗ္ဗ’’န္တိ (မဟာဝ. ၁၀၃) ဧဝံ ဝုတ္တဗျတ္တော စ ဗဟုဿုတဗျတ္တော စ ဝေဒိတဗ္ဗော.

တတ္ထ သုဝိဘတ္တာနီတိ သုဋ္ဌု ဝိဘတ္တာနိ ပဒပစ္စာဘဋ္ဌသင်္ကရဒေါသဝိရဟိတာနိ. သုပ္ပဝတ္တီနီတိ ပဂုဏာနိ ဝါစုဂ္ဂတာနိ. သုဝိနိစ္ဆိတာနိ သုတ္တသောတိ ခန္ဓကပရိဝါရတော အာဟရိတဗ္ဗသုတ္တဝသေန သုဋ္ဌု ဝိနိစ္ဆိတာနိ. အနုဗျဉ္ဇနသောတိ အက္ခရပဒပါရိပူရိယာ သုဝိနိစ္ဆိတာနိ အက္ခဏ္ဍာနိ အဝိပရီတက္ခရာနိ. ဧတေန အဋ္ဌကထာ ဒီပိတာ. အဋ္ဌကထာတော ဟိ ဧသ ဝိနိစ္ဆယော ဟောတီတိ. ဗဟုဿုတဗျတ္တော ပန ယေန သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန ဒွေ မာတိကာ ပဂုဏာ ဝါစုဂ္ဂတာ၊ ပက္ခဒိဝသေသု ဓမ္မသဝနတ္ထာယ သုတ္တန္တတော စတ္တာရော ဘာဏဝါရာ၊ သမ္ပတ္တာနံ ပရိသာနံ ပရိကထနတ္ထာယ အန္ဓကဝိန္ဒမဟာရာဟုလောဝါဒအမ္ဗဋ္ဌသဒိသော ဧကော ကထာမဂ္ဂေါ၊ သံဃဘတ္တမင်္ဂလာမင်္ဂလေသု အနုမောဒနတ္ထာယ တိဿော အနုမောဒနာ၊ ဥပေါသထပ္ပဝါရဏာဒိဇာနနတ္ထံ ကမ္မာကမ္မဝိနိစ္ဆယော၊ သမဏဓမ္မကရဏတ္ထံ သမာဓိဝသေန ဝိပဿနာဝသေန ဝါ အရဟတ္တမဂ္ဂပရိယောသာနမေကံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဧတ္တကံ ဥဂ္ဂဟိတံ၊ သွာယံ ဝုစ္စတိ. နတ္ထိ နိဿာယ ကာရိယန္တိ အာစရိယာဒိံ နိဿာယ ဝါသေန ကတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ. ‘‘နိဿယကာရိယ’’န္တိ ဝါ ပါဌော၊ နိဿယေန ကာရိယန္တိ သမာသော. ဇီဝဿ ယတ္တကော ပရိစ္ဆေဒေါ ယာဝဇီဝံ.

၂၃၁. တေန နိဿာယ ဝသန္တေန ဧဝံ နိဿယော ဂဟေတဗ္ဗောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဧကံသ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧကံသန္တိ ဧကော အံသော အဿ စီဝရဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ကိရိယာဝိသေသနံ ဝါ ဘုမ္မတ္ထေ ဝါ ဥပယောဂဝစနံ၊ ဧကသ္မိံ အံသေတိ အတ္ထော. အဉ္ဇလိ ကရပုဋော. ယာဝတတိယကံ ဝဒေတိ ဥပသမ္ပဒါယ သဋ္ဌိဝဿေန သတ္တတိဝဿေန ဝါပိ ဗျတ္တဿ နဝကဿ သန္တိကေ ယာဝတတိယကံ ဝစနံ ကရေယျ. ယာဝတတိယော ဝါရော အဿာတိ ကိရိယာဝိသေသနသမာသော. အာယသ္မတောတိ အာယသ္မန္တံ. ဝစ္ဆာမီတိ ဝသာမိ. ဥပဇ္ဈံ ဂဏှန္တေနာပိ ‘‘ဥပဇ္ဈာယော မေ၊ ဘန္တေ၊ ဟောဟီ’’တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. တံ ပန ‘‘အာစရိယော’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ဥပဇ္ဈာယော’’တိ ဝစနံ ဝိသေသောတိ ဧတ္ထ ဝါစာဘေဒတော န ဝိသုံ ဝုတ္တံ. န ကေဝလမေတ္ထ နိဿယုပဇ္ဈာယဂဟဏေ၊ ဂါမပ္ပဝေသနာဒီသုပိ ဧဝမေဝ ကတွာ ‘‘အဟံ အာဝုသော’’တိ ဝါ ‘‘ဘန္တေ’’တိ ဝါ ဝတွာ ‘‘ဂါမပ္ပဝေသနံ အာပုစ္ဆာမီ’’တိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗံ.

၂၃၂. နိဿယပဋိပ္ပဿဒ္ဓိံ ဒဿေတိ ‘‘ပက္ကန္တေ’’တိအာဒိနာ. ပက္ကန္တေတိ ဥပဇ္ဈာယေ အာစရိယေ သဒ္ဓိဝိဟာရိကေ အန္တေဝါသိကေ စ ဂါမာဒီသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ အာပုစ္ဆိတွာ ဝါ အနာပုစ္ဆိတွာ ဝါ ဂတေ. တေသု ယေန ကေနစိ ‘‘အသုကံ နာမ ဂါမံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ ဝုတ္တေ တေသုယေဝ ယေန ကေနစိ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတေပိ တံ တံ နိယမံ အတိက္ကမိတွာ ပက္ကန္တေပိ အနာပုစ္ဆာ ပန ဥပစာရသီမာတိက္ကမေန ပက္ကန္တေပိ နိဿယော သမ္မတိ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ. ပက္ခသင်္ကန္တေတိ တိတ္ထိယပက္ခသင်္ကန္တေ စာပိ ဝိဗ္ဘန္တေ စာပိ မရဏေန စ တင်္ခဏညေဝ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ. အာဏတ္တိ နာမ ‘‘ပဏာမေမိ တ’’န္တိ ဝါ ‘‘မာ ဣဓ ပဝိသာ’’တိအာဒိကာ နိဿယပ္ပဏာမနာ. တာယ ပဏာမိတေန အာစရိယုပဇ္ဈာယာ ခမာပေတဗ္ဗာ. အခမန္တေသု ဒဏ္ဍကမ္မံ ကတွာ တသ္မိံ ဝိဟာရေ မဟာထေရေ ဂဟေတွာပိ သာမန္တဝိဟာရေ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာပိ ခမာပေတဗ္ဗာ. န ခမန္တိ စေ၊ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ သဘာဂါနံ သန္တိကေ ဝသိတဗ္ဗံ. ယေန ကေနစိ ကာရဏေန န သက္ကာ ဟောတိ တတြ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ သဘာဂါနံ သန္တိကေ ဝသိတုံ၊ တံယေဝ ဝိဟာရံ အာဂန္တွာ အညဿ သန္တိကေ နိဿယံ ဂဟေတွာ ဝသိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ‘‘ပဉ္စဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ အပ္ပဏာမေန္တော ဥပဇ္ဈာယော သာတိသာရော ဟောတိ၊ ပဏာမေန္တော အနတိသာရော ဟောတိ. ဥပဇ္ဈာယမှိ နာဓိမတ္တံ ပေမံ ဟောတိ၊ နာဓိမတ္တော ပသာဒေါ ဟောတိ၊ နာဓိမတ္တာ ဟိရီ ဟောတိ၊ နာဓိမတ္တော ဂါရဝေါ ဟောတိ၊ နာဓိမတ္တာ ဘာဝနာ ဟောတိ. ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စဟင်္ဂေဟိ။ပေ။ ဟောတိ (မဟာဝ. ၆၈). ပဉ္စဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ အန္တေဝါသိကံ အပ္ပဏာမေန္တော အာစရိယော။ပေ။ ဟောတီ’’တိ (မဟာဝ. ၈၁) ဝုတ္တတ္တာ ပန အသမ္မာဝတ္တန္တေ အန္တေဝါသိကသဒ္ဓိဝိဟာရိကေ အပ္ပဏာမေန္တာ အာစရိယုပဇ္ဈာယာ ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဘာဝနာတိ မေတ္တာဘာဝနာ. ဥပဇ္ဈာယသမောဓာနံ ပန တဿ ဒဿနသဝနဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၂၃၃. အလဇ္ဇိန္တိ –

‘‘သဉ္စိစ္စ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ၊

အာပတ္တိံ ပရိဂူဟတိ၊

အဂတိဂမနဉ္စ ဂစ္ဆတိ၊

ဧဒိသော ဝုစ္စတိ အလဇ္ဇိပုဂ္ဂလော’’တိ. (ပရိ. ၃၅၉) –

ဧဝံ ဝုတ္တလက္ခဏံ အလဇ္ဇိံ. နိဿယံ ဒေန္တေနာပိ လဇ္ဇိနောယေဝ ဒါတဗ္ဗံ. ‘‘န ဘိက္ခဝေ အလဇ္ဇီနံ နိဿယော ဒါတဗ္ဗော. ယော ဒဒေယျ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (မဟာဝ. ၁၂၀) ဟိ ဝုတ္တံ. အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗဿ ကတိပါဟံ အာစာရံ ဥပပရိက္ခိတွာ ဒါတဗ္ဗံ. အပုဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ သမ္ဗန္ဓိသဒ္ဒတ္တာ ပုဗ္ဗ-သဒ္ဒေန ပုဗ္ဗဝါသော ဂဟိတော၊ နတ္ထိ ပုဗ္ဗော အဿာတိ အပုဗ္ဗံ၊ နဝန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. စတ္တာရိ ပဉ္စ ဝါ ပရိမာဏမေတေသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ဧတ္ထ ပန ပရိမာဏ-သဒ္ဒသန္နိဓာနေန သင်္ချေယျဝါစိနောပိတေ သင်္ချာမတ္တဝါစိနော ဟောန္တီတိ စတုပဉ္စသင်္ချာပရိမာဏမေဝ သင်္ချေယျမာဟ၊ တသ္မာ ဝိဂ္ဂဟပဒတ္ထေဟိ ဘိန္နော အညပဒတ္ထော သမ္ဘဝတီတိ သမာသော. ဝါ-သဒ္ဒဿ ယော ဝိကပ္ပတ္ထော၊ တတ္ထ စာယံ သမာသော၊ စတ္တာရိ ဝါ ပဉ္စ ဝါ၊ စတုပဉ္စ အဟာနိ၊ တေသံ အဟာနံ သမာဟာရော စတုပဉ္စာဟံ. ဘိက္ခုသဘာဂတန္တိ သမာနော ဘာဂေါ လဇ္ဇိတာသင်္ခါတော ကောဋ္ဌာသော ယေသံ၊ ဘိက္ခူဟိ သဘာဂါ၊ တေသံ ဘာဝေါ ဘိက္ခုသဘာဂတာ၊ တံ၊ ပေသလဘာဝန္တိ အတ္ထော. ‘‘ထေရော လဇ္ဇီ’’တိ ဇာနန္တေန ပန ပကတိယာ နိဿယဒါနဋ္ဌာနံ ဂတေန စ တဒဟေဝ ဂဟေတဗ္ဗော၊ ဧကဒိဝသမ္ပိ ပရိဟာရော နတ္ထိ. သစေ ‘‘ဩကာသေ အလဘန္တေ ပစ္စူသသမယေ ဂဟေဿာမီ’’တိ သယတိ၊ အရုဏံ ဥဂ္ဂတမ္ပိ န ဇာနာတိ၊ အနာပတ္တိ. လဒ္ဓပရိဟာရေနာပိ ဝသိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ.

၂၃၄. ‘‘လဗ္ဘတီ’’တိ ကမ္မနိ နိပ္ဖန္နတ္တာ အဝုတ္တကတ္တာတိ ‘‘အဒ္ဓိကဿာ’’တိအာဒီသု ကတ္တရိ သာမိဝစနံ၊ ‘‘အဒ္ဓိကေနာ’’ တိအာဒိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘သလ္လက္ခေန္တေနာ’’တိ ပန သရူပေနေဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ. ဝသိတုန္တိ ဝုတ္တကမ္မံ. ဘာဝေ ဟိ တုံ-ပစ္စယော၊ ဝါသောတိ အတ္ထော. ယာစိတဿာတိ ‘‘ဂိလာနုပဋ္ဌာကဿ စာ’’တိ ဧတ္ထ ဝိသေသနံ. သစေ ပန ‘‘ယာစာဟိ မ’’န္တိ ဝုစ္စမာနောပိ ဂိလာနော မာနေန န ယာစတိ၊ ဂန္တဗ္ဗံ. အရညေ ဝါ သလ္လက္ခေန္တေန ဖာသုကန္တိ ယတ္ထ ဝသန္တဿ ပဋိလဒ္ဓတရုဏသမထဝိပဿနာဝိသေသဘာဂိတာဝသေန ဖာသု ဟောတိ၊ တသ္မိံ အရညေ တာဒိသံ ဖာသုဝိဟာရံ သလ္လက္ခေန္တေန အာရညကေန. ဒါယကေ အသန္တေတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. တာဝါတိ အဝဓိမှိ၊ အဒ္ဓိကာဒီဟိ ယာဝ နိဿယဒါယကော လဗ္ဘတိ၊ တာဝ၊ အာရညကေန ပန ‘‘ပဋိရူပေ နိဿယဒါယကေ သတိ နိဿာယ ဝသိဿာမီ’’တိ အာဘောဂံ ကတွာ ယာဝ အာသာဠှိပုဏ္ဏမာ၊ တာဝါတိ အတ္ထော. ‘‘သစေ ပန အာသာဠှိမာသေ အာစရိယော နာဂစ္ဆတိ၊ ယတ္ထ နိဿယော လဗ္ဘတိ၊ တတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၂၁). အန္တောဝဿေ ပန နိဗဒ္ဓဝါသံ ဝသိတဗ္ဗံ၊ နိဿယော စ ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၂၁) ဟိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ.

အမှာကံ ပန ကေစိ အန္တေဝါသိကတ္ထေရာ ‘‘န ဘိက္ခဝေ ဝဿံ န ဥပဂန္တဗ္ဗံ. ယော န ဥပဂစ္ဆေယျ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’တိ (မဟာဝ. ၁၈၆) စ ‘န ဘိက္ခဝေ တဒဟု ဝဿူပနာယိကာယ ဝဿံ အနုပဂန္တုကာမေန သဉ္စိစ္စ အာဝါသော အတိက္ကမိတဗ္ဗော. ယော အတိက္ကမေယျ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’တိ (မဟာဝ. ၁၈၆) ပါဠိဝစနတော ကေနစိ ကာရဏေန နိဿယံ အလဘမာနေနပိ န သက္ကာ အန္တောဝဿေ ဝဿံ အနုပဂန္တုံ. ‘အန္တောဝဿေ ပနာ’တိအာဒီသု ပန စ-သဒ္ဒေါ အနွာစယတ္ထော၊ တသ္မာ တေနာပိ ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗမေဝါ’’တိ ဝဒိံသု.

မယံ ပနေတ္ထ ဧဝမဝေါစုမှ ‘‘ဘဂဝတာ အနုပဂမနေ ဒုက္ကဋံ အနန္တရာယိကဿေဝ ဝုတ္တံ၊ တေနေဝ ‘ကေနစိ အန္တရာယေန ပုရိမိကံ အနုပဂတေန ပစ္ဆိမိကာ ဥပဂန္တဗ္ဗာ’တိ အဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၈၅) ဝုတ္တံ. အန္တရာယော စ နာမ အန္တရာ ဝေမဇ္ဈေ ဧတီတိ အန္တရာယော၊ ယော ကောစိ ဗာဓကပ္ပစ္စယတာယ အဓိပ္ပေတော ဝုစ္စတိ ‘န လဘန္တိ ပတိရူပံ ဥပဋ္ဌာကံ၊ ဧသေဝ အန္တရာယောတိ ပက္ကမိတဗ္ဗ’န္တိအာဒီသု (မဟာဝ. ၂၀၁) ဝိယ၊ တသ္မာ ဗာဓကပ္ပစ္စယတာ အဓိပ္ပေတာ. နိဿယာလာဘောပိ အန္တရာယောတွေဝ ဝိညာယတိ. သက္ကာ ဟိ ဝတ္တုံ ‘အန္တရာယော ဝဿူပဂမော သန္နိဿယတ္တာ တရုဏသမထဝိပဿနာလာဘီနံ ကတောကာသော ဝိယာ’တိ. တရုဏသမထဝိပဿနာလာဘီနမ္ပိ ဟိ ကတောကာသေပိ ‘သစေ ပန အာသာဠှိမာသေ အာစရိယော နာဂစ္ဆတိ၊ ယတ္ထ နိဿယော လဗ္ဘတိ၊ တတ္ထ ဂန္တဗ္ဗ’န္တိ ဒဠှံ ကတွာ အဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၂၁) ဝုတ္တံ. အမှာကံ ဂရူဟိ စ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၁၂၁) ‘အာစရိယံ အာဂမေန္တဿေဝ စေ ဝဿူပနာယိကဒိဝသော ဟောတိ၊ ဟောတု၊ ဂန္တဗ္ဗံ တတ္ထ၊ ယတ္ထ နိဿယဒါယကံ လဘတီ’တိ ဝဿူပနာယိကဒိဝသေပိ နိဿယတ္ထာယ ဂမနမေဝ ဝုတ္တံ. အထ စ ပန မဟာကာရုဏိကောပိ ဘဂဝါ ‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဂိလာနုပဋ္ဌာကေန ဘိက္ခုနာ နိဿယံ အလဘမာနေန ယာစိယမာနေန အနိဿိတကေန ဝတ္ထု’န္တိ (မဟာဝ. ၁၂၁) ဂိလာနဝိသယေပိ နိဿယံ ဂရုကံ ကတွာ ပဋ္ဌပေသိ. ယံ ပန အနိဿယံ၊ တံ အနန္တရာယံ နိဿယမုတ္တကဿ ဝဿူပဂမနံ ဝိယ. အပိစ နာဝါယ ဂစ္ဆန္တဿ ပန ဝဿာနေ အာဂတေပိ နိဿယံ အလဘန္တဿ အနာပတ္တီတိ နာဝါယ ဂစ္ဆတောယေဝ အာဝေဏိကာ အနာပတ္တိကတာ ဝုတ္တာ. တသ္မာ နိဿယာလာဘော ဗာဓကပ္ပစ္စယော ဝဿူပဂမနဿ၊ န ဝဿူပဂမနံ နိဿယဿာတိ အန္တရာယောယေဝ နိဿယာလာဘော. တတောယေဝ ဋီကာယံ ‘အန္တောဝဿေ ပန အနိဿိတေန ဝတ္ထုံ န ဝဋ္ဋတီ’တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာယေဝ စ ‘အန္တောဝဿေ ပနာ’တိအာဒီသု နိဿယဒါယကေ သတိ နိဗဒ္ဓဝါသံ ဝသိတဗ္ဗဉ္စ နိဿယော ဂဟေတဗ္ဗော စ ဟောတီတိ ဂမနကိရိယာယ ခီယမာနတာဝသေန စ-သဒ္ဒေါ သမုစ္စယော ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ.

နိဿယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.