၃. စီဝရနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၃၀. ‘‘ခေါမဉ္စ ကောသေယျဉ္စာ’’တိအာဒိနာ နပုံသကဝိဂ္ဂဟေန ဒွန္ဒေ ကတေ ခေါမ။ပေ။ ဘင်္ဂါနိ. တတ္ထ ခေါမန္တိ ဂစ္ဆဇာတိ. ဥပစာရတော ပန ခေါမေန ခေါမသုတ္တေန ဝါယိတန္တိ တဒ္ဓိတေန ဥပစာရေန ဝါ ခေါမံ ခေါမပဋစီဝရံ၊ တထာ အဝသေသာနိ. သာဏံ သာဏဝါကသုတ္တေဟိ ဝါယိတံ စီဝရံ. ဘင်္ဂံ ခေါမသုတ္တာဒီနိ သဗ္ဗာနိ ဧကစ္စာနိ ဝါ ဝေါမိဿေတွာ ဝါယိတစီဝရံ. ဝါကမယမေဝ ဝါတိ ကေစိ. ကမ္ဗလန္တိ မနုဿလောမံ ဝါဠလောမဉ္စ ဌပေတွာ သေသလောမေဟိ ဝါယိတံ. ဧတာနီတိ ခေါမာဒီနိ ယထာဝုတ္တာနိ. သဟ အနုလောမေဟီတိ သာနုလောမာနိ. ဇာတိတော ကပ္ပိယာနိ ဆ စီဝရာနိ ဘဝန္တိ.

၃၁. ဣဒါနိ ‘‘ဒုကူလ’’န္တိအာဒိနာ တေသံ အနုလောမာနိ ဒဿေတိ. တတ္ထ ဒုကူလန္တိ ဒုကူလသင်္ခါတေန ကေနစိ ဝါကဝိသေသေန ဝါယိတံ စီဝရံ. စေဝါတိ သမုစ္စယေ၊ သော ဥပရိ အာကဍ္ဎိတဗ္ဗော. ပဋ္ဋုဏ္ဏန္တိ ပဋ္ဋုဏ္ဏေသု ဇာတံ ပဋ္ဋုဏ္ဏံ. ဒေသဝါစိနော ဗဟုဝစနန္တာတိ ဗဟုဝစနေန ဝိဂ္ဂဟော. တထာ သောမာရာ စ စီနာ စ၊ တေသု ဇာတံ သောမာရစီနဇံ. ဣမာနိ တီဏိ ပါဏကေဟိ ကတသုတ္တမယာနိ. ဧဟိဘိက္ခူနံ ပုညိဒ္ဓိယာ ဇာတံ ဣဒ္ဓိဇံ၊ တံ ပန ခေါမာဒီနံ အညတရံ. ဒေဝဒိန္နန္တိ ဒေဝေဟိ ဒိန္နံ ကပ္ပရုက္ခေ နိဗ္ဗတ္တံ စီဝရံ. တဒေတံ ဒုကူလာဒိ တဿ တဿ ယထာဝုတ္တဿ ခေါမာဒိနော အနုလောမိကံ ဟောတိ. တတ္ထ လောမာနိ အနုဂတံ အနုလောမံ၊ ယထာ သေသလောမာနိ အနုဂတံ လောမံ တဒနုကူလတ္တာ ‘‘အနုလောမ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ တထာ တံဇာတိယကံ ယေသံ ကေသဉ္စိ အနုကူလံ သဗ္ဗမ္ပိ ရုဠှီဝသေန ‘‘အနုလောမ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တမေဝ အနုလောမိကံ၊ အနုကူလန္တိ အတ္ထော. ကထံ? ဒုကူလံ သာဏဿ အနုလောမံ၊ ပဋ္ဋုဏ္ဏာဒီနိ တီဏိ ကောသေယျဿ အနုလောမာနိ၊ ဣဒ္ဓိဇံ ဒေဝဒိန္နဉ္စ ခေါမာဒီနမနုလောမန္တိ.

၃၂-၃. ဧဝံ သာနုလောမာနိ စီဝရာနိ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အဓိဋ္ဌာနာဒိကံ ဒဿေတုံ ‘‘တိစီဝရ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဝုတ္တေပိ အဝဿံ ဝတ္တဗ္ဗတာယ သဗ္ဗတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ အဇ္ဈာဟရိတဗ္ဗော၊ တိစီဝရဉ္စ။ပေ။ ကဏ္ဍုစ္ဆာဒိဉ္စ အဓိဋ္ဌေယျ န ဝိကပ္ပေယျာတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ တိဏ္ဏံ စီဝရာနံ သမာဟာရော တိစီဝရံ. ပရိက္ခာရဉ္စ တံ စောဠဉ္စာတိ ပရိက္ခာရစောဠံ. ဝဿဿ ယောဂ္ဂါ ဝဿိကာ၊ သာဝ သာဋိကာ ဝဿိကသာဋိကာ. ပုဉ္ဆတိ အနေနာတိ ပုဉ္ဆနံ၊ မုခဿ ပုဉ္ဆနံ မုခပုဉ္ဆနံ. နိသီဒန္တိ ဧတ္ထာတိ နိသီဒနံ၊ မုခပုဉ္ဆနဉ္စ နိသီဒနဉ္စ မုခပုဉ္ဆနနိသီဒနံ. သယနသုခါဒိံ ပဋိစ္စ အတ္ထရီယတီတိ ပစ္စတ္ထရဏံ၊ တဒေဝ ပစ္စတ္ထရဏကံ. ကဏ္ဍုံ ဆာဒေတီတိ ကဏ္ဍုစ္ဆာဒိ. အဓိဋ္ဌဟေတိ ‘‘ဣမံ သင်္ဃာဋိံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိအာဒိနာ နဝန္နံ နာမံ ဂဟေတွာ အဓိဋ္ဌေယျ. န ဝိကပ္ပေယျာတိ တဿ တဿ နာမံ ဂဟေတွာ န ဝိကပ္ပေယျ၊ တဿ တဿ ပန နာမံ အဂ္ဂဟေတွာ ‘‘ဣမံ စီဝရံ တုယှံ ဝိကပ္ပေမီ’’တိ ဝိကပ္ပေယျာတိ အဓိပ္ပါယော. ဧတ္ထာတိ ဣမေသု နဝသု စီဝရေသု. တိစီဝရန္တိ တိစီဝရနာမေန အဓိဋ္ဌိတံ. တထာ ဟိ အဓိဋ္ဌာနတော ပုဗ္ဗေ ဝိသုံ တိစီဝရံ နာမ နတ္ထိ သင်္ဃာဋိအာဒိပ္ပဟောနကဿ ပစ္စတ္ထရဏာဒိဝသေနာပိ အဓိဋ္ဌာတုံ အနုညာတတ္တာ. တံ ဝိနာ ဧကာဟံ ဧကဒိဝသမ္ပိ. န ဝသေယျာတိ အလဒ္ဓသမ္မုတိကော ဘိက္ခု အဝိပ္ပဝါသသီမတော အညတ္ထ ဝါသံ န ကရေယျာတိ အတ္ထော. ဧဝံ သတိ တိစီဝရဉ္စ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗံ ဟောတိ၊ ပါစိတ္တိယဉ္စ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတီတိ ဒီပေတိ. နိသီဒနံ ဝိနာ စာတုမာသံ န ဝသေယျာတိ သမ္ဗန္ဓော. စတုန္နံ မာသာနံ သမာဟာရော စတုမာသံ၊ တမေဝ စာတုမာသံ. တံ အစ္စန္တသံယောဂဝသေန.

၃၄. ဣဒါနိ ‘‘ဣမ’’န္တိအာဒိနာ ‘‘အဓိဋ္ဌေယျာ’’တိ ဝုတ္တမဓိဋ္ဌာနံ ဒဿေတိ. သင်္ဃာဋိံ ‘‘ဣမံ သင်္ဃာဋိံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိ အဓိဋ္ဌဟေတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ အဓိဋ္ဌဟေတိ ဟတ္ထပါသေ ဌိတံ ဧဝံ အဓိဋ္ဌေယျ. အဟတ္ထပါသန္တိ ဟတ္ထဿ ပါသော သမီပေါ ဟတ္ထပါသော၊ အဍ္ဎတေယျဟတ္ထဗ္ဘန္တရော. ဒွါဒသဟတ္ထဗ္ဘန္တရောတိပိ ဝဒန္တိ. နတ္ထိ ဟတ္ထပါသော ဧတိဿာတိ အဟတ္ထပါသာ၊ တံ ဧတန္တိ အဓိဋ္ဌဟေတိ သမ္ဗန္ဓော. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? အန္တောဂဗ္ဘေ ဝါ ဥပရိပါသာဒေ ဝါ တဒဟေဝ ဂန္တွာ နိဝတ္တနယောဂ္ဂေ ပဒေသေ ဝါ ဌိတံ စီဝရံ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘ဧတံ သင်္ဃာဋိံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိ အဓိဋ္ဌေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတော ဒူရေ ဌိတမ္ပိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိပိ ဝဒန္တိ. သေသေသုပီတိ ဥတ္တရာသင်္ဂါဒိကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိပရိယန္တေသုပိ အဝသေသစီဝရေသု. အယံ နယောတိ အယမေဝ နယော. ယထာ သင်္ဃာဋိယာ၊ ဧဝံ ‘‘ဣမံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တနယောဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အဓိဋ္ဌဟန္တေန ပန ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ကာယဝိကာရံ ကရောန္တေန ‘‘ဣမံ သင်္ဃာဋိံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိ စိတ္တေန အာဘောဂံ ကတွာ ကာယေန ဝါ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ၊ ဝစီဘေဒမတ္တံ ကတွာ ဝါစာယ ဝါ. ပရိက္ခာရစောဠံ နာမ ပါဋေက္ကံ နိဓာနမုခန္တိ တိစီဝရံ ပရိက္ခာရစောဠမ္ပိ အဓိဋ္ဌာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ.

၃၅. ဣဒါနိ ဧဝံ အဓိဋ္ဌဟတော အညံ လဒ္ဓါ အဓိဋ္ဌာတုကာမေန ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘အဓိဋ္ဌဟန္တော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သင်္ဃာဋိ ပဘုတိ အာဒိ ယဿ တံ သင်္ဃာဋိပ္ပဘုတိ. ဧတံ ‘‘အဓိဋ္ဌဟန္တော’’တိ ဧတ္ထာပိ ‘‘အဓိဋ္ဌေယျာ’’တိ ဧတ္ထာပိ ကမ္မပဒံ၊ ‘‘ပုဗ္ဗစီဝရ’’န္တိ ဧတ္ထ ပန ဝိသေသနံ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ. ပစ္စုဒ္ဓရိတွာတိ ပရိစ္စဇိတွာ. ပရိက္ခာရစောဠနာမေန အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဌပိတဝတ္ထေဟိ သင်္ဃာဋိအာဒီနိ ကရောတိ၊ နိဋ္ဌိတေ ရဇနေ စ ကပ္ပေ စ ဣမံ ပရိက္ခာရစောဠံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ပုန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာနိ. ပတ္တာဓိဋ္ဌဟနေတိ ပတ္တဿ အဓိဋ္ဌာနေ. တထာတိ စ ယထာ စီဝရေ၊ တထာ ပတ္တေပိ အဓိဋ္ဌာနာဒိကံ သဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ဧတ္ထ ပန ‘‘ဣမံ ပတ္တံ၊ ဧတံ ပတ္တ’’န္တိ ဝါ ဝိသေသော.

၃၆. ဣဒါနိ ပစ္စုဒ္ဓါရဝိဓိံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧတ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဣမံ ဝ ဣတိ ဝါ-သဒ္ဒေါ ရဿံ ကတွာ နိဒ္ဒိဋ္ဌော၊ သော ဣတိ-သဒ္ဒတော ပရံ ယောဇေတဗ္ဗော၊ တသ္မာ ‘‘ဧတံ သင်္ဃာဋိံ ပစ္စုဒ္ဓရာမီ’’တိ ဝါ ‘‘ဣမံ သင်္ဃာဋိံ ပစ္စုဒ္ဓရာမီ’’တိ ဝါ သံသေတိ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. သံသေတိ ဝဒေယျ. ဧဝန္တိ ယထာ နာမေန သင်္ဃာဋိ ပစ္စုဒ္ဓရိတဗ္ဗာ၊ တထာ ဥတ္တရာသင်္ဂါဒီနီတိ အတ္ထော. ဝိဒူတိ ပစ္စုဒ္ဓရေတိမဿ ကတ္တုပဒံ၊ ပညဝါတိ အတ္ထော. သဗ္ဗတ္ထာပိ ဒူရာသန္နတာဒီ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၃၇-၈. ဣဒါနိ သင်္ဃာဋိအာဒီနံ ဆန္နံ ပမာဏပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတိ ‘‘သင်္ဃာဋီ’’တိအာဒိနာ. ပစ္ဆိမော အန္တော ပစ္ဆိမန္တော၊ တေန၊ ပစ္ဆိမကောဋိယာတိ အတ္ထော. ဒီဃသောတိ ဒီဃတော. မုဋ္ဌိယာ သဟိတံ ပဉ္စကံ ယဿာ သာ မုဋ္ဌိပဉ္စကာ၊ လိင်္ဂဝိပလ္လာသဝသေန ပန မုဋ္ဌိပဉ္စကော. မုဋ္ဌိ-သဒ္ဒေနေတ္ထ ဥပစာရဝသေန ကတမုဋ္ဌိကော ဟတ္ထောဝ ဝုတ္တော. သုဂတဿ စီဝရတော ဦနာတိ သမာသော. အပီတိ ဝုတ္တသမုစ္စယေ၊ တေန ယထာဝုတ္တပစ္ဆိမပ္ပမာဏာ စ အယဉ္စ ဥတ္တမပ္ပမာဏာတိ အတ္ထော. ‘‘ပစ္ဆိမန္တေနာ’’တိ ဣဒံ မုဋ္ဌိတ္တိကဉ္စ တိရိယန္တိ ဧတ္ထာပိ အနုဝတ္တေတွာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. စ-သဒ္ဒေါ ‘‘ဥတ္တမန္တေန သုဂတစီဝရူနာပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣဒံ သမုစ္စိနောတိ. တတ္ထ ဣဒါနိ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ တိဿော ဝိဒတ္ထိယော ဧကာ သုဂတဝိဒတ္ထိ၊ တာယ ဝိဒတ္ထိယာ နဝ ဝိဒတ္ထိယော ဒီဃတော သုဂတစီဝရပ္ပမာဏံ၊ တိရိယံ ဆ ဝိဒတ္ထိယော၊ တံ ပန ဝဍ္ဎကိဟတ္ထေန ဒီဃတော တေရသ ဟတ္ထာ ဧကာ စ ဝိဒတ္ထိ၊ တိရိယတော နဝ ဟတ္ထာ ဟောန္တိ. တံဝသေန ဥဘယတ္ထ ဦနတာ ဝိညာတဗ္ဗာ.

ဥတ္တရာသင်္ဂေါပိ တတ္တကောဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘တထာ ဧကံသိကဿပီ’’တိ အာဟ. ဧကော အံသော ဧကံသော၊ တတ္ထ ကာတဗ္ဗန္တိ တဒ္ဓိတေ ဧကံသိကံ. ‘‘အန္တရဝါသကော’’စ္စာဒိနာ နိဝါသနံ ဒဿေတိ. တတ္ထ အန္တရံ မဇ္ဈပဒေသော၊ အန္တရေ မဇ္ဈေ ကဋိပ္ပဒေသေ ဝါသော ဝတ္ထံ အန္တရဝါသော၊ သောယေဝ အန္တရဝါသကော. စာပီတိ သမုဒါယော၊ ဧကော ဝါ သမုစ္စယော. အဍ္ဎေန တတိယော ဘာဂေါ အဍ္ဎတေယျော. ဧတ္ထ ဒွိန္နံ ဟတ္ထကောဋ္ဌာသာနံ သမ္ပုဏ္ဏာနံ တတိယကောဋ္ဌာသသံသိဇ္ဈနေ ကရဏဘူတာ အဍ္ဎ-သဒ္ဒနိဒ္ဒိဋ္ဌာ ယာ ဝိဒတ္ထိ၊ သာဝ တတိယောတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ ဥပဍ္ဎဟတ္ထသင်္ခါတော တတိယော ဘာဂေါ အဍ္ဎတေယျော. သော စ နာနန္တရေန ဒွိဟတ္ထတတိယတာ လဗ္ဘတီတိ ဒွေ ဟတ္ထာ၊ ဧကာ စ ဝိဒတ္ထိ အဍ္ဎတေယျော. တံသန္နိယောဂေန ပနေတ္ထ အန္တရဝါသကောဝ အဍ္ဎတေယျောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒွေ ဟတ္ထာ ယဿာတိ ဗာဟိရတ္ထသမာသော. ပါရုပနေနာပိ သက္ကာ နာဘိံ ပဋိစ္ဆာဒေတုန္တိ ‘‘ဒွိဟတ္ထော’’တိ ဝုတ္တံ. ဝါ-သဒ္ဒေါ အဍ္ဎတေယျံ ဝိကပ္ပေတိ. တိရိယဿ အန္တောတိ ဆဋ္ဌီတပ္ပုရိသော၊ တိရိယမေဝ အန္တောတိ ဝါ ကမ္မဓာရယော ‘‘ဂါမန္တော’’တိအာဒီသု ဝိယ.

၃၉. ‘‘နိသီဒနဿာ’’တိအာဒိနာ နိသီဒနစီဝရံ ဒဿေတိ. ဧတ္ထ နိသီဒနံ နာမ သမေ ဘူမိဘာဂေ ဧဠကလောမာနိ ဥပရူပရိ သန္ထရိတွာ ကဉ္ဇိကာဒီဟိ သိဉ္စိတွာ ကတော ဒွီသု ဌာနေသု ဖာလိတတ္တာ တီဟိ ဒသာဟိ ယုတ္တော ပရိက္ခာရဝိသေသော. ဝိဒတ္ထီ ဒွေတိ ဒွေ ဝိဒတ္ထီ. ဝိသာလတော ပုထုလတော.

၄၀. ‘‘ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒီ’’တိအာဒိနာ ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိံ ဒဿေတိ. တတ္ထ ကဏ္ဍူတိ ဟိ န အတ္ထတော နာနံ၊ တဂ္ဂဟဏေန ပနေတ္ထ ပိဠကဿာဝထုလ္လကစ္ဆာဗာဓံ ဂယှတိ. ကဏ္ဍုံ ယထာဝုတ္တံ ပိဠကာဒိံ ပဋိစ္ဆာဒေတီတိ ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိ. ပဋိစ္ဆဒနံ ဝါ ပဋိစ္ဆာဒေါ၊ ယထာဝုတ္တကဏ္ဍုယာ ပဋိစ္ဆာဒေါ ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒေါ၊ သော အဿ အတ္ထီတိ ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒီ၊ တဿ. တိရိယန္တိ တိရိယတော.

၄၁. ‘‘ဝဿိကာ’’တိအာဒိနာ ဝဿိကသာဋိကံ ဒဿေတိ၊ တံ သုဝိညေယျံ.

၄၂. ဧဝံ ပမာဏဝန္တာနံ ပမာဏံ ဒဿေတွာ ဝုတ္တပ္ပမာဏာတိက္ကမေ ဒေါသံ၊ ကေသဉ္စိ ပမာဏာဘာဝဂဏနာဘာဝဉ္စ ဒဿေတုံ ‘‘ဧတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဧတ္ထာတိ ဝုတ္တပ္ပမာဏဝန္တေသု စီဝရေသု. တဒုတ္တရိ တတော ဝုတ္တပ္ပမာဏတော ဥတ္တရိ နိပါတေန ဥတ္တရိ-သဒ္ဒေန တပ္ပုရိသော. ကရောန္တဿ သမ္ပာဒေန္တဿ. ဆေဒနပါစိတ္တီတိ ဆေဒနေန သဟိတာ ပါစိတ္တိ၊ အတိရေကံ ဆိန္ဒိတွာ ပါစိတ္တိယံ ဒေသေတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝုတ္တပ္ပမာဏတော ပန အတိရေကဉ္စ ဦနကဉ္စ ‘‘ပရိက္ခာရစောဠ’’န္တိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. ယေန မုခံ ပုဉ္ဆန္တိ၊ တံ မုခသမ္ဗန္ဓီတိ မုခဿ စောဠန္တိ သမာသေ ဒွန္ဒော. အာကင်္ခိတံ ဣစ္ဆိတံ ပမာဏန္တိ ကမ္မဓာရယော. တမေတေသမတ္ထီတိ အာကင်္ခိတပ္ပမာဏိကာ. ဧတ္ထ စ တိစီဝရာဒီသု အဝုတ္တေပိ ဂဏနဝိဘာဂေ ပစ္စတ္ထရဏမုခပုဉ္ဆနပရိက္ခာရစောဠေ ဌပေတွာ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဆက္ကမေကေကမေဝ ဝဋ္ဋတိ. မုခပုဉ္ဆနစောဠာနိ ပစ္စတ္ထရဏာနိ စ ဗဟူနိပီတိ ဝိညာတဗ္ဗံ.

၄၃. ဂဏနာတိ ဧတ္ထ နပုံသကဿ ဣတ္ထိဝစနေန ယောဂါဘာဝါ ‘‘န ဒီပိတာ’’တိ လိင်္ဂံ ဝိပရိဏာမေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ၊ အဋ္ဌကထာယံ န ပကာသိတာတိ အတ္ထော. တိဏ္ဏံ ပနေတေသံ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဝသေနေဝ ဝုတ္တံ၊ ဝိကပ္ပနူပဂပစ္ဆိမေန ပစ္ဆိမပ္ပမာဏံ အတ္ထိယေဝ. ဣဒါနိ ယသ္မာ တတ္ထ တံ သဗ္ဗံ န ဒီပိတံ၊ တသ္မာ ဝိကပ္ပနူပဂထဝိကာဒိ သဗ္ဗံ ဧကံ ‘‘ပရိက္ခာရစောဠ’’န္တိ၊ ဗဟူနိ ဧကတော ကတွာ ‘‘ပရိက္ခာရစောဠာနီ’’တိပိ ဝတွာ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘တထာ’’တိအာဒိမာဟ. ဣမိနာ ပရိက္ခာရစောဠံ နာမ ပါဋေက္ကံ နိဓာနမုခန္တိ ဒဿေတိ. ထဝိကာဒိံ ထဝိကာ အာဒိ ယဿ ပရိဿာဝနာဒိနောတိ သမာသော. ဝိကပ္ပဿ ဥပဂံ ဝိကပ္ပိယံ၊ တဉ္စ ဥပရိ ဝက္ခတိ.

၄၄. ဣဒါနိ တိဏ္ဏံ စီဝရာနံ ပဋိဘာဂံ ဒဿေတုံ ‘‘အဟတာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ အဟတေန နဝေန အဓောတေန ကပ္ပံ သဒိသံ အဟတကပ္ပံ၊ ဧကဝါရဓောတံ. အဟတဉ္စ အဟတကပ္ပဉ္စ အဟတာဟတကပ္ပါနိ၊ ဝတ္ထာနိ၊ တေသံ. ဒွေ ဂုဏာ ပဋလာနိ ယဿ သာတိ ဒုဂုဏာ. ‘‘ဂုဏော ပဋလရာသီသူ’’တိ ဟိ အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာ. ဒုဂုဏာ ဒုပဋ္ဋာ၊ ဥတ္တရသ္မိံ ဒေဟဘာဂေ အာသဉ္ဇီယတီတိ ဥက္ကရာသင်္ဂေါ. ဧကစ္စံ ဧကပဋ္ဋံ အဿ အတ္ထီတိ ဧကစ္စီ၊ ဧကပဋ္ဋောတိ အတ္ထော. နိပါတော ဝါ ဧကစ္စီတိ. တထာတိ သမုစ္စယေ၊ အန္တရဝါသကော စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥပမာယံ ဝါ၊ ယထာ ဥတ္တရာသင်္ဂေါ ဧကစ္စိယော၊ ဧဝံ အန္တရဝါသကောတိ အတ္ထော.

၄၅. ‘‘ဥတူ’’တိ အနေကဥတု ဂဟိတာတိ ဥတုတော ဒီဃကာလတော ဥဒ္ဓဋာ ဥတုဒ္ဓဋာ၊ တေသံ ပိလောတိကာနန္တိ အတ္ထော. သေသာတိ ဥတ္တရာသင်္ဂအန္တရဝါသကာ. ပံသု ဝိယ ကုစ္ဆိတံ ဥလတိ ပဝတ္တတီတိ ပံသုကူလံ၊ ရထိကာသုသာနသင်္ကာရကူဋာဒီနံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဌိတံ စောဠခဏ္ဍံ၊ တသ္မိံ. ယာ ယာ ရုစီတိ အဗျယီဘာဝေ ယထာရုစိ၊ ယာဝဒတ္ထံ သတပဋ္ဋမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ အဓိပ္ပါယော.

၄၆. ဣဒါနိ တီသု ဆိန္ဒိတွာ ကာတုံ အပ္ပဟောန္တေသု ကာတဗ္ဗဝိဓိံ ဒဿေတုံ ‘‘တီသူ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တိစီဝရသမုဒါယတော ဧကဒေသဘူတာနံ ဒွိန္နမေကဿ စ သင်္ခါဂုဏေန နိဒ္ဓါရိယမာနတ္တာ တီသူတိ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မံ. ဧကဝစနဿ ဗဟွတ္ထေန ယောဂါဘာဝတော ဒွိစီဝရသင်္ခါတဗဟွတ္ထဝသေန ဝစနံ ဝိပရိဏာမေတွာ ယာနိ ပဟောန္တိ၊ တာနိ ဒွေ ဝါပိ ဆိန္ဒိတဗ္ဗာနိ၊ ယံ ပဟောတိ၊ တံ ဧကံ ဝါ ဆိန္ဒိတဗ္ဗန္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ပဟောန္တီတိ ပစ္ဆိမစီဝရပ္ပမာဏဆိန္နကာနိ ပဟောန္တိ. အပီတိ သမ္ဘာဝနေ၊ တီသု ကာ ကထာတိ အတ္ထော. အနွာဓိန္တိ အာဂန္တုကပတ္တံ. အနု ပစ္ဆာ အာဓီယတီတိ အနွာဓိ၊ ယံ စီဝရဿောပရိ သင်္ဃာဋိအာကာရေန အာရောပေတဗ္ဗံ. အနာဒိဏ္ဏန္တိ အနာရောပိတံ အနွာဓိကံ. န ဓာရေယျာတိ ဣမိနာ ယဒိ ဓာရေယျ၊ ဒုက္ကဋန္တိ ဒီပေတိ.

၄၇-၈. ဣဒါနိ ‘‘တိစီဝရံ န ဝသေယျ ဝိနေကာဟ’’န္တိ ဝုတ္တာနံ တိဏ္ဏံ အဝိပ္ပဝါသလက္ခဏံ ဒဿေတုံ ‘‘ဂါမေ’’တိအာဒိနာ ဥဒေါသိတသိက္ခာပဒေ (ပါရာ. ၄၇၁ အာဒယော) ဝုတ္တပရိဟာရမာဟ. တတ္ထ ဂါမေ ဝါ။ပေ။ ဝိဟာရေ ဝါ တိစီဝရံ နိက္ခိပိတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ‘‘ပဋော ဒဍ္ဎော’’တိအာဒီသု ဝိယ အဝယဝေပိ သမုဒါယဝေါဟာရဝသေန တီသု ဧကမ္ပိ ‘‘တိစီဝရ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဘိက္ခုသမ္မုတိယညတြာတိ သံဃေန ဂိလာနဿ ဘိက္ခုနော ဒီယမာနံ စီဝရေန ဝိပ္ပဝါသသမ္မုတိံ ဝိနာ. ဝိပ္ပဝတ္ထုန္တိ ဧကူပစာရနာနူပစာရဂါမာဒိတော ဗဟိ၊ အထ ဝါ နိဝေသနာဒီနံ၊ တတ္ထ စ ဂဗ္ဘောဝရကာနံ စီဝရဿ ဝါ ဟတ္ထပါသံ အတိက္ကမ္မ စီဝရေန ဝိပ္ပယုတ္တော ဟုတွာ ဝသိတုံ. ဧတ္ထ စ ဂါမာဒီနံ ဧကူပစာရနာနူပစာရတာ ဧကကုလနာနာကုလသန္တကဿ ဂါမာဒိနော ပရိက္ခေပဿ၊ ပရိက္ခေပေါကာသဿ စ ဝသေန သတ္ထအဗ္ဘောကာသာနံ သတ္တဗ္ဘန္တရဝသေန စ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထ ဧကော အဗ္ဘန္တရော အဋ္ဌဝီသတိဟတ္ထော ဟောတိ. ဧတ္ထ စ နိဝေသနာဒီနိ ဂါမတော ဗဟိ သန္နိဝိဋ္ဌာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ဝိသုံ ဂါမဿ ဂဟိတတ္တာ၊ တထာ ဥဒေါသိတာဒီဟိ အညံ နိဝေသနံ.

တတ္ထ ဥဒေါသိတော နာမ ယာနာဒီနံ ဘဏ္ဍာနံ သာလာ. ပါသာဒေါ ဒီဃပါသာဒေါ. ဟမ္မိယံ မုဏ္ဍစ္ဆဒနပါသာဒေါ. နာဝါ စ အဋ္ဋော စ မာဠော စ အာရာမော စ နာဝါ။ပေ။ အာရာမံ၊ တသ္မိံ. အဋ္ဋော နာမ ပဋိရာဇာဒီနံ ပဋိဗာဟနတ္ထံ ဣဋ္ဌကာဟိ ကတော ဗဟလဘိတ္တိကော စတုပဉ္စဘူမိကော ပတိဿယဝိသေသော. မာဠော ဧကကူဋသင်္ဂဟိတော စတုရဿပါသာဒေါ. အာရာမော ပုပ္ဖါရာမော ဝါ ဖလာရာမော ဝါ. သတ္ထော စ ခေတ္တဉ္စ ခလဉ္စာတိ ဒွန္ဒော. သတ္ထော နာမ ဇင်္ဃသတ္ထော ဝါ သကဋသတ္ထော ဝါ. ခလံ ဝုစ္စတိ ဓညကရဏံ. ဒုမော နာမ ဒုမမူလံ ဆာယာယ ဖုဋ္ဌောကာသော ဥပစာရဝသေန. အဗ္ဘောကာသော ပန အဂါမကေ အရညေဝ အဓိပ္ပေတော.

၄၉. ဣဒါနိ ‘‘ဧတံ။ပေ။ သင်္ဃာဋိ’’န္တိအာဒိနာ နဝန္နမေဝ ပစ္စုဒ္ဓါရော ဝုတ္တော၊ န ပန တေသံ ကာလပရိစ္ဆေဒေါတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ရောဂါ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ဒေဝဒတ္တော ဒတ္တောတိ နာမေကဒေသေနာပိ နာမဝေါဟာရတော ဝဿိကသာဋိကာဝ ‘‘သာဋိကာ’’တိ ပကရဏဝသေန ဂမ္မမာနတ္ထတ္တာ ဝုတ္တာ. ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ စ ရောဂဝဿာနပရိယန္တာ. ရောဂါ စ ဝဿာနာ စ မာသာ ရောဂဝဿာနာ၊ တေ တဒတိက္ကမေန ပစ္စုဒ္ဓရိတဗ္ဗတာယ ပရိယန္တာ ယာသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော.

ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ဝဿိကသာဋိကာ ဝဿာနမာသာတိက္ကမေ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာယ ဧဝ ပစ္စုဒ္ဓရိတဗ္ဗာ. တထာ ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ အာဗာဓေသု ဝူပသန္တေသူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာ’’တိ ဟိ အဋ္ဌကထာယံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၄၆၉) ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ပန ကေစိ အာစရိယာ ‘‘ပစ္စုဒ္ဓရိတွာတိ ဝဿိကသာဋိကဘာဝတော အပနေတွာ’’တိ ဝဒိံသု၊ တံ န ယုဇ္ဇတိ. ပစ္စုဒ္ဓါရဝိနယကမ္မဝိသယေယေဝ ပစ္စုဒ္ဓါရ-သဒ္ဒဿ ဒိဋ္ဌတ္တာ၊ ‘‘စာတုမာသံ အဓိဋ္ဌာတုံ တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၈) ပါဠိဝစနတော စ. ‘‘စာတုမာသံ အဓိဋ္ဌာတု’’န္တိ စ စတုန္နံ မာသာနံ အဓိဋ္ဌာနေန သဟ အစ္စန္တသံယောဂေါ ဒဿိတောတိ န တေန အဓိဋ္ဌာနဘေဒေါ ဝိညာယတိ. တေနေဝ ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာယမ္ပိ ‘‘ဝဿာနံ စာတုမာသံ အဓိဋ္ဌာတုံ၊ တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၈) ဝစနတော ကတ္တိကပုဏ္ဏမာယ ဧဝ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဟေမန္တေ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ‘‘ဝဿိကသာဋိကာ ဝဿာနမာသာတိက္ကမေနာပိ ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိ အာဗာဓဝူပသမေနာပိ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတီ’’တိ (ကင်္ကာ. အဋ္ဌ. ကထိနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တံ. မာတိကာဋ္ဌကထာယမ္ပိ ပစ္စုဒ္ဓါရဝသေနာပိ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတီတိ ဧဝမတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. ဧဝဉှိ သတိ သဗ္ဗဋ္ဌကထာယော သမေန္တိ၊ ယုတ္တိ စ အဝိရုဒ္ဓါ ဟောန္တီတိ. တတော ပရန္တိ ပစ္စုဒ္ဓါရတော ဥပရိ. ဝိကပ္ပေယျာတိ ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိကပ္ပေယျ. ဝဿိကသာဋိကံ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာယံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဟေမန္တဿ ပဌမဒိဝသေ ဝိကပ္ပေယျ၊ ဧဝံ အသတိ ဒုက္ကဋန္တိ အဓိပ္ပါယော. သေသာတိ အပရေ သတ္တ စီဝရာနိ သေသာ. နတ္ထိ ပရိယန္တံ ဝုတ္တသဒိသော ကာလပရိစ္ဆေဒေါ ဧတေသန္တိ အပရိယန္တိကာ.

၅၀. ဣဒါနိ ပစ္စတ္ထရဏာဒိကံ စီဝရစတုက္ကံ သဒသာဒိကံ ဝဋ္ဋတိ၊ နာပရန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ပစ္စတ္ထရဏာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပရိက္ခာရော စ မုခပုဉ္ဆနဉ္စာတိ ဒွန္ဒော. ပရိက္ခာရမုခပုဉ္ဆနမေဝ စောဠကန္တိ ကမ္မဓာရယော. ဒွန္ဒသမာသန္တေ သုယျမာနတ္တာ ပန စောဠက-သဒ္ဒေါ ပရိက္ခာရ-သဒ္ဒတော စ ပရံ ဒဋ္ဌဗ္ဗော ‘‘ပရိက္ခာရစောဠက’’န္တိ. တံ ပန သာမညဇောတနာယ ဝိသေသေပိ အဝဋ္ဌာနတော ဌပေတွာ ပဉ္စ စီဝရာနိ ပရိက္ခာရစောဠနာမေနာဓိဋ္ဌိတာနိ အဝသေသံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပစ္စတ္ထရဏဉ္စ ပရိက္ခာရမုခပုဉ္ဆနစောဠကဉ္စ ပစ္စတ္ထရဏ။ပေ။ စောဠကဉ္စ နိသီဒနဉ္စာတိ ဧတံ စီဝရစတုက္ကံ သဒသမ္ပိ အရတ္တမ္ပိ အနာဒိဏ္ဏကပ္ပမ္ပိ လဗ္ဘန္တိ သမ္ဗန္ဓော. သဒသန္တိ သဟ ယာဟိ ကာဟိစိ ဒသာဟီတိ သဒသံ. သဒသကေ လဗ္ဘမာနေ အဒသမ္ပိ လဗ္ဘတေဝါတိ သဒသမ္ပိ အဒသမ္ပိ ပုပ္ဖဒသမ္ပီတိ ဧတ္ထ အတ္ထော. ပိ-သဒ္ဒေါ ဝုတ္တာဝုတ္တသမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော. အရတ္တန္တိ နီလပီတာဒိရဇနေန အရဉ္ဇိတမ္ပိ. ပိ-သဒ္ဒေန ရဉ္ဇိတနီလပီတာဒိကမ္ပိ အနာဒိဏ္ဏကပ္ပမ္ပီတိ. အာဒိဏ္ဏော ကပ္ပေါ ယဿ နတ္ထီတိ တံ အနာဒိဏ္ဏကပ္ပမ္ပိ. ပိ-သဒ္ဒေန အာဒိဏ္ဏကပ္ပမ္ပိ.

နနု စ ‘‘န ဘိက္ခဝေ သဗ္ဗနီလကာနိ စီဝရာနိ ဓာရေတဗ္ဗာနီ’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၃၇၂) သဗ္ဗနီလကသဗ္ဗပီတကသဗ္ဗလောဟိတကစီဝရာနိ သာမညေန ပဋိက္ခိတ္တာနီတိ ကထမိဒံ စီဝရစတုက္ကံ သဒသာဒိကံ ဝဋ္ဋတိ၊ ကထဉ္စ အနာဒိဏ္ဏကပ္ပမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ? ဝုစ္စတေ – ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရော ဘိက္ခု ကုသစီရံ နိဝါသေတွာ’’တိအာဒိနာ ဥပ္ပန္နဝတ္ထူသု (မဟာဝ. ၃၇၁) ‘‘န ဘိက္ခဝေ ကုသစီရံ။ပေ။ တိတ္ထိယဒ္ဓဇော ဓာရေတဗ္ဗော. ယော ဓာရေယျ၊ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၃၇၁) ဥပ္ပန္နဝတ္ထုဝသေနေဝ နိဝါသနပါရုပနသင်္ခါတဓာရဏဿ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ စ တတ္ထေဝ အဋ္ဌကထာယဉ္စ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၃၇၂) ‘‘သဗ္ဗနီလကာဒီနိ ရဇနံ ဓောဝိတွာ ပုန ရဇိတွာ ဓာရေတဗ္ဗာနိ၊ န သက္ကာ စေ ဟောန္တိ ဓောဝိတုံ၊ ပစ္စတ္ထရဏာနိ ဝါ ကာတဗ္ဗာနိ၊ ဒုပဋ္ဋစီဝရဿ ဝါ မဇ္ဈေ ဒါတဗ္ဗာနိ၊ အစ္ဆိန္နဒသဒီဃဒသာနိ ဒသာ ဆိန္ဒိတွာ ဓာရေတဗ္ဗာနိ၊ ကဉ္စုကံ လဘိတွာ ဖာလေတွာ ရဇိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ဝေဌနေပိ ဧသေဝ နယော’’တိ နိဝါသနပါရုပနဝသေနေဝ ဓာရဏပရိဘောဂါနံ ဝုတ္တတ္တာ စ ဒုဗ္ဗဏ္ဏကရဏသိက္ခာပဒေ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၃၆၈) ‘‘ယံ နိဝါသေတုံ ဝါ ပါရုပိတုံ ဝါ သက္ကာ ဟောတိ၊ တဒေဝ စီဝရန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ပဉ္စန္နံယေဝ ကပ္ပဗိန္ဒုနော အနုညာတတ္တာ စ တိစီဝရကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိဝဿိကသာဋိကသင်္ခါတာနိ ပဉ္စ စီဝရာနိ ကာယပရိဟာရိယာနေဝ အဒသာနိ အသဗ္ဗနီလကာဒီနိ ကပ္ပိယရဇနရဇိတာနိ အာဒိဏ္ဏကပ္ပါနိယေဝ ဟောန္တိ၊ န နိယမေန နိဝတ္တိတာနိ ပရာနိ စတ္တာရီတိ စီဝရစတုက္ကမေဝ သဒသာဒိကံ အနာဒိဏ္ဏကပ္ပမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ.

၅၁. သေသစီဝရပဉ္စကံ အဒသံယေဝ ရဇိတံယေဝ အာဒိဏ္ဏကပ္ပံဝ ကပ္ပတီတိ ယောဇနာ. ရဇိတန္တိ ကပ္ပိယရဇနေန ရဇိတံ. နိသီဒနဿ ယထာဝုတ္တေနတ္ထေန သဗ္ဗတ္ထ အဒသတ္ထံ နိသေဓေတုံ ‘‘သဒသံဝ နိသီဒန’’န္တိ ဝုတ္တံ. သတိ ဟိ သမ္ဘဝေ ဗျဘိစာရေ စ ဝိသေသနံ သာတ္ထကံ ဟောတိ.

၅၂. ဣဒါနိ အနဓိဋ္ဌိတေ အနိဿဋ္ဌေ စ ကာ ပဝတ္တီတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘အနဓိဋ္ဌိတ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အနဓိဋ္ဌိတန္တိ တိစီဝရာဒိဝသေန အနဓိဋ္ဌိတံ. အနိဿဋ္ဌန္တိ ယဿ ကဿစိ ဒါနလက္ခဏေန အဒိန္နံ. ဝိကပ္ပေတွာ ပရိဘုဉ္ဇယေတိ ဝက္ခမာနနယေန ဧကဗဟုဘာဝံ၊ သန္နိဟိတာသန္နိဟိတဘာဝဉ္စ သလ္လက္ခေတွာ ဝိကပ္ပေတွာ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ပရိဘုဉ္ဇေယျ. ဝက္ခမာနနယေန ပန ဝိညာယတီတိ ‘‘ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ’’တိ န ဝုတ္တံ.

ဣဒါနိ ‘‘ဝိကပ္ပေတွာ’’တိ ဝုတ္တံ ကီဒိသံ တံ ဟေဋ္ဌိမန္တေန ဝိကပ္ပိယန္တိ အာဟ ‘‘ဟတ္ထာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဟတ္ထော ဒီဃေန ယဿ တံ ဟတ္ထဒီဃံ. တတောတိ တသ္မာ ဟတ္ထတော. ဥပဍ္ဎော ဟတ္ထဿ ဒုတိယော ဘာဂေါ ဝိဒတ္ထိသင်္ခါတော ဝိတ္ထာရေန ယဿ တံ ဥပဍ္ဎဝိတ္ထာရံ.

၅၃. ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တဝိဓာနံ တေစီဝရိကဿေဝ ဝသေန၊ အပရော ပန အညထာ ပဋိပဇ္ဇတီတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘တိစီဝရဿာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ နာမေနာဓိဋ္ဌိတာနိ တီဏိ စီဝရာနိ ဧတဿာတိ တိစီဝရော. တဿ ဝိနယတေစီဝရိကဿာတိ အတ္ထော၊ န ပရိက္ခာရစောဠနာမေန အဓိဋ္ဌိတစီဝရဿ. ဝိနယတေစီဝရိကဿ ပန ဥဒေါသိတသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တပရိဟာရော နတ္ထိ. ပရိက္ခာရစောဠိယောတိ ပရိက္ခာရစောဠမဿ အတ္ထီတိ ဏိကေန ယ-ကာရော. သဗ္ဗန္တိ သကလံ နဝဝိဓမ္ပိ စီဝရံ. တထာ ဝတွာတိ ဧကဗဟုဘာဝံ၊ သန္နိဟိတာသန္နိဟိတဘာဝဉ္စ ဉတွာ ‘‘ဣမံ ပရိက္ခာရစောဠံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိအာဒိနာ ဝတွာ. အဓိဋ္ဌတီတိ အဓိဋ္ဌာတိ.

၅၄. အဓိဋ္ဌိတစီဝရံ ပန ပရိဘုဉ္ဇတော ကထံ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတီတိ တံ ဒဿေန္တော ‘‘အစ္ဆေဒါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အစ္ဆေဒေါ စ ဝိဿဇ္ဇနဉ္စ ဂါဟော စ ဝိဗ္ဘမော စာတိ ဒွန္ဒော. အစ္ဆေဒေါ နာမ စောရာဒီဟိ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဟဏံ. ဝိဿဇ္ဇနံ ပရေသံ ဒါနံ. ဂါဟော ဝိဿာသေန ဂဟဏံ. ဝိဗ္ဘမော သိက္ခံ အပ္ပစ္စက္ခာယ ဂိဟိဘာဝူပဂမနံ. တဒါပိ တဿ အညဿ ဒါနေ ဝိယ စီဝရဿ နိရာလယဘာဝေန ပန ပရိစ္စာဂေါတိ. ဋီကာယံ ပန ဘာဒိသော ဘိက္ခုယေဝါတိ အဓိဋ္ဌာနံ န ဝိဇဟတီတိ အတ္ထံ ဝိကပ္ပေတွာ ဘိက္ခုနိယာ ဂိဟိဘာဝူပဂမနံ ဝုတ္တံ၊ တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ၊ ကာရဏံ ပနေတ္ထ အမှာကံ ဂရူဟိယေဝ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၄၆၉) ‘‘ဘိက္ခုနိယာ ‘ဟီနာယာဝတ္တနေနာ’တိ ဝိသေသေတွာ အဝုတ္တတ္တာ ဘိက္ခုနိယာ ဟိ ဂိဟိဘာဝူပဂမနေ အဓိဋ္ဌာနဝိဇဟနံ ဝိသုံ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ တဿာ ဝိဗ္ဘမနေနေဝ အဿမဏီဘာဝတော’’တိ ဝုတ္တံ. နနု စ ဘိက္ခုနော အပ္ပစ္စက္ခာတသိက္ခဿ ဂိဟိဘာဝူပဂမနေန အဓိဋ္ဌာနဝိဇဟနေန နိရာလယဘာဝေါ ကာရဏဘာဝေန ဝုတ္တော၊ ဧဝံ သတိ ပရိဝတ္တလိင်္ဂဿ နတ္ထိ နိရာလယဘာဝေါတိ ကထမဿ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတီတိ? သစ္စမေတံ၊ တထာပိ ဗုဒ္ဓမတညူဟိ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ အဋ္ဌကထာယံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၆၉) ‘‘ယံ ပနဿ ဘိက္ခုဘာဝေ အဓိဋ္ဌိတံ တိစီဝရဉ္စ ပတ္တော စ၊ တံ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတိ၊ ပုန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ နတ္ထေတ္ထ ဒေါသောတိ.

မာရဏလိင်္ဂသိက္ခာတိ ဥတ္တရပဒလောပေန ဥပစာရေန ဝါ လိင်္ဂပရိဝတ္တနံ သိက္ခာပစ္စက္ခာနဉ္စ ‘‘လိင်္ဂသိက္ခာ’’တိ စ ဝုတ္တံ. ဣတိ ဧတေ အဋ္ဌ သဗ္ဗေသု နဝသု စီဝရေသု အဓိဋ္ဌာနဿ ဝိယောဂေါ ဝိပ္ပဝါသော၊ တဿ ကာရဏာ ဟောန္တီတိ ပါဌသေသော. တိစီဝရဿ ပန န ကေဝလံ ဣမေယေဝ အဋ္ဌ၊ ဝိနိဝိဒ္ဓဆိဒ္ဒဉ္စ အဓိဋ္ဌာနဝိယောဂကာရဏန္တိ လိင်္ဂဝစနဉ္စ ပရိဝတ္တေတွာ ယောဇေတဗ္ဗံ. တတ္ထ အဗ္ဘန္တရေ ဧကဿပိ တန္တုနော အဘာဝေန ဝိနိဝိဒ္ဓံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဂတဆိဒ္ဒံကနိဋ္ဌင်္ဂုလိနခပိဋ္ဌိပ္ပမာဏံ ဝိနိဝိဒ္ဓဆိဒ္ဒံ. တတ္ထ သင်္ဃာဋိယာ စ ဥတ္တရာသင်္ဂဿ စ ဒီဃန္တတော ဝိဒတ္ထိပ္ပမာဏဿ၊ တိရိယန္တတော အဋ္ဌင်္ဂုလပ္ပမာဏဿ၊ အန္တရဝါသကဿ ပန ဒီဃန္တတော ဝိဒတ္ထိပ္ပမာဏဿေဝ တိရိယန္တတော စတုရင်္ဂုလပ္ပမာဏဿ ပဒေသဿ ဩရတော ဆိဒ္ဒံ အဓိဋ္ဌာနံ ဘိန္ဒတိ၊ သူစိကမ္မံ ကတွာ ပုန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. သူစိကမ္မံ ကရောန္တေန စ ဆိန္ဒိတွာ ဒုဗ္ဗလဋ္ဌာနာပနယနေန ဆိဒ္ဒံ အဒဿေတွာ ကာတဗ္ဗံ.

၅၅. ဣဒါနိ အကပ္ပိယာနိ ဒဿေတုံ ‘‘ကုသာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကုသာ စ ဝါကာ စ ဖလကာနိ စ၊ တေသံ စီရာနိ ကုသ။ပေ။ စီရာနိ. တတ္ထ ကုသေန ဂန္ထေတွာ ကတံ ကုသစီရံ. တထာ ဝါကေန ဂန္ထေတွာ ကတံ ဝါကစီရံ၊ တာပသာနံ ဝက္ကလံ. ဖလကသဏ္ဌာနာနိ ဖလကာနိ သိဗ္ဗိတွာ ကတံ ဖလကစီရံ. ကေသဝါလဇန္တိ ကေသေဟိ စ ဝါလေဟိ စ ဇာတံ ဝါယိတံ ကမ္ဗလန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဥလူကပက္ခာဇိနက္ခိပေတိ ဥလူကာနံ ကောသိယသကုဏာနံ ပက္ခံ ပက္ခေန ကတံ နိဝါသနဉ္စ အဇိနက္ခိပံ သလောမံ သခုရံ အဇိနမိဂါနံ စမ္မဉ္စ ဓာရယတော ထုလ္လစ္စယန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

၅၆. ကဒလေရကက္ကဒုဿေသူတိ ကဒလိယော စ ဧရကော စ အက္ကော စ၊ တေသံ ဒုဿာနိ ဝတ္ထာနိ၊ တေသု စေဝ မကစိဝါကေဟိ ကတေ ပေါတ္ထကေ စာပိ ဒုက္ကဋံ. နိမိတ္တတ္ထေ စေတံ ဘုမ္မံ. ကဒလိဒုဿာဒိသဒ္ဒေန တံဓာရဏမဓိပ္ပေတံ၊ တသ္မာ တံဓာရဏနိမိတ္တံ ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ အတ္ထော. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ. ‘‘နီလကော စာ’’တိအာဒိနာ ဒွန္ဒော. သဗ္ဗာ နီလက။ပေ။ ကဏှကာတိ ကမ္မဓာရယော. နီလာဒိဝဏ္ဏယောဂေန ဝတ္ထံ နီလာဒိ. နီလကံ ဥမာပုပ္ဖဝဏ္ဏံ. မဉ္ဇေဋ္ဌံ မဉ္ဇေဋ္ဌိကဝဏ္ဏံ. ပီတံ ကဏိကာရပုပ္ဖဝဏ္ဏံ. လောဟိတံ ဇယသုမနပုပ္ဖဝဏ္ဏံ. ကဏှကံ အဒ္ဒါရိဋ္ဌကဝဏ္ဏံ. သဗ္ဗ-သဒ္ဒေါ ပနေတ္ထ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗော.

၅၇. မဟာ။ပေ။ ရတ္တေတိ မဟာရင်္ဂေါ စ မဟာနာမရင်္ဂေါ စ၊ တေဟိ ရတ္တေ. ဧတ္ထာပိ ပုန သုယျမာနံ သဗ္ဗသဒ္ဒမနုဝတ္တိယံ၊ ‘‘သဗ္ဗမဟာရင်္ဂရတ္တေ’’တိအာဒိနာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမိနာ စ အသဗ္ဗနီလကာဒိ ကပ္ပိယရဇနရဇိတံ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ နတ္ထိ ဒေါသောတိ ဒီပေတိ. တတ္ထ မဟာရင်္ဂေါ သတပဒိပိဋ္ဌိဝဏ္ဏော. မဟာနာမရင်္ဂေါ သမ္ဘိန္နဝဏ္ဏော၊ သော ပန ပဏ္ဍုပလာသဝဏ္ဏော ဟောတိ၊ ပဒုမဝဏ္ဏောတိပိ ဝဒန္တိ. တိရီဋကေတိ တံ နာမက ရုက္ခတစေ. အစ္ဆိန္နဒီဃဒသကေတိ သဗ္ဗသော အစ္ဆိန္နတ္တာ အစ္ဆိန္နာ စ မဇ္ဈေ ဆိန္နတ္တာ ဒီဃာ စ သာ ဒသာ စ ဝတ္ထကောဋိ ယဿာတိ အညပဒတ္ထသမာသော. ဖလပုပ္ဖဒသေတိ အညမညံ သံသိဗ္ဗိတွာ ကတာ ဖလသဒိသာ ဒသာ ‘‘ဖလာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ၊ ကေတကာဒိ ပုပ္ဖသဒိသာနိ ‘‘ပုပ္ဖါနီ’’တိ စ၊ ဖလာ စ ပုပ္ဖါ စ ဒသာ ယဿ၊ ဖလသဒိသေ ဒသေ၊ ပုပ္ဖသဒိသေ ဒသေ စာတိ အတ္ထော. ဝေဌနေတိ သီသဝေဌနေ. တထာတိ ဣမိနာ သဗ္ဗနီလကာဒီသု ဒုက္ကဋံ အတိဒိသတိ. သဗ္ဗန္တိ ကုသစီရာဒိကံ သကလံ. အစ္ဆိန္နံ စီဝရံ ယဿ သော လဘတီတိ သမ္ဗန္ဓော.

စီဝရနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.