၅၀. ဝိပဿနာနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၄၇၁-၂. နာမရူပံ ပရိဂ္ဂယှာတိ ဧတ္ထ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၆၆၂ အာဒယော) နာမရူပပရိဂ္ဂဟံ ကာတုကာမေန တာဝ ဌပေတွာ နေဝသညာနာသညာယတနံ အဝသေသေသု ယံ ကိဉ္စိ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ဝိတက္ကာဒီနိ ဈာနင်္ဂါနိ စ တံသမ္ပယုတ္တေ စ ဖဿာဒယော ဓမ္မေ လက္ခဏရသပစ္စုပဋ္ဌာနပဒဋ္ဌာနဝသေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ‘‘သဗ္ဗမေတံ အာရမ္မဏာဘိမုခံ နမနတော နမနဋ္ဌေန နာမ’’န္တိ ဝဝတ္ထပေတဗ္ဗံ. တတော တဿ ပစ္စယံ ပရိယေသန္တော ‘‘ဟဒယဝတ္ထုံ နိဿာယ ဝတ္တတီ’’တိ ပဿတိ၊ ပုန ဝတ္ထုဿ ပစ္စယဘူတာနိ စ ဥပါဒါရူပါနိ စ ပဿိတွာ ‘‘ဣဒံ သဗ္ဗံ ရုပ္ပနတော ဝိကာရာပတ္တိတော ရူပ’’န္တိ ပရိဂ္ဂဏှာတိ. ပုန တဒုဘယံ ‘‘နမနလက္ခဏံ နာမံ၊ ရုပ္ပနလက္ခဏံ ရူပ’’န္တိ ဧဝံ သင်္ခေပတော နာမရူပံ ဝဝတ္ထပေတိ. ဣဒံ သဗ္ဗံ သမထယာနိကဝသေန ဝုတ္တံ. ဝိပဿနာယာနိကော ပန စတုဓာတုဝဝတ္ထာနမုခေန ဘူတုပါဒါယရူပါနိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ‘‘သဗ္ဗမေတံ ရုပ္ပနတော ရူပ’’န္တိ ပဿတိ. တတော ဧဝံ ပရိစ္ဆိန္နရူပဿ စက္ခာဒီနိ နိဿာယ ပဝတ္တမာနာ အရူပဓမ္မာပိ အာပါထမာဂစ္ဆန္တိ. တတော သဗ္ဗေပိ တေ အရူပဓမ္မေ နမနလက္ခဏေန ဧကတော ကတွာ ‘‘ဧတံ နာမ’’န္တိ ပဿတိ. သော ‘‘ဣဒံ နာမံ၊ ဣဒံ ရူပ’’န္တိ ဒွေဓာ ဝဝတ္ထပေတိ. ဧဝံ ဝဝတ္ထပေတွာ ‘‘နာမရူပတော ဥဒ္ဓံ အညော သတ္တော ဝါ ပုဂ္ဂလော ဝါ ပေါသော ဝါ ဒေဝေါ ဝါ ဗြဟ္မာ ဝါ နတ္ထီ’’တိ ပဿတိ.

ယထာဟိ အင်္ဂသမ္ဘာရာ၊ ဟောတိ သဒ္ဒေါ ရထော ဣတိ၊

ဧဝံ ခန္ဓေသု သန္တေသု၊ ဟောတိ သတ္တောတိ သမ္မုတိ. (သံ. နိ. ၁.၁၇၁)၊

ဧဝမေဝ ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု သတိ သတ္တော၊ ပုဂ္ဂလောတိ ဝါ ဝေါဟာရမတ္တော ဟောတီတိ ဧဝမာဒိနာ နယေန နာမရူပါနံ ယာထာဝဒဿနသင်္ခါတေန ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဘူတေန ဉာဏေန နာမရူပံ ပရိဂ္ဂယှာတိ အတ္ထော.

တတော တဿ စ ပစ္စယန္တိ ပုန တဿ နာမရူပဿ ပစ္စယံ ပရိဂ္ဂယှာတိ အတ္ထော. ဝုတ္တနယေန နာမရူပံ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ ‘‘ကော နု ခေါ ဣမဿ ဟေတူ’’တိ ပရိယေသန္တော အဟေတုဝါဒဝိသမဟေတုဝါဒေသု ဒေါသံ ဒိသွာ ရောဂံ ဒိသွာ တဿ နိဒါနသမုဋ္ဌာနံ ပရိယေသန္တော ဝေဇ္ဇော ဝိယ တဿ ဟေတုဉ္စ ပစ္စယဉ္စ ပရိယေသန္တော အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါနံ ကမ္မန္တိ ဣမေ စတ္တာရော ဓမ္မေ နာမရူပဿ ဥပ္ပါဒပစ္စယတ္တာ ‘‘ဟေတူ’’တိ စ အာဟာရံ ဥပတ္ထမ္ဘနဿ ပစ္စယတ္တာ ‘‘ပစ္စယော’’တိ စ ပဿတိ. ‘‘ဣမဿ ကာယဿ အဝိဇ္ဇာဒယော တယော ဓမ္မာ မာတာ ဝိယ ဒါရကဿ ဥပနိဿယာ ဟောန္တိ၊ ကမ္မံ ပိတာ ဝိယ ပုတ္တဿ ဇနကံ၊ အာဟာရော ဓာတိ ဝိယ ဒါရကဿ သန္ဓာရကော’’တိ ဧဝံ ရူပကာယဿ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟံ ကတွာ ပုန ‘‘စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏ’’န္တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၂.၄၃) နယေန နာမကာယဿပိ ဟေတုပစ္စယံ ပရိဂ္ဂဏှာတိ.

ဧဝံ ပရိဂ္ဂဏှန္တော ‘‘အတီတာနာဂတာပိ ဓမ္မာ ဧဝမေဝ ပဝတ္တန္တီ’’တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကရောတိ. တဿ ယာ သာ ပုဗ္ဗန္တံ အာရဗ္ဘ ‘‘အဟောသိံ နု ခေါ အဟံ အတီတမဒ္ဓါနံ၊ န နု ခေါ အဟောသိံ၊ ကိံ နု ခေါ၊ ကထံ နု ခေါ၊ ကိံ ဟုတွာ ကိံ အဟောသိံ နု ခေါ အဟံ အတီတမဒ္ဓါန’’န္တိ ပဉ္စဝိဓာ ဝိစိကိစ္ဆာ ဝုတ္တာ၊ ယာပိ အပရန္တံ အာရဗ္ဘ ‘‘ဘဝိဿာမိ နု ခေါ အဟံ အနာဂတမဒ္ဓါနံ၊ န နု ခေါ၊ ကိံ နု ခေါ၊ ကထံ နု ခေါ၊ ကိံ ဟုတွာ ကိံ ဘဝိဿာမိ နု ခေါ အဟံ အနာဂတမဒ္ဓါန’’န္တိ ပဉ္စဝိဓာ ဝုတ္တာ၊ ယာပိ ဧတရဟိ ဝါ ပန ပစ္စုပ္ပန္နံ အဒ္ဓါနံ အာရဗ္ဘ ‘‘အဇ္ဈတ္တံ ကထံကထီ ဟောတိ၊ အဟံ နု ခေါသ္မိ၊ နော နု ခေါသ္မိ၊ ကိံ နု ခေါသ္မိ၊ ကထံ နု ခေါသ္မိ၊ အယံ နု ခေါ သတ္တော ကုတော အာဂတော၊ သော ကုဟိံ ဂါမီ ဘဝိဿတီ’’တိ ဆဗ္ဗိဓာ ဝိစိကိစ္ဆာ ဝုတ္တာ၊ တာ သဗ္ဗာပိ ပဟီယန္တိ. ဧဝံ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဏေန တီသု အဒ္ဓါသု ကင်္ခံ ဝိတရိတွာ ဌိတံ ဉာဏံ ‘‘ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓီ’’တိပိ ‘‘ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ’’န္တိပိ ‘‘သမ္မာဒဿန’’န္တိပိ ဝုစ္စတိ.

ဧတ္ထ ပန တိဿော လောကိယပရိညာ ဉာတပရိညာ တီရဏပရိညာ ပဟာနပရိညာတိ. တတ္ထ ‘‘ရုပ္ပနလက္ခဏံ ရူပံ၊ ဝေဒယိတလက္ခဏာ ဝေဒနာ’’တိ ဧဝံ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ ပစ္စတ္တလက္ခဏသလ္လက္ခဏဝသေန ပဝတ္တာ ပညာ ဉာတပရိညာနာမ. ‘‘ရူပံ အနိစ္စံ၊ ဝေဒနာ အနိစ္စာ’’တိအာဒိနာ တေသံယေဝ ဓမ္မာနံ သာမညလက္ခဏံ အာရောပေတွာ လက္ခဏာရမ္မဏိကဝိပဿနာပညာ တီရဏပရိညာ နာမ. တေသု ဧဝံ ပန ဓမ္မေသု နိစ္စသညာဒိပဇဟနဝသေန ပဝတ္တာ လက္ခဏာရမ္မဏိကဝိပဿနာ ပဟာနပရိညာ နာမ. တတ္ထ သင်္ခါရပရိဂ္ဂဟတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟာ ဉာတပရိညာယ ဘူမိ. ကလာပသမ္မသနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာ တီရဏပရိညာယ ဘူမိ. ဘင်္ဂါနုပဿနတော ပဋ္ဌာယ ပဟာနပရိညာယ ဘူမိ. တတော ပဋ္ဌာယ ဟိ ‘‘အနိစ္စတော အနုပဿန္တော နိစ္စသညံ ပဇဟတိ၊ ဒုက္ခတော အနုပဿန္တော သုခသညံ၊ အနတ္တတော အနုပဿန္တော အတ္တသညံ၊ နိဗ္ဗိန္ဒန္တော နန္ဒိံ၊ ဝိရဇ္ဇန္တော ရာဂံ၊ နိရောဓေန္တော သမုဒယံ၊ ပဋိနိဿဇ္ဇန္တော အာဒါနံ ပဇဟတီ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၅၂) ဧဝံ ပဇဟန္တော နိစ္စသညာဒိပဟာနသာဓိကာနံ သတ္တန္နံ အနုပဿနာနံ အာဓိပစ္စံ ဟောတိ. ဣတိ ဣမာသု ပရိညာသု သင်္ခါရပရိစ္ဆေဒဿ စေဝ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဿ စ သာဓိတတ္တာ ဣမိနာ ယောဂိနာ ဉာတပရိညာ အဓိဂတာ ဟောတိ.

ပုန ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ဩဠာရိကံ ဝါ သုခုမံ ဝါ ဟီနံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ ယံ ဒူရေ သန္တိကေ ဝါ၊ သဗ္ဗံ ရူပံ ဟုတွာ အဘာဝတော အနိစ္စံ၊ ဥဒယဗ္ဗယပ္ပဋိပီဠိတတ္တာ ဒုက္ခံ၊ အဝသဝတ္တိတ္တာ အနတ္တာ. ယာ ကာစိ ဝေဒနာ၊ ယာ ကာစိ သညာ၊ ယေ ကေစိ သင်္ခါရာ၊ ယံ ကိဉ္စိ ဝိညာဏံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ဩဠာရိကံ ဝါ သုခုမံ ဝါ ဟီနံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ ယံ ဒူရေ သန္တိကေ ဝါ၊ သဗ္ဗံ ဝိညာဏံ ဟုတွာ အဘာဝတော အနိစ္စံ၊ ဥဒယဗ္ဗယပ္ပဋိပီဠိတတ္တာ ဒုက္ခံ၊ အဝသဝတ္တိတ္တာ အနတ္တာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ကလာပသမ္မသနံ ကရောတိ. ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာန သင်္ခါရေ သမ္မသန္တော’’တိ.

ဧဝံ သင်္ခါရေသု အနိစ္စဒုက္ခအနတ္တဝသေန ကလာပသမ္မသနံ ကတွာ ပုန သင်္ခါရာနံ ဥဒယဗ္ဗယမေဝ ပဿတိ. ကထံ? ‘‘အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ (ပဋိ. မ. ၁.၅၀) ရူပသမုဒယော၊ တဏှာကမ္မအာဟာရသမုဒယာ ရူပသမုဒယော’တိ ဧဝံ ရူပက္ခန္ဓဿ ပစ္စယသမုဒယဒဿနဋ္ဌေန ရူပက္ခန္ဓဿ ဥဒယံ ပဿတိ၊ နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏံ ပဿန္တောပိ ရူပက္ခန္ဓဿ ဥဒယံ ပဿတီ’’တိ ဧဝံ ပဉ္စဟာကာရေဟိ ရူပက္ခန္ဓဿ ဥဒယံ ပဿတိ. ‘‘အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ ရူပနိရောဓော၊ တဏှာကမ္မအာဟာရနိရောဓာ ရူပနိရောဓော’တိ ဧဝံ ရူပက္ခန္ဓဿ ပစ္စယနိရောဓဒဿနဋ္ဌေန ရူပက္ခန္ဓဿ ဝယံ ပဿတိ၊ ဝိပရိဏာမလက္ခဏံ ပဿန္တောပိ ရူပက္ခန္ဓဿ ဝယံ ပဿတီ’’တိ ဧဝံ ပဉ္စဟာကာရေဟိ ဝယံ ပဿတိ. တထာ ‘‘အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ ဝေဒနာသမုဒယော၊ တဏှာကမ္မဖဿသမုဒယာ ဝေဒနာသမုဒယော’’တိ ဝေဒနာက္ခန္ဓဿ၊ နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏံ ပဿန္တောပိ ဝေဒနာက္ခန္ဓဿ ဥဒယံ ပဿတိ. ‘‘အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ ဝေဒနာနိရောဓော၊ တဏှာကမ္မဖဿနိရောဓာ ဝေဒနာနိရောဓော’’တိ ဝေဒနာက္ခန္ဓဿ၊ ဝိပရိဏာမလက္ခဏံ ပဿန္တောပိ ဝေဒနာက္ခန္ဓဿ ဝယံ ပဿတိ. ဧဝံ သညာက္ခန္ဓာဒီသုပိ. အယံ ပန ဝိသေသော – ဝိညာဏက္ခန္ဓဿ ဖဿဋ္ဌာနေ နာမရူပသမုဒယာ၊ နာမရူပနိရောဓာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဧဝံ ဧကေကသ္မိံ ခန္ဓေ ပစ္စယသမုဒယဝသေန စ နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏဝသေန စ ပစ္စယနိရောဓဝသေန စ ဝိပရိဏာမလက္ခဏဝသေန စ ဥဒယဗ္ဗယဒဿနေန ဒသ ဒသ ကတွာ ပညာသ လက္ခဏာနိ ဝုတ္တာနိ. တေသံ ဝသေန ဧဝံ ရူပဿ ဥဒယော ရူပဿ ဝယောတိ ပစ္စယတော စေဝ လက္ခဏတော စ ဝိတ္ထာရေန မနသိကာရံ ကရောတိ.

တဿေဝံ ကရောတော ‘‘ဣတိ ကိရ ဣမေ ဓမ္မာ အဟုတွာ သမ္ဘောန္တိ၊ ဟုတွာ ပဋိဝေန္တီ’’တိ ဉာဏံ ဝိသဒံ ဟောတိ. ‘‘ဧဝံ ကိရ ဣမေ ဓမ္မာ အနုပ္ပန္နာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဥပ္ပန္နာ နိရုဇ္ဈန္တီ’’တိ နိစ္စံ နဝါဝ ဟုတွာ သင်္ခါရာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ. န ကေဝလဉ္စ နိစ္စံ နဝါ၊ သူရိယုဂ္ဂမနေ ဥဿာဝဗိန္ဒု ဝိယ၊ ဥဒကဗုဗ္ဗုဠော ဝိယ၊ ဥဒကေ ဒဏ္ဍရာဇိ ဝိယ၊ အာရဂ္ဂေ သာသပေါ ဝိယ၊ ဝိဇ္ဇုပ္ပါဒေါ ဝိယ စ ပရိတ္တဋ္ဌာယိနော. မာယာမရီစိသုပိနအလာတစက္ကဂန္ဓဗ္ဗနဂရဖေဏပိဏ္ဍကဒလိအာဒယော ဝိယ နိဿာရာ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ. ဧတ္တာဝတာ စာနေန ဝယဓမ္မမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နဉ္စ ဝယံ ဥပေတီတိ ဣမိနာ အာကာရေန သမပညာသ လက္ခဏာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဌိတံ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနံ နာမ ပဌမံ တရုဏဝိပဿနာဉာဏံ အဓိဂတံ ဟောတိ၊ ယဿာဓိဂမာ အာရဒ္ဓဝိပဿကောတိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ.

အထဿ အာရဒ္ဓဝိပဿကဿ ကုလပုတ္တဿ ဩဘာသော ဉာဏံ ပီတိ ပဿဒ္ဓိ သုခံ အဓိမောက္ခော ပဂ္ဂဟော ဥပဋ္ဌာနံ ဥပေက္ခာ နိကန္တီတိ ဒသ ဝိပဿနုပက္ကိလေသာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဧတ္ထ ဩဘာသော နာမ ဝိပဿနာက္ခဏေ ဉာဏဿ ဗလဝတ္တာ လောဟိတံ ပသီဒတိ၊ တေန ဆဝိတော ဩဘာသော နိဗ္ဗတ္တတိ၊ တံ ဒိသွာ အယံ ယောဂီ ‘‘မဂ္ဂေါ မယာ ပတ္တော’’တိ တမေဝ ဩဘာသံ အဿာဒေတိ. ဉာဏန္တိ ဝိပဿနာဉာဏမေဝေတံ၊ သင်္ခါရေ သမ္မသန္တဿ သူရံ ပသန္နံ ဟုတွာ ပဝတ္တမာနံ ဒိသွာ ပုဗ္ဗေ ဝိယ ‘‘မဂ္ဂေါ’’တိ အဿာဒေတိ. ပီတီတိ ဝိပဿနာပီတိ ဧဝ. တဿ ဟိ တသ္မိံ ခဏေ ပဉ္စဝိဓာ ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ပဿဒ္ဓီတိ ဝိပဿနာပဿဒ္ဓိ. တသ္မိံ သမယေ နေဝ ကာယစိတ္တာနံ ဒရထော ဂါရဝတာ ကက္ခဠတာ အကမ္မညတာ ဂေလညတာ ဝင်္ကတာ ဟောတိ. သုခံ ဝိပဿနာသုခမေဝ. တဿ ကိရ တသ္မိံ သမယေ သကလသရီရံ ဌပိတဝဋ္ဋိ ဝိယ အဘိသန္ဒယမာနံ အတိပဏီတံ သုခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

အဓိမောက္ခော နာမ ဝိပဿနာက္ခဏေ ပဝတ္တာ သဒ္ဓါ. တသ္မိံ ခဏေ စိတ္တစေတသိကာနံ အတိဝိယ ပသာဒဘူတာ ဗလဝတီ သဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ပဂ္ဂဟော နာမ ဝိပဿနာသမ္ပယုတ္တံ ဝီရိယံ. တသ္မိဉှိ ခဏေ အသိထိလမနစ္စာရဒ္ဓံ သုပဂ္ဂဟိတံ ဝီရိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဥပဋ္ဌာနန္တိ ဝိပဿနာသမ္ပယုတ္တာ သတိ. တသ္မိဉှိ ခဏေ သုပဋ္ဌိတာ သတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဥပေက္ခာတိ ဒုဝိဓာ ဝိပဿနာဝဇ္ဇနဝသေန. တသ္မိံ ခဏေ သဗ္ဗသင်္ခါရဂ္ဂဟဏေ မဇ္ဈတ္တဘူတဝိပဿနုပေက္ခာသင်္ခါတံ ဉာဏံ ဗလဝန္တံ ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ မနောဒွါရေ အာဝဇ္ဇနုပေက္ခာ စ၊ သာဝ တံ တံ ဌာနံ အာဝဇ္ဇေန္တဿ သူရာ တိခိဏာ ဟုတွာ ဝဟတိ. နိကန္တိ ဝိပဿနာနိကန္တိ. ဩဘာသာဒီသု အာလယံ ကုရုမာနာ သုခုမာ သန္တာကာရာ နိကန္တိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧတ္ထ ဩဘာသာဒယော ကိလေသဝတ္ထုဘူတတာယ ‘‘ဥပက္ကိလေသာ’’တိ ဝုတ္တာ၊ န အကုသလတ္တာ. နိကန္တိ ပန ဥပက္ကိလေသော စေဝ ကိလေသဝတ္ထု စ. ပဏ္ဍိတော ပန ဘိက္ခု ဩဘာသာဒီသု ဥပ္ပန္နေသု ဝိက္ခေပံ အဂစ္ဆန္တော ‘‘ဩဘာသာဒယော ဓမ္မာ န မဂ္ဂေါ၊ ဥပက္ကိလေသဝိနိမုတ္တံ ပန ဝီထိပ္ပဋိပန္နံ ဝိပဿနာဉာဏံ မဂ္ဂေါ’’တိ မဂ္ဂဉ္စ အမဂ္ဂဉ္စ ဝဝတ္ထပေတိ. တဿေဝံ ‘‘အယံ မဂ္ဂေါ၊ အယံ န မဂ္ဂေါ’’တိ ဉတွာ ဌိတံ ဉာဏံ ‘‘မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓီ’’တိ ဝုစ္စတိ.

ဣတော ပဋ္ဌာယ အဋ္ဌဝိဓဿ ဉာဏဿ ဝသေန သိခါပ္ပတ္တံ ဝိပဿနာဉာဏံ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နာမ ဟောတိ. ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာဉာဏံ ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏံ ဘယတုပဋ္ဌာနဉာဏံ အာဒီနဝါနုပဿနာဉာဏံ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဉာဏံ မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏံ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏံ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏန္တိ ဣမာနိ အဋ္ဌ ဉာဏာနိ နာမ. ဧတာနိ နိဗ္ဗတ္တေတုကာမေန ယသ္မာ ဥပက္ကိလေသေဟိ အဘိဘူတံ ဟုတွာ လက္ခဏပ္ပဋိဝေဓံ ကာတုံ အသမတ္ထံ ဟောတိ စိတ္တံ၊ တသ္မာ ပုနပိ ဥဒယဗ္ဗယမေဝ ပဿိတဗ္ဗံ. ဥဒယဗ္ဗယံ ပဿန္တဿ အနိစ္စလက္ခဏံ ယထာဘူတံ ဥပဋ္ဌာတိ၊ ဥဒယဗ္ဗယပ္ပဋိပီဠိတတ္တာ ဒုက္ခလက္ခဏဉ္စ ‘‘ဒုက္ခမေဝ စ သမ္ဘောတိ၊ ဒုက္ခံ တိဋ္ဌတိ ဝေတိ စာ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၁၇၁) ပဿတော အနတ္တလက္ခဏဉ္စ.

ဧတ္ထ စ အနိစ္စံ အနိစ္စလက္ခဏံ၊ ဒုက္ခံ ဒုက္ခလက္ခဏံ၊ အနတ္တာ အနတ္တလက္ခဏန္တိ အယံ ဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတ္ထ အနိစ္စန္တိ ခန္ဓပဉ္စကံ. ကသ္မာ? ဥပ္ပါဒဝယညထတ္တဘာဝါ ဟုတွာ အဘာဝတော ဝါ. အညထတ္တံ နာမ ဇရာ၊ ဥပ္ပါဒဝယညထတ္တံ အနိစ္စလက္ခဏံ၊ ဟုတွာ အဘာဝသင်္ခါတော ဝါ ဧကော အာကာရဝိကာရော. ‘‘ယဒနိစ္စံ တံ ဒုက္ခ’’န္တိ (သံ. နိ. ၃.၁၅) ဝစနတော တဒေဝ ခန္ဓပဉ္စကံ ဒုက္ခံ. ကသ္မာ? အဘိဏှံ ပဋိပီဠိတတ္တာ. အဘိဏှပ္ပဋိပီဠနာကာရော ဒုက္ခလက္ခဏံ. ‘‘ယံ ဒုက္ခံ တဒနတ္တာ’’တိ ဝစနတော တဒေဝ ခန္ဓပဉ္စကံ အနတ္တာ. ကသ္မာ? အဝသဝတ္တနတော. အဝသဝတ္တနာကာရော အနတ္တလက္ခဏံ. ဣမာနိပိ တီဏိ လက္ခဏာနိ ဥဒယဗ္ဗယံ ပဿန္တဿေဝ အာရမ္မဏာနိ ဟောန္တိ.

ပုနပိ သော ရူပါရူပဓမ္မေသု ဧဝ ‘‘အနိစ္စာ’’တိအာဒိနာ ဝိပဿတိ၊ တဿ သင်္ခါရာ လဟုံ လဟုံ အာပါထံ ဂစ္ဆန္တိ. တတော ဥပ္ပါဒံ ဝါ ဌိတိံ ဝါ အာရမ္မဏံ အကတွာ တေသံ ခယဝယနိရောဓေ ဧဝ ပဿတော သတိ သန္တိဋ္ဌတီတိ ဣဒံ ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏံ နာမ. ဣမဿ ဥပ္ပါဒတော ပဋ္ဌာယ အဿ ယောဂိနော ‘‘ယထာ ဣမေ သင်္ခါရာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဘိဇ္ဇန္တိ၊ ဧဝံ အတီတေပိ သင်္ခါရာ ဘိဇ္ဇိံသု၊ အနာဂတေပိ ဘိဇ္ဇိဿန္တီ’’တိ နိရောဓမေဝ ပဿတော သတိ သန္တိဋ္ဌတိ၊ တဿ ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏံ အာသေဝန္တဿ ဗဟုလီကရောန္တဿ သဗ္ဗဘဝယောနိဂတိဋ္ဌိတိသတ္တာဝါသေသု သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဇလိတအင်္ဂါရကာသုအာဒယော ဝိယ မဟာဘယံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ. ဧတံ ဘယတုပဋ္ဌာနဉာဏံ နာမ. တဿ တံ ဘယတုပဋ္ဌာနဉာဏံ အာသေဝန္တဿ သဗ္ဗေ ဘဝါဒယော အာဒိတ္တအင်္ဂါရာ ဝိယ၊ သမုဿိတခဂ္ဂါ ဝိယ ပစ္စတ္ထိကာ အပ္ပဋိသရဏာ သာဒီနဝါ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ. ဣဒံ အာဒီနဝါနုပဿနာဉာဏံ နာမ. တဿ ဧဝံ သင်္ခါရေ အာဒီနဝတော ပဿန္တဿ ဘဝါဒီသု သင်္ခါရာနံ အာဒီနဝတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု ဥက္ကဏ္ဌနာ အနဘိရတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဣဒံ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဉာဏံ နာမ. သဗ္ဗသင်္ခါရေသု နိဗ္ဗိန္ဒန္တဿ ဥက္ကဏ္ဌန္တဿ သဗ္ဗသ္မာ သင်္ခါရဂတာ မုဉ္စိတုကာမတာ နိဿရိတုကာမတာဝ ဟောတိ. ဣဒံ မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏံ နာမ. ပုန တသ္မာ သင်္ခါရဂတာ မုဉ္စိတုံ ပုန တေ ဧဝ သင်္ခါရေ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏေန တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ တီရဏံ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏံ နာမ၊ ယော ဧဝံ တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ သင်္ခါရေ ပရိဂ္ဂဏှန္တော တေသု အနတ္တလက္ခဏဿ သုဒိဋ္ဌတ္တာ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဝါ ‘‘အတ္တနိယ’’န္တိ ဝါ အဂ္ဂဏှန္တော သင်္ခါရေသု ဘယဉ္စ နန္ဒိဉ္စ ပဟာယ သင်္ခါရေသု ဥဒါသိနော ဟောတိ မဇ္ဈတ္တော၊ ‘‘အဟ’’န္တိ ဝါ ‘‘မမ’’န္တိ ဝါ န ဂဏှာတိ၊ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု ဥဒါသိနော မဇ္ဈတ္တော တီသု ဘဝေသု ဥပေက္ခကော၊ တဿ တံ ဉာဏံ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏံ နာမ. တံ ပနေတံ သဗ္ဗသင်္ခါရပ္ပဝတ္တံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ နိဗ္ဗာနနိန္နံ နိဗ္ဗာနပက္ခန္ဒံ ဟောတိ၊ နော စေ နိဗ္ဗာနံ သန္တတော ပဿတိ၊ ပုနပ္ပုနံ ‘‘အနိစ္စ’’န္တိ ဝါ ‘‘ဒုက္ခ’’န္တိ ဝါ ‘‘အနတ္တာ’’တိ ဝါ တိဝိဓာနုပဿနာဝသေန သင်္ခါရာရမ္မဏမေဝ ဟုတွာ ပဝတ္တတိ.

ဧဝံ တိဋ္ဌမာနဉ္စ ဧတံ အနိမိတ္တော အပ္ပဏိဟိတော သုညတောတိ တိဏ္ဏံ ဝိမောက္ခာနံ ဝသေန ဝိမောက္ခမုခဘာဝံ အာပဇ္ဇိတွာ တိဋ္ဌတိ. တိဿော ဟိ အနုပဿနာ တီဏိ ဝိမောက္ခမုခါနီတိ ဝုစ္စန္တိ. ဧတ္ထ စ အနိစ္စတော မနသိ ကရောန္တော (ပဋိ. မ. ၁.၂၂၃-၂၂၄) အဓိမောက္ခဗဟုလော အနိမိတ္တံ ဝိမောက္ခံ ပဋိလဘတိ. ဒုက္ခတော မနသိ ကရောန္တော ပဿဒ္ဓိဗဟုလော အပ္ပဏိဟိတံ ဝိမောက္ခံ ပဋိလဘတိ. အနတ္တတော မနသိ ကရောန္တော ဝေဒဗဟုလော သုညတဝိမောက္ခံ ပဋိလဘတိ. ဧတ္ထ စ အနိမိတ္တော ဝိမောက္ခောတိ အနိမိတ္တာကာရေန နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တော အရိယမဂ္ဂေါ. သော ဟိ အနိမိတ္တာယ ဓာတုယာ ဥပ္ပန္နတ္တာ အနိမိတ္တော၊ ကိလေသေဟိ စ ဝိမုတ္တတ္တာ ဝိမောက္ခော. ဧတေနေဝ နယေန အပ္ပဏိဟိတာကာရေန နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တော အပ္ပဏိဟိတော၊ သုညတာကာရေန နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တော သုညတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အဓိဂတသင်္ခါရုပေက္ခဿ ကုလပုတ္တဿ ဝိပဿနာ သိခါပ္ပတ္တာ ဟောတိ. ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာတိ ဧတဒေဝ. ဧတံ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏံ အာသေဝန္တဿ ဘာဝေန္တဿ တိက္ခတရာ သင်္ခါရုပေက္ခာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

တဿ ဣဒါနိ မဂ္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီတိ သင်္ခါရုပေက္ခာ သင်္ခါရေ ‘‘အနိစ္စာ’’တိ ဝါ ‘‘ဒုက္ခာ’’တိ ဝါ ‘‘အနတ္တာ’’တိ ဝါ သမ္မသိတွာ ဘဝင်္ဂံ ဩတရတိ. ဘဝင်္ဂါ ဝုဋ္ဌာယ သင်္ခါရုပေက္ခာယ အာဂတနယေနေဝ အနိစ္စာဒိအာကာရေန မနသိ ကရိတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ မနောဒွါရာဝဇ္ဇနံ၊ တဒေဝ မနသိ ကရောတော ပဌမံ ဇဝနစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ယံ ‘‘ပရိကမ္မ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တဒနန္တရံ တထေဝ ဒုတိယံ ဇဝနစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ယံ ‘‘ဥပစာရ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တဒနန္တရမ္ပိ တထေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဇဝနစိတ္တံ၊ ယံ ‘‘အနုလောမ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဣဒံ တေသံ ပါဋိယေက္ကံ နာမံ. အဝိသေသေန ပန တိဝိဓမေတံ အာသေဝနန္တိပိ ပရိကမ္မန္တိပိ ဥပစာရန္တိပိ အနုလောမန္တိပိ ဝုစ္စတိ. ဣဒံ ပန အနုလောမဉာဏံ သင်္ခါရာရမ္မဏာယ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိယာ ဝိပဿနာယ ပရိယောသာနံ ဟောတိ. နိပ္ပရိယာယေန ပန ဂေါတြဘုဉာဏမေဝ ဝိပဿနာပရိယောသာနန္တိ ဝုစ္စတိ. တတော ပရံ နိရောဓံ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကုရုမာနံ ပုထုဇ္ဇနဂေါတ္တံ အတိက္ကမမာနံ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏေ ပဌမသမန္နာဟာရဘူတံ အပုနရာဝဋ္ဋကံ ဂေါတြဘုဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဣဒံ ပန ဉာဏံ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိဉ္စ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိဉ္စ န ဘဇတိ၊ အန္တရာ အဗ္ဗောဟာရိကမေဝ ဟောတိ၊ ဝိပဿနာသောတေ ပတိတတ္တာ ပန ဝိပဿနာတိ ဝါ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဂေါတြဘုဉာဏေ နိရုဒ္ဓေ တေန ဒိန္နသညာယ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဒိဋ္ဌိသံယောဇနံ သီလဗ္ဗတပရာမာသသံယောဇနံ ဝိစိကိစ္ဆာသံယောဇနန္တိ တီဏိ သံယောဇနာနိ သမုစ္ဆေဒဝသေန ဝိဒ္ဓံသေန္တော သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တဒနန္တရံ တဿေဝ ဝိပါကဘူတာနိ ဒွေ တီဏိ ဝါ ဖလစိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အနန္တရဝိပါကတ္တာ လောကုတ္တရာနံ. ဖလပရိယောသာနေ ပနဿ စိတ္တံ ဘဝင်္ဂံ ဩတရတိ.

တတော ဘဝင်္ဂံ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ပစ္စဝေက္ခဏတ္ထာယ မနောဒွါရာဝဇ္ဇနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. သော ဟိ ‘‘ဣမိနာ ဝတာဟံ မဂ္ဂေန အာဂတော’’တိ မဂ္ဂံ ပစ္စဝေက္ခတိ၊ တတော ‘‘အယံ မေ အာနိသံသော လဒ္ဓေါ’’တိ ဖလံ ပစ္စဝေက္ခတိ၊ တတော ‘‘ဣမေ နာမ မေ ကိလေသာ ပဟီနာ’’တိ ပဟီနကိလေသေ ပစ္စဝေက္ခတိ၊ တတော ‘‘ဣမေ နာမ မေ ကိလေသာ အဝသိဋ္ဌာ’’တိ ဥပရိမဂ္ဂတ္တယဝဇ္ဈေ ကိလေသေ ပစ္စဝေက္ခတိ၊ အဝသာနေ ‘‘အယံ မေ ဓမ္မော အာရမ္မဏတော ပဋိဝိဒ္ဓေါ’’တိ အမတံ နိဗ္ဗာနံ ပစ္စဝေက္ခတိ. ဣတိ သောတာပန္နဿ အရိယသာဝကဿ ပဉ္စ ပစ္စဝေက္ခဏာနိ ဟောန္တိ. တထာ သကဒါဂါမိအနာဂါမီနံ. အရဟတော ပန အဝသိဋ္ဌကိလေသပစ္စဝေက္ခဏံ နာမ နတ္ထိ. ဧဝံ သဗ္ဗာနိပိ ဧကူနဝီသတိ ဟောန္တိ. ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေါဝ စေသော. ပဟီနာဝသိဋ္ဌကိလေသပစ္စဝေက္ခဏဉှိ သေက္ခာနံ ဟောတိ ဝါ၊ န ဝါ. ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ သော သောတာပန္နော အရိယသာဝကော တသ္မိံယေဝ ဝါ အာသနေ နိသိန္နော အပရေန ဝါ သမယေန ကာမရာဂဗျာပါဒါနံ တနုဘာဝံ ကရောန္တော ဒုတိယမဂ္ဂံ ပါပုဏာတိ၊ တဒနန္တရံ ဝုတ္တနယေန ဖလဉ္စ. တတော ဝုတ္တနယေန ကာမရာဂဗျာပါဒါနံ အနဝသေသပ္ပဟာနံ ကရောန္တော တတိယမဂ္ဂံ ပါပုဏာတိ၊ ဝုတ္တနယေန ဖလဉ္စ. တတော တသ္မိံယေဝ ဝါ အာသနေ နိသိန္နော အပရေန ဝါ သမယေန ရူပရာဂအရူပရာဂမာနဥဒ္ဓစ္စအဝိဇ္ဇာနံ အနဝသေသပ္ပဟာနံ ကရောန္တော စတုတ္ထမဂ္ဂံ ပါပုဏာတိ၊ ဝုတ္တနယေန ဖလဉ္စ. ဧတ္တာဝတာ စေသ အရဟာ နာမ အဋ္ဌမော အရိယပုဂ္ဂလော ဟောတိ မဟာခီဏာသဝေါ. ဣတိ ဣမေသု စတူသု မဂ္ဂေသု ဉာဏံ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နာမ.

ဧတ္တာဝတာ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလာဒီနံ ဝုတ္တတ္တာ သီလဝိသုဒ္ဓိ စ မေတ္တာသုဘာဒီနံ ဝုတ္တတ္တာ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ စ နာမရူပပရိဂ္ဂဟာဒီနံ ဝသေန ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိယော စာတိ သတ္တ ဝိသုဒ္ဓိယော ဝုတ္တာ ဟောန္တိ. ဣဒံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ပဋိပဒါက္ကမံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ပါပုဏေယျာနုပုဗ္ဗေန၊ သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယ’’န္တိ. ဧတ္ထ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝိစိကိစ္ဆာ သီလဗ္ဗတပရာမာသော ကာမရာဂေါ ပဋိဃော ရူပရာဂေါ အရုပရာဂေါ မာနော ဥဒ္ဓစ္စံ အဝိဇ္ဇာတိ ဣမေ ဒသ ဓမ္မာ သဗ္ဗသံယောဇနာ နာမ. ဧတေသု သက္ကာယဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာသီလဗ္ဗတပရာမာသာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဝဇ္ဈာ၊ ကာမရာဂပဋိဃာ ဒုတိယမဂ္ဂေန တနုဘူတာ ဟုတွာ တတိယေန သမုဂ္ဃါတံ ဂစ္ဆန္တိ၊ သေသာနိ ပဉ္စ စတုတ္ထေနာတိ. ဧဝံ အနုပုဗ္ဗေန သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယသင်္ခါတံ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဝိပဿနာနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နိဂမနကထာဝဏ္ဏနာ

၄၇၃-၅. အဓိသီလအဓိစိတ္တာနံ အဓိပညာယ စ သိက္ခနာ ဥတ္တရိ ဘိက္ခုကိစ္စံ နာမ နတ္ထိ ယသ္မာ၊ အတော အယံ ခုဒ္ဒသိက္ခာ သမုဒါဟဋာ.

ကေနာတိ စေ? ယဿ ထေရဿ လောကဝိစာရိနော လောကေ ဝိစရန္တဿ မဟတော ကိတ္တိသဒ္ဒဿ ပရိဿမော န သမ္ဘောတိ န ဟောတိ၊ ကိံ ဝိယ? မာလုတဿေဝ နိစ္စသော၊ ယထာ နိစ္စံ ဝိစရန္တဿ မာလုတဿ ပရိဿမော နတ္ထိ၊ ဧဝံ ဝိစရန္တဿ ကိတ္တိသဒ္ဒဿ ပရိဿမော နတ္ထိ၊ တေန ဓမ္မသိရိကေန သမုဒါဟဋာတိ သမ္ဗန္ဓော.

ဧတ္တာဝတာ စ –

နိဋ္ဌိတော ခုဒ္ဒသိက္ခာယ၊ သမာသေန ဝိနိစ္ဆယော၊

ဝိတ္ထာရော ပန ဧတိဿာ၊ သဗ္ဗမ္ပိ ပိဋကတ္တယံ.

တသ္မာ ဝိတ္ထာရကာမေန၊ သကလေ ပိဋကတ္တယေ၊

ကတ္တဗ္ဗော သာဒရော ဧတ္ထ၊ ဣတရေန ဝိသေသတောတိ.

ခုဒ္ဒသိက္ခာဝိနိစ္ဆယော.

ခုဒ္ဒသိက္ခာ-ပုရာဏဋီကာ နိဋ္ဌိတာ.

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ