၂. သံဃာဒိသေသနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၉. ဝုဋ္ဌာနဿ ဂရုကတ္တာ ဂရုကာတိ သံဃာဒိသေသာ ဝုစ္စန္တိ. နဝါတိ တေသံ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ. နနု ‘‘နဝါ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ၊ ‘‘တေရသာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ? နာယံ ဒေါသော၊ စိရေနာပဇ္ဇိတဗ္ဗေ စတ္တာရော ယာဝတတိယကေ ဌပေတွာ ဝီတိက္ကမက္ခဏေယေဝ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗာ ပဌမာပတ္တိကာ ဝုစ္စန္တီတိ. ဣဒါနိ တေ ဒဿေတုံ ‘‘မောစေတုကာမတာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ သုက္ကဿာတိ အာသယဓာတုနာနတ္တတော နီလာဒိဝသေန ဒသဝိဓေ သုက္ကေ ယဿ ကဿစိ သုက္ကဿ. မောစေတုကာမတာတိ မောစေတုကာမတာယ၊ ယ-ကာရော လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော. ဣမိနာ ပန ဝစနေန မောစနဿာဒ မုစ္စနဿာဒ မုတ္တဿာဒမေထုနဿာဒ ဖဿဿာဒ ကဏ္ဍုဝနဿာဒ ဒဿနဿာဒ နိသဇ္ဇနဿာဒ ဝါစဿာဒ ဂေဟသိတပေမ ဝနဘင်္ဂိယ သင်္ခါတေသု ဧကာဒသဿာဒေသု ဧကံယေဝ မောစနဿာဒံ ဒဿေတိ.

တတ္ထ မောစနာယ အဿာဒေါ သုခဝေဒနာ မောစနဿာဒေါ. မုစ္စနေ အတ္တနော ဓမ္မတာယ မုစ္စနေ အဿာဒေါ မုစ္စနဿာဒေါ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ သတ္တမီတပ္ပုရိသေန အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣမေဟိ ပန နဝဟိ ပဒေဟိ သမ္ပယုတ္တအဿာဒသီသေန ရာဂေါ ဝုတ္တော. ဂေဟနိဿိတေသု မာတာဒီသု ပေမံ ဂေဟေ သိတံ ပေမန္တိ ဂေဟသိတပေမံ၊ ဣမိနာ သရူပေနေဝ ရာဂေါ ဝုတ္တော. သန္ထဝကရဏတ္ထာယ ဣတ္ထိယာ ပေသိတပုပ္ဖါဒိ ဝနဘင်္ဂိယံ၊ ဣမိနာ စ ဝတ္ထုဝသေန ရာဂေါ ဝုတ္တော. မေထုနဿာဒေါပိ ဣတ္ထိယာ ဂဟဏပ္ပယောဂေန ဝေဒိတဗ္ဗော. သဗ္ဗတ္ထေဝ စ ပန စေတနာနိမိတ္တုပက္ကမမောစနေ သတိ ဝိသင်္ကေတာဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဥပက္ကမ္မ ဟတ္ထာဒိနာ နိမိတ္တေ ဥပက္ကမိတွာ. အညတြ သုပိနန္တေနာတိ သုပိနောယေဝ သုပိနန္တော ‘‘ကမ္မမေဝ ကမ္မန္တော’’တိအာဒီသု ဝိယ အန္တ-သဒ္ဒဿ တဗ္ဘာဝဝုတ္တိတ္တာ. တံ သုပိနန္တံ ဝိနာ ဝိမောစယံ သုက္ကံ ဝိမောစေန္တော သမဏော ယော ကောစိ ဘိက္ခု ဂရုကံ ဂရုကာပတ္တိသင်္ခါတံ သံဃာဒိသေသံ ဖုသေ ဖုသေယျ၊ အာပဇ္ဇေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧတ္ထ စ အဇ္ဈတ္တရူပဗဟိဒ္ဓါရူပဥဘယရူပအာကာသေကဋိကမ္ပနသင်္ခါတေသု စတူသု ဥပါယေသု သတိ ရာဂူပတ္ထမ္ဘာဒီသု စ ကာလေသု ယေန ကေနစိ အင်္ဂဇာတေ ကမ္မညတံ ပတ္တေ ‘‘အာရောဂျတ္ထာယာ’’တိအာဒီသု ယေန ကေနစိ အဓိပ္ပါယေန အဓိပ္ပါယဝတ္ထုဘူတံ ယံ ကိဉ္စိ သုက္ကံ မောစနဿာဒစေတနာယ ဧဝ နိမိတ္တေ ဥပက္ကမ္မ မောစေန္တော သံဃာဒိသေသံ အာပဇ္ဇတီတိ သဗ္ဗထာ အဓိပ္ပါယော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ပဌမော.

၂၀. ကာယသံသဂ္ဂရာဂဝါတိ ကာယေ သံသဂ္ဂေါ၊ တသ္မိံ ရာဂေါ၊ သော အဿ အတ္ထီတိ ဝန္တု၊ ကာယသံသဂ္ဂရာဂသမင်္ဂီတိ အတ္ထော. သမဏော ဣတ္ထိသညီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဥပက္ကမ္မာတိ ကာယေန ဝါယမိတွာ. မနုဿိတ္ထိံ သမ္ဖုသန္တောတိ အန္တမသော လောမေနပိ ပရာမသန္တော ဂရုကံ ဖုသေတိ ယောဇနာ. မနုဿဘူတာ အမတာ ဣတ္ထီ မနုဿိတ္ထီ. တတ္ထ ‘‘ကာယသံသဂ္ဂရာဂဝါ’’တိ ဣမိနာ မာတုပေမာဒိံ၊ ဣတ္ထိယာ ဂဟိတမောက္ခာဓိပ္ပါယဉ္စ ပဋိက္ခိပတိ. ဣတ္ထိယာ ဝေမတိကဿ၊ ပဏ္ဍကပုရိသတိရစ္ဆာနဂတသညိဿ စ ထုလ္လစ္စယံ. ဣတ္ထိယာ ပန ကာယေန ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓါမသနေ၊ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေန ကာယာမသနေ စ ယက္ခီပေတီပဏ္ဍကာနံ ကာယေန ကာယာမသနေ စ ပုရိသတိရစ္ဆာနဂတိတ္ထီနံ ကာယေန ကာယာမသနေပိ ဒုက္ကဋံ၊ တထာယက္ခီအာဒီနံ ကာယေန ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓါဒီသု စ. မတိတ္ထိယာ ပန ထုလ္လစ္စယံ. ဣတ္ထိယာ ပန ဖုသိယမာနော သေဝနာဓိပ္ပါယောပိ သစေ ကာယေန န ဝါယမတိ၊ အနာပတ္တိ.

ဒုတိယော.

၂၁. တထာတိ ဣတ္ထိသညီ. သုဏန္တိန္တိ ဝိညတ္တိပထေ ဌတွာ အတ္တနော ဝစနံ သုဏန္တိဉ္စ. ဝိညုဉ္စာတိ ဒုဋ္ဌုလ္လာဒုဋ္ဌုလ္လသလ္လက္ခဏသမတ္ထဉ္စ မနုဿိတ္ထိံ. မဂ္ဂံ ဝါတိ ဝစ္စမဂ္ဂပဿာဝမဂ္ဂါနံ ဝသေန မဂ္ဂံ ဝါ မေထုနံ ဝါ အာရဗ္ဘာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာရာဂေနာတိ ဒုဋ္ဌာ စ သာ အသဒ္ဓမ္မပ္ပဋိသံယုတ္တတာယ ထူလာ စ လာမကဇနသာဓာရဏတာယာတိ ဒုဋ္ဌုလ္လာ. သာဝ ပုန ဝါစာ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာ. တဿံ အဿာဒသမ္ပယုတ္တော ရာဂေါတိ သမာသော၊ တေန. ဩဘာသိတွာတိ ဝဏ္ဏာဝဏ္ဏယာစနာဒိဝသေန အသဒ္ဓမ္မဝစနံ ဝတွာ. အသုဏန္တိယာ ပန ဒူတေန ဝါ ပဏ္ဏေန ဝါ အာရောစိတေ အနာပတ္တိ. တတ္ထ ဒွိန္နံ မဂ္ဂါနံ ဝသေန ဝဏ္ဏာဝဏ္ဏေဟိ၊ မေထုနယာစနာဒီဟိ ဝါ ‘‘သိခရဏီသိ၊ သမ္ဘိန္နာသိ၊ ဥဘတောဗျဉ္ဇနကာသီ’’တိ ဣမေသု တီသု အညတရေန အက္ကောသဝစနေန ဝါ ဩဘာသန္တဿ သံဃာဒိသေသော၊ အဓက္ခကဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလံ အာဒိဿ ဝဏ္ဏာဒိဘဏနေ ထုလ္လစ္စယံ၊ တထာ ယက္ခီပေတီပဏ္ဍကာနံ ဝစ္စမဂ္ဂပဿာဝမဂ္ဂေ အာဒိဿ ဝဏ္ဏာဒိဘဏနေ မေထုနယာစနာဒီသုပိ. တေသံ ပန အဓက္ခကာဒိကေ ဒုက္ကဋံ၊ တထာ မနုဿိတ္ထီနံ ဥဗ္ဘက္ခကေ အဓောဇာဏုမဏ္ဍလေ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေ စ.

တတိယော.

၂၂. အတ္တကာမုပဋ္ဌာနန္တိ မေထုနဓမ္မသင်္ခါတေန ကာမေန ဥပဋ္ဌာနံ ကာမုပဋ္ဌာနံ. အတ္တနော အတ္ထာယ ကာမုပဋ္ဌာနံ အတ္တကာမုပဋ္ဌာနံ. အထ ဝါ ကာမီယတီတိ ကာမံ၊ အတ္တနော ကာမံ အတ္တကာမံ၊ သယံ မေထုနရာဂဝသေန ပတ္ထိတန္တိ အတ္ထော. အတ္တကာမဉ္စ တံ ဥပဋ္ဌာနဉ္စာတိ အတ္တကာမုပဋ္ဌာနံ. တဿ ဝဏ္ဏော ဂုဏော၊ တံ. ဝတွာတိ ‘‘ယဒိဒံ ကာမုပဋ္ဌာနံ နာမ၊ ဧတဒဂ္ဂံ ဥပဋ္ဌာနာန’’န္တိ ကာမုပဋ္ဌာနေ ဝဏ္ဏံ အန္တမသော ဟတ္ထမုဒ္ဒါယပိ ဣတ္ထီတိ သညီ ပကာသေတွာတိ အတ္ထော. ဝါစာတိ ဝါစာယ ယကာရလောပဝသေန. မေထုနယုတ္တေနာတိ မေထုနယုတ္တာယ၊ လိင်္ဂဝိပလ္လာသဝသေန တာယ ‘‘အရဟသိ တွံ မယှံ မေထုနံ ဓမ္မံ ဒါတု’’န္တိအာဒိကာယ မေထုနဓမ္မပ္ပဋိသံယုတ္တာယ ဝါစာယ မေထုနယာစနေ မေထုနရာဂိနောတိ သမ္ဗန္ဓော. မေထုနေရာဂေါ၊ သော အဿ အတ္ထီတိ မေထုနရာဂီ၊ တဿ. ဂရု ဟောတီတိ ဂရုကာပတ္တိ ဟောတီတိ အတ္ထော. မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော. ဧတ္ထ ပန ပဏ္ဍကေ ပဏ္ဍကသညိနော ထုလ္လစ္စယံ၊ တသ္မိံယေဝ ဣတ္ထိသညိနော ဒုက္ကဋံ.

စတုတ္ထော.

၂၃. ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသဿ ဝါ သန္ဒေသံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဣတ္ထိယာ ဝါတိ ‘‘ဒသ ဣတ္ထိယော မာတုရက္ခိတာ ပိတုရက္ခိတာ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၃၀၃) စ ‘‘ဒသ ဘရိယာယော ဓနက္ကီတာ ဆန္ဒဝါသိနီ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၃၀၃) စ ဝုတ္တာယ ဝီသတိဝိဓာယ ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသဿ ဝါ တံသမ္ဗန္ဓဝသေန တေသံ မာတာဒီနံ ဝါ. သန္ဒေသန္တိ ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသေန ဝါ ဥဘိန္နံ မာတာဒီဟိ ဝါ ‘‘ဧဟိ၊ ဘန္တေ၊ ဣတ္ထန္နာမံ ဣတ္ထိံ ဝါ ပုရိသံ ဝါ ဧဝံ ဘဏာဟီ’’တိ ဝုတ္တံ ဇာယမ္ပတိဘာဝသန္နိဿိတံ သန္ဒေသဝစနံ. ပဋိဂ္ဂဟေတွာတိ ‘‘သာဓူ’’တိ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ. ဝီမံသိတွာတိ ယတ္ထ ပေသိတော၊ တေသံ အဓိပ္ပါယံ ဥပပရိက္ခိတွာ ဝါ ဥပပရိက္ခာပေတွာ ဝါ. ဟရံ ပစ္စာတိ ဣတ္ထီ ဝါ ပုရိသော ဝါ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆတု ဝါ၊ မာ ဝါ၊ ယေဟိ ပေသိတော၊ တေသံ ပစ္စာဟရန္တော ဝါ ဟရာပေန္တော ဝါ၊ ဇာယမ္ပတိဘာဝေါ ဟောတု ဝါ၊ မာ ဝါ၊ အကာရဏမေတံ. ဣမာယ တိဝင်္ဂသမ္ပတ္တိယာ သံဃာဒိသေသော စ၊ ဒွီဟိ အင်္ဂေဟိ ပဏ္ဍကေ စ အင်္ဂတ္တယေနာပိ ထုလ္လစ္စယံ၊ ဧကေန ဒုက္ကဋံ. ကေစိ ပန ‘‘ဟရံ ပစ္ဆာ’’တိ ဝိပါဌံ ပရိကပ္ပေတွာ ‘‘ပစ္ဆာ ဟရ’’န္တိ ယောဇေန္တိ၊ တံ န သုန္ဒရံ ပစ္စာတိ ဥပသဂ္ဂတ္တာ. ပဒဿ ဥပရိ အတ္ထေ သဇ္ဇေန္တော ပကာသေန္တော ဂစ္ဆတီတိ ဟိ ဥပသဂ္ဂေါ နာမ၊ တသ္မာ ‘‘ပတိ အာ’’တိ ဥပသဂ္ဂါနံ ‘‘ဟရ’’န္တိမဿ ပဒဿ ဥပရိ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ.

ပဉ္စမော.

၂၄. သံယာစိတပရိက္ခာရန္တိ သံ အတ္တနာ ယာစိတော ဝါသိအာဒိကော ပရိက္ခာရော ယဿာ၊ တံ. အဒေသိတဝတ္ထုကန္တိ ဥတ္တိဒုတိယကမ္မေန အဒေသိတံ ဝတ္ထု ကုဋိကရဏပ္ပဒေသော ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော၊ တံ. ပမာဏာတိက္ကန္တန္တိ ဣဒါနိ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ တိဿော ဝိဒတ္ထိယော သုဂတဝိဒတ္ထိ နာမ၊ တာယ ‘‘ဒီဃသော ဒွါဒသ ဝိဒတ္ထိယော သုဂတဿ ဝိဒတ္ထိယာ တိရိယံ သတ္တန္တရာ’’တိ (ပါရာ. ၃၄၈) ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပမာဏံ ဧကတောဘာဂေနာပိ အတိက္ကန္တာ ပမာဏာတိက္ကန္တာတိ တံ တိရိယံ စတုဟတ္ထသင်္ခါတဟေဋ္ဌိမပ္ပမာဏေ သတိ ဒီဃတော ဝုတ္တပ္ပမာဏတော ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ဝဍ္ဎေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. တတော ဦနကေ၊ ဒီဃတော စ ဝဍ္ဎိတေ အယံ ကုဋိသင်္ခံ န ဂစ္ဆတီတိ. ‘‘မယှံ ဝါသာဂါရံ ဧတ’’န္တိ ဧဝံ အတ္တာ ဥဒ္ဒေသော ဧတိဿာတိ အတ္တုဒ္ဒေသာ. ကုဋိန္တိ ဥလ္လိတ္တာဒိကံ ကုဋိံ ကတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ဥလ္လိတ္တာ နာမ အန္တော ဥဒ္ဓံမုခံ လိတ္တာ. အဝလိတ္တာ နာမ ဗဟိ အဓောမုခံ လိတ္တာ. ဥဘယထာ ဥလ္လိတ္တာဝလိတ္တာ. ကတွာတိ အန္တောဘူတကာရိတတ္ထဝသေန ကာရာပေတွာ ဝါ.

တတ္ထာယံ ဝတ္ထုဒေသနက္ကမော – တေန ကုဋိကာရကေန ဘိက္ခုနာ ကုဋိဝတ္ထုံ သောဓေတွာ သံဃံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ဝုဍ္ဎာနံ ဘိက္ခူနံ ပါဒေ ဝန္ဒိတွာ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ပဒဘာဇနေ (ပါရာ. ၃၄၉) ဝုတ္တနယေန သံဃံ တိက္ခတ္တုံ ယာစိတွာ သဗ္ဗေ ဝါ သံဃပရိယာပန္နာ၊ သံဃေန ဝါ သမ္မတာ ဒွေ တယော ဘိက္ခူ တတ္ထ နေတဗ္ဗာ. တေဟိ စ ကိပိလ္လိကာဒီဟိ သောဠသဟိ ဥပဒ္ဒဝေဟိ ဝိရဟိတတ္တာ အနာရမ္ဘံ အနုပဒ္ဒဝံ ဒွီဟိ စတူဟိ ဝါ ဗလိဗဒ္ဒေဟိ ယုတ္တေန သကဋေန ဧကစက္ကံ နိဗ္ဗောဒကပတနဋ္ဌာနေ ဧကံ ဗဟိ ကတွာ အာဝိဉ္ဆိတုံ သက္ကုဏေယျတာယ ‘‘သပရိက္ကမန’’န္တိ သလ္လက္ခေတွာ သစေပိ သံဃပ္ပဟောနကာ ဟောန္တိ၊ တတ္ထေဝ၊ နော စေ၊ သံဃမဇ္ဈံ ဂန္တွာ တေန ဘိက္ခုနာ ယာစိတေဟိ ပဒဘာဇနေ (ပါရာ. ၅၀၊ ၅၁) ဝုတ္တာယ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မဝါစာယ ဝတ္ထု ဒေသေတဗ္ဗန္တိ. အဒေသိတဝတ္ထုကံ ပမာဏာတိက္ကန္တံ ကုဋိံ ကရိဿာမီတိ သဗ္ဗပ္ပယောဂေ ဒုက္ကဋံ၊ ဣဒါနိ ဒွီဟိ ပိဏ္ဍေဟိ နိဋ္ဌာနံ ဂမိဿတီတိ ပဌမပိဏ္ဍဒါနေ ထုလ္လစ္စယံ၊ ဒုတိယဒါနေန လေပေ သင်္ဃဋိတေ သစေ အဒေသိတဝတ္ထုကာ ဧဝ ဝါ ဟောတိ၊ ပမာဏာတိက္ကန္တာ ဧဝ ဝါ၊ ဧကော သံဃာဒိသေသော၊ သာရမ္ဘအပရိက္ကမနတာယ ဒွေ စ ဒုက္ကဋာနီတိ သစေ ဥဘယဝိပန္နာ၊ ဒွေ စ သံဃာဒိသေသာ ဒွေ စ ဒုက္ကဋာနီတိ သဗ္ဗံ ဉေယျံ.

ဆဋ္ဌော.

၂၅. မဟလ္လကန္တိ သဿာမိကဘာဝေန သံယာစိတကုဋိတော မဟန္တဘာဝေန၊ ဝတ္ထုံ ဒေသာပေတွာ ပမာဏာတိက္ကမေနာပိ ကာတဗ္ဗဘာဝေန စ မဟန္တတာယ မဟတ္တံ လာတိ အာဒဒါတီတိ မဟလ္လကော. မဟတ္တလက ဣတိ ဌိတေ တ္တဿ လောပေါ လဿ စ ဒွိတ္တံ၊ တံ. ဝသနံ အတ္ထော ပယောဇနံ ဝသနတ္ထော၊ တာယ. ဧတ္ထ ပန အဒေသိတဝတ္ထုဘာဝေ ဧကော သံဃာဒိသေသော. သေသံ အနန္တရသဒိသမေဝ. ဣဓ စ တတ္ထ စ လေဏဂုဟာတိဏကုဋိပဏ္ဏစ္ဆဒနဂေဟေသု အညတရံ ကာရေန္တဿ စ ကုဋိမ္ပိ အညဿ ဝါသတ္ထာယ ဝါသာဂါရံ ဝါ ဌပေတွာ ဥပေါသထာဂါရာဒီသု အညတရတ္ထာယ ကရောန္တဿ စ အနာပတ္တိ.

သတ္တမော.

၂၆. အမူလကေန အန္တိမေန ဝတ္ထုနာတိ သမ္ဗန္ဓော. အမူလကေနာတိ ဒဿနသင်္ခါတဿ၊ သဝနသင်္ခါတဿ၊ ဒိဋ္ဌသုတမုတဝသေန ပဝတ္တပရိသင်္ကာသင်္ခါတဿ စ မူလဿ အဘာဝေန နတ္ထိ မူလမေတဿာတိ အမူလကံ၊ တေန. တံ ပန သော အာပန္နော ဝါ ဟောတု၊ နော ဝါ၊ ဧတံ ဣဓ အပ္ပမာဏံ. တတ္ထ ဘိက္ခုဉ္စ မာတုဂါမဉ္စ တထာရူပေ ဌာနေ ဒိသွာ ပရိသင်္ကတိ၊ အယံ ဒိဋ္ဌပရိသင်္ကာ. အန္ဓကာရေ ဝါ ပဋိစ္ဆန္နေ ဝါ ဘိက္ခုဿ စ မာတုဂါမဿ စ ဝစနံ သုတွာ အညဿ အတ္ထိဘာဝံ အဇာနန္တော ပရိသင်္ကတိ၊ အယံ သုတပရိသင်္ကာ. ဓုတ္တာနံ ဣတ္ထီဟိ သဒ္ဓိံ ပစ္စန္တဝိဟာရေသု ပုပ္ဖဂန္ဓသုရာဒီဟိ အနုဘဝိတွာ ဂတဋ္ဌာနံ ဒိသွာ ‘‘ကေန နု ခေါ ဣဒံ ကတ’’န္တိ ဝီမံသန္တော တတ္ထ ကေနစိ ဘိက္ခုနာ ဂန္ဓာဒီဟိ ပူဇာ ကတာ ဟောတိ၊ ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ အရိဋ္ဌံ ဝါ ပီတံ၊ သော တဿ ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ ‘‘အယံ သော ဘဝိဿတီ’’တိ ပရိသင်္ကတိ. အယံ မုတပရိသင်္ကာ နာမ. အန္တိမေန စာတိ တတော ပရံ ဝဇ္ဇာဘာဝေန အန္တေ ဘဝတ္တာ အန္တိမေနေဝ. ဝတ္ထုနာတိ ဘိက္ခုနော အနုရူပေသု ဧကူနဝီသတိယာ ပါရာဇိကေသု ဓမ္မေသု အညတရေန ပါရာဇိကေန ဓမ္မေန. စ-ကာရော ပနေတ္ထ အဝဓာရဏေ၊ တေန သံဃာဒိသေသာဒိံ နိဝတ္တေတိ. အထ ဝါ စ-ကာရော အဋ္ဌာနပ္ပယုတ္တော.

စောဒေန္တော ဝါ စောဒါပေန္တောဝါစာတိ ယောဇေတဗ္ဗော. စာဝေတုန္တိ ဗြဟ္မစရိယာ စာဝနတ္ထာယ. ဧတေန ဧကံ စာဝနာဓိပ္ပါယံ ဂဟေတွာ အဝသေသေ အက္ကောသာဓိပ္ပါယဝုဋ္ဌာပနာဓိပ္ပါယာဒိကေ သတ္တာဓိပ္ပါယေ ပဋိက္ခိပတိ. သုဏမာနန္တိ ဣဒံ ‘‘စောဒေန္တော’’တိအာဒီနံ ကမ္မပဒံ၊ ဣမိနာ ပရမ္မုခါ စောဒနံ ပဋိက္ခိပတိ. ပရမ္မုခါ ပန သတ္တဟိ အာပတ္တိက္ခန္ဓေဟိ ဝဒန္တဿ ဒုက္ကဋံ. စောဒေန္တောတိ ‘‘ဝတ္ထုသန္ဒဿနာ အာပတ္တိသန္ဒဿနာ သံဝါသပ္ပဋိက္ခေပေါ သာမီစိပ္ပဋိက္ခေပေါ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၃၈၅-၃၈၆) သင်္ခေပတော ဝုတ္တာနံ စတုန္နံ စောဒနာနံ ဝသေန သယံ စောဒေန္တော ဝါ. စောဒါပေန္တော ဝါတိ ပရေန ယေန ကေနစိ စောဒါပေန္တော ဝါ. တသ္မာ ယော ဘိက္ခုဿ သမီပေ ဌတွာ ‘‘တွံ မေထုနံ ဓမ္မံ သေဝိ၊ အဿမဏောသီ’’တိအာဒိနာ ဝတ္ထုသန္ဒဿနဝသေန ဝါ ‘‘တွံ မေထုနဓမ္မာပတ္တိံ အာပန္နောသီ’’တိအာဒိနာ အာပတ္တိသန္ဒဿနဝသေန ဝါ ‘‘အဿမဏောသိ၊ နတ္ထိ တယာ သဒ္ဓိံ ဥပေါသထော ဝါ ပဝါရဏာ ဝါ သံဃကမ္မံ ဝါ၊ အဿမဏောသီ’’တိအာဒိနာ သံဝါသပ္ပဋိက္ခေပဝသေန ဝါ အဘိဝါဒနာဒိသံဝါသေ ပဋိက္ခိတ္တေ အဿမဏောတိ ကသ္မာတိ ပုဋ္ဌဿ ‘‘အဿမဏောသီ’’တိအာဒိဝစနေဟိ သာမီစိပ္ပဋိက္ခေပဝသေန ဝါ အန္တမသော ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ ဧဝ ဝါပိ ဧတမတ္ထံ ဒီပယတော ‘‘ကရောတု မေ အာယသ္မာ ဩကာသံ၊ အဟံ တံ ဝတ္တုကာမော’’တိ ဧဝံ ဩကာသေ အကာရိတေ ဝါစာယ သံဃာဒိသေသော စေဝ ဒုက္ကဋဉ္စ၊ ဩကာသံ ကာရေတွာ စောဒေန္တဿ ပန သံဃာဒိသေသောဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

အဋ္ဌမော.

၂၇. အညဿာတိ ခတ္တိယာဒိဇာတိကဿ ပရဿ. ကိရိယန္တိ မေထုနဝီတိက္ကမသင်္ခါတံ ကိရိယံ. တေနာတိ အညဿ ဝီတိက္ကမသင်္ခါတဿ မေထုနဝီတိက္ကမသန္ဒဿနေန ကရဏဘူတေန. လေသေနာတိ ယဿ ဇာတိအာဒယော တတော အညမ္ပိ ဝတ္ထုံ လိဿတိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌေ ဝိတ္ထာရံ သိလိဿတိ ဝေါဟာရမတ္တေနေဝါတိ ဇာတိအာဒယောဝ ‘‘လေသာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ၊ တေန ဇာတိလေသနာမလေသာဒိနာ လေသေန. အညန္တိ ယော ဝီတိက္ကမန္တော ဒိဋ္ဌော၊ တတော အပရမ္ပိ ဘိက္ခုံ စာဝေတုံ အန္တိမေန ဝတ္ထုနာ စောဒယန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ကထံ? ကောစိ ခတ္တိယဇာတိယော ဝီတိက္ကမန္တော ဒိဋ္ဌော၊ တတော အညံ အတ္တနော ဝေရိံ ခတ္တိယဇာတိကံ ဘိက္ခုံ ပဿိတွာ တံ ခတ္တိယံ ဇာတိလေသံ ဂဟေတွာ ‘‘ခတ္တိယော မယာ ဒိဋ္ဌော ဝီတိက္ကမန္တော၊ တွံ ခတ္တိယော ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အာပန္နောသီ’’တိ စောဒေတိ စောဒါပေတိ ဝါ. ဧဝံ နာမလေသာဒယောပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသာ ဝိနိစ္ဆယကထာ အဋ္ဌမေ ဝုတ္တသဒိသာယေဝ.

နဝမော.

၂၈. ဧတ္တာဝတာ ‘‘ဂရုကာ နဝါ’’တိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌေ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တေသု အာပန္နေသု ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗာကာရံ ဒဿေတုံ ‘‘ဆာဒေတိ ဇာနမာပန္န’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယော ဘိက္ခု အတ္တနာ အာပန္နံ သံဃာဒိသေသာပတ္တိံ အာပတ္တိဝသေန ဝါ ဝတ္ထုဝသေန ဝါ ဇာနံ ဇာနန္တော ယာဝတာ ယတ္တကာနိ အဟာနိ ဆာဒေတိ ပဋိစ္ဆာဒေတိ၊ တာဝတာ တတ္တကာနိ အဟာနိ တဿ ပရိဝါသော ဟောတီတိ ဧဝံ ပဒသန္ဓိဝသေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသော သုဒ္ဓန္တပရိဝါသော သမောဓာနပရိဝါသောတိ တိဝိဓော ပရိဝါသော. တေသံ ပန အတိသင်္ခေပနယေန မုခမတ္တေပိ ဒဿိတေ ဝိတ္ထာရဝိနိစ္ဆယပဝေသောပါယသမ္ဘဝေါ သိယာတိ မုခမတ္တံ ဒဿယိဿာမ.

တတ္ထ ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသော နာမ ယထာပဋိစ္ဆန္နာယ အာပတ္တိယာ ဒါတဗ္ဗော၊ တသ္မာ ပဋိစ္ဆန္နဒိဝသေ စ အာပတ္တိယော စ သလ္လက္ခေတွာ သစေ ဧကာဟပ္ပဋိစ္ဆန္နာ ဟောတိ၊ ‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ သမ္ဗဟုလာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇိံ ဧကာဟပ္ပဋိစ္ဆန္နာယော’’တိအာဒိနာ ခန္ဓကေ (စူဠဝ. ၉၈-၉၉) အာဂတနယေန ယာစာပေတွာ ‘‘သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော၊ အယံ ဣတ္ထန္နာမော ဘိက္ခု သမ္ဗဟုလာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇိ ဧကာဟပ္ပဋိစ္ဆန္နာယော’’တိအာဒိနာ ခန္ဓကေ အာဂတနယေနေဝ ကမ္မဝါစံ ဝတွာ ပရိဝါသော ဒါတဗ္ဗော. ဧကံ အာပဇ္ဇိတွာ ‘‘သမ္ဗဟုလာ’’တိ ဝိနယကမ္မံ ကရောန္တဿာပိ ဝုဋ္ဌာတီတိ ‘‘သမ္ဗဟုလာ’’တိ ဝုတ္တံ. နာနာဝတ္ထုကာသုပိ ဧသေဝ နယော. အထ ဒွီဟာဒိပ္ပဋိစ္ဆန္နာ ဟောန္တိ၊ ပက္ခအတိရေကပက္ခမာသအတိရေကမာသသံဝစ္ဆရအတိရေကသံဝစ္ဆရပ္ပဋိစ္ဆန္နာ ဝါ၊ ‘‘ဒွီဟပ္ပဋိစ္ဆန္နာယော ဝါ’’တိအာဒိနာ ဝတွာ ယော ယော အာပန္နော ဟောတိ၊ တဿ တဿ နာမဉ္စ ဂဟေတွာ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ.

ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေ စ သစေ အပ္ပဘိက္ခုကော အာဝါသော ဟောတိ၊ သက္ကာ ရတ္တိစ္ဆေဒံ အနာပဇ္ဇန္တေန ဝသိတုံ၊ တတ္ထေဝ ‘‘ပရိဝါသံ သမာဒိယာမိ၊ ဝတ္တံ သမာဒိယာမီ’တိ ဝတ္တံ သမာဒါယ တတ္ထေဝ သံဃဿ ‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ သမ္ဗဟုလာ သံဃာဒိသေသာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇိံ ဧကာဟပ္ပဋိစ္ဆန္နာယော’’တိအာဒိနာ အာရောစေတွာ ပုန အာဂတာဂတာနံ ဘိက္ခူနံ အာရောစေန္တေန ပကတတ္တေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ဧကစ္ဆန္နေ သဟဝါသော၊ တေန စ ဝိနာဝါသော၊ အာဂန္တုကာဒီနံ ဥပစာရဂတာနံ အနာရောစနာတိ ဧတေသု ဧကေနာပိ ရတ္တိစ္ဆေဒဉ္စ ဝတ္တဘေဒဉ္စ အကတွာ ပရိဝတ္ထဗ္ဗံ.

သစေ န သက္ကာ ဟောတိ ပရိဝါသံ သောဓေတုံ၊ နိက္ခိတ္တဝတ္တေန ဝသိတုကာမော ဟောတိ၊ တတ္ထေဝ သံဃမဇ္ဈေ ဝါ ဧကဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝါ သန္တိကေ ‘‘ပရိဝါသံ နိက္ခိပါမိ၊ ဝတ္တံ နိက္ခိပါမီ’’တိ ပရိဝါသော နိက္ခိပိတဗ္ဗော. နိက္ခိတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ ပကတတ္တဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ. အထာနေန ပစ္စူသသမယေ ဧကေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ပရိက္ခိတ္တဿ ဝိဟာရဿ ပရိက္ခေပတော၊ အပရိက္ခိတ္တဿ ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနတော ဒွေ လေဍ္ဍုပါတေ အတိက္ကမိတွာ မဟာမဂ္ဂတော ဩက္ကမ္မ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ အန္တောအရုဏေယေဝ ဝတ္တံ သမာဒိယိတွာ အာရောစေတဗ္ဗံ. သစေ ဗဟိ ဌိတာနမ္ပိ သဒ္ဒံ သုဏာတိ၊ ပဿတိ ဝါ၊ ဒူရံ ဂန္တွာပိ အာရောစေတဗ္ဗံ၊ အနာရောစေန္တေ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စေဝ ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋဉ္စ. သစေ အဇာနန္တဿေဝ ဥပစာရသီမံ ပဝိသိတွာ ဂစ္ဆန္တိ၊ ရတ္တိစ္ဆေဒေါဝ ဟောတိ၊ န ဝတ္တဘေဒေါ. အရုဏေ ဥဋ္ဌိတေ တဿ သန္တိကေ ဝတ္တံ နိက္ခိပိတွာ ဝိဟာရံ ဂန္တဗ္ဗံ. ဧဝံ ယာဝ ရတ္တိယော ပူရေန္တိ၊ တာဝ ပရိဝတ္ထဗ္ဗံ. အယံ တာဝ ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသော.

သုဒ္ဓန္တော ဒုဝိဓော စူဠသုဒ္ဓန္တော မဟာသုဒ္ဓန္တောတိ. တတ္ထ ယော ‘‘ဥပသမ္ပဒတော ပဋ္ဌာယ ယတ္တကံ နာမ ကာလံ အဟံ သုဒ္ဓေါ’’တိ ဇာနာတိ၊ တတ္တကံ အပနေတွာ တတော အဝသေသေ ရတ္တိပရိစ္ဆေဒေ ဧကတော ကတွာ ဒါတဗ္ဗပရိဝါသော စူဠသုဒ္ဓန္တော. ယော ပန သဗ္ဗသော ရတ္တိပရိယန္တံ န ဇာနာတိ နဿရတိ၊ တတ္ထ စ ဝေမတိကော၊ တဿ ဒါတဗ္ဗော မဟာသုဒ္ဓန္တော. အာပတ္တိပရိယန္တံ ဇာနာတု ဝါ၊ မာ ဝါ၊ အကာရဏမေတံ.

သမောဓာနပရိဝါသော နာမ တိဝိဓော ဩဓာနသမောဓာနော အဂ္ဃသမောဓာနော မိဿကသမောဓာနောတိ. တတ္ထ ယော နိဋ္ဌိတပရိဝါသောပိ ဝါ နိဋ္ဌိတမာနတ္တောပိ ဝါ အနိက္ခိတ္တဝတ္တော အညံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ ပုရိမာပတ္တိယာ သမာ ဝါ ဦနတရာ ဝါ ရတ္တိယော ပဋိစ္ဆာဒေတိ၊ တဿ မူလာယ ပဋိကဿနေန တေ ပရိဝုတ္ထဒိဝသေ စ မာနတ္တစိဏ္ဏဒိဝသေ စ ဩဓုနိတွာ မက္ခေတွာ ပုရိမာယ အာပတ္တိယာ မူလဒိဝသပရိစ္ဆေဒေ ပစ္ဆာ အာပန္နံ အာပတ္တိံ သမောဒဟိတွာ ပုန အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဒါတဗ္ဗပရိဝါသော ဩဓာနသမောဓာနော နာမ. သစေ ကဿစိ ဧကာပတ္တိ ဧကာဟပ္ပဋိစ္ဆန္နာ၊ ဒွီဟပ္ပဋိစ္ဆန္နာ၊ ဧဝံ ယာဝ ဒသာဟပ္ပဋိစ္ဆန္နာ၊ တာသံ အဂ္ဃေန သမောဓာယ တာသံ ဒသာဟပ္ပဋိစ္ဆန္နဝသေန အဝသေသာနံ ဧကာဟပ္ပဋိစ္ဆန္နာဒီနမ္ပိ ဒါတဗ္ဗပရိဝါသော အဂ္ဃသမောဓာနော နာမ. ယော ပန နာနာဝတ္ထုကာ အာပတ္တိယော ဧကတော ကတွာ ဒါတဗ္ဗပရိဝါသော မိဿကသမောဓာနော နာမ. ဒါနဝိဓိ ပန သဗ္ဗတ္ထ ခန္ဓကေ (စူဠဝ. ၁၃၄ အာဒယော) အာဂတနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဧဝံ ပရိဝုတ္ထပရိဝါသော ဘိက္ခု မာနတ္တံ ဘိက္ခူနံ မာနနဘာဝံ ဆ ရတ္တိယော အခဏ္ဍံ ကတွာ စရေယျ ကရေယျ၊ သမ္ပာဒေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထ သံဃေန ဂဏေန ပုဂ္ဂလေန ကတံ တေန ဘိက္ခုနာ သံဃမဇ္ဈေ ဝတ္တံ သမာဒါပေတွာ ‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ သမ္ဗဟုလာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇိ’’န္တိအာဒိနာ ခန္ဓကေ ဝုတ္တနယေန ယာစာပေတွာ တတ္ထေဝ ဝုတ္တနယေန မာနတ္တဒါနာဒယောပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣမိနာပိ ဝတ္တံ နိက္ခိပိတုကာမေန စေ ဝတ္တံ နိက္ခိပိတွာ စတူဟိ ပဉ္စဟိ သဒ္ဓိံ ပရိဝါသေ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ပဒေသံ ဂန္တွာ ပုရိမနယေနေဝ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တံ သဟဝါသာဒိံ အန္တမသော စတူဟိ ဦနတ္တာ ဦနေ ဂဏေ စရဏဒေါသဉ္စ ဝဇ္ဇေတွာ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ. အပ္ပဋိစ္ဆန္နာပတ္တိကဿ ပန ပရိဝါသံ အဒတွာ မာနတ္တမေဝ ဒါတဗ္ဗံ. ဧဝံ စိဏ္ဏံ ကတံ ပရိနိဋ္ဌာပိတံ မာနတ္တံ ယေန၊ တံ ဘိက္ခုံ. ဝီသတိ သံဃော ဂဏော အဿာတိ ဝီသတီဂဏော ဒီဃံ ကတွာ၊ သော သံဃော အဗ္ဘေယျ သမ္ပဋိစ္ဆေယျ၊ အဗ္ဘာနကမ္မဝသေန ဩသာရေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ အဝှေယျာတိ ဝါ အတ္ထော. ဧတ္ထာပိ သမာဒါနအာရောစနယာစနာနိ၊ ကမ္မဝါစာ စ ခန္ဓကေ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၂၉. ဧဝံ တေသု ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗာကာရံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဆာဒနဿ အင်္ဂါနိ ဒဿေတုံ ‘‘အာပတ္တီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ န ဥက္ခိတ္တော အနုက္ခိတ္တော၊ နတ္ထိ အန္တရာယော အဿာတိ အနန္တရာယော. သကတ္ထေ တ္တပစ္စယဝသေန ဝါ၊ ပဟုနော ဘာဝေါ ပဟုတ္တံ၊ တံ အဿတ္ထီတိ သဒ္ဓါဒိဝသေန ဝါ ပဟုတ္တော. အနုက္ခိတ္တော စ အနန္တရာယော စ ပဟုတ္တော စာတိ ဒွန္ဒော၊ တေသံ ဘာဝေါ အနုက္ခိတ္တာဒိဂုဏော အနုက္ခိတ္တ။ပေ။ ပဟုတ္တတာ. အာပတ္တိ စ အနုက္ခိတ္တ။ပေ။ ပဟုတ္တတာ စ အာပတ္တိ။ပေ။ ပဟုတ္တတာယော. မ-ကာရော ပဒသန္ဓိဇော. တထာ တေန ပကာရေန အာပတ္တိအာဒီသု စတူသု အာပတ္တာဒိပကာရေန သညီ တထသညီ ရဿဝသေန. တဿ ဘာဝေါ တထသညိတာ၊ ယထာဝုတ္တအာပတ္တာဒိသညိတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. စ-ကာရော ဝုတ္တသမုစ္စယတ္ထော. ကမနံ ပတ္ထနံ ကာမော၊ ဆာဒေတုံ ကာမော ဆာဒေတုကာမော. ဣတိ ယထာဝုတ္တာ နဝ၊ အထ ဆာဒနာ စာတိ ဧဝံ ဒသ စ တာနိ အင်္ဂါနိ စာတိ၊ တေဟိ. အရုဏုဂ္ဂမမှိ အရုဏသင်္ခါတဿ ပဌမဗာလသူရိယရံသိနော ဥဂ္ဂမနေ သတိ ဆန္နာ ဟောတိ၊ အာပတ္တီတိ သေသော.

တတ္ထာယမဓိပ္ပါယော – ယော ဘိက္ခု ရာဇစောရအဂ္ဂိဥဒကမနုဿအမနုဿဝါဠသရီသပဇီဝိတဗြဟ္မစရိယန္တရာယာနံ ဒသန္နမေကဿာပိ နတ္ထိတာယ အနန္တရာယိကော သမာနော အနန္တရာယိကသညီ ဟုတွာ ဘိက္ခုနော သန္တိကံ ဂန္တုဉ္စေဝ အာရောစေတုဉ္စ သက္ကုဏေယျတာယ ပဟု သမာနော ပဟုသညီ ဟုတွာ တိဝိဓဥက္ခေပနီယကမ္မာကရဏေန အနုက္ခိတ္တော သမာနော အနုက္ခိတ္တသညီ ဟုတွာ ဂရုကာပတ္တီတိ သညီ ဂရုကံယေဝ အာပတ္တိံ ဆာဒေတုကာမော ဟုတွာ ဆာဒေတိ၊ တဿာယံ အာပတ္တိ စ ဆန္နာ ဟောတီတိ. သစေ ပနေတ္ထ အနာပတ္တိသညီ ဝါ ဟောတိ အညာပတ္တိက္ခန္ဓသညီ ဝါ ဝေမတိကော ဝါ၊ အစ္ဆန္နာ ဟောန္တိ. အာရောစေန္တေန ပန ‘‘မမ ဧကာပတ္တိံ အာပန္နဘာဝံ ဇာနာဟီ’’တိအာဒိနာ နယေန အာရောစေတဗ္ဗံ. သစေ ပန ဝတ္ထုသဘာဂါပတ္တိကဿ အာရောစေတိ၊ တာဝ တပ္ပစ္စယာ ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ.

သံဃာဒိသေသနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.