၁. ပါရာဇိကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁-၂. ဣဒါနိ တေ ဒဿေတုံ ‘‘မဂ္ဂတ္တယေ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ဧဝမုပရိပိ ယထာယောဂံ ယောဇေတဗ္ဗံ. တတ္ထ မဂ္ဂတ္တယေတိ ဧတ္ထ မဂ္ဂါ စ နာမ တိံသ မဂ္ဂါ. မနုဿာမနုဿတိရစ္ဆာနဂတဝသေန ဟိ တိဿော ဣတ္ထိယော. တတ္ထ တိရစ္ဆာနဂတာယ အယံ ပရိစ္ဆေဒေါ –

‘‘အပဒါနံ အဟီ မစ္ဆာ၊ ဒွိပဒါနဉ္စ ကုက္ကုဋီ၊

စတုပ္ပဒါနံ မဇ္ဇာရီ၊ ဝတ္ထု ပါရာဇိကဿိမာ’’တိ. (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၅၅)၊

တာသံ ဝစ္စပဿာဝမုခမဂ္ဂဝသေန တယော တယော ကတွာ နဝ မဂ္ဂါ၊ တထာ ဥဘတောဗျဉ္ဇနကာနံ၊ ပုရိသာနံ ပန ဝစ္စမုခမဂ္ဂဝသေန ဒွေ ဒွေ ကတွာ ဆ၊ တထာ ပဏ္ဍကာနန္တိ တိံသ. တေသံ တယေ. ကီဒိသေတိ အာဟ ‘‘သန္ထတသန္ထတေ’’တိ. သန္ထတေ အသန္ထတေတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. န သန္ထတံ အသန္ထတံ. တသ္မိံ အသန္ထတေ. န-ကာရော ဧတ္ထ ‘‘အဗြာဟ္မဏော’’တိအာဒီသု ဝိယ ပယိရုဒါသေ၊ တံ ကိရိယာယုတ္တဿ တာဒိသဿ အညဿ ဝတ္ထုနော ဝိဓာနေန သန္ထတဿ ဝတ္ထုနော ပယိရုဒါသနံ ပရိစ္စဇနံ ပယိရုဒါသောတိ. န ပသဇ္ဇပ္ပဋိသေဓေ၊ သန္ထတံ ပသဇ္ဇ ပတွာ တဿ ‘‘ဗြာဟ္မဏော န ဘဝိဿတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ န နိသေဓောတိ. ဝါ-သဒ္ဒေါ ပနေတ္ထ ဝစနယုတ္တိဗလေနေဝ လဗ္ဘတိ၊ တဿ ပလိဝေဌေတွာ၊ အန္တော ဝါ ပဝေသေတွာ ဝတ္ထာဒိနာ ကေနစိ ပဋိစ္ဆန္နေ ဝါ အပ္ပဋိစ္ဆန္နေ ဝါတိ အတ္ထော. တထာဘူတေ အလ္လောကာသေ ပကတိဝါတေန အသမ္ဖုဋ္ဌေ တိန္တပ္ပဒေသေ. နိမိတ္တန္တိ အင်္ဂဇာတံ. သန္တိအာဒိ တဗ္ဗိသေသနံ. သန္တိ အတ္တနိယံ. သံ-သဒ္ဒေါ ဟိ အတ္တနိ အတ္တနိယေ စ ဝတ္တတိ. သန္ထတံ အသန္ထတန္တိ ယထာဝုတ္တနယေန ပဋိစ္ဆန္နံ ဝါ အပ္ပဋိစ္ဆန္နံ ဝါ. ဥပါဒိဏ္ဏန္တိ အနဋ္ဌကာယပ္ပသာဒံ. ကိတ္တကန္တိ အာဟ ‘‘တိလမတ္တမ္ပီ’’တိ. တိလဿ မတ္တံ သာကလ္လံ ယဿ တံ တိလမတ္တံ. ‘‘မတ္တံ သာကလ္လံ နိစ္ဆယေ’’တိ ဟိ နိဃဏ္ဍု. ဧတ္ထာပိ အဝယဝေန ဝိဂ္ဂဟော သမုဒါယော သမာသတ္ထော၊ တိလဗီဇပ္ပမာဏမ္ပီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကိံ တံ? နိမိတ္တံ၊ ပဝေသနံ ဝါ. အပိ-သဒ္ဒေါ သမ္ဘာဝနေ၊ ‘‘တိလဗီဇမတ္တမ္ပီ’’တိ သမ္ဘာဝီယတိ၊ အဓိကေ ကာ နာမ ကထာတိ ဣဒမေတ္ထ သမ္ဘာဝနံ၊ ဧဝံဘူတံ သံ အင်္ဂဇာတံ ယထာဝုတ္တေ မဂ္ဂတ္တယေ တိလမတ္တမ္ပိ ပဝေသန္တော ဘိက္ခု စုတော ပရိဘဋ္ဌော၊ ပါရာဇိကော နာမ ဟောတိ သာသနတောတိ ဝိညာယတိ ဂမ္မမာနတ္ထဿ သဒ္ဒဿ ပယောဂံ ပတိ ကာမာစာရတ္တာ. ကီဒိသောတိ အာဟ ‘‘အနိက္ခိတ္တသိက္ခော’’တိ. နိက္ခိတ္တသိက္ခော ပန အဘိက္ခုကတ္တာ ပရိစ္စတ္တော. တတ္ထ နိက္ခိတ္တာ ဩဟိတာ ပရိစ္စတ္တာ ပစ္စက္ခာတာ သိက္ခာ ဧတေနာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ယထာလက္ခဏံ န နိက္ခိတ္တသိက္ခော အနိက္ခိတ္တသိက္ခော. တတ္ထ စိတ္တခေတ္တကာလပ္ပယောဂပုဂ္ဂလဝိဇာနနဝသေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဉတွာ တဒဘာဝေန အပစ္စက္ခာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တတ္ထ ဥပသမ္ပန္နဘာဝတော စဝိတုကာမတာစိတ္တံ စိတ္တံ နာမ. ‘‘ဗုဒ္ဓံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိအာဒီနိ ‘‘ဂိဟီတိ မံ ဓာရေဟိ၊ ဥပါသကော၊ အာရာမိကော၊ သာမဏေရောတိ မံ ဓာရေဟီ’’တိ ‘‘အလံ မေ ဗုဒ္ဓေနာ’’တိအာဒီနိ ဆ ခေတ္တပဒါနိ ခေတ္တံ နာမ. ‘‘ပစ္စက္ခာမီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တော ဝတ္တမာနကာလောယေဝ ကာလော နာမ. ယာယ ကာယစိ ဘာသာယ ဝသေန ဝါစသိကပ္ပယောဂေါဝ ပယောဂေါ နာမ. အနုမ္မတ္တာဒိကော ပစ္စက္ခာတော စ မနုဿဇာတိကော သောဝ ပုဂ္ဂလော နာမ. ပစ္စက္ခာတကဿ ဝစနသမနန္တရမေဝ ‘‘အယံ ဥက္ကဏ္ဌိတော’’တိ ဝါ ‘‘ဂိဟိဘာဝံ ပတ္ထယတီ’’တိ ဝါ သောတုနော ဇာနနံ ဝိဇာနနံ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တတ္ထ နဋ္ဌကာယပ္ပသာဒံ ပန ပိဠကံ ဝါ စမ္မခိလံ ဝါ လောမံ ဝါ ပဝေသန္တဿ ဒုက္ကဋံ. အက္ခိနာသကဏ္ဏစ္ဆိဒ္ဒဝတ္ထိကောသေသု၊ သတ္ထကာဒီဟိ ကတဝဏေ ဝါ မေထုနရာဂေန နိမိတ္တံ ပဝေသန္တဿ ထုလ္လစ္စယံ. အဝသေသသရီရေသု ဥပကစ္ဆကာဒီသု ဒုက္ကဋံ. တိရစ္ဆာနဂတာနံ ဟတ္ထိအဿဂေါဂဒြဘဩဋ္ဌမဟိံသာဒီနံ နာသာယ ထုလ္လစ္စယံ၊ ဝတ္ထိကောသေ ထုလ္လစ္စယမေဝ. သဗ္ဗေသမ္ပိ တိရစ္ဆာနဂတာနံ အက္ခိကဏ္ဏဝဏေသု ဒုက္ကဋံ. တထာ အဝသေသသရီရေ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန၊ မေထုနရာဂေန ဝါ ဇီဝမာနကပုရိသဿ ဝတ္ထိကောသံ အပ္ပဝေသန္တော နိမိတ္တေန နိမိတ္တံ ဆုပတိ၊ ဒုက္ကဋံ. ဗဟိ နိက္ခန္တဒန္တေသု ဝါယမန္တဿ ပန ထုလ္လစ္စယန္တိ အယမေတ္ထ သဝိနိစ္ဆယော အတ္ထဝဏ္ဏနက္ကမော.

ဣဒါနိ ပဝေသနံ နာမ န ကေဝလံ အတ္တုပက္ကမေနေဝ၊ ပရူပက္ကမေနာပိ ဟောတိ၊ တတြာပိ သာဒိယန္တောဝ စုတော ဟောတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အထ ဝါတိ အယံ နိပါတော၊ နိပါတသမုဒါယော ဝါ ပက္ခန္တရာရမ္ဘေ. ပဝေသနဉ္စ ဌိတဉ္စ ဥဒ္ဓါရော စ ပဝိဋ္ဌဉ္စ ပဝေသန။ပေ။ ပဝိဋ္ဌာနိ၊ ဣတရီတရယောဂဒွန္ဒော. ဣတရီတရယောဂေါ နာမ အညမညတ္ထောပါဒါနတာတိ ပဝေသနာဒီနိ ဌိတာဒိအတ္ထာနိပိ ဟောန္တီတိ ပဝိဋ္ဌ-သဒ္ဒေါပိ ပဝေသနာဒိအတ္ထော ဟောတိ၊ တတောယေဝေတ္ထ တသ္မာ ဗဟုဝစနသမ္ဘဝေါ. အညထာ ဒွန္ဒေ အဝယဝတ္ထပဓာနတ္တာ ဧကတ္ထဝါစကာပိ ပဝိဋ္ဌ-သဒ္ဒါ ကထံ ဗဟုဝစနပ္ပသင်္ဂေါ. သမာဟာရေ ဝါ ဒွန္ဒော. ခဏောတိ ကာလဝိသေသော. သော စ ယောဂဝန္တာနံ ခဏန္တရဝိနိမုတ္တော နတ္ထီတိ ပဝေသန။ပေ။ပဝိဋ္ဌာနိယေဝ ခဏောတိ ကမ္မဓာရယော၊ အဘေဒေ ဘေဒပရိကပ္ပနာယ ဝါ ပဝေသန။ပေ။ ပဝိဋ္ဌာနံ ခဏောတိ ဆဋ္ဌီတပ္ပုရိသော. တဿ သာဒကော၊ တသ္မိံ ဝါ သာဒကော ပဝေသန။ပေ။ သာဒကော. ခဏ-သဒ္ဒေါ ပနေတ္ထ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗော ဒွန္ဒသမာသတ္တာ၊ ပဝေသနကာလံ ဌိတကာလံ ဥဒ္ဓါရကာလံ ပဝိဋ္ဌကာလံ၊ တသ္မိံ ဝါ သာဒိယန္တောတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧဝံ သေဝနစိတ္တပစ္စုပဋ္ဌာနေန သာဒကော ဘိက္ခု စုတောတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ယထာဝုတ္တပ္ပဒေသဿ အန္တောကရဏံ ပဝေသနံ နာမ. ယာဝ ဥဒ္ဓရဏာရမ္ဘာ နိဝတ္တံ ဌိတံ နာမ. အဋ္ဌကထာယံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၅၈) ပန မာတုဂါမဿ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိံ ပတွာ သဗ္ဗထာ ဝါယမတော ဩရမိတွာ ဌိတကာလံ သန္ဓာယ ‘‘သုက္ကဝိဿဋ္ဌိသမယေ’’တိ ဝုတ္တံ. ယာဝ အဂ္ဂါ နီဟရဏံ ဥဒ္ဓါရော နာမ. ယာဝ ပဝေသနာရဟဋ္ဌာနာ အန္တောကတံ ပဝိဋ္ဌံ နာမ.

ပဌမံ.

၃-၄. ဣဒါနိ ဒုတိယံ ဒဿေတုံ ‘‘အာဒိယေယျာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဒိန္နံ ထေယျစိတ္တေန အာဒိယေယျ။ပေ။ သင်္ကေတံ ဝီတိနာမယေ၊ ပါရာဇိကော ဘဝေတိ သမ္ဗန္ဓော. အဒိန္နန္တိ မနုဿသာမိကေဟိ ကာယဝါစာဟိ န ဒိန္နံ. ထေယျစိတ္တေနာတိ ထေနောတိ စောရော၊ တဿ ဘာဝေါ ထေယျံ န-ကာရဿ ယ-ကာရံ ကတွာ ဒွိတ္တေန. ဘဝန္တိ ဧတသ္မာ အဘိဓာနဗုဒ္ဓီတိ ဘာဝေါ၊ သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိနိမိတ္တံ ဇာတိဂုဏာဒိ. ဣဓ ပန အဝဟရဏစိတ္တသင်္ခါတံ ဒဗ္ဗံ ထေယျံ. ထေယျဉ္စ တံ စိတ္တဉ္စာတိ ထေယျစိတ္တံ၊ တေန. အာဒိယေယျာတိ အာရာမာဒိံ အဘိယုဉ္ဇိတွာ ဂဏှေယျ. ဟရေယျာတိ ဟရန္တော ဂဏှေယျ. အဝဟရေယျာတိ ဥပနိက္ခိတ္တံ ဘဏ္ဍံ ‘‘ဒေဟိ မေ ဘဏ္ဍ’’န္တိ ဝုစ္စမာနော ‘‘န မယာ ဂဟိတ’’န္တိအာဒီနိ ဝဒန္တော ဂဏှေယျ. ဣရိယာပထံ ကောပေယျာတိ ဘဏ္ဍဟာရကဿ ဂမနာဒိဣရိယာပထံ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဏှေယျ. ကောပံ ကတွာ ဂဏှာတီတိ ဟိ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ ‘‘ကောပီ’’တိ နာမဓာတု. ဌာနာ စာဝေယျာတိ ဌပိတဋ္ဌာနတော စာဝေယျ. သင်္ကေတံ ဝီတိနာမယေတိ ပရိကပ္ပိတဋ္ဌာနံ ဝါ သုင်္ကဃာတံ ဝါ အတိက္ကာမေယျ.

ဧတ္ထ စ အာရာမာဒိအဘိယုဉ္ဇနေ၊ သာမိကဿ ဝိမတုပ္ပါဒနဓုရနိက္ခေပေ၊ ဘဏ္ဍဟာရကဿ သီသဘာရာမသနဖန္ဒာပနခန္ဓောရောပနေ၊ ဥပနိက္ခိတ္တေ ‘‘ဒေဟိ မေ ဘဏ္ဍ’’န္တိ စောဒိယမာနဿ ‘‘နာဟံ ဂဏှာမီ’’တိ ဘဏနဝိမတုပ္ပါဒနဓုရနိက္ခေပေ၊ ထလဋ္ဌဿ ထေယျစိတ္တေနာမသနဖန္ဒာပနဌာနာစာဝနေ စာတိ စတူသု ပစ္စေကံ ယထာက္ကမံ ဒုက္ကဋထုလ္လစ္စယပါရာဇိကာယော ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘သဟဘဏ္ဍဟာရကံ နေဿာမီ’’တိ ပဌမဒုတိယပါဒသင်္ကာမနေ၊ ပရိကပ္ပိတသုင်္ကဃာတဋ္ဌာနတော ပဌမဒုတိယပါဒါတိက္ကာမေ စာတိ ဒွီသု ပစ္စေကံ ကမေန ထုလ္လစ္စယပါရာဇိကာယော ဝေဒိတဗ္ဗာ. အယမေတ္ထ သဝိညာဏကာဝိညာဏကမိဿကတ္တာ နာနာဘဏ္ဍဝသေန ယောဇနာ. ဧကဘဏ္ဍဝသေန ပန သဿာမိကဿ ဒါသဿ ဝါ တိရစ္ဆာနဂတဿ ဝါ ယထာဝုတ္တေန အဘိယောဂါဒိနာ နယေန အာဒိယနဟရဏာဒိဝသေန ယောဇနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

အပိစ ဣမာနိ ဆ ပဒါနိ ဝဏ္ဏယန္တေန နာနာဘဏ္ဍဧကဘဏ္ဍသာဟတ္ထိကပုဗ္ဗပ္ပယောဂထေယျာဝဟာရသင်္ခါတေ ပဉ္စပဉ္စကေ သမောဓာနေတွာ ပဉ္စဝီသတိ အဝဟာရာ ဒဿေတဗ္ဗာ ဆပ္ပဒန္တောဂဓတ္တာ သဗ္ဗေသမ္ပိ အဝဟာရာနံ. တေ ပန အဝဟာရာ ယေန ကေနစိ အဘိယောဂါဒိအာကာရနာနတ္တမတ္တေန ဘိန္နာတိ တံဝသေန ပဉ္စပဉ္စကံ နာမ ဇာတံ. ဧဝံ သံဝဏ္ဏိတဉှိ ဣဒံ အဒိန္နာဒါနပါရာဇိကံ သုဝဏ္ဏိတံ နာမ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တတ္ထ ပုရိမာနိ ဒွေ ပဉ္စကာနိ ‘‘အာဒိယေယျာ’’တိအာဒီနံ ပဉ္စန္နံ ပဒါနံ ဝသေန လဗ္ဘန္တိ. ယံ ပနေတံ ‘‘သင်္ကေတံ ဝီတိနာမယေ’’တိ ဆဋ္ဌံ ပဒံ၊ တံ တတိယပဉ္စမေသု ပဉ္စကေသု နိဿဂ္ဂိယပရိကပ္ပါဝဟာရဝသေန ယောဇေတဗ္ဗံ.

တတ္ထ သာဟတ္ထိက-သဒ္ဒေန ဥပစာရတော တံသဟစရိတပဉ္စကံ ဂဟေတွာ ‘‘သာဟတ္ထိကဉ္စ တံ ပဉ္စကဉ္စာ’’တိ ဝါ ‘‘သာဟတ္ထိကာဒိ ပဉ္စက’’န္တိ မဇ္ဈေပဒလောပဝသေန ဝါ သာဟတ္ထိကပဉ္စကံ. ဧဝမုပရိပိ. တံ ပန သာဟတ္ထိကော အာဏတ္တိကော နိဿဂ္ဂိယော အတ္ထသာဓကော ဓုရနိက္ခေပေါ စာတိ. တတ္ထ သကော ဟတ္ထော သဟတ္ထော၊ သဟတ္ထေန နိဗ္ဗတ္တော သာဟတ္ထိကော. ဧဝံ အာဏတ္တိကော. သုင်္ကဃာတပရိကပ္ပိတောကာသာနံ အန္တော ဌတွာ ဗဟိ နိဿဇ္ဇနံ နိဿဂ္ဂေါ၊ သော ဧဝ နိဿဂ္ဂိယော. ကာလံ အနိယမေတွာ အာဏတ္တဿ ဘဏ္ဍဂ္ဂဟဏတော စ ပရဿ တေလကုမ္ဘိယာ ပါဒဂ္ဃနကံ တေလံ အဝဿံ ပိဝနကာနံ ဥပါဟနာဒီနံ နိက္ခိတ္တာနံ တေလပါတနတော စ ပုရေတရမေဝ ပါရာဇိကသင်္ခါတံ အတ္ထံ သာဓေတီတိ အတ္ထသာဓကော. သော ပန အာဏာပနပ္ပယောဂေါ၊ ဥပါဟနာဒီနံ နိက္ခေပပ္ပယောဂေါ စ. အာရာမာဘိယောဂေ စ ဥပနိက္ခိတ္တဘဏ္ဍေ စ တာဝကာလိကဘဏ္ဍဒေယျာနမဒါနေ စ ဓုရဿ နိက္ခေပေါ ဓုရနိက္ခေပေါ.

ပုဗ္ဗပ္ပယောဂပဉ္စကံ နာမ ပုဗ္ဗပ္ပယောဂေါ သဟပ္ပယောဂေါ သံဝိဓာဝဟာရော သင်္ကေတကမ္မံ နိမိတ္တကမ္မန္တိ. တတ္ထ အာဏာပနံ ဘဏ္ဍဂ္ဂဟဏတော ပုဗ္ဗတ္တာ ပုဗ္ဗပ္ပယောဂေါ နာမ. ဌာနာစာဝနခိလသင်္ကာမနပ္ပယောဂေန သဟ ဝတ္တမာနော သဟပ္ပယောဂေါ. သံဝိဓာယ သမ္မန္တယိတွာ ဂတေသု ဧကေနာပိ ဘဏ္ဍေ ဌာနာ စာဝိတေ သဗ္ဗေသံ အဝဟာရော သံဝိဓာဝဟာရော. သင်္ကေတကမ္မန္တိ ပုဗ္ဗဏှာဒိကာလပရိစ္ဆေဒဝသေန သဉ္ဇာနနကရဏံ. နိမိတ္တကမ္မံ နာမ သညုပ္ပါဒနတ္ထံ အက္ခိနိခဏနာဒိကရဏံ.

ထေယျာဝဟာရပဉ္စကံ ပန သယမေဝ ဒဿေတုံ ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိမာဟ. နနု စ ဆပ္ပဒန္တောဂဓတ္တာ ‘‘သဗ္ဗေသမ္ပိ အဝဟာရာန’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ သတိ ‘‘အထ ဝါ’’တိ ပက္ခန္တရဝသေန ဝိသုံ ဝိယ ဣဒံ ပဉ္စကံ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ? နနု အဝေါစုမှာ ‘‘ယေန ကေနစိ အဘိယောဂါဒိအာကာရနာနတ္တမတ္တေန ဘိန္နာ’’တိ၊ ဧတာဒိသဿ ဘေဒဿ သမ္ဘဝတော ပက္ခန္တရဝသေနာပိ ယုဇ္ဇတီတိ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဣမဿ ပဉ္စကဿ ဝိသုံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဝစနံ ပန ပသိဒ္ဓိဝသေနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ကုသ-သဒ္ဒေန ကုသသင်္ကာမနမဓိပ္ပေတံ အဘေဒေါပစာရေန. ထေယျဉ္စ ဗလဉ္စ ကုသော စ ဆန္နဉ္စ ပရိကပ္ပေါ စ ထေယျာ။ပေ။ ပရိကပ္ပံ၊ ဒီဃော သန္ဓိဝသေန. တေန အဝဟာရကော ပါရာဇိကော ဘဝေတိ သမ္ဗန္ဓော. ယော ပန ပဋိစ္ဆန္နေန အဝဟာရကော၊ သော အတ္ထတော ပဋိစ္ဆန္နဿ အဝဟာရကော ဟောတီတိ ဒွန္ဒသမာသန္တောဂဓတ္တေပိစဿ ဝိရောဓာဘာဝေါဘာဝသာဓနော စာယံ ဆန္န-သဒ္ဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တတ္ထ သန္ဓိစ္ဆေဒနာဒီနိ ကတွာ ဝါ တုလာကူဋမာနကူဋကဟာပဏကူဋာဒီဟိ ဝဉ္စေတွာ ဝါ ဂဏှန္တော ထေယျာဝဟာရကော. ဗလက္ကာရေန ပရသန္တကံ ဂဏှန္တော ဗလာဝဟာရကော. ကုသံ သင်္ကာမေတွာ ဂဏှန္တော ကုသာဝဟာရကော. တိဏပဏ္ဏာဒီဟိ ယံ ကိဉ္စိ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ပစ္ဆာ ကဿ ပဋိစ္ဆန္နဿ အဝဟာရကော ပဋိစ္ဆန္နာဝဟာရကော. သာဋကာဒိဘဏ္ဍဝသေန၊ ဂဗ္ဘဒွါရာဒိဩကာသဝသေန ဝါ ပရိကပ္ပေတွာ ဂဏှန္တော ပရိကပ္ပါဝဟာရကော. ဧတ္ထ ပန ပရိကပ္ပိတဘဏ္ဍဂ္ဂဟဏေ ပရိကပ္ပိတပရိစ္ဆေဒါတိက္ကမေ စ ပါရာဇိကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဣဒါနိ ပနေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုံ ‘‘ဘဏ္ဍကာလဂ္ဃဒေသေဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ အဒိန္နာဒါနေ ဘဏ္ဍဉ္စ ကာလော စ အဂ္ဃေါ စ ဒေသော စ တေဟိ စ ပရိဘောဂေန စ ဝိနိစ္ဆယော ကာတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. တတ္ထ အဝဟဋဘဏ္ဍဿ သဿာမိကဿာမိကဘာဝံ သဿာမိကေပိ သာမိကာနံ သာလယနိရာလယဘာဝဉ္စ ဥပပရိက္ခိတွာ သာလယကာလေ စေ အဝဟဋံ၊ ဘဏ္ဍံ အဂ္ဃါပေတွာ ကာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော ဘဏ္ဍေန ဝိနိစ္ဆယော. နိရာလယကာလေ စေ အဝဟဋံ၊ ပါရာဇိကံ နတ္ထိ၊ သာမိကေသု ပုန အာဟရာပေန္တေသု ဒါတဗ္ဗံ. တဒေဝ ဟိ ဘဏ္ဍံ ကဒါစိ မဟဂ္ဃံ၊ ကဒါစိ အပ္ပဂ္ဃံ၊ တသ္မာ ယသ္မိံ ကာလေ ဘဏ္ဍံ အဝဟဋံ၊ တသ္မိံယေဝ ကာလေ ယော တဿ အဂ္ဃေါ၊ တေန ကာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော ကာလေန ဝိနိစ္ဆယော. နဝဘဏ္ဍဿ ယော အဂ္ဃေါ၊ သော ပစ္ဆာ ပရိဟာယတိ၊ တသ္မာ သဗ္ဗဒါ ပကတိအဂ္ဃဝသေန အကတွာ ကာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော အဂ္ဃေန ဝိနိစ္ဆယော. ဘဏ္ဍုဋ္ဌာနဒေသေ ဘဏ္ဍံ အပ္ပဂ္ဃံ ဟောတိ၊ အညတ္ထ မဟဂ္ဃံ၊ တသ္မာ ယသ္မိံ ဒေသေ ဘဏ္ဍံ အဝဟဋံ၊ တသ္မိံယေဝ ဒေသေ အဂ္ဃေန ကာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော ဒေသေန ဝိနိစ္ဆယော. ပရိဘောဂေန သာဋကာဒိနော ဘဏ္ဍဿ အဂ္ဃေါ ပရိဟာယတိ၊ တသ္မာ တဿ ပရိဘောဂဝသေန ပရိဟီနာပရိဟီနဘာဝံ ဥပပရိက္ခိတွာ ကာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော ပရိဘောဂေန ဝိနိစ္ဆယော.

ဒုတိယံ.

၅-၇. ဣဒါနိ တတိယံ ဒဿေတုံ ‘‘မနုဿဝိဂ္ဂဟ’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ မနုဿဝိဂ္ဂဟံ ကလလတော ပဋ္ဌာယ ဇီဝမာနကမနုဿဇာတိကာနံ သရီရံ. စိစ္စ ပါဏောတိ သညာယ သဒ္ဓိံယေဝ ‘‘ဝဓာမိ န’’န္တိ ဝဓကစေတနာယ စေတေတွာ ပကပ္ပေတွာ. ဇီဝိတာ ဝါ ဝိယောဇယေတိ ယော ဘိက္ခု ဇာတိဥဏ္ဏံသုနာ သမုဒ္ဓဋတေလဗိန္ဒုမတ္တံ ကလလရူပကာလေ တာပနာဒီဟိ ဝါ တတော ဝါ ဥဒ္ဓမပိ တဒနုရူပေန ဥပက္ကမေန ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယောပက္ကမေ သတိ တဒါယတ္တဝုတ္တိနော အရူပဇီဝိတဿာပိ ဝေါရောပနသမ္ဘဝတော ဥဘယဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ. ဝါ-သဒ္ဒေါ ဝိကပ္ပေ. မရဏစေတနောတိ မရဏေ စေတနာ ယဿ သော မရဏာဓိပ္ပါယော. သတ္ထဟာရကန္တိ ဇီဝိတံ ဟရတီတိ ဟာရကံ၊ သတ္ထဉ္စ တံ ဟာရကဉ္စာတိ သတ္ထဟာရကံ၊ တံ. အဿ မနုဿဝိဂ္ဂဟဿ. ဥပနိက္ခိပေတိ သမီပေ နိက္ခိပေယျ ဝါ. ဧတေန ထာဝရပ္ပယောဂံ ဒဿေတိ. ဂါဟေယျ မရဏူပါယန္တိ ‘‘သတ္ထံ ဝါ အာဟရ၊ ဝိသံ ဝါ ခါဒါ’’တိအာဒိနာ နယေန မရဏတ္ထာယ ဥပါယံ ဂါဟာပေယျ ဝါ. ဧတေန အာဏတ္တိပ္ပယောဂေါ ဒဿိတော. ဝဒေယျ မရဏေ ဂုဏန္တိ ကာယဝါစာဒူတလေခါဟိ ‘‘ယော ဧဝံ မရတိ၊ သော ဓနံ ဝါ လဘတီ’’တိအာဒိနာ နယေန မရဏေ ဂုဏံ ပကာသေယျ ဝါ. ဥဘယတ္ထ အဓိကာရဝသေန ဝါ-သဒ္ဒေါ အာဟရိတဗ္ဗော. သော ဘိက္ခု စုတောတိ သမ္ဗန္ဓော၊ သာသနတောတိ ဝိညာယတိ.

ဣဒါနိ ပနဿ ဆဗ္ဗိဓေ ပယောဂေဒဿေတုံ ‘‘ပယောဂါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သာဟတ္ထိ။ပေ။ ဣဒ္ဓိဝိဇ္ဇာမယာ ပယောဂါတိ ဣမေ ဆ ပယောဂါတိ သမ္ဗန္ဓော. က-ကာရလောပေန ပနေတ္ထ ‘‘သာဟတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ အနေကတ္ထေ အနေကတဒ္ဓိတသမ္ဘဝေန သဟတ္ထဿာယံ ပယောဂေါ သာဟတ္ထီတိ ပဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သာဟတ္ထိ စ နိဿဂ္ဂေါ စ အာဏတ္တိ စ ထာဝရော စာတိ ဒွန္ဒော. ဣဒ္ဓိ စ ဝိဇ္ဇာ စ၊ တာသမိမေတိ ဣဒ္ဓိဝိဇ္ဇာမယာ၊ ဣဒ္ဓိမယော ဝိဇ္ဇာမယောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပယောဂါတိ ဣမေ ဆပ္ပယောဂါ နာမ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. တတ္ထ သယံ မာရေန္တဿ ကာယေန ဝါ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ ပဟရဏံ သာဟတ္ထိကော ပယောဂေါ. ဒူရေ ဌိတံ မာရေတုကာမဿ ကာယာဒီဟိ ဥသုသတ္တိအာဒီနံ နိဿဇ္ဇနံ နိဿဂ္ဂေါ. ‘‘အသုကံ နာမ မာရေဟီ’’တိအာဒိနာ အာဏာပေန္တဿ အာဏာပနံ အာဏတ္တိ၊ ဩပါတခဏနံ အပဿေနသံဝိဓာနံ အသိအာဒီနံ ဥပနိက္ခိပနာဒိ ထာဝရော. မာရဏတ္ထံ ကမ္မဝိပါကဇာယ ဣဒ္ဓိယာ ပယောဇနံ ဣဒ္ဓိမယော. ကမ္မဝိပါကဇိဒ္ဓိ စ နာမေသာ ရာဇာဒီနံ ရာဇိဒ္ဓိအာဒယော. တတ္ထ ပိတုရညော သီဟဠိန္ဒဿ ဒါဌာကောဋနေန စူဠသုမနကုဋုမ္ဗိယမာရဏေ ရာဇိဒ္ဓိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ တဒတ္ထမေဝ အထဗ္ဗဏာဒိဝိဇ္ဇာယ ပရိဇပ္ပနံ ဝိဇ္ဇာမယော ပယောဂေါ.

ဧဝံ ဆပ္ပယောဂေ ဒဿေတွာ တေသု အာဏတ္တိပ္ပယောဂဿ နိယာမကေ ဒဿေတုံ ‘‘ကာလာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယထာဝုတ္တံ အာဏတ္တိံ နိယမေန္တိ သင်္ကေတဝိသင်္ကေတတာဝသေန ပရိစ္ဆိန္ဒန္တီတိ အာဏတ္တိနိယာမကာ. တေ ပန ကာလော စ ဝတ္ထု စ အာဝုဓဉ္စ ဣရိယာပထော စာတိ စတ္တာရော၊ တထာ ကိရိယာဝိသေသော ဩကာသောတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒဝသေန ဆ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. တတ္ထ ကာလော ပုဗ္ဗဏှာဒိ ယောဗ္ဗနာဒိ စ. ဝတ္ထု မာရေတဗ္ဗော သတ္တော. အာဝုဓံ အသိအာဒိ. ဣရိယာပထော မာရေတဗ္ဗဿ ဂမနာဒိ. ကိရိယာဝိသေသော ဝိဇ္ဈနာဒိ. ဩကာသော ဂါမာဒိ. ယော ဟိ ‘‘အဇ္ဇ၊ သွေ’’တိ အနိယမေတွာ ‘‘ပုဗ္ဗဏှေ မာရေဟီ’’တိ ဝုတ္တော ယဒါ ကဒါစိ ပုဗ္ဗဏှေ မာရေတိ၊ နတ္ထိ ဝိသင်္ကေတော. ယော ပန ‘‘ပုဗ္ဗဏှေ’’တိ ဝုတ္တော မဇ္ဈနှာဒီသု မာရေတိ၊ ဝိသင်္ကေတော ဟောတိ၊ အာဏာပကဿ အနာပတ္တိ. ဧဝံ ကာလဿ သင်္ကေတဝိသင်္ကေတတာဝသေန နိယာမကတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣမိနာဝ နယေန ဝတ္ထုအာဒီသုပိ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ.

တတိယံ.

၈-၉. ဣဒါနိ စတုတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ဈာနာဒိဘေဒ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အတ္တနိ နောသန္တံ အတ္တုပနာယိကဉ္စ ပစ္စုပ္ပန္နဘဝဿိတဉ္စ အညာပဒေသရဟိတဉ္စ ဈာနာဒိဘေဒံ ကောဋ္ဌာသံ ကတွာ ဝါ ဧကေကံ ကတွာ ဝါ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ ဝိညတ္တိပထေ ဒီပေန္တော နာဓိမာနိကော ဉာတေ စုတော ဘဝေတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ အတ္တနိ သကသန္တာနေ နောသန္တံ အနုပ္ပန္နတ္တာယေဝ အဝိဇ္ဇမာနံ၊ ဧတ္ထ နောသန္တောတိ အတ္ထေ တပ္ပုရိသော. ဈာနာဒိဘေဒန္တိ ဈာနံ အာဒိ ယဿ ‘‘ဝိမောက္ခသမာဓိ သမာပတ္တိ ဉာဏဒဿန မဂ္ဂဘာဝနာ ဖလသစ္ဆိ ကိရိယာကိလေသပ္ပဟာနဝိနီဝရဏတာစိတ္တဿ သုညာဂါရေ အဘိရတီ’’တိ (ပါရာ. ၁၉၈) ဝုတ္တဿ သော ဈာနာဒိ၊ သောဝ ဘေဒေါ ဝိသေသောတိ သမာသော. တံ ဈာနာဒိဘေဒံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ. အတ္တုပနာယိကန္တိ ‘‘အယံ မယိ အတ္ထီ’’တိ အာရောစနဝသေန အတ္တနိ ဥပနီယတိ၊ ‘‘အဟံ ဝါ ဧတ္ထ သန္ဒိဿာမီ’’တိ အတ္တာ ဥပနီယတိ ဧတ္ထ ဓမ္မေတိ ဝါ အတ္တုပနာယိကော၊ ဈာနာဒိဘေဒေါ၊ တံ. ပစ္စုပ္ပန္နဘဝဿိတန္တိ ပစ္စုပ္ပန္နဘဝေါ နာမ ဣဒါနိ ဝတ္တမာနော အတ္တဘာဝေါ၊ တန္နိဿိတောတိ သမာသော၊ သော စ ဈာနာဒိဘေဒေါယေဝ၊ တံ.

အညာပဒေသရဟိတန္တိ ‘‘ယော တေ ဝိဟာရေ ဝသိ၊ သော ဘိက္ခု ပဌမံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇီ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၂၂၀) နယေန အညဿ အပဒေသော၊ တေန ရဟိတော စတ္တောတိ တပ္ပုရိသသမာသော၊ သော ရဟိတော တေနာတိ ဝါ ဗဟုဗ္ဗီဟိ၊ ဈာနာဒိဘေဒေါဝ၊ တံ. ကောဋ္ဌာသံ ကတွာ ဝါတိ ‘‘ပဌမံ ဈာနံ ဒုတိယံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိံ၊ ပဌမံ ဈာနံ တတိယံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိ’’န္တိအာဒိနာ နယေန ကောဋ္ဌာသံ ကတွာ ဝါ. ဧကေကံ ကတွာ ဝါတိ ‘‘ပဌမံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိံ၊ ဒုတိယံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိ’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဧကေကံ ကတွာ ဝါ. ဧတ္ထ စ ဧကန္တိ ဌိတေ ဝိစ္ဆာယံ ဒွိတ္တံ. ဧတ္ထ ပန ကတွာတိ ကရဏကိရိယာယ ဧကေကဝသေန ဘိန္နဿ ဈာနာဒိနော အတ္ထဿ သမ္ဗန္ဓနိစ္ဆာ ဝိစ္ဆာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဋီကာယံ ပန ‘‘ကောဋ္ဌာသံ ဝါတိ ဧတ္ထ ‘ဈာနလာဘီ၊ ဝိမောက္ခလာဘီ၊ သမာဓိလာဘီ၊ သမာပတ္တိလာဘီမှီ’တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ကောဋ္ဌာသတော ဝါတိ အတ္ထော’’တိ စ ‘‘ဧကေကံ ဝါတိ ‘ပဌမဿ ဈာနဿ လာဘီ၊ ဒုတိယဿ ဈာနဿ လာဘီမှီ’တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ဧကေကံ ဝါတိ အတ္ထော’’တိ စ ဝုတ္တံ. သော ပါဠိယံ အဋ္ဌကထာယဉ္စ အဝုတ္တက္ကမောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကာယေန ဝါတိ ဟတ္ထမုဒ္ဒါဒိဝသေန ကာယေန ဝါ. ဝါစာတိ ဧတ္ထ ယ-ကာရော လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော ‘‘အလဇ္ဇိတာ’’တိအာဒီသု ဝိယ. ဝိညတ္တိပထေတိ ကာယဝစီဝိညတ္တီနံ ဂဟဏယောဂျေ ပဒေသေ ဌတွာတိ အဇ္ဈာဟရိတဗ္ဗံ. ဒီပေန္တောတိ ‘‘ဣမိနာ စ ဣမိနာ စ ကာရဏေန အယံ ဓမ္မော မယိ အတ္ထီ’’တိ ပကာသေန္တော. နာဓိမာနိကောတိ အပ္ပတ္တေ ပတ္တသညိတာသင်္ခါတော အဓိကော မာနော၊ သော နတ္ထိ ဧတဿာတိ နာဓိမာနိကော၊ ဘိက္ခု. ဉာတေတိ ဝိညုနာ မနုဿဇာတိကေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနေ ဝုတ္တနယေန ဝိညာတေ သတိ စုတော ဘဝေ သာသနတောတိ ဝိညာယတိ. အညာပဒေသေန ဒီပယတော ပန ထုလ္လစ္စယံ. ဧတ္ထ စ –

ဒုက္ကဋံ ပဌမဿေဝ၊ သာမန္တမိတိ ဝဏ္ဏိတံ၊

သေသာနံ ပန တိဏ္ဏမ္ပိ၊ ထုလ္လစ္စယမုဒီရိတန္တိ.

စတုတ္ထံ.

၁၀. ဣဒါနိ စတုန္နမ္ပိ စေတေသမသံဝါသတံ အဘဗ္ဗတဉ္စ ဒီပေတုံ ‘‘ပါရာဇိကေတေ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ဧတေ စတ္တာရော ပါရာဇိကာ ပုဂ္ဂလာ ယထာ ပုရေ ပုဗ္ဗေ ဂိဟိကာလေ၊ အနုပသမ္ပန္နကာလေ စ ဝိယ အသံဝါသာတိ သမ္ဗန္ဓော. သဟ ဝသန္တိ ယသ္မာ သဗ္ဗေပိ လဇ္ဇိနော ဧတေသု ကမ္မာဒီသု န ဧကောပိ တတော ဗဟိဒ္ဓါ သန္ဒိဿတီတိ ဧကကမ္မံ ဧကုဒ္ဒေသော သမသိက္ခတာတိ ဣမေ တယော သံဝါသာ နာမ. တတ္ထ အပလောကနာဒိကံ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ သံဃကမ္မံ သီမာပရိစ္ဆိန္နေဟိ ပကတတ္တေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဧကတော ကတ္တဗ္ဗတာ ဧကကမ္မံ နာမ. တထာ ပဉ္စဝိဓောပိ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော ဧကတော ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗတ္တာ ဧကုဒ္ဒေသော နာမ. ပညတ္တံ ပန သိက္ခာပဒံ သဗ္ဗေဟိပိ လဇ္ဇီပုဂ္ဂလေဟိ သမံ သိက္ခိတဗ္ဗဘာဝတော သမသိက္ခတာ နာမ. နတ္ထိ တေ သံဝါသာ ဧတေသန္တိ အသံဝါသာ. ‘‘အဘဗ္ဗာ’’တိအာဒီသု ဘိက္ခုဘာဝါယာတိ တုမတ္ထေ သမ္ပဒါနဝစနံ၊ တသ္မာ ယထာ သီသစ္ဆိန္နော ဇီဝိတုံ အဘဗ္ဗော၊ ဧဝံ စတ္တာရောမေ ပုဂ္ဂလာ ဘိက္ခုဘာဝါယ ဘိက္ခူ ဘဝိတုံ အဘဗ္ဗာတိ အတ္ထော.

၁၁. ဣဒါနိ ပရိယာယာဏတ္တီဟိ သမ္ဘဝန္တေ ဒဿေတုံ ‘‘ပရိယာယော စာ’’တိအာဒိမာဟ. ပရိယာယော စ အာဏတ္တိ စ တတိယေ မနုဿဝိဂ္ဂဟေ လဗ္ဘတီတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ကာယာဒီဟိ ယထာဝုတ္တေဟိ ‘‘ယော ဧဝံ မရတိ၊ သော ဓနံ ဝါ လဘတီ’’တိ ဧဝမာဒိဝိညာပကော ဗျဉ္ဇနဘူတော ကာယဝစီပယောဂေါ ပရိယာယော. ဣမိနာ ဣဒံ ဒီပေတိ – ယထာ အဒိန္နာဒါနေ ‘‘အာဒိယေယျာ’’တိ (ပါရာ. ၉၂) ဝုတ္တတ္တာ ပါရိယာယကထာယ မုစ္စတိ၊ န ဣဓ ဧဝံ. ‘‘သံဝဏ္ဏေယျာ’’တိ (ပါရာ. ၁၇၂) ပရိယာယကယာယပိ န မုစ္စတီတိ. ‘‘ဒုတိယေ ပနာ’’တိအာဒီသု အတ္ထော ပါကဋောယေဝ. ဧဝမုပရိပိ ပါကဋမုပေက္ခိဿာမ.

၁၂. ဣဒါနိ မေထုနဓမ္မာဒီနံ အင်္ဂါနိ ဒဿေတုံ ‘‘သေဝေတူ’’တိအာဒိမာဟ. သေဝေတုကာမတာစိတ္တန္တိ မေထုနံ သေဝေတုံ ကာမေတီတိ သေဝေတုကာမော၊ တဿ ဘာဝေါ နာမ တဏှာ၊ တာယ သေဝေတုကာမတာယ သမ္ပယုတ္တံ စိတ္တန္တိ တပ္ပုရိသော. မေထုနဓမ္မဿာတိ မိထုနာနံ ဣတ္ထိပုရိသာနံ ဣဒန္တိ မေထုနံ၊ တမေဝ ဓမ္မောတိ မေထုနဓမ္မော. ဣဓ ပန ဥပစာရဝသေန ပါရာဇိကာပတ္တိ မေထုနဓမ္မော နာမ. အထ ဝါ မေထုနေန ဇာတော ဓမ္မော ပါရာဇိကာပတ္တိ မေထုနဓမ္မော၊ တဿ မေထုနဓမ္မဿ မေထုနဓမ္မပါရာဇိကာပတ္တိယာ. အင်္ဂဒွယန္တိ အင်္ဂါနံ ကာရဏာနံ ဒွယံ. ဗုဓာတိ ဝိနယဓရာ ဝိညုနော.

၁၃. မနုဿသန္တိ မနုဿာနံ သံ မနုဿသံ၊ တဒါယတ္တဝတ္ထုကာ စ. ဧတေန ပေတတိရစ္ဆာနဂတာယတ္တံ နိဝတ္တေတိ. တထာသညီတိ တထာ တာဒိသာ သညာ တထာသညာ၊ သာ အဿ အတ္ထီတိ တထာသညီ. ပရာယတ္တသညိတာ စာတိ အတ္ထော. ဘာဝပ္ပဓာနာ ဣမေ နိဒ္ဒေသာ၊ ဘာဝပစ္စယလောပေါ ဝါ ‘‘ဗုဒ္ဓေ ရတန’’န္တိအာဒီသု (ခု. ပါ. ၆.၃) ဝိယ. ဧဝမုပရိပိ ဤဒိသေသု. ထေယျစိတ္တန္တိ ထေနဘာဝသင်္ခါတံ စိတ္တဉ္စ. ဝတ္ထုနော ဂရုတာတိ ဘဏ္ဍဿ ပါဒအတိရေကပါဒါရဟဘာဝေန ဂရုတာ စ. ဦနပဉ္စမာသကေ ဝါ အတိရေကမာသကေ ဝါ ထုလ္လစ္စယံ. မာသကေ ဝါ ဦနမာသကေ ဝါ ဒုက္ကဋံ. အဝဟာရောတိ ပဉ္စဝီသတိယာ အဝဟာရာနံ အညတရေန အဝဟရဏဉ္စာတိ ဣမေ ပဉ္စ အဒိန္နာဒါနဟေတုယော အဒိန္နာဒါနပါရာဇိကာပတ္တိယာ အင်္ဂါနိ.

၁၄. ပါဏော မာနုဿကောတိ မနုဿဇာတိသမ္ဗန္ဓော ပါဏော စ၊ ပါဏောတိ ဟိ ဝေါဟာရတော သတ္တော၊ ပရမတ္ထတော ပန ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ဝုစ္စတိ. ပါဏသညိတာတိ ပါဏောတိ သညိတာ စ၊ ဃာတနံ ဃာတော၊ သော ဧဝ စေတနာ ဃာတစေတနာ၊ ‘‘ဝဓာမိ န’’န္တိ ဧဝံ ပဝတ္တာ သာ စ၊ တံသမုဋ္ဌိတော သာဟတ္ထိကာဒီနံ ဆန္နမညတရော ပယောဂေါ စ၊ တေန ပယောဂေန မရဏဉ္စာတိ ဧတေ ယထာဝုတ္တာ ပဉ္စ ဝဓဟေတုယော ပါဏဃာတာပဇ္ဇိတဗ္ဗအာပတ္တိယာ အင်္ဂါနီတိ အတ္ထော.

၁၅. အတ္တနိ အသန္တတာတိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဿ သန္တာနေ အဝိဇ္ဇမာနတာ စ. ပါပမိစ္ဆတာယာရောစနာတိ ယာ သာ ‘‘ဣဓေကစ္စော ဒုဿီလော သမာနော ‘သီလဝါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၈၅၁) နယေန ဝုတ္တာ ပါပဣစ္ဆတာယ သမန္နာဂတာ၊ တာယ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဿ အာရောစနာ စ. တဿာတိ ယဿ အာရောစေတိ၊ တဿ. မနုဿဇာတိတာတိ မနုဿာနံ ဇာတိ ယဿ၊ တဿ ဘာဝေါ မနုဿဇာတိတာ၊ သာ စ၊ နညာပဒေသောတိ န အညာပဒေသော အညာပဒေသာဘာဝေါ စ၊ တဒေဝ ဇာနနန္တိ တင်္ခဏံယေဝ ဝိဇာနနဉ္စာတိ ဣမာနိ ပဉ္စ ဧတ္ထ အသန္တဒီပနေ အသ္မိံ သန္တာနေ အဝိဇ္ဇမာနဥတ္တရိမနုဿဓမ္မပ္ပကာသနနိမိတ္တေ ပါရာဇိကေ အင်္ဂါနိ ဟေတုယောတိ အတ္ထော.

၁၆. ဧဝံ တေသမသံဝါသတာဘဗ္ဗတာဒီနိ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ န တေ စတ္တာရောဝ၊ အထ ခေါ သန္တညေပီတိ တေ သဗ္ဗေပိ သမောဓာနေတွာ ဒဿေန္တော ‘‘အသာဓာရဏာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အသာဓာရဏာတိ ပါရာဇိကာ ဓမ္မာ အဓိပ္ပေတာ. တေနေဝ စေတ္ထ ပုလ္လိင်္ဂနိဒ္ဒေသော. တသ္မာ ဘိက္ခုနီနံ ဘိက္ခူဟိ အသာဓာရဏာ ပါရာဇိကာ ဓမ္မာ စတ္တာရော စာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဥပစာရဝသေန တု ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလိကာဒိကာ ပါရာဇိကာပန္နာ ပရိဂ္ဂယှန္တိ. တာသု ယာ အဝဿုတာ အဝဿုတဿ မနုဿပုရိသဿ အက္ခကာနံ အဓော ဇာဏုမဏ္ဍလာနံ ကပ္ပရာနဉ္စ ဥပရိ ကာယသံသဂ္ဂံ သာဒိယတိ၊ အယံ ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလိကာ. ယာ ပန အညိဿာ ဘိက္ခုနိယာ ပါရာဇိကံ ပဋိစ္ဆာဒေတိ၊ သာ ဝဇ္ဇပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ. ယာ ဥက္ခိတ္တကံ ဘိက္ခုံ တဿာ ဒိဋ္ဌိယာ ဂဟဏဝသေန အနုဝတ္တတိ၊ သာ ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တိကာ. ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန တိန္တဿ ဟတ္ထဂ္ဂဟဏံ သင်္ဃာဋိကဏ္ဏဂ္ဂဟဏံ ကာယသံသဂ္ဂတ္ထာယ ပုရိသဿ ဟတ္ထပါသေ ဌာနံ ဌတွာ သလ္လပနံ သင်္ကေတဂမနံ ပုရိသဿာဂမနသာဒိယနံ ပဋိစ္ဆန္နောကာသဝဝိသနံ ဟတ္ထပါသေ ဌတွာ ကာယောပသံဟရဏန္တိ ဣမာနိ အဋ္ဌ ဝတ္ထူနိ ယဿာ အဝဿုတာယ၊ သာ အဋ္ဌဝတ္ထုကာ နာမ.

အဘဗ္ဗကာ ဧကာဒသ စာတိ ဧတ္ထ ပဏ္ဍကော ထေယျသံဝါသကော တိတ္ထိယပက္ကန္တကော တိရစ္ဆာနဂတော မာတုဃာတကော ပိတုဃာတကော အရဟန္တဃာတကော ဘိက္ခုနိဒူသကော သံဃဘေဒကော လောဟိတုပ္ပါဒကော ဥဘတောဗျဉ္ဇနကောတိ ဣမေ အဘဗ္ဗာ ဧကာဒသ စ. တေသု ပဏ္ဍကောတိ ဩပက္ကမိကနပုံသကပဏ္ဍကာ စ ပဏ္ဍကဘာဝပက္ခေ ပက္ခပဏ္ဍကော စ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ. အာသိတ္တဥသူယပဏ္ဍကာနံ ပန ပဗ္ဗဇ္ဇာ စ ဥပသမ္ပဒါ စ န ဝါရိတာ. ထေယျသံဝါသကော ပန လိင်္ဂတ္ထေနကာဒိဝသေန တိဝိဓော. တတ္ထ သယံ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ လိင်္ဂမတ္တံ ထေနေတီတိ လိင်္ဂတ္ထေနကော. ဘိက္ခုဝဿဂဏနာဒိကံ သံဝါသံ ထေနေတီတိ သံဝါသတ္ထေနကော. သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇန္တေပိ ဧသေဝ နယော. ယထာဝုတ္တမုဘယံ ထေနေတီတိ ဥဘယတ္ထေနကော. ဌပေတွာ ပန ဣမံ တိဝိဓံ –

ရာဇဒုဗ္ဘိက္ခကန္တာရ-ရောဂဝေရိဘယေန ဝါ၊

စီဝရာဟရဏတ္ထံ ဝါ၊ လိင်္ဂံ အာဒိယတီဓ ယော.

သံဝါသံ နာဓိဝါသေတိ၊ ယာဝ သော သုဒ္ဓမာနသော၊

ထေယျသံဝါသကော နာမ၊ တာဝ ဧသ န ဝုစ္စတီတိ. (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၁၀၊ ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ပဌမပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ)၊

တိတ္ထိယပက္ကန္တကာဒယော တု တံတံဝစနတ္ထာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. တိရစ္ဆာနဂတော ပန ဌပေတွာ မနုဿဇာတိကံ အဝသေသော သဗ္ဗော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမေ ဧကာဒသ ပုဂ္ဂလာ ဘိက္ခုဘာဝါယ အဘဗ္ဗတ္တာ ပါရာဇိကာပန္နသဒိသတာယ ‘‘ပါရာဇိကာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ဝိဗ္ဘန္တာ ဘိက္ခုနီတိ ဂိဟိနိဝါသနနိဝတ္ထာ ဘိက္ခုနီ စ. သာ ဟိ ဧတ္တာဝတာ ပါရာဇိကာ. မုဒုကာ ပိဋ္ဌိ ယဿ၊ သော စ. သော ဟိ အနဘိရတိယာ ပီဠိတော ယဒါ အတ္တနော အင်္ဂဇာတံ အတ္တနော ဝစ္စမုခမဂ္ဂေသု ပဝေသေတိ၊ တဒါ ပါရာဇိကော ဟောတိ.

၁၇-၁၈. လမ္ဗမာနမင်္ဂဇာတမေတဿာတိ လမ္ဗီ. သော ယထာဝုတ္တေသု ပဝေသိတော ပါရာဇိကော. မုခေန ဂဏှန္တော အင်္ဂဇာတံ ပရဿ စာတိ ယော အနဘိရတိယာ ပီဠိတော ပရဿ သုတ္တဿ ဝါ မတဿ ဝါ အင်္ဂဇာတံ မုခေန ဂဏှာတိ၊ သော ပရဿ အင်္ဂဇာတံ မုခေန ဂဏှန္တော စ. တတ္ထေဝါဘိနိသီဒန္တောတိ ယော အနဘိရတိယာ ပီဠိတော တတ္ထေဝ ပရဿ အင်္ဂဇာတေ ဝစ္စမဂ္ဂေန အဘိနိသီဒတိ၊ သော စာတိ ဧတေ ဒွယံဒွယသမာပတ္တိယာ အဘာဝေပိ မဂ္ဂေ မဂ္ဂပ္ပဝေသနဟေတု မေထုနဿ အနုလောမိကာ စတ္တာရော စ. ဣဓာဂတာ စတ္တာရောတိ ဣဓ ခုဒ္ဒသိက္ခာယံ ယထာဝုတ္တာ မေထုနဓမ္မာ ပါရာဇိကာဒယော စတ္တာရော စာတိ သမောဓာနာ ပိဏ္ဍီကရဏဝသေန စတုဝီသတိ ပါရာဇိကာ ဘဝန္တီတိ သေသော. ဧတ္ထ စ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ရဿံ ကတွာ ‘‘ပရာဇိကာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထာဟ – မာတုဃာတကာဒယော တတိယံ ပါရာဇိကံ အာပန္နာ၊ ဘိက္ခုနိဒူသကော၊ မုဒုပိဋ္ဌိကာဒယော စတ္တာရော စ ပဌမပါရာဇိကံ အာပန္နာ ဧဝါတိ ကုတော စတုဝီသတီတိ? ဝုစ္စတေ – မာတုဃာတကာဒယော ဟိ စတ္တာရော ဣဓ အနုပသမ္ပန္နာ ဧဝ အဓိပ္ပေတာ. မုဒုပိဋ္ဌိကာဒယော စတ္တာရော ကိဉ္စာပိ ပဌမပါရာဇိကေန သင်္ဂဟိတာ၊ ယသ္မာ ပန ဧကေန ပရိယာယေန မေထုနဓမ္မံ အပ္ပဋိသေဝိနော ဟောန္တိ၊ တသ္မာ ဝိသုံ ဝုတ္တာတိ.

ပါရာဇိကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.