ခုဒ္ဒသိက္ခာ-ပုရာဏဋီကာ

ဂန္ထာရမ္ဘကထာ

ယော စိရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ၊ ဝိဒိတွာ ဒုက္ခိတံ ဇနံ၊

တထာပိ နာဝဗုဇ္ဈန္တမနုကမ္ပာယ စောဒိတော.

ဗောဓာယ ပဏိဓိံ ကတွာ၊ ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ၊

တဿ ပါဒေ နမဿိတွာ၊ ဓမ္မံ သံဃဉ္စ သာဓုကံ.

ပုဗ္ဗာစရိယပါဒေသု၊ ဌပေတွာ သီသမတ္တနော၊

ထေရေန ဓမ္မသိရိနာ၊ ထိရသီလေန ယာ ကတာ.

‘‘အာဒိတော ဥပသမ္ပန္နသိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိနာ၊

ခုဒ္ဒသိက္ခာ သမာသေန၊ တဿာ အတ္ထဝိနိစ္ဆယံ.

လိခိဿာမိ ဟိတတ္ထာယ၊ အာဒိကမ္မိကဘိက္ခုနံ၊

တတ္ထ ယုတ္တံ ဂဟေတဗ္ဗမယုတ္တံ တုဇ္ဈိတဗ္ဗကန္တိ၊

ဂန္ထာရမ္ဘကထာဝဏ္ဏနာ

(က) ဧတ္ထာဟ – ကတမာ ခုဒ္ဒသိက္ခာ၊ ကထံ သိက္ခိတဗ္ဗာ၊ ကသ္မာ သိက္ခိတဗ္ဗာ၊ ကေ သိက္ခန္တိ၊ ကေ သိက္ခိတသိက္ခာတိ? ဝုစ္စတေ – အဓိသီလအဓိစိတ္တအဓိပညာဝသေန တိဿော သိက္ခာ၊ ဂန္ထဝသေနေတ္ထ သင်္ခိပိတွာ ဝုတ္တတ္တာ တဒ္ဒီပနော ဂန္ထော ‘‘ခုဒ္ဒသိက္ခာ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ အထ ဝါ ‘‘ခုဒ္ဒံ အနေလကံ မဓုပဋလ’’န္တိအာဒီနိ ဝိယ သိက္ခာကာမာနံ မဓုရတာယ ခုဒ္ဒါ စ တာ သိက္ခာ စာတိ ခုဒ္ဒသိက္ခာ၊ အထ ဝါ ‘‘ခုဒ္ဒပုတ္တမှိ သမဏ ပေါသ မ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ ဗဟုဝိဓတ္တာပိ ခုဒ္ဒါ စ တာ သိက္ခိတဗ္ဗတော သိက္ခာ စာတိ ခုဒ္ဒသိက္ခာ. အဓိသီလသိက္ခာ ပနေတ္ထ စာရိတ္တဝါရိတ္တဝသေန ဒုဝိဓမ္ပိ သီလံ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနေန တပ္ပဋိပက္ခေ ကိလေသေ တဒင်္ဂပ္ပဟာနဝသေန ပဇဟန္တေန သိက္ခိတဗ္ဗာ၊ အဓိစိတ္တသိက္ခာ ပန ယထာဝုတ္တေသု အာရမ္မဏေသု အဘိယောဂကရဏဝသေန ဈာနပ္ပဋိပက္ခာနံ နီဝရဏဂဏာနံ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနံ ကုရုမာနေန သိက္ခိတဗ္ဗာ၊ အဓိပညာသိက္ခာ ပန ယထာနုရူပံ သမုစ္ဆေဒဝသေန သာနုသယေ ကိလေသေ သမုစ္ဆိန္ဒန္တေန သိက္ခိတဗ္ဗာ.

ကသ္မာ သိက္ခိတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ –

ဇာတိအာဒီဟိ ဒုက္ခေဟိ၊ အနေကေဟိ ဥပဒ္ဒုတံ၊

ခန္ဓလောကံ ဇဟိတွာန၊ ပတ္တုံ ခေမံ ပုရံ သိဝံ.

ကလျာဏပုထုဇ္ဇနေန သဟ သတ္တ သေက္ခာ သိက္ခန္တိ. အရဟန္တော သိက္ခိတသိက္ခာ.

ယေ ဝီတမောဟာ မုနိပုင်္ဂဝဿ၊

သိဿေသု အဂ္ဂါ မုနိနာ ပသတ္ထာ၊

တေ တီသု သိက္ခာသု သမတ္တသိက္ခာ၊

တတော ပရေ ကေန သမတ္တသိက္ခာတိ.

အာဒိတောတိ ဧတ္ထ အာဒိမှိယေဝါတိ အတ္ထော၊ အာဒိတော ပဋ္ဌာယာတိ ဝါ. ဥပသမ္ပန္နေန စ ဥပသမ္ပန္နာယ စ သိက္ခိတဗ္ဗံ ဥပသမ္ပန္နသိက္ခိတဗ္ဗံ. သဟ မာတိကာယ သမာတိကံ. ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ခုဒ္ဒသိက္ခံ ပဝက္ခာမိ အာဒရေန၊ ပကာရေန ဝါ ဝက္ခာမိ ရတနတ္တယံ ဝန္ဒိတွာတိ အတ္ထော. အပိစ ထေရော အာဒိတောတိ ဝစနေန သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတာနံ ကုလပုတ္တာနံ အာလသိယဒေါသေန အပ္ပဋိပဇ္ဇန္တာနံ အညာဏဒေါသေန အညထာ ပဋိပဇ္ဇန္တာနံ သံဝေဂံ ဇနေတိ. ကထံ? အတိဒုလ္လဘံ ခဏသမဝါယံ ပဋိလဘိတွာ တင်္ခဏံ န ကုသီတေန ဝါ နိရတ္ထကကထာပသုတေန ဝါ ဝီတိနာမေတဗ္ဗံ၊ ကိံ ကာတဗ္ဗံ? အာဒိတော ပဋ္ဌာယ နိရန္တရမေဝ တီသု သိက္ခာသု အာဒရော ဇနေတဗ္ဗောတိ. ဧတ္ထာဟ – ကိံ တံ ရတနတ္တယံ နာမ၊ ယံ ဝန္ဒိတွာ ထေရော ခုဒ္ဒသိက္ခံ ပဝက္ခတီတိ? ဝုစ္စတေ – ဗုဒ္ဓရတနံ ဓမ္မရတနံ သင်္ဃရတနန္တိ ဣမာနိ တီဏိ ရတနာနိ. တာနိ ဟိ ရတိဇနနဋ္ဌေန ‘‘ရတနာနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. အပိစ –

‘‘စိတ္တီကတံ မဟဂ္ဃဉ္စ၊ အတုလံ ဒုလ္လဘဒဿနံ၊

အနောမသတ္တပရိဘောဂံ၊ ရတနံ တေန ဝုစ္စတီ’’တိ. (ဒီ. နီ. အဋ္ဌ. ၂.၃၃၊ သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၅.၂၂၃၊ ခု. ပါ. အဋ္ဌ. ၆.၃၊ သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၂၆၊ မဟာနိ. အဋ္ဌ. ၅၀၊ ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၄၅) –

ဣမိဿာ ဂါထာယ ဝသေန ရတနတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

မာတိကာဝဏ္ဏနာ

(ခ-ဇ) ဣဒါနိ ‘‘သမာတိက’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ မာတိကံ တာဝ ဒဿေတုံ ‘‘ပါရာဇိကာ စ စတ္တာရော’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. သဗ္ဗသိက္ခာနံ ပန မူလဘူတတ္တာ အဓိသီလသိက္ခာဝ ပဌမံ ဝုတ္တာ. ‘‘သီလေ ပတိဋ္ဌာယာ’’တိ (သုံ. နိ. ၁.၁.၂၃၊ ၁၉၂၊ ပေဋကော. ၂၂၊ မိ. ပ. ၂.၁.၉) ဟိ ဝုတ္တံ. တတြာပိ မဟာသာဝဇ္ဇတ္တာ၊ မူလစ္ဆေဇ္ဇဝသေန ပဝတ္တနတော စ သဗ္ဗပဌမံ ဇာနိတဗ္ဗာတိ ပါရာဇိကာဝ ပဌမံ ဝုတ္တာတိ. ဣဒါနိ ယထာနိက္ခိတ္တာနိ မာတိကာပဒါနိ ပဋိပါဋိယာ ဝိတ္ထာရေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ပါရာဇိကာ စ စတ္တာရော’’တိ ပဌမပဒံ ဥဒ္ဓဋံ၊ တဿာယမတ္ထော – ပါရာဇိကာတိ ပရာဇိတာ ပရာဇယမာပန္နာ၊ သိက္ခာပဒံ အတိက္ကမိတွာ တေနေဝ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ၊ တာယ ဝါ ပရာဇယမာပါဒိတာနမေတံ အဓိဝစနံ၊ တေ ပန စတ္တာရောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

၁. ပါရာဇိကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁-၂. ဣဒါနိ တေ ဒဿေတုံ ‘‘မဂ္ဂတ္တယေ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ မနုဿာမနုဿတိရစ္ဆာနဂတာနံ ဝသေန တိဿော ဣတ္ထိယော၊ တယော ဥဘတောဗျဉ္ဇနကာ၊ တယော ပဏ္ဍကာ၊ တယော ပုရိသာတိ ပါရာဇိကဝတ္ထုဘူတာနံ နိမိတ္တာနံ နိဿယာ ဒွါဒသမတ္တာ ဟောန္တိ၊ တေသံ ဝစ္စမဂ္ဂပ္ပဿာဝမဂ္ဂမုခမဂ္ဂဝသေန တယော မဂ္ဂါ. တတ္ထ မနုဿိတ္ထိယာ တယော၊ အမနုဿိတ္ထိယာ တယော၊ တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထိယာ တယောတိ နဝ၊ တထာ မနုဿဥဘတောဗျဉ္ဇနကာဒီနံ. မနုဿပဏ္ဍကာဒီနံ ပန ဝစ္စမဂ္ဂမုခမဂ္ဂဝသေန ဒွေ ဒွေ ကတွာ ဆ၊ တထာ မနုဿပုရိသာဒီနန္တိ သဗ္ဗေသံ ဝသေန တိံသ မဂ္ဂါ ဟောန္တိ. တေ သဗ္ဗေ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဣဓ ‘‘မဂ္ဂတ္တယေ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မိံ မဂ္ဂတ္တယေတိ အတ္ထော. အနိက္ခိတ္တသိက္ခောတိ ဘိက္ခုဘာဝတော စဝိတုကာမတာစိတ္တေန ယထာလက္ခဏံ အပစ္စက္ခာတသိက္ခောတိ အတ္ထော. သန္ထတသန္ထတေတိ ဝတ္ထာဒီသု ယေန ကေနစိ သန္ထတေ ဝါ အသန္ထတေ ဝါ. အလ္လောကာသေတိ မဂ္ဂတ္တယဿ ပကတိဝါတေန အသမ္ဖုဋ္ဌပ္ပဒေသေ. နိမိတ္တန္တိ အင်္ဂဇာတံ. သံသန္ထတံ ဝါ အသန္ထတံ ဝါတိ အတ္တနော အင်္ဂဇာတံ ဝတ္ထာဒီနံ အညတရေန ပဋိစ္ဆန္နံ ဝါ အပ္ပဋိစ္ဆန္နံ ဝါ. ဥပါဒိဏ္ဏန္တိ အနဋ္ဌကာယပ္ပသာဒံ. ဝုတ္တပ္ပကာရေ မဂ္ဂတ္တယေ ပဝေသန္တော စုတော ပါရာဇိကောတိ သမ္ဗန္ဓော. နဋ္ဌကာယပ္ပသာဒံ ပန ပီဠကံ ဝါ စမ္မခိလံ ဝါ လောမံ ဝါ ပဝေသန္တဿ ဒုက္ကဋံ၊ မနုဿာနံ ပန ဇီဝမာနကသရီရေ အက္ခိနာသာကဏ္ဏစ္ဆိဒ္ဒဝတ္ထိကောသေသု သတ္ထကာဒီဟိ ကတဝဏေ ဝါ မေထုနရာဂေန တိလဗီဇမတ္တမ္ပိ အင်္ဂဇာတံ ပဝေသန္တဿ ထုလ္လစ္စယံ၊ အဝသေသသရီရေသု ဥပကစ္ဆကာဒီသု စ ဒုက္ကဋံ. တိရစ္ဆာနဂတာနံ ဟတ္ထိအဿဂေါဏဂဒြဘဩဋ္ဌမဟိံသာဒီနံ နာသာယ ထုလ္လစ္စယံ၊ တထာ တေသံ ဝတ္ထိကောသေသု. သဗ္ဗေသမ္ပိ တိရစ္ဆာနဂတာနံ အက္ခိကဏ္ဏဝဏေသု ဒုက္ကဋံ၊ တထာ တေသံ အဝသေသသရီရေသုပိ.

ဣဒါနိ ပဝေသနံ နာမ န ကေဝလံ အတ္တုပက္ကမေနေဝ ဟောတိ၊ ဘိက္ခုပစ္စတ္ထိကာဒီနံ ပန ဝသေန ပရူပက္ကမေနာပိ ဟောတိ၊ တတ္ထာပိ သေဝနစိတ္တေ သတိ ပါရာဇိကော ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တဿတ္ထော – ယော ဘိက္ခု ပဝေသနပဝိဋ္ဌဌိတဥဒ္ဓါရဏက္ခဏေသု သာဒိယတိ၊ တသ္မိံ ခဏေ သေဝနစိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတိ၊ သောပိ ပါရာဇိကော ဟောတိ. ယော ပန ဘိက္ခု သဗ္ဗသော အသာဒိယန္တော အာသီဝိသမုခံ အင်္ဂါရကာသုဉ္စ ပဝိဋ္ဌံ ဝိယ မညတိ၊ သော နိပ္ပရာဓော ဟောတိ. ဧတ္ထ ဌိတံ နာမ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိသမယပ္ပဝတ္တိ.

ပဌမံ.

၃-၄. ဣဒါနိ ဒုတိယံ ဒဿေတုံ ‘‘အာဒိယေယျာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘အာဒိယေယျာ’’တိအာဒီနံ ပဒါနံ ‘‘အဒိန္နံ ထေယျစိတ္တေန ဘဝေ ပါရာဇိကော’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. အာဒိယေယျာတိ အာရာမာဒိံ အဘိယုဉ္ဇိတွာ ယော ဘိက္ခု ဂဏှေယျ၊ သော ဘဝေ ပါရာဇိကောတိ အတ္ထော. ဧဝံ သေသေသုပိ. ဟရေယျာတိ ဝေတနေန ဝါ မိတ္တဘာဝေန ဝါ အညဿ ဘဏ္ဍံ ဟရန္တော ပုန ထေယျစိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ ‘‘သီသေ ဘာရံ ထေယျစိတ္တော အာမသတီ’’တိအာဒိနာ ဂဏှေယျာတိ အတ္ထော. အဝဟရေယျာတိ ‘‘ဥပနိက္ခိတ္တံ ဘဏ္ဍံ ‘ဒေဟိ မေ ဘဏ္ဍ’န္တိ ဝုစ္စမာနော ‘နာဟံ ဂဏှာမီ’’တိအာဒိနာ အဝဟရေယျ. ဣရိယာပထံ ကောပေယျာတိ ‘‘သဟဘဏ္ဍဟာရကံ နေဿာမီ’’တိ တေနေဝ ပုရိသေန တံ နေတုံ တဿ ဂမနပထံ ဝါရေတွာ အညေန မဂ္ဂေန တံ သန္တဇ္ဇေတွာ နေတိ၊ ဧဝံ နေန္တဿ တဿ ပုရိသဿ ပဌမပါဒေ ထုလ္လစ္စယံ၊ ဒုတိယပါဒုဒ္ဓါရေ ပါရာဇိကံ. ‘‘ထလဋ္ဌံ ဘဏ္ဍံ ထေယျစိတ္တော အာမသတီ’’တိအာဒိနာ ဌာနာ စာဝေယျ. ပရိကပ္ပိတဋ္ဌာနံ ဝါ သုင်္ကဃာတံ ဝါ အတိက္ကာမေန္တော သင်္ကေတံ ဝီတိနာမေယျ. ယံ ကိဉ္စိ ပရပရိဂ္ဂဟိတံ သဿာမိကံ ဘဏ္ဍံ တေဟိ သာမိကေဟိ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ န ဒိန္နန္တိ အဒိန္နံ.

ဣဒါနိ န ဣမိနာဝ အာကာရေန အဝဟာရကော ပါရာဇိကော ဟောတိ၊ အညထာပိ ဟောတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ထေယျာဝဟာရကော စ ဗလာဝဟာရကော စ ကုသာဝဟာရကော စ ပဋိစ္ဆန္နာဝဟာရကော စ ပရိကပ္ပါဝဟာရကော စ ဘဝေ ပါရာဇိကောတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ထေယျာဝဟာရော နာမ သန္ဓိစ္ဆေဒါဒီဟိ ဝါ ကံသကူဋမာနကူဋတုလာကူဋာဒီဟိ ဝါ ဝဉ္စေတွာ ဂဟဏံ. ပသယှာဝဟာရော ဗလာဝဟာရော. ကုသသင်္ကမနံ ကတွာ ပရကောဋ္ဌာသဂ္ဂဟဏံ ကုသာဝဟာရော. ပရဘဏ္ဍံ ပံသုအာဒိနာ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ သာမိကေသု အပဿိတွာ ဂတေသု ပစ္စာဂန္တွာ ဂဟဏံ ပဋိစ္ဆန္နာဝဟာရော. ပရိကပ္ပါဝဟာရော ပန ဒုဝိဓော ဘဏ္ဍောကာသဝသေန. တတ္ထ ‘‘သာဋကော စေ၊ ဂဏှိဿာမိ၊ သုတ္တဉ္စေ၊ န ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဘဏ္ဍံ ပရိကပ္ပေတွာ အန္ဓကာရေ ပသိဗ္ဗကံ ဂဏှာတိ. တတ္ထ စေ သာဋကော ဟောတိ၊ ဥဒ္ဓါရေယေဝ ပါရာဇိကံ. သစေ သုတ္တံ ဟောတိ၊ ရက္ခတိ၊ ပုန ‘‘သုတ္တ’’န္တိ ဉတွာပိ ‘‘ယံ လဒ္ဓံ၊ တံ ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ဥဂ္ဂဏှန္တော ဥဒ္ဓါရေယေဝ ပါရာဇိကံ၊ အယံ ဘဏ္ဍပရိကပ္ပေါ. ဩကာသပရိကပ္ပေါ ဂဗ္ဘဒွါရပ္ပမုခဝိဟာရာဒီနံ ဝသေန ပရိစ္ဆေဒံ ကရောတိ ‘‘သစေ မံ ဧတ္ထန္တရေ ပဿန္တိ၊ ဒဿာမိ၊ နော စေ ပဿန္တိ၊ ဂဏှိတွာ ဂစ္ဆာမီ’’တိ၊ တဿ တံ ပရိကပ္ပိတပရိစ္ဆေဒံ အတိက္ကမန္တဿ ပဒဝါရေန ပါရာဇိကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ အယံ ဩကာသပရိကပ္ပေါ.

ဣဒါနိ ဣမသ္မိံ အဒိန္နာဒါနေ ဝိနိစ္ဆယနယံ ဒဿေတုံ ‘‘ဘဏ္ဍကာလဂ္ဃဒေသေဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထာတိ အဒိန္နာဒါနေ. နိစ္ဆယောတိ ဝိနိစ္ဆယော ကာတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. တတ္ထ ကေနစိ ဘိက္ခုနာ ‘‘မယာ ဣဒံ နာမ ဘဏ္ဍံ ထေယျစိတ္တေန ဂဟိတ’’န္တိ ဝုတ္တေ ဝိနယဓရေန သဟသာဝ တံ အာပတ္တိံ အနာရောပေတွာ တဿ ဘဏ္ဍဿ သာမိကအဿာမိကဘာဝံ ဥပပရိက္ခိတွာ ယဒိ သဿာမိကံ၊ တဿ ဘဏ္ဍဿ အဂ္ဃဝသေန အာပတ္တိယာ ကာရေတဗ္ဗော. သစေ နိရာလယကာလေ ဂဟိတံ၊ ပါရာဇိကေန န ကာရေတဗ္ဗော၊ အယံ ဘဏ္ဍဝသေန ဝိနိစ္ဆယော.

ကာလောတိ အဝဟာရကာလော. တဒေဝ ဟိ ဘဏ္ဍံ ကဒါစိ မဟဂ္ဃံ ဟောတိ၊ ကဒါစိ အပ္ပဂ္ဃံ၊ တသ္မာ ယသ္မိံ ကာလေ အဝဟဋံ၊ တသ္မိံ ကာလေ ယော တဿ အဂ္ဃေါ၊ တေန အဂ္ဃေန အာပတ္တိယာ ကာရေတဗ္ဗော၊ အယံ ကာလဝသေန ဝိနိစ္ဆယော.

အဂ္ဃေါတိ ဘဏ္ဍဂ္ဃေါ. နဝဘဏ္ဍဿ ဟိ ယော အဂ္ဃေါ၊ သော ပစ္ဆာ ပရိဟာယတိ၊ တသ္မာ သဗ္ဗဒါ ဘဏ္ဍံ ပကတိအဂ္ဃဝသေနေဝ န ကာရေတဗ္ဗံ၊ အယံ အဂ္ဃဝသေန ဝိနိစ္ဆယော. ဒေသောတိ အဝဟာရဒေသော. ဘဏ္ဍုဋ္ဌာနဒေသေ ဟိ ဘဏ္ဍံ အပ္ပဂ္ဃံ ဟောတိ၊ အညတ္ထ မဟဂ္ဃံ၊ တသ္မာ ယသ္မိံ ဒေသေ ဘဏ္ဍံ အဝဟဋံ၊ တသ္မိံယေဝ ဒေသေ အဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗော၊ အယံ ဒေသဝသေန ဝိနိစ္ဆယော.

ပရိဘောဂေနပိ သာဋကာဒိကဿ ဘဏ္ဍဿ အဂ္ဃေါ ပရိဟာယတိ၊ တသ္မာ တဿ ပရိဘောဂဝသေန ပရိဟီနာပရိဟီနဘာဝေါ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗော၊ အယံ ပရိဘောဂဝသေန ဝိနိစ္ဆယော.

ဒုတိယံ.

၅. ဣဒါနိ တတိယံ ဒဿေတုံ ‘‘မနုဿဝိဂ္ဂဟ’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ မနုဿဝိဂ္ဂဟန္တိ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏေန သဒ္ဓိံ ဥပ္ပန္နံ ကလလရူပံ အာဒိံ ကတွာ ပကတိယာ ဝီသတိဝဿသတာယုကဿ သတ္တဿ ယာဝ မရဏကာလာ ဧတ္ထန္တရေ အနုပုဗ္ဗေန ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော အတ္တဘာဝေါ၊ ဧသော မနုဿဝိဂ္ဂဟော နာမ၊ ဧဝရူပံ မနုဿဝိဂ္ဂဟန္တိ အတ္ထော. စိစ္စာတိ ဝဓကစေတနာဝသေန သဉ္စေတေတွာ ပကပ္ပေတွာ အဘိဝိတရိတွာ ဝီတိက္ကမောတိ အတ္ထော. ဇီဝိတာ ဝါ ဝိယောဇယေတိ ဝုတ္တပ္ပကာရံ မနုဿဝိဂ္ဂဟံ ကလလကာလေပိ တာပနမဒ္ဒနေဟိ ဝါ ဘေသဇ္ဇသမ္ပဒါနေန ဝါ တတော ဝါ ဥဒ္ဓမ္ပိ တဒနုရူပေန ဥပက္ကမေန သန္တတိဝိကောပနဝသေန ယော ဇီဝိတာ ဝိယောဇေယျ၊ သော စုတော ဘဝေတိ သမ္ဗန္ဓော. ကိဉ္စ ဘိယျော – ‘‘သတ္ထဟာရကံ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ဟရတီတိ ဟာရကံ၊ ကိံ ဟရတိ? ဇီဝိတံ၊ ဟရိတဗ္ဗန္တိ ဝါ ဟာရကံ၊ ဥပနိက္ခိပိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော၊ သတ္ထဉ္စ တံ ဟာရကဉ္စာတိ သတ္ထဟာရကံ. အဿာတိ မနုဿဝိဂ္ဂဟဿ. ယထာ မနုဿဝိဂ္ဂဟော ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ တံ အသိအာဒိသတ္ထံ ပဋိလဘတိ၊ တထာ သယံ မရဏစေတနော မရဏာဓိပ္ပါယော ဟုတွာ ဥပနိက္ခိပေယျ. သောပိ စုတော ဘဝေတိ အတ္ထော. ဧတေန ထာဝရပ္ပယောဂံ ဒဿေတိ.

၆-၇. ဣဒါနိ ‘‘မရဏဝဏ္ဏံ ဝါ သံဝဏ္ဏေယျာ’’တိအာဒိဝိဓိံ ဒဿေတုံ ‘‘ဂါဟေယျ မရဏူပါယံ၊ ဝဒေယျ မရဏေ ဂုဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘သတ္ထံ ဝါ အာဟရ၊ ဝိသံ ဝါ ခါဒ၊ ရဇ္ဇုယာ ဝါ ဥဗ္ဗန္ဓိတွာ ကာလံ ကရောဟီ’’တိအာဒိနာ နယေန မရဏတ္ထာယ ဥပါယံ ဂါဟေယျ. မရဏသံဝဏ္ဏနာ ပနေတ္ထ ဗဟုဝိဓာ ‘‘ကာယေန သံဝဏ္ဏေတိ၊ ဝါစာယ ကာယဝါစာယ ဒူတေန လေခါယ ဝါ သံဝဏ္ဏေတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. တတ္ထ ကာယေန သံဝဏ္ဏေတိ နာမ ကာယေန ဝိညာပေတိ. ‘‘ယော ပပါတေ ပပတနာဒီနိ ကတွာ မရတိ၊ သော ဓနံ ဝါ လဘတိ၊ ယသံ ဝါ လဘတိ၊ သဂ္ဂံ ဝါ ဂစ္ဆတီ’’တိအာဒိနာ နယေန သံဝဏ္ဏေတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. တဿ ဝစနံ သုတွာ ကောစိ ‘‘မရိဿာမီ’’တိ ဒုက္ခံ ဝေဒနံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ ထုလ္လစ္စယံ. မရတိ စေ၊ ပါရာဇိကံ. ဧဝံ သေသေသုပိ. ဒူတေန သံဝဏ္ဏနာယံ ပန ဒူတဿ သာသနံ အာရောစာပေတိ ‘‘ဧဝံ အာရောစေဟီ’’တိ၊ ‘‘ယော ဧဝံ မရတိ၊ သော ဓနံ ဝါ လဘတီ’’တိ သဗ္ဗံ ပုရိမသဒိသမေဝ. လေခါယ သံဝဏ္ဏေတိ နာမ ဂိရိပဗ္ဗတပုရာဏာဒိလေခံ လိခတိ၊ ‘‘ယော ဧဝံ မရတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တနယမေဝ. ဧတ္ထာပိ ယော မရဏူပါယံ ဝါ ဂါဟေယျ၊ မရဏေ ဝါ ဂုဏံ ဝဒေယျ၊ သော စုတော ဘဝေတိ သမ္ဗန္ဓော.

ဣဒါနိ ပန ဣမဿ မနုဿဝိဂ္ဂဟဿ ဆဗ္ဗိဓေ ပယောဂေ ဒဿေတုံ ‘‘ပယောဂါ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. သာဟတ္ထိကနိဿဂ္ဂိကအာဏတ္တိကထာဝရဣဒ္ဓိမယဝိဇ္ဇာမယာနံ ဝသေန တဿ မနုဿဝိဂ္ဂဟဿ ဆပ္ပယောဂါတိ အဓိပ္ပါယော. တတ္ထ သာဟတ္ထိကောတိ သယံ မာရေန္တဿ ကာယေန ဝါ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ ပဟရဏံ. နိဿဂ္ဂိကောတိ ဒူရေ ဌိတံ မာရေတုကာမဿ ကာယာဒီဟိ ဥသုသတ္တိယန္တပါသာဏာဒီနံ နိဿဇ္ဇနံ. အာဏတ္တိကောတိ ‘‘အသုကံ နာမ မာရေဟီ’’တိ အညံ အာဏာပေန္တဿ အာဏာပနံ. ထာဝရောတိ ဩပါတက္ခဏနံ၊ အပဿေနသံဝိဓာနံ၊ အသိအာဒီနံ ဥပနိက္ခိပနံ၊ တဠာကာဒီသု ဝိသသမ္ပယောဇနံ၊ ရူပူပဟာရောတိ ဧဝမာဒိ. ကမ္မဝိပါကဇာယ ဣဒ္ဓိယာ ပယောဇနံ ဣဒ္ဓိပယောဂံ. မာရဏတ္ထာယ ဝိဇ္ဇာနံ ပရိဇပ္ပနံ ဝိဇ္ဇာမယောတိ.

ဣဒါနိ ဣမေသု ဆသု ပယောဂေသု အာဏတ္တိယံ သင်္ကေတဝိသင်္ကေတတံ ဒဿေတုံ ‘‘ကာလဝတ္ထာဝုဓိရိယာပထာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကာလောတိ ပုဗ္ဗဏှသာယနှာဒိကာလော စ ယောဗ္ဗနထာဝရိယာဒိကာလောပိ စ. ဣမေသု ယံ ကိဉ္စိ ကာလံ နိယမေတွာ ‘‘ဣမသ္မိံ နာမ ကာလေ မာရေဟီ’’တိ အာဏတ္တော သစေ တသ္မိံယေဝ ကာလေ မာရေတိ၊ အာဏတ္တိက္ခဏေယေဝ ပါရာဇိကံ. သစေ နိယမိတကာလတော ပုရေ ဝါ ပစ္ဆာ ဝါ မာရေတိ၊ အာဏာပကော မုစ္စတိ. ဝတ္ထူတိ မာရေတဗ္ဗော ပုဂ္ဂလော. သစေ အာဏတ္တော တမေဝ မာရေတိ၊ အာဏာပကဿ အာဏတ္တိက္ခဏေယေဝ ပါရာဇိကံ. အထ အညံ မာရေတိ၊ အာဏာပကော မုစ္စတိ. ဧဝံ သေသေသုပိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော. အာဝုဓန္တိ အသိအာဒိ. ဣရိယာပထောတိ မာရေတဗ္ဗဿ ဂမနံ ဝါ နိသဇ္ဇာ ဝါတိ ဧဝမာဒိကော. ကိရိယာဝိသေသောတိ ဝိဇ္ဈနံ ဝါ ဆေဒနံ ဝါ ဘေဒနံ ဝါ သူလာရောပနံ ဝါတိ ဧဝမာဒိကော. ဩကာသောတိ ဂါမော ဝါ ဝနံ ဝါ ဂေဟံ ဝါတိ ဧဝမာဒိကော. ဣမေသု ယထာ ယထာ ဝဓကော အာဏတ္တော၊ တထာ တထာ ကတေ အာဏာပကဿ အာပတ္တိ၊ အညထာ ကတေ ဝိသင်္ကေတော ဟောတိ. အာဏတ္တိယံ ပန အယံ ဝိသေသော ‘‘အဓိဋ္ဌာယာတိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ အာဏာပေတိ ‘ဧဝံ ဝိဇ္ဈ၊ ဧဝံ ပဟရ၊ ဧဝံ ဃာတေဟီ’’တိ ဝုတ္တာယ ပါဠိယာ လဗ္ဘတီတိ ဉာတဗ္ဗော.

တတိယံ.

၈-၉. ဣဒါနိ စတုတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ဈာနာဒိဘေဒ’’န္တိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော – ‘‘ဈာနံ ဝိမောက္ခော သမာဓိ သမာပတ္တိ ဉာဏဒဿနံ မဂ္ဂဘာဝနာ ဖလသစ္ဆိကိရိယာ ကိလေသပ္ပဟာနံ ဝိနီဝရဏတာ စိတ္တဿ သုညာဂါရေ အဘိရတီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ အတ္တနိ နတ္ထိတာယ နောသန္တံ ‘‘မယိ အတ္ထီ’’တိ အတ္တနိ ဝါ တံ ‘‘အဟံ ဧတ္ထ သန္ဒိဿာမီ’’တိ အတ္တာနံ ဝါ တတ္ထ ဥပနေတွာ ဒီပေန္တော စုတော ဘဝေ. ကောဋ္ဌာသံ ဝါတိ ဧတ္ထ ‘‘ဈာနလာဘီ၊ ဝိမောက္ခလာဘီ၊ သမာဓိလာဘီ၊ သမာပတ္တိလာဘီမှီ’’တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ကောဋ္ဌာသတော ဝါတိ အတ္ထော. ဧကေကံ ဝါတိ ‘‘ပဌမဿ ဈာနဿ လာဘီ၊ ဒုတိယဿ ဈာနဿ လာဘီမှီ’’တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ဧကေကံ ဝါတိ အတ္ထော. ‘‘အတီတဘဝေ သောတာပန္နောမှီ’’တိ ဝဒတော အတီတဘဝံ သန္ဓာယ ကထိတတ္တာ ပါရာဇိကံ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နဘဝဿိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တဿ ပစ္စုပ္ပန္နဘဝနိဿိတံ ကတွာတိ အတ္ထော. အညာပဒေသရဟိတန္တိ ‘‘ယော တေ ဝိဟာရေ ဝသတိ၊ သော ဘိက္ခု ပဌမဿ ဈာနဿ လာဘီ’’တိအာဒိနာ နယေန အညာပဒေသံ ဝိနာတိ အတ္ထော. ဧဝံ ဒီပေန္တော ဟိ ထုလ္လစ္စယမာပဇ္ဇတိ. ဒီပေန္တောတိ ‘‘ပဌမံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိံ၊ သမာပဇ္ဇာမိ၊ သမာပန္နော၊ ပဌမဿ ဈာနဿ လာဘီမှိ၊ ဝသီမှိ၊ သစ္ဆိကတံ အဿာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ဒီပေန္တောတိ အတ္ထော. ‘‘အဓိဂတော’’တိ မာနော အဓိမာနော၊ သော ယဿ နတ္ထိ၊ သော အနဓိမာနိကော. ကေန ဧဝံ ဒီပေန္တောတိ စေ? တံ ဒဿေတုံ ‘‘ကာယေန ဝါစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ၊ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ တဒုဘယေန ဝါတိ အတ္ထော. ဝိညတ္တိပထေတိ ယတ္ထ ဌိတော မနုဿဇာတိကော ဂဟဋ္ဌော ဝါ ပဗ္ဗဇိတော ဝါ တဿ ဝစနံ ပကတိသောတေန သုတွာ သမနန္တရမေဝ ‘‘ဣမံ နာမ ဧသ ဝဒတီ’’တိ ဇာနာတိ၊ တတ္ထ ဌတွာ ဒီပေန္တော စုတော ဘဝေ၊ န ဒေဝဗြဟ္မာဒီသု အညတရေန ဉာတေတိ အတ္ထော.

စတုတ္ထံ.

၁၀. ဣဒါနိ စတုန္နမ္ပိ သာဓာရဏဝိနိစ္ဆယံ ဝတ္တုံ ‘‘ပါရာဇိကေတေ စတ္တာရော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထာယံ သင်္ခေပေါ – စတ္တာရောပိ ဧတေ ပါရာဇိကာ ‘‘ဧကကမ္မံ ဧကုဒ္ဒေသော သမသိက္ခတာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တသံဝါသဿ အဘဗ္ဗတာယ အသံဝါသာ၊ ယထာပုရေ ပုဗ္ဗေ ဂိဟိကာလေ စ အနုပသမ္ပန္နကာလေ စ အသံဝါသိကာ၊ ဧဝံ ပစ္ဆာ ပါရာဇိကံ အာပန္နာပိ အသံဝါသာတိ. ကိဉ္စ ဘိယျော – အဘဗ္ဗာ ဘိက္ခုဘာဝါယ ပုန တေန အတ္တဘာဝေန ဥပသမ္ပဒါယ အဝတ္ထုတာယ ဥပသမ္ပန္နာ ဘဝိတုမ္ပိ အဘဗ္ဗာတိ အတ္ထော. ကိံ ဝိယာတိ စေ? သီသစ္ဆိန္နောဝ ဇီဝိတုံ၊ ယထာပိ သီသစ္ဆိန္နော တေန အတ္တဘာဝေန ပုန ဇီဝိတုံ အဘဗ္ဗော၊ ဧဝမိမေ စတ္တာရောတိ အဓိပ္ပါယော.

၁၁. ဣဒါနိ ဣမေသု စတူသု ပါရာဇိကေသု ယေ ပရိယာယာဏတ္တီဟိ သမ္ဘဝန္တိ၊ တေ ဒဿေတုံ ‘‘ပရိယာယော စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပရိယာယောတိ မရဏာဓိပ္ပါယဿ ကာယပယောဂေါ ဝါ ဝစီပယောဂေါ ဝါ. တသ္မာ ‘‘ယော ဤဒိသေ မုဟုတ္တေ သတ္ထံ ဝါ အာဟရိတွာ ဝိသံ ဝါ ခါဒိတွာ သောဗ္ဘာဒီသု ဝါ ပပတိတွာ မရတိ၊ သော ဓနံ ဝါ လဘတိ၊ ယသံ ဝါ လဘတီ’’တိအာဒိနာ နယေန မရဏံ အဘိနန္ဒန္တော ‘‘ဣဒံ သုတွာ ယော ကောစိ မရတူ’’တိ ယော ပရိယာယေန ဝဒတိ၊ တံ သုတွာ သစေ ကောစိ တထာ မရတိ၊ ပါရာဇိကံ. နိယမိတေန ပန ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ တဿေဝ မရဏေ ပါရာဇိကံ. အာဏတ္တိ ပန ဝုတ္တတ္ထာယေဝ. တတိယေ မနုဿဝိဂ္ဂဟပါရာဇိကေ လဗ္ဘတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဒုတိယေ ပန အဒိန္နာဒါနေ အာဏတ္တိ ဧဝ လဗ္ဘတိ၊ န ပရိယာယောတိ အတ္ထော. ကသ္မာ နံ ပရိယာယေန နာပဇ္ဇတီတိ? ယထာ မနုဿဝိဂ္ဂဟေ ‘‘မရဏဝဏ္ဏံ ဝါ သံဝဏ္ဏေယျာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တထာ ဣဓ အဒိန္နာဒါနေ ‘‘ဝဏ္ဏံ ဝါ သံဝဏ္ဏေယျာ’’တိ အဝုတ္တတ္တာ. သေသေသူတိ ပဌမစတုတ္ထေသု ပရိယာယာဏတ္တိဒွယံ န လဗ္ဘတီတိ အတ္ထော.

၁၂. ဣဒါနိ စတူသုပိ ယထာသမ္ဘဝံ အင်္ဂဘေဒံ ဒဿေတုံ ‘‘သေဝေတုကာမတာစိတ္တ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ မေထုနဓမ္မဿာတိ မေထုနဓမ္မပါရာဇိကဿ. ဗုဓာတိ ဝိနယဓရာ.

၁၃. မနုဿသန္တိ မနုဿသန္တကတာ. ဧတေန ပေတတိရစ္ဆာနဂတပရိဂ္ဂဟေသု အနာပတ္တီတိ ဒီပိတံ ဟောတိ. တထာသညီတိ မနုဿသန္တကဝသေန ပရပရိဂ္ဂဟိတသညီတိ အတ္ထော. ဝတ္ထုနော ဂရုတာတိ ပဉ္စမာသကံ ဝါ အတိရေကပဉ္စမာသကံ ဝါ တဒဂ္ဃနကံ ဘဏ္ဍံ ဝါ ဟောတီတိ အတ္ထော. အဝဟာရော စာတိ ပဉ္စဝီသတိယာ အဝဟာရေသု ယေန ကေနစိ အဝဟာရော ဟောတီတိ အတ္ထော. အဒိန္နာဒါနဟေတုယောတိ အဒိန္နာဒါနပါရာဇိကဿ ဧတာနိ ပဉ္စ အင်္ဂါနီတိ အဓိပ္ပါယော.

၁၄. ပါဏော မာနုဿကောတိ မနုဿဇာတိကပါဏော. တသ္မိံ ပါဏေ ပါဏသညိတာ. ဃာတစေတနာတိ ဝဓကစေတနာ. ပယောဂေါတိ တံသမုဋ္ဌိတော သာဟတ္ထိကာဒီနံ ဆန္နံ ပယောဂါနံ အညတရပယောဂေါ. တေန ပယောဂေန မရဏံ. ပဉ္စေတေ ဝဓဟေတုယောတိ မနုဿဝိဂ္ဂဟပါရာဇိကဿ ပဉ္စ အင်္ဂါနီတိ အတ္ထော.

၁၅. အသန္တတာတိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဿ အတ္တနိ အသန္တတာ စာတိ အတ္ထော. ပါပမိစ္ဆတာယာရောစနာတိ ဣမိနာ ယော ကေဝလံ ပါပမိစ္ဆတံ ဝိနာ မန္ဒတ္တာ မောမူဟတ္တာ ဘဏတိ၊ တဿ အနာပတ္တီတိ ဒီပိတံ ဟောတိ. တဿာတိ ယဿ အာရောစေတိ၊ တဿ မနုဿဇာတိတာ စ. ‘‘ယော တေ ဝိဟာရေ ဝသတိ၊ သော ဘိက္ခု အရဟာ’’တိအာဒိနာ (ပရိ. ၁၆၀၊ ၃၃၆) နာညာပဒေသော စ. တဒေဝါတိ တဒါ ဧဝ တင်္ခဏေယေဝ ဇာနနံ. အသန္တဒီပနေတိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာရောစနပါရာဇိကေတိ အတ္ထော.

၁၆. ဣဒါနိ ‘‘ပါရာဇိကာ စ စတ္တာရော’’တိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေန သင်္ဂဟိတေဟိ သဒ္ဓိံ သမောဓာနေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘အသာဓာရဏာ စတ္တာရော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလိကာ ဝဇ္ဇပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တိကာ အဋ္ဌဝတ္ထုကာတိ ဣမေ စတ္တာရော ဘိက္ခုနီနံ ဘိက္ခူဟိ အသာဓာရဏာ နာမ. ဧတာသု ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလိကာ နာမ ယာ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန အဝဿုတာ တေနေဝ ရာဂေန အဝဿုတဿ မနုဿပုရိသဿ အက္ခကာနံ အဓော၊ ဇာဏုမဏ္ဍလာနံ ကပ္ပရာနဉ္စ ဥပရိ ယေန ကေနစိ သရီရာဝယဝေန အာမသနာဒိံ သာဒိယတိ၊ တဿာ အဓိဝစနံ. ယာ ပန ဘိက္ခုနီ အညိဿာ ဘိက္ခုနိယာ ပါရာဇိကသင်္ခါတံ ဝဇ္ဇံ ဇာနံ ပဋိစ္ဆာဒေတိ၊ သာ ဝဇ္ဇပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ နာမ. သမဂ္ဂေန ပန သံဃေန ဥက္ခိတ္တံ ဘိက္ခုံ ယာ ဘိက္ခုနီ ယံဒိဋ္ဌိကော သော ဟောတိ၊ တဿာ ဒိဋ္ဌိယာ ဂဟဏဝသေန အနုဝတ္တတိ၊ သာ ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တိကာ နာမ. ယာ ပန ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန တိန္တာ တထာဝိဓဿေဝ ပုရိသဿ ဟတ္ထဂ္ဂဟဏံ ဝါ သင်္ဃာဋိကဏ္ဏဂ္ဂဟဏံ ဝါ သာဒိယတိ၊ ကာယသံသဂ္ဂသင်္ခါတဿ အသဒ္ဓမ္မဿ ပဋိသေဝနတ္ထာယ ပုရိသဿ ဟတ္ထပါသေ သန္တိဋ္ဌတိ ဝါ၊ တတ္ထ ဌတွာ သလ္လပတိ ဝါ၊ သင်္ကေတံ ဝါ ဂစ္ဆတိ၊ ပုရိသဿ အာဂမနံ ဝါ သာဒိယတိ၊ ကေနစိ ဝါ ပဋိစ္ဆန္နောကာသံ ပဝိသတိ၊ ဟတ္ထပါသေ ဌတွာ ကာယံ ဥပသံဟရတိ၊ အယံ အဋ္ဌဝတ္ထုကာ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

အဘဗ္ဗကာ ဧကာဒသာတိ ဧတ္ထ ပဏ္ဍကော ထေယျသံဝါသကော တိတ္ထိယပက္ကန္တကော တိရစ္ဆာနဂတော မာတုဃာတကော ပိတုဃာတကော အရဟန္တဃာတကော ဘိက္ခုနိဒူသကော သံဃဘေဒကော လောဟိတုပ္ပါဒကော ဥဘတောဗျဉ္ဇနကောတိ ဣမေ ဧကာဒသ အဘဗ္ဗပုဂ္ဂလာ နာမ. ဝိဗ္ဘန္တာ ဘိက္ခုနီတိ ယဒါ ဘိက္ခုနီ ဝိဗ္ဘမိတုကာမာ ဟုတွာ သေတဝတ္ထံ ဝါ ကာသာယမေဝ ဝါ ဂိဟိနိဝါသနာကာရေန နိဝါသေတိ၊ တဒါ ပါရာဇိကမာပန္နာ နာမ ဟောတိ၊ ပုန ဥပသမ္ပဒံ န လဘတိ၊ သာ စ ပါရာဇိကာတိ အတ္ထော. မုဒုပိဋ္ဌိကော နာမ ကတပရိကမ္မာယ မုဒုကာယ ပိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတော. သော ဧတ္တာဝတာ န ပါရာဇိကော၊ အထ ခေါ ယဒါ အနဘိရတိယာ ပီဠိတော အတ္တနော အင်္ဂဇာတံ အတ္တနော မုခမဂ္ဂဝစ္စမဂ္ဂေသု အညတရံ ပဝေသေတိ၊ တဒါ ပါရာဇိကော ဟောတိ.

၁၇-၁၈. လမ္ဗီတိ အင်္ဂဇာတဿ ဒီဃတ္တာ ဧဝံ ဝုတ္တော. သောပိ ယဒါ အနဘိရတိယာ ပီဠိတော အတ္တနော အင်္ဂဇာတံ အတ္တနော မုခေ ဝါ ဝစ္စမဂ္ဂေ ဝါ ပဝေသေတိ၊ တဒါ ပါရာဇိကော ဟောတိ. မုခေန ဂဏှန္တောတိ ဧတ္ထ ယော အနဘိရတိယာ ပီဠိတော ပရဿ သုတ္တဿ ဝါ ပမတ္တဿ ဝါ အင်္ဂဇာတံ အတ္တနော မုခေန ဂဏှာတိ၊ သော စာတိ အတ္ထော. တတ္ထေဝါတိ ပရဿ အင်္ဂဇာတေဝါတိ အတ္ထော. ယော အနဘိရတိယာ ပီဠိတော ပရဿ အင်္ဂဇာတံ ကမ္မနိယံ ဒိသွာ အတ္တနော ဝစ္စမဂ္ဂေန တဿ ဥပရိ နိသီဒတိ၊ တံ အတ္တနော ဝစ္စမဂ္ဂံ ပဝေသေတိ၊ သော စာတိ အတ္ထော. ဧတေ စတ္တာရော အနုလောမိကာ မေထုနဿာတိ သမ္ဗန္ဓော. ကထမိတိ စေ? မဂ္ဂေ မဂ္ဂပ္ပဝေသနသဒိသတာယ၊ န ဥဘိန္နံ ရာဂဝသေန သဒိသဘာဝူပဂတာနံ ဒွယံဒွယသမာပတ္တိသဒိသတာယ. ဣဓာဂတာ စတ္တာရောတိ မေထုနဓမ္မာဒိဝသေန ပါရာဇိကာ စတ္တာရော စာတိ ဧဝံ သမောဓာနတော စတုဝီသတိ ပါရာဇိကာတိ အတ္ထော.

ဧတ္ထာဟ – မာတုဃာတကပိတုဃာတကအရဟန္တဃာတကာ တတိယပါရာဇိကံ အာပန္နာ၊ ဘိက္ခုနိဒူသကော လမ္ဗီအာဒယော စတ္တာရော ပဌမပါရာဇိကံ အာပန္နာယေဝါတိ ကတွာ ကုတော စတုဝီသတီတိ? အဓိပ္ပါယော ပနေတ္ထ အတ္ထိ၊ မာတုဃာတကာဒယော ဟိ စတ္တာရော ဣဓ အနုပသမ္ပန္နာယေဝ အဓိပ္ပေတာ၊ လမ္ဗီအာဒယော စတ္တာရော ကိဉ္စာပိ ပဌမပါရာဇိကေန သင်္ဂဟိတာ၊ ယသ္မာ ဧကေန ပရိယာယေန မေထုနဓမ္မံ အပ္ပဋိသေဝိနောပိ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ ဝိသုံ ဝုတ္တာတိ. ပါရာဇိကဝိနိစ္ဆယော.

ပါရာဇိကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. သံဃာဒိသေသနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၉. ဣဒါနိ သံဃာဒိသေသံ ပကာသေတုံ ‘‘ဂရုကာ နဝါ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ဂရုကာတိ သံဃာဒိသေသာ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ၊ အညတ္ထ ပန ပါရာဇိကာပိ သင်္ဂယှန္တိ. ကသ္မာ ‘‘တေရသာ’’တိ အဝတွာ ‘‘နဝါ’’တိ ဝုတ္တန္တိ စေ? ဝီတိက္ကမက္ခဏေယေဝ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ ပဌမာပတ္တိကာ ဝုတ္တာ၊ ယာဝတတိယကာ ပန စတ္တာရော သံဃာဒိသေသာ သံဃာယတ္တတ္တာ စိရေန အာပဇ္ဇန္တီတိ န ဝုတ္တာ. တတ္ထ မောစေတုကာမတာတိ မောစေတုကာမတာယာတိ အတ္ထော ‘‘အလဇ္ဇိတာ’’တိအာဒီသု ဝိယ. ဣမိနာ ပန နယေန မောစနဿာဒေါ မုစ္စနဿာဒေါ မုတ္တဿာဒေါ မေထုနဿာဒေါ ဖဿဿာဒေါ ကဏ္ဍူဝနဿာဒေါ ဒဿနဿာဒေါ နိသဇ္ဇနဿာဒေါ ဝါစဿာဒေါ ဂေဟသိတပေမံ ဝနဘင်္ဂိယန္တိ ဧကာဒသ အဿာဒါ ဝုတ္တာ၊ တေသု ဧကံယေဝ မောစနဿာဒံ ဂဟေတွာ သေသာ ပဋိက္ခိတ္တာ ဟောန္တိ.

တေသံ အဿာဒါနံ ဝသေန ဧဝံ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော – မောစေတုံ အဿာဒေါ မောစနဿာဒေါ. မောစနဿာဒစေတနာယ နိမိတ္တေ ဥပက္ကမတိ၊ မုစ္စတိ၊ သံဃာဒိသေသော. န မုစ္စတိ စေ၊ ထုလ္လစ္စယံ. မုစ္စနဿာဒေ သစေ အတ္တနော ဓမ္မတာယ မုစ္စမာနံ အဿာဒေတိ၊ န ဥပက္ကမတိ၊ အနာပတ္တိ. သစေ မုစ္စမာနံ အဿာဒေန္တော ဥပက္ကမိတွာ မောစေတိ၊ သံဃာဒိသေသောဝ. အတ္တနော ဓမ္မတာယ မုတ္တေ အဿာဒေါ မုတ္တဿာဒေါ. ဧတ္ထာပိ ဥပက္ကမဿ နတ္ထိတာယ အနာပတ္တိ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ. မေထုနဿာဒေန ဣတ္ထိံ ဂဏှန္တဿ မုတ္တေပိ အနာပတ္တိ၊ အယံ မေထုနဿာဒေါ. ဖဿဿာဒေါ ဒုဝိဓော အဇ္ဈတ္တိကော ဗာဟိရော စာတိ. တတ္ထ အဇ္ဈတ္တိကေ တာဝ အတ္တနော နိမိတ္တံ ‘‘ထဒ္ဓံ မုဒုကန္တိ ဇာနိဿာမီ’’တိ ဝါ လောလဘာဝေန ဝါ ကီဠာပယတော သစေ မုစ္စတိ၊ အနာပတ္တိ. ဗာဟိရဖဿဿာဒေ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန မာတုဂါမံ ဖုသတော အာလိင်္ဂတော စ မုတ္တေ အနာပတ္တိ. ကဏ္ဍူဝနဿာဒေ ဒဒ္ဒုကစ္ဆာဒီနံ ဝသေန ခဇ္ဇမာနံ နိမိတ္တံ ကဏ္ဍူဝနဿာဒေန ကဏ္ဍူဝတော မုတ္တေပိ အနာပတ္တိ. ဒဿနဿာဒေ မာတုဂါမဿ အနောကာသံ ဥပနိဇ္ဈာယတော မုတ္တေပိ အနာပတ္တိ. နိသဇ္ဇနဿာဒေ မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ ရဟော နိသိန္နဿ မုတ္တေပိ အနာပတ္တိ. ဝါစာယ အဿာဒေါ ဝါစဿာဒေါ. တေန အဿာဒေန မာတုဂါမံ မေထုနပ္ပဋိသံယုတ္တာဟိ ဝါစာဟိ ဩဘာသန္တဿ မုတ္တေပိ အနာပတ္တိ. ဂေဟသိတပေမေ မာတာဒီနံ မာတာဒိပေမေန အာလိင်္ဂနာဒိံ ကရောန္တဿ မုတ္တေပိ အနာပတ္တိ. ဝနဘင်္ဂေ စ သန္ထဝကရဏတ္ထာယ ဣတ္ထိယာ ပေသိတံ ပုပ္ဖါဒိဝနဘင်္ဂသညိတံ ပဏ္ဏာကာရံ ‘‘ဣတ္ထန္နာမာယ နာမ ဣဒံ မေ ပေသိတ’’န္တိ အဿာဒေန အာမသန္တဿ မုတ္တေပိ အနာပတ္တိ. ဧတေသု ပန မောစနဿာဒဝသေနေဝ ဥပက္ကမန္တဿ အာပတ္တိ၊ သေသာနံ ဝသေန အနာပတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

သုက္ကဿာတိ ‘‘နီလံ ပီတကံ လောဟိတကံ ဩဒါတံ တက္ကဝဏ္ဏံ ဒကဝဏ္ဏံ တေလဝဏ္ဏံ ခီရဝဏ္ဏံ ဒဓိဝဏ္ဏံ သပ္ပိဝဏ္ဏ’’န္တိ (ပါရာ. ၂၃၇) ဧဝံ အာဂတေသု ဒသသု ဝဏ္ဏေသု ယဿ ကဿစိ သုက္ကဿာတိ အဓိပ္ပါယော. ဥပက္ကမ္မာတိ ‘‘အဇ္ဈတ္တရူပေ မောစေတိ၊ ဗဟိဒ္ဓါရူပေ မောစေတိ၊ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါရူပေ မောစေတိ၊ အာကာသေ ကဋိံ ကမ္ပေန္တော မောစေတီ’’တိ (ပါရာ. ၂၃၇) ဧဝံ ဝုတ္တေသု စတူသု ဥပါယေသု အညတရေန ဥပါယေန ‘‘ရာဂူပတ္ထမ္ဘေ မောစေတိ၊ ဝစ္စူပတ္ထမ္ဘေ မောစေတိ၊ ပဿာဝူပတ္ထမ္ဘေ မောစေတိ၊ ဝါတူပတ္ထမ္ဘေ မောစေတိ၊ ဥစ္စာလိင်္ဂပါဏကဒဋ္ဌူပတ္ထမ္ဘေ မောစေတီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေသု ပဉ္စသု ကာလေသု ကိသ္မိဉ္စိ ကာလေ အင်္ဂဇာတေ ကမ္မနိယံ ပတ္တေ ‘‘အာရောဂျတ္ထာယ မောစေတိ၊ သုခတ္ထာယ မောစေတိ၊ ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ၊ ဒါနတ္ထာယ၊ ပုညတ္ထာယ၊ ယညတ္ထာယ၊ သဂ္ဂတ္ထာယ၊ ဗီဇတ္ထာယ၊ ဝီမံသတ္ထာယ၊ ဒဝတ္ထာယ မောစေတီ’’တိ (ပါရာ. ၂၃၇) ဧဝံ ဝုတ္တေသု ဒသသု အဓိပ္ပါယေသု ယေန ကေနစိ အဓိပ္ပါယေန ဟတ္ထာဒီသု ယေန ကေနစိ ဥပက္ကမိတွာတိ အတ္ထော. ဝိမောစယန္တိ အန္တမသော ယံ ဧကာ ခုဒ္ဒကမက္ခိကာ ပိဝေယျ၊ တတ္တကမ္ပိ မောစေန္တောတိ အတ္ထော. အညတြ သုပိနန္တေနာတိ ယာ သုပိနန္တေ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ ဟောတိ၊ တံ ဌပေတွာတိ အတ္ထော. သမဏောတိ ယော ကောစိ ဥပသမ္ပန္နော. ဂရုကန္တိ သံဃာဒိသေသံ. ဖုသေတိ အာပဇ္ဇေယျာတိ အတ္ထော.

သုက္ကဝိဿဋ္ဌိသိက္ခာပဒံ ပဌမံ.

၂၀. ဣဒါနိ ကာယသံသဂ္ဂံ ဒီပေတုံ ‘‘ဣတ္ထိသညီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ဣတ္ထိသညီတိ တဒဟုဇာတာယပိ မနုဿိတ္ထိယာ ဣတ္ထိသညီယေဝ ဟုတွာတိ အတ္ထော. သစေ တတ္ထ ဝေမတိကော ဝါ ပဏ္ဍကပုရိသတိရစ္ဆာနဂတသညီ ဝါ ဟောတိ၊ ထုလ္လစ္စယံ၊ တထာ ဣတ္ထိယာ ကာယေန ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓါမသနေ စ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေန ကာယာမသနေ စ ယက္ခီပေတီပဏ္ဍကာနံ ကာယေန ကာယာမသနေ စ. ပုရိသတိရစ္ဆာနဂတိတ္ထီနံ ပန ကာယေန ကာယာမသနေပိ ဒုက္ကဋံ၊ တထာ ယက္ခီအာဒီနံ ကာယေန ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓါဒီသု စ. မတိတ္ထိယာ ပန ထုလ္လစ္စယံ. ကာယသံသဂ္ဂရာဂဝါတိ ဣမိနာ မာတုပေမာဒိံ မောက္ခာဓိပ္ပါယဉ္စ ပဋိက္ခိပတိ. သမ္ဖုသန္တောတိ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန ဥပက္ကမ္မ အန္တမသော လောမေနပိ မနုဿိတ္ထိံ သမ္ဖုသန္တောတိ အတ္ထသမ္ဗန္ဓော. ဣမိနာ ယော ဣတ္ထိယာ အာလိင်္ဂတောပိ ကာယေန န ဝါယမတိ၊ ကေဝလံ ဖဿံယေဝ အနုဘဝတိ၊ တဿ အနာပတ္တီတိ ဒီပိတံ ဟောတိ.

ကာယသံသဂ္ဂသိက္ခာပဒံ ဒုတိယံ.

၂၁. ဣဒါနိ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစံ ပကာသေတုံ ‘‘တထာ သုဏန္တိ’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ တထာတိ ဣတ္ထိသညီ. မနုဿိတ္ထိံ သုဏန္တိန္တိ သမ္ဗန္ဓော. သုဏန္တိန္တိ ဣမိနာ ပဋိဗလာယပိ ဣတ္ထိယာ အဝိညတ္တိပထေ ဌိတာယ ဒူတေန ဝါ ပဏ္ဏေန ဝါ အာရောစေန္တဿ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာပတ္တိန ဟောတီတိ ဒီပိတံ ဟောတိ. ဝိညုဉ္စာတိ ဣမိနာ ယာ မဟလ္လိကာပိ ဗာလာပိ ဧဠမူဂါပိ အသဒ္ဓမ္မပ္ပဋိသံယုတ္တံ ကထံ န ဇာနာတိ၊ သာ ဣဓ နာဓိပ္ပေတာတိ ဒဿေတိ. ဝစ္စမဂ္ဂပဿာဝမဂ္ဂါနံ ဝသေန မဂ္ဂံ ဝါ မေထုနံ ဝါ အာရဗ္ဘာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာယ ရာဂေါ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာရာဂေါ၊ တေန ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာရာဂေန. တံ အဿာဒေန္တော ဩဘာသေတွာ ဒုရုတ္တဝစနံ ဝတွာ ဂရုကံ ဖုသေတိ အတ္ထော.

ကထံ ဒွေ မဂ္ဂေ အာရဗ္ဘ ပသံသတိ ဂရဟတိ? တတ္ထ ပသံသာယပိ တာဝ ‘‘ဣတ္ထိလက္ခဏေန သုဘလက္ခဏေန သမန္နာဂတာသီ’’တိ ဝဒတိ၊ န တာဝသီသံ ဧတိ. ‘‘တဝ ဝစ္စမဂ္ဂေါ စ ပဿာဝမဂ္ဂေါ စ သုဘော သုသဏ္ဌာနော ဒဿနီယော၊ ဤဒိသေန နာမ ဣတ္ထိလက္ခဏေန သုဘလက္ခဏေန သမန္နာဂတာသီ’’တိ ဝဒတိ၊ သီသံ ဧတိ၊ သံဃာဒိသေသော ဟောတီတိ အတ္ထော. ဂရဟဏေ ပန ‘‘သိခရဏီသိ၊ သမ္ဘိန္နာသိ၊ ဥဘတောဗျဉ္ဇနာသီ’’တိ ဣမာနိ တီဏိ သုဒ္ဓါနိယေဝ သီသံ ဧန္တိ ဝစ္စမဂ္ဂပဿာဝမဂ္ဂါနံ နိယတဝစနတ္တာ အစ္စောဠာရိကတ္တာ စ. အညာနိ ပန ‘‘အနိမိတ္တာသိ၊ နိမိတ္တမတ္တာသီ’’တိအာဒီနိ မဂ္ဂါနံ အနိယတဝစနတ္တာ မေထုနေန ဃဋေတွာ ဝုတ္တာနိ ဧဝ သီသံ ဧန္တိ. မေထုနပ္ပဋိသံယုတ္တေ ‘‘ဒေဟိ မေ၊ အရဟသိ မေ ဒါတု’’န္တိအာဒီဟိ ပန သီသံ န ဧတိ၊ ‘‘မေထုနဓမ္မံ ဒေဟီ’’တိအာဒိနာ မေထုနဓမ္မေ ဃဋိတေယေဝ သံဃာဒိသေသော. ဣတ္ထိယာ ဝစ္စမဂ္ဂပဿာဝမဂ္ဂေ ဌပေတွာ အဓက္ခကံ ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလံ အာဒိဿ ဝဏ္ဏာဒိဘဏနေ ထုလ္လစ္စယံ၊ တထာ ယက္ခီပေတီပဏ္ဍကေသု ဝစ္စမဂ္ဂပဿာဝမဂ္ဂေ မေထုနေပိ. ဣမေသံ ပန ယက္ခီအာဒီနံ အဓက္ခကာဒိကေ ဝုတ္တပ္ပကာရေ ပဒေသေ ဒုံက္ကဋံ၊ တထာ ဣတ္ထိယာဒီနံ ဥဗ္ဘက္ခကေ အဓောဇာဏုမဏ္ဍလေ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေ စာတိ.

ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာသိက္ခာပဒံ တတိယံ.

၂၂. ဣဒါနိ အတ္တကာမပါရိစရိယံ ဒဿေတုံ ‘‘ဝတွာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဝတွာတိ ဒုဋ္ဌုလ္လောဘာသနေ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဣတ္ထိံ ဣတ္ထိသညီယေဝ ဟုတွာ ဝတွာတိ အတ္ထော. အတ္တကာမုပဋ္ဌာနဝဏ္ဏန္တိ ဧတ္ထ မေထုနဓမ္မသင်္ခါတေန ကာမေန ဥပဋ္ဌာနံ ကာမုပဋ္ဌာနံ၊ အတ္တနော အတ္ထာယ ကာမုပဋ္ဌာနံ အတ္တကာမုပဋ္ဌာနံ၊ အတ္တနာ ဝါ ကာမိတံ ဣစ္ဆိတန္တိ အတ္တကာမံ၊ သယံ မေထုနရာဂဝသေန ပတ္ထိတန္တိ အတ္ထော၊ အတ္တကာမဉ္စ တံ ဥပဋ္ဌာနဉ္စာတိ အတ္တကာမုပဋ္ဌာနံ၊ တဿ ဝဏ္ဏော အတ္တကာမုပဋ္ဌာနဝဏ္ဏော၊ တံ အတ္တကာမုပဋ္ဌာနဝဏ္ဏံ. ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘဂိနိ၊ ပါရိစရိယာနံ ယာ မာဒိသံ သီလဝန္တံ ကလျာဏဓမ္မံ ဗြဟ္မစာရိံ ဧတေန ဓမ္မေန ပရိစရေယျာ’’တိ ဧဝံ ဝတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. မေထုနရာဂိနောတိ ဣမိနာ ဂိလာနပစ္စယာဒီဟိ ဥပဋ္ဌာနဿ ဝဏ္ဏံ ဘဏတော အနာပတ္တီတိ ဒီပိတံ ဟောတိ. ဝါစာ မေထုနယုတ္တေနာတိ ဧတ္ထ မေထုနယုတ္တေနေဝ ဝါစာယ မေထုနယာစနေ ဂရုကံ ဟောတိ၊ န အညထာတိ အဓိပ္ပါယော.

အတ္တကာမပါရိစရိယသိက္ခာပဒံ စတုတ္ထံ.

၂၃. ဣဒါနိ သဉ္စရိတ္တံ ဒဿေတုံ ‘‘ပဋိဂ္ဂဟေတွာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ပဋိဂ္ဂဟေတွာတိ ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသေန ဝါ ဥဘိန္နံ မာတာဒီဟိ ဝါ ‘‘ဘန္တေ၊ ဣတ္ထန္နာမံ ဣတ္ထိံ ဝါ ပုရိသံ ဝါ ဧဝံ ဘဏာဟီ’’တိ ဝုတ္တော တေသံ ဝစနံ ‘‘သာဓူ’’တိ ဝါ ‘‘ဟောတူ’’တိ ဝါ ‘‘ဘဏာမီ’’တိ ဝါ ယေန ကေနစိ အာကာရေန ဝစီဘေဒံ ကတွာ၊ သီသကမ္ပနာဒီဟိ ဝါ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာတိ အတ္ထော. သန္ဒေသန္တိ ဧတ္ထ ပန ဣတ္ထီ ဒသဝိဓာ မာတုရက္ခိတာ ပိတုရက္ခိတာ မာတာပိတုရက္ခိတာ ဘာတုရက္ခိတာ ဘဂိနိရက္ခိတာ ဉာတိရက္ခိတာ ဂေါတ္တရက္ခိတာ ဓမ္မရက္ခိတာ သာရက္ခာ သပရိဒဏ္ဍာတိ. ဒသ ဘရိယာယော ဓနက္ကီတာ ဆန္ဒဝါသိနီ ဘောဂဝါသိနီ ပဋဝါသိနီ ဩဒပတ္တကိနီ ဩဘဋစုမ္ဗဋကာ ဒါသီ စ ဘရိယာ စ ကမ္မကာရီ စ ဘရိယာ စ ဓဇာဟဋာ မုဟုတ္တိကာ စာတိ.

တာသု မာတုရက္ခိတာ ဘိက္ခုံ ပဟိဏတိ ‘‘ဂစ္ဆ၊ ဘန္တေ၊ ဣတ္ထန္နာမံ ဗြူဟိ ‘ဟောမိ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘရိယာ ဓနက္ကီတာ။ပေ။ မုဟုတ္တိကာ စာ’’တိ၊ အယံ ဣတ္ထိယာ သန္ဒေသော နာမ. သစေ မာတုရက္ခိတာယ မာတာပိတာဘာတာဘဂိနိအာဒယော ဘိက္ခုံ ပဟိဏန္တိ ‘‘ဂစ္ဆ၊ ဘန္တေ၊ ဣတ္ထန္နာမံ ဗြူဟိ ‘ဟောတု ဣတ္ထန္နာမဿ ဘရိယာ ဓနက္ကီတာ။ပေ။ မုဟုတ္တိကာ စာ’’တိ၊ အယမ္ပိ ဣတ္ထိယာ သန္ဒေသောယေဝ နာမ. ဧဝံ ပိတုရက္ခိတာဒီသုပိ နယော နေတဗ္ဗော. ပုရိသော ဘိက္ခုံ ပဟိဏတိ ‘‘ဂစ္ဆ၊ ဘန္တေ၊ ဣတ္ထန္နာမံ မာတုရက္ခိတံ ဗြူဟိ။ပေ။ သပရိဒဏ္ဍံ ဗြူဟိ ‘ဟောတု ကိရ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘရိယာ ဓနက္ကီတာ။ပေ။ မုဟုတ္တိကာ စာ’’တိ၊ အယံ ပုရိသဿ သန္ဒေသော နာမ. သစေ ပုရိသဿ မာတာပိတာဘာတာဘဂိနိအာဒယော ဘိက္ခုံ ပဟိဏန္တိ ‘‘ဂစ္ဆ၊ ဘန္တေ၊ ဣတ္ထန္နာမံ မာတုရက္ခိတံ ဗြူဟိ။ပေ။ သပရိဒဏ္ဍံ ဗြူဟိ ‘ဟောတု ဣတ္ထန္နာမဿ ဘရိယာ ဓနက္ကီတာ။ပေ။ မုဟုတ္တိကာ စာ’’တိ၊ အယမ္ပိ ပုရိသဿ သန္ဒေသောယေဝ နာမ၊ အာဏာပနန္တိ အတ္ထော.

ဝီမံသိတွာတိ ဧတ္ထ ဝုတ္တပ္ပကာရေန သာသနံ ဂဟေတွာ တဿာ ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသဿ ဝါ တေသံ အဝဿာရောစနကာနံ မာတာပိတာဘာတာဘဂိနိအာဒီနံ ဝါ အာရောစေတွာတိ အတ္ထော. ဟရန္တိ ယတ္ထ ပဟိတော၊ တတ္ထ ဂန္တွာ တဿာ ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသဿ ဝါ အာရောစေတိ၊ သာ ဣတ္ထီ ဝါ ပုရိသော ဝါ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆတု ဝါ၊ မာ ဝါ၊ လဇ္ဇာယ ဝါ တုဏှီ ဟောတု၊ ပုန အာဂန္တွာ တဿာ ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသဿ ဝါ ဟရန္တော ဂရုကံ ဖုသေတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္တာဝတာ ‘‘ပဋိဂ္ဂဏှတိ ဝီမံသတိ ပစ္စာဟရတီ’’တိ ဝုတ္တံ အင်္ဂတ္တယံ သမ္ပာဒိတံ ဟောတိ. ဣမာယ တိဝင်္ဂသမ္ပတ္တိယာ သံဃာဒိသေသော၊ ဣတော ယေဟိ ကေဟိစိ ဒွီဟိ အင်္ဂေဟိ ထုလ္လစ္စယံ၊ ဧကေန ဒုက္ကဋံ. ယက္ခီပေတီပဏ္ဍကေသု အင်္ဂတ္တယေနပိ ထုလ္လစ္စယမေဝ၊ ဧကေန ဝါ ဒွီဟိ ဝါ ဒုက္ကဋန္တိ.

သဉ္စရိတ္တသိက္ခာပဒံ ပဉ္စမံ.

၂၄. ဣဒါနိ ကုဋိကာရသိက္ခာပဒံ အာဝိ ကာတုံ ‘‘သံယာစိတပရိက္ခာရ’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတြာယံ သင်္ခေပတ္ထော – ‘‘ဝါသိံ ဒေထ၊ ဖရသုံ ဒေထာ’’တိအာဒိနာ သယံ ပဝတ္တိတယာစနာယ ဂဟိတပရိက္ခာရံ သံယာစိတပရိက္ခာရံ ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တနယေန သံဃံ တိက္ခတ္တုံ ယာစိတွာ လဒ္ဓဘိက္ခူဟိ ဝါ သံဃေနေဝ ဝါ တတ္ထ ဂန္တွာ သာရမ္ဘာနာရမ္ဘသပရိက္ကမနာပရိက္ကမနဘာဝံ ဉတွာ အဒေသိတဝတ္ထုကံ ‘‘ကုဋိ နာမ ဥလ္လိတ္တာ ဝါ ဟောတိ အဝလိတ္တာ ဝါ ဥလ္လိတ္တာဝလိတ္တာ ဝါ’’တိ (ပါရာ. ၃၄၉) ဧဝံ ဝုတ္တလက္ခဏံ ကုဋိံ. ‘‘တတြိဒံ ပမာဏံ၊ ဒီဃသော ဒွါဒသ ဝိဒတ္ထိယော သုဂတဝိဒတ္ထိယာ၊ တိရိယံ သတ္တန္တရာ’’တိ (ပါရာ. ၃၄၈) ဧဝံ ဝုတ္တပမာဏာတိက္ကန္တံ၊ ‘‘မယှံ ဝါသာဂါရံ ဧသာ’’တိ ဧဝံ အတ္တာ ဥဒ္ဒေသော ဧတိဿာတိ အတ္တုဒ္ဒေသာ၊ တံ အတ္တုဒ္ဒေသံ ကတွာ ဂရုံ သံဃာဒိသေသံ ဖုသေတိ သမ္ဗန္ဓော. အယံ ပနေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော – အဒေသိတဝတ္ထုကံ ပမာဏာတိက္ကန္တံ ကုန္ထကိပိလ္လိကာဒီနံ အာသယေ ကတတ္တာ သာရမ္ဘံ ဒွီဟိ ဗလီဗဒ္ဒေဟိ ယုတ္တေန သကဋေန ဂန္တုံ အသက္ကုဏေယျတာယ အပရိက္ကမနံ ဥလ္လိတ္တာဒိဘေဒံ ကုဋိံ အတ္တနော ဝသနတ္ထာယ ကရောန္တော ဝါ ကာရာပေန္တော ဝါ ‘‘ဣဒါနိ နိဋ္ဌာနံ ဂမိဿတီ’’တိ ပဌမပိဏ္ဍဒါနေ ထုလ္လစ္စယံ၊ ဒုတိယပိဏ္ဍဒါနေန လေပေ ဃဋိတေ ဒွေ စ သံဃာဒိသေသေ ဒွေ စ ဒုက္ကဋာနိ၊ သစေ ဒေသိတဝတ္ထုကာယေဝ ဝါ ပမာဏာတိက္ကန္တာယေဝ ဝါ ဟောတိ၊ ဧကံ သံဃာဒိသေသံ ဒွေ စ ဒုက္ကဋာနိ အာပဇ္ဇတီတိ.

ကုဋိကာရသိက္ခာပဒံ ဆဋ္ဌံ.

၂၅. ဣဒါနိ ဝိဟာရကာရသိက္ခာပဒံ ဒဿေတုံ ‘‘မဟလ္လက’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ မဟလ္လကန္တိ သဿာမိကဘာဝေန သံယာစိတကုဋိတော မဟန္တဘာဝေါ ဧတဿ အတ္ထိ၊ ယသ္မာ ဝါ ဝတ္ထုံ ဒေသာပေတွာ ပမာဏာတိက္ကမေနာပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ တသ္မာ ပမာဏမဟန္တတာယပိ မဟလ္လကော၊ တံ မဟလ္လကံ ဝိဟာရံ ဝါ ကတွာတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ ပန အဒေသိတဝတ္ထုကဘာဝေန ဧကော သံဃာဒိသေသော၊ သေသံ အနန္တရသဒိသမေဝ. ဣဓ စ တတ္ထ စ ဝါသာဂါရံ ဌပေတွာ ဥပေါသထာဂါရံ ဝါ ဇန္တာဃရံ ဝါ အဂ္ဂိသာလံ ဝါ ဘဝိဿတီတိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ကရောန္တဿ အနာပတ္တိ.

ဝိဟာရကာရသိက္ခာပဒံ သတ္တမံ.

၂၆. ဣဒါနိ အမူလကသိက္ခာပဒံ ပကာသေတုံ ‘‘အမူလကေနာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ အမူလကေနာတိ ယံ စောဒကေန စုဒိတကမှိ ပုဂ္ဂလေ အဒိဋ္ဌံ အသုတံ အပရိသင်္ကိတံ၊ ဣဒံ ဧတေသံ ဒဿနသဝနပရိသင်္ကာသင်္ခါတာနံ မူလာနံ အဘာဝတော အမူလကံ၊ တေန အမူလကေန ဝတ္ထုနာတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ အဒိဋ္ဌံ နာမ အတ္တနော ပသာဒစက္ခုနာ ဝါ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ဝါ အဒိဋ္ဌံ. အသုတံ နာမ တထေဝ ကေနစိ ဝုစ္စမာနံ န သုတံ. အပရိသင်္ကိတံ နာမ စိတ္တေန အပရိသင်္ကိတံ၊ တံ ပန ဒိဋ္ဌသုတမုတဝသေန တိဝိဓံ. တတ္ထ ဘိက္ခုဉ္စ မာတုဂါမဉ္စ တထာရူပေ ဌာနေ ဒိသွာ ‘‘အဒ္ဓါ ဣမေဟိ ကတ’’န္တိ ဝါ ‘‘ကရိဿန္တီ’’တိ ဝါ ပရိသင်္ကတိ၊ ဣဒံ ဒိဋ္ဌပရိသင်္ကိတံ နာမ. အန္ဓကာရေ ပဋိစ္ဆန္နောကာသေ ဝါ ဘိက္ခုဿ စ မာတုဂါမဿ စ ဝစနံ သုတွာ ဒုတိယဿ အတ္ထိဘာဝံ အဇာနန္တော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန ပရိသင်္ကတိ၊ ဣဒံ သုတပရိသင်္ကိတံ နာမ. ဓုတ္တေဟိ ဣတ္ထီဟိ သဒ္ဓိံ ပစ္စန္တဝိဟာရေသု ပုပ္ဖဂန္ဓသုရာဒီဟိ အနုဘဝိတွာ ဂတဋ္ဌာနံ ဒိသွာ ‘‘ကေန နု ခေါ ဣဒံ ကတ’’န္တိ ဝီမံသန္တော တတြ ကေနစိ ဘိက္ခုနာ ဂန္ဓာဒီဟိ ပူဇာ ကတာ ဟောတိ၊ ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ အရိဋ္ဌံ ဝါ ပီတံ၊ သော တဿ ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ ‘‘အယံ သော ဘဝိဿတီ’’တိ ပရိသင်္ကတိ၊ ဣဒံ မုတပရိသင်္ကိတံ နာမ. ဧဝံ တိဝိဓာယ ပရိသင်္ကာယ အဘာဝေန အပရိသင်္ကိတန္တိ အတ္ထော.

စောဒေန္တောတိ ‘‘ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အာပန္နောသိ၊ အဿမဏောသိ၊ အသကျပုတ္တိယောသီ’’တိအာဒီဟိ ဝစနေဟိ သယံ စောဒေန္တောတိ အတ္ထော. ဧဝံ စောဒေန္တဿ ဝါစာယ ဝါစာယ သံဃာဒိသေသော. စောဒါပေန္တော ဝါတိ အတ္တနာ တဿ သမီပေ ဌတွာ အညံ ဘိက္ခုံ အာဏာပေတွာ စောဒါပေန္တော တဿ အာဏတ္တဿ ဝါစာယ ဝါစာယ ဂရုံ ဖုသေတိ အတ္ထော. အထ သောပိ စာဝနာဓိပ္ပါယေန ‘‘မယာပိ ဒိဋ္ဌံ အတ္ထီ’’တိအာဒိနာ နယေန စောဒေတိ၊ ဒွိန္နမ္ပိ ဝါစာယ အာပတ္တိ. ဝတ္ထုနာ အန္တိမေန စာတိ ဘိက္ခုနော အနုရူပေသု ဧကူနဝီသတိယာ ပါရာဇိကေသု အညတရေနာတိ အတ္ထော. စာဝေတုန္တိ ဗြဟ္မစရိယာ စာဝေတုံ၊ ယော သုဒ္ဓံ ဝါ အသုဒ္ဓံ ဝါ ကတူပသမ္ပဒံ ပုဂ္ဂလံ သုဒ္ဓဒိဋ္ဌိကော သမာနော စာဝနာဓိပ္ပါယေန စောဒေတိ ဝါ စောဒါပေတိ ဝါ၊ တဿ သံဃာဒိသေသောတိ အဓိပ္ပါယော. သုဏမာနန္တိ ဣမိနာ ပရမ္မုခါ ဒူတေန ဝါ ပဏ္ဏေန ဝါ စောဒေတိ. စောဒေန္တဿ န ရုဟတီတိ ဒီပိတံ ဟောတိ. ပရမ္မုခါ ပန သတ္တဟိ အာပတ္တိက္ခန္ဓေဟိ ဝဒန္တဿ ဒုက္ကဋံ.

အမူလကသိက္ခာပဒံ အဋ္ဌမံ.

၂၇. ဣဒါနိ အညဘာဂိယသိက္ခာပဒံ ဒဿေတုံ ‘‘အညဿ ကိရိယ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အညဿ ကိရိယန္တိ အညဿ ခတ္တိယာဒိဇာတိကဿ ပါရာဇိကဿ ဝီတိက္ကမသင်္ခါတံ ကိရိယံ ဒိသွာတိ သမ္ဗန္ဓော. တေန လေသေနာတိ ‘‘ဒသ လေသာ ဇာတိလေသော နာမလေသော ဂေါတ္တလေသော လိင်္ဂလေသော အာပတ္တိလေသော ပတ္တလေသော စီဝရလေသော ဥပဇ္ဈာယလေသော အာစရိယလေသော သေနာသနလေသော’’တိ (ပါရာ. ၃၉၄) ဧဝံ ဝုတ္တေသု ဒသသု လေသေသု ယော တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ ဒိဿတိ၊ တေန လေသေန တဒညံ ပုဂ္ဂလံ ဗြဟ္မစရိယာ စာဝေတုံ အန္တိမဝတ္ထုနာ စောဒေန္တော ဂရုကံ ဖုသေတိ အတ္ထော. တတ္ထ အညမ္ပိ ဝတ္ထုံ လိဿတိ သိလိဿတိ ဝေါဟာရမတ္တေနေဝ ဤသကံ အလ္လီယတီတိ လေသော၊ ဇာတိယေဝ လေသော ဇာတိလေသော. ဧသ နယော သေသပဒေသုပိ. လေသေန စောဒေန္တော ကထံ စောဒေတိ? အညော ခတ္တိယဇာတိကော ဣမိနာ စောဒကေန ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပဇ္ဇန္တော ဒိဋ္ဌော ဟောတိ၊ သော အညံ အတ္တနော ဝေရိံ ခတ္တိယဇာတိကံ ဘိက္ခုံ ပဿိတွာ တံ ခတ္တိယဇာတိလေသံ ဂဟေတွာ ဧဝံ စောဒေတိ ‘‘ခတ္တိယော မယာ ဒိဋ္ဌော ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပဇ္ဇန္တော၊ တွမ္ပိ ခတ္တိယော ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အာပန္နောသီ’’တိ ဝါ ‘‘သော တွံ ခတ္တိယော၊ နာညော၊ ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္နောသီ’’တိ ဝါ စောဒေတိ. ဧဝံ နာမလေသာဒယောပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

အညဘာဂိယသိက္ခာပဒံ နဝမံ.

၂၈. ဧတ္တာဝတာ ‘‘ဂရုကာ နဝါ’’တိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌေ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တေသု အာပန္နေသု ပဋိပဇ္ဇနာကာရံ ဒဿေတုံ ‘‘ဆာဒေတိ ဇာနမာပန္န’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တဿာယံ ပိဏ္ဍတ္ထော – ယော ဘိက္ခု ‘‘အယံ ဣတ္ထန္နာမာ အာပတ္တီ’’တိ အာပတ္တိဝသေန ဝါ ‘‘ဣဒံ ဘိက္ခူနံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဧဝံ ဝတ္ထုဝသေန ဝါ ဇာနမာပန္နံ အာပတ္တိံ ယာဝ ဆာဒေတိ၊ တာဝ တေန ဘိက္ခုနာ အကာမာ ပရိဝါသော ဝသိတဗ္ဗောတိ. စရေယျာတိ မာနတ္တံ သမာဒါယ ဝသေယျ. ကိတ္တကံ ဒိဝသန္တိ စေ? ဆ ရတ္တိယော. မာနတ္တဝါသော ပန သံဃေယေဝ၊ န ဂဏေ၊ န ပုဂ္ဂလေ၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘သံဃေ’’တိ. ပရိဝုတ္ထောတိ ‘‘တယော ခေါ ဥပါလိ ပါရိဝါသိကဿ ဘိက္ခုနော ရတ္တိစ္ဆေဒါ သဟဝါသော ဝိပ္ပဝါသော အနာရောစနာ’’တိ (စူဠဝ. ၈၃) ဧဝံ ဝုတ္တံ ရတ္တိစ္ဆေဒံ အကတွာ ပရိဝုတ္ထောတိ အတ္ထော. တတ္ထ သဟဝါသောတိ ပကတတ္တေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ဧကစ္ဆန္နေ ဥဒကပါတဋ္ဌာနဗ္ဘန္တရေ ဝါသော. ဝိပ္ပဝါသော နာမ အညံ ပကတတ္တံ ဘိက္ခုံ ဝိနာ ဝါသော. အနာရောစနာတိ အာဂန္တုကာဒီနံ အနာရောစနာ. ဧတေသု တီသု ဧကေနာပိ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ ဟောတိ ဧဝ. ဧတ္ထ ပန ဥပစာရသီမဂတာနံ အာရောစေတဗ္ဗံ၊ န ဗဟိ ဌိတာနံ၊ ဗဟိ ဌိတာနမ္ပိ သစေ သဒ္ဒံ သုဏာတိ၊ ပဿတိ၊ ဒူရံ ဝါ ဂန္တွာ အာရောစေတဗ္ဗမေဝ၊ အနာရောစေန္တဿ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စေဝ ဝတ္တဘေဒေ ဒုက္ကဋဉ္စ ဟောတိ. အဇာနန္တဿေဝ ဥပစာရသီမံ ပဝိသိတွာ ဂစ္ဆန္တိ စေ၊ ရတ္တိစ္ဆေဒေါဝ ဟောတိ၊ န ဝတ္တဘေဒေါ.

စိဏ္ဏမာနတ္တန္တိ ‘‘စတ္တာရော ခေါ၊ ဥပါလိ၊ မာနတ္တစာရိကဿ ဘိက္ခုနော ရတ္တိစ္ဆေဒါ သဟဝါသော ဝိပ္ပဝါသော အနာရောစနာ ဦနေ ဂဏေ စရဏ’’န္တိ (စူဠဝ. ၉၂) ဧဝံ ဝုတ္တံ ရတ္တိစ္ဆေဒံ အကတွာ စိဏ္ဏမာနတ္တံ ပရိနိဋ္ဌိတမာနတ္တန္တိ အတ္ထော. ဧတ္ထ ပန သဟဝါသာဒယော ပရိဝါသေ ဝုတ္တပ္ပကာရာ ဧဝ. ‘‘ဦနေ ဂဏေ စရဏ’’န္တိ ဧတ္ထ ဂဏော စတ္တာရော ဝါ အတိရေကာ ဝါ ဘိက္ခူ၊ တသ္မာ သစေပိ တီဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဝသတိ၊ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ ဟောတိယေဝ၊ ‘‘သစေ ပန တေန တေသံ အတ္ထိဘာဝံ ဒိသွာ အာရောစိတေ ပက္ကမန္တိ၊ ဦနေ ဂဏေ စရဏဒေါသော န ဟောတီ’’တိ (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၉၇) အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ ကိရ. အဗ္ဘေယျာတိ တံ ဘိက္ခုံ ဝီသတိဂဏော သံဃော အဗ္ဘေယျ သမ္ပဋိစ္ဆေယျ၊ အဗ္ဘာနကမ္မဝသေန ဩသာရေယျာတိ အတ္ထော. သစေ ဧကေနပိ ဦနော ဝီသတိဂဏော ဘိက္ခုသံဃော တံ ဘိက္ခုံ အဗ္ဘေယျ၊ သော စ ဘိက္ခု န အဗ္ဘိတော၊ တေ စ ဘိက္ခူ ဂါရယှာ၊ ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇန္တီတိ အတ္ထော.

၂၉. ဣဒါနိ ယထာ ဆာဒိတာ အာပတ္တိ ဆန္နာ ဟောတိ၊ တံ ပကာရံ ဒဿေတုံ ‘‘အာပတ္တီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထာယံ ပဒယောဇနာ – အာပတ္တိတာ စ အနုက္ခိတ္တတာ စ အနန္တရာယတာ စ ပဟုတ္တတာ စ အာပတ္တိနုက္ခိတ္တအနန္တရာယပဟုတ္တတာယော၊ ဧတာသု စတူသု တထာသညိတာ စ ဆာဒေတုကာမော ဟုတွာ ဆာဒနာ စာတိ ဧဝံ ဒသဟင်္ဂေဟိ အရုဏုဂ္ဂမမှိ ဆန္နာ ဟောတီတိ. ဧတ္ထ ပန အာပတ္တိအာဒီသု စတူသု အာပတ္တိသညိတာ စ အနုက္ခိတ္တသညိတာ စ အနန္တရာယသညိတာ စ ပဟုတ္တသညိတာ စာတိ ဧဝံ သညာဝသေန ယောဇေတွာ အဋ္ဌင်္ဂါနိ ဂဟေတဗ္ဗာနိ၊ ဆာဒေတုကာမောတိ ဣဒမေကံ၊ ဆာဒနာတိ ဣဒမေကန္တိ ဧဝံ ဒသ.

ဧတေသု ပန အာဒိတော ပဋ္ဌာယ အယံ ဝိနိစ္ဆယော – ‘‘အာပတ္တိ စ ဟောတိ အာပတ္တိသညီ စာ’’တိ ဧတ္ထ ယံ အာပန္နော၊ သာ တေရသန္နံ အညတရာ ဟောတိ၊ သောပိ စ တတ္ထ ဂရုကာပတ္တိသညီယေဝ ဟုတွာ ဇာနန္တော ဆာဒေတိ၊ ဆန္နာ ဟောတိ. သစေ တတ္ထ အနာပတ္တိသညီ ဝါ အညာပတ္တိသညီ ဝါ ဝေမတိကော ဝါ ဟောတိ၊ အစ္ဆန္နာဝ ဟောတိ. တိဝိဓံ ပန ဥက္ခေပနီယကမ္မံ၊ တေန အကတော အနုက္ခိတ္တော. သော စေ ပကတတ္တသညီ ဟုတွာ ဆာဒေတိ၊ ဆန္နာ ဟောတိ. သစေ အပကတတ္တသညီ ဆာဒေတိ၊ အစ္ဆန္နာ ဟောတိ. အပကတတ္တေန ပန ပကတတ္တသညိနာပိ အပကတတ္တသညိနာပိ ဆာဒိတံ အစ္ဆာဒိတမေဝ ဟောတီတိ. အနန္တရာယိကောတိ ယဿ ဒသသု ရာဇစောရအဂ္ဂိဥဒကမနုဿာမနုဿဝါဠသရီသပဇီဝိတဗြဟ္မစရိယန္တရာယေသုပိ ဧကောပိ နတ္ထိ၊ သော စေ အနန္တရာယိကသညီ ဟုတွာ ဆာဒေတိ၊ ဆန္နာ ဟောတိ. သစေ သော အန္ဓကာရဘီရုကော အနန္တရာယေ ဧဝ ဝါဠာဒိအန္တရာယသညီ ဟုတွာ ဆာဒေတိ၊ အစ္ဆန္နာဝ ဟောတိ. ပဟူတိ ယော သက္ကောတိ သဘာဂဘိက္ခုနော သမီပံ ဂန္တုဉ္စေဝ အာရောစိတုဉ္စ၊ သော စေ ပဟုသညီ ဟုတွာ ဆာဒေတိ၊ ဆန္နာ ဟောတိ. ယော ပန အပဟု ဟုတွာ ပဟုသညီ၊ ပဟု ဝါ အပဟုသညီ ဟုတွာ ဆာဒေတိ၊ အစ္ဆန္နာဝ ဟောတီတိ.

အရုဏုဂ္ဂမမှီတိ ဧတ္ထ ပုရေဘတ္တံ ဝါ အာပတ္တိံ အာပန္နော ဟောတိ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဝါ၊ ယာဝ အရုဏံ န ဥဂ္ဂစ္ဆတိ၊ တာဝ အာရောစေတဗ္ဗာ. သစေ ပန အရုဏဗ္ဘန္တရေ သတက္ခတ္တုမ္ပိ ဆာဒေတုကာမတာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အစ္ဆန္နာဝ ဟောတိ. အာရောစေန္တော ပန သဘာဂသံဃာဒိသေသံ အာပန္နဿ အာရောစေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ အာရောစေတိ၊ အာပတ္တိ ပန အာဝိကတာ ဟောတိ၊ အာရောစနပစ္စယာ ပန အညံ ဒုက္ကဋံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ. ဣမိနာ အညမ္ပိ ဝတ္ထုသဘာဂါပတ္တိံ အာရောစေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပိတော ဟောတိ. အာရောစေန္တေန ပန ‘‘အဟံ တဝ သန္တိကေ ဧကံ အာပတ္တိံ အာဝိ ကရောမီ’’တိ ဝါ ‘‘အာစိက္ခာမီ’’တိ ဝါ ‘‘အာရောစေမီ’’တိ ဝါ ‘‘ဧကံ အာပတ္တိံ အာပန္နဘာဝံ ဇာနာဟီ’’တိ ဝါ ‘‘ဧကံ ဂရုကာပတ္တိံ အာဝိ ကရောမီ’’တိ ဝါ အာဒိနာ နယေန ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ဧတ္တာဝတာ အစ္ဆန္နာဝ ဟောတိ. သစေ ‘‘လဟုကာပတ္တိံ အာရောစေမီ’’တိ ဝဒတိ၊ ဆန္နာဝ ဟောတီတိ. သံဃာဒိသေသဝိနိစ္ဆယော.

သံဃာဒိသေသနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. စီဝရနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၃၀. ဧဝံ ဂရုကေ သိက္ခိတဗ္ဗာကာရံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ စီဝရေသု ဒဿေတုံ ‘‘စီဝရ’’န္တိ ဥဒ္ဓဋံ. တတ္ထ ဇာတိတော ဆ စီဝရာနိ (မဟာဝ. ၃၃၉၊ ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၄၆၂-၄၆၃၊ ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ကထိနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ)၊ တာနိ ကာနီတိ စေ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ခေါမာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ခေါမံ နာမ ခေါမဝါကသုတ္တေဟိ ကတံ ဝတ္ထံ. သာဏံ နာမ သာဏဝါကေဟိ ကတံ ဝတ္ထံ. ဘင်္ဂံ နာမ ခေါမသုတ္တာဒီဟိ ပဉ္စဟိ မိဿေတွာ ကတံ ဝတ္ထံ. ပါဋေက္ကံ ဝါကမယမေဝ ဝါတိ ဝဒန္တိ. ကမ္ဗလံ နာမ မနုဿလောမံ ဝါဠလောမံ ဌပေတွာ လောမေဟိ ဝါယိတွာ ကတံ ဝတ္ထံ. ဆဠေတာနီတိ ဆ ဧတာနိ. သဟ အနုလောမေဟီတိ သာနုလောမာနိ. ဇာတိတော ပန ကပ္ပိယာနိ ဆ စီဝရာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

၃၁. ဣဒါနိ တေသံ အနုလောမာနိ ဒဿေတုံ ‘‘ဒုကူလ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၃၀၅) ဒုကူလံ သာဏဿ အနုလောမံ ဝါကမယတ္တာ. ပဋ္ဋုဏ္ဏန္တိ ပဋ္ဋုဏ္ဏဒေသေ ပါဏကေဟိ သဉ္ဇာတဝတ္ထံ. သောမာရဒေသေ၊ စီနဒေသေ ဇာတံ သောမာရစီနဇံ ပဋန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဣမာနိ တီဏိပိ ကောသေယျဿ အနုလောမာနိ ပါဏကေဟိ ကတသုတ္တမယတ္တာ. ဣဒ္ဓိဇန္တိ ဧဟိဘိက္ခူနံ ပုညိဒ္ဓိယာ နိဗ္ဗတ္တစီဝရံ. တံ ပန ခေါမာဒီနံ အညတရံ ဟောတိ. ကပ္ပရုက္ခေဟိ နိဗ္ဗတ္တံ ဇာလိနိယာ ဒေဝကညာယ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရဿ ဒိန္နဝတ္ထာဒိကံ ဒေဝဒိန္နံ. တမ္ပိ ခေါမာဒီဟိ နိဗ္ဗတ္တဝတ္ထသဒိသတ္တာ ဆန္နမ္ပိ အနုလောမံ ဟောတိယေဝ ကပ္ပါသိကဿ ဝါ၊ ဣဒ္ဓိဇမ္ပိ တထေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တဿ တဿာတိ ခေါမာဒိကဿ. အနုလောမိကန္တိ အနုရူပံ.

၃၂-၃၃. ဧဝံ ဇာတိတော သာနုလောမာနိ ဆ စီဝရာနိ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တေသု အဓိဋ္ဌာနာဒိကံ ဝိဓာနံ ဒဿေတုံ ‘‘တိစီဝရ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ကထိနသိကခါပဒဝဏ္ဏနာ၊ မဟာဝ. ၃၅၈) ဓိဋ္ဌာနတော ပုဗ္ဗေ တိစီဝရံ နာမ ပါဋေက္ကံ နတ္ထိ သင်္ဃာဋိအာဒိပ္ပဟောနကဿ ပစ္စတ္ထရဏာဒိဝသေနာပိ အဓိဋ္ဌာတုံ အနုညာတတ္တာ. တသ္မာ ‘‘တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌေယျ န ဝိကပ္ပေယျာ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ဣမံ သင်္ဃာဋိ’’န္တိ ဧဝံ နာမေ ဂဟိတေ ‘‘အဓိဋ္ဌာန’’မိစ္စေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ‘‘ဝိကပ္ပေမီ’’တိ ပန န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော. ဧဝံ သေသေသုပိ. မုခပုဉ္ဆနဉ္စ နိသီဒနဉ္စ မုခပုဉ္ဆနနိသီဒနံ. ကဏ္ဍုစ္ဆာဒိန္တိ ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိံ အဓိဋ္ဌေယျ၊ န ဝိကပ္ပေယျာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထာတိ ဣမေသု နဝသု စီဝရေသု. တိစီဝရန္တိ တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနနယေန အဓိဋ္ဌိတတိစီဝရံ. ဝိနာ အလဒ္ဓသမ္မုတိကော ဘိက္ခု အဝိပ္ပဝါသသမ္မုတိအလဒ္ဓဋ္ဌာနေ ဧကာဟမ္ပိ ဟတ္ထပါသံ ဝိဇဟိတွာ န ဝသေယျာတိ အတ္ထော. ‘‘န ဘိက္ခဝေ စာတုမာသံ နိသီဒနေန ဝိပ္ပဝသိတဗ္ဗံ၊ ယော ဝိပ္ပဝသေယျ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ခုဒ္ဒကက္ခန္ဓကေ (စူဠဝ. ၂၆၃) ဝုတ္တတ္တာ စာတုမာသံ နိသီဒနံ ဝိနာ န ဝသေယျာတိ အတ္ထော.

၃၄. ဣဒါနိ အဓိဋ္ဌာနဝိဓိံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣမံ သင်္ဃာဋိ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ မိစ္စဓိဋ္ဌယေတိ ဣတိ အဓိဋ္ဌယေ၊ ‘‘ဣမံ သင်္ဃာဋိံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိ ဧဝံ သင်္ဃာဋိံ အဓိဋ္ဌယေတိ အတ္ထော. အဟတ္ထပါသမေတန္တိ ဒူရေ ဌိတံ ပန ဌပိတောကာသံ သလ္လက္ခေတွာ သစေ ဧကံ၊ ‘‘ဧတ’’န္တိ၊ ဗဟူနိ စေ၊ ‘‘ဧတာနီ’’တိ ဝတွာ အဓိဋ္ဌယေတိ အတ္ထသမ္ဗန္ဓော. သေသေသုပိ အယံ နယောတိ ယထာ ‘‘ဣမံ သင်္ဃာဋိံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ ‘‘ဣမံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ၊ ဣမံ ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိ ဧဝံ အတ္တနော နာမေနေဝ ဝတွာ သမ္မုခါပိ ပရမ္မုခါပိ ဝုတ္တနယေန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

၃၅. ဣဒါနိ သစေ ပုဗ္ဗေ အဓိဋ္ဌိတံ တိစီဝရံ နိသီဒနံ ဝဿိကသာဋိကံ ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒီတိ ဣမေသု ဆသု စီဝရေသု အညတရံ စီဝရံ အတ္ထိ၊ ပုန တထာဝိဓံ စီဝရံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပရိဟရိတုံ ဣစ္ဆန္တေန ‘‘ဒွေ ပန န ဝဋ္ဋန္တီ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၄၆၉၊ ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ကထိနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တတ္တာ ပုဗ္ဗေ အဓိဋ္ဌိတံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘အဓိဋ္ဌဟန္တော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ၊ တံ ဥတ္တာနမေဝ. ပတ္တာဓိဋ္ဌဟနေ တထာတိ ‘‘ဣမံ ပတ္တံ၊ ဧတံ ပတ္တ’’န္တိ ဧဝံ နာမမတ္တမေဝ ဝိသေသော. သေသံ တာဒိသမေဝါတိ အတ္ထော.

၃၆. ဧတံ ဣမံ ဝ သင်္ဃာဋိံ သံသေတိ ဧတ္ထ သစေ အန္တောဂဗ္ဘေ ဝါ သာမန္တဝိဟာရေ ဝါ ဟောတိ၊ ဌပိတဋ္ဌာနံ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘ဧတံ သင်္ဃာဋိံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိ ဝါစာ ဘိန္ဒိတဗ္ဗာ၊ သစေ ဟတ္ထပါသေ ဟောတိ၊ ‘‘ဣမံ သင်္ဃာဋိ’’န္တိ တေသံ တေသံ နာမဝသေန ဝါစာ ဘိန္ဒိတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. ပစ္စုဒ္ဓါရေပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ ပန ‘‘ဒွေ စီဝရဿ အဓိဋ္ဌာနာ ကာယေန ဝါ အဓိဋ္ဌေတိ၊ ဝါစာယ ဝါ အဓိဋ္ဌေတီ’’တိ (ပရိ. ၃၂၂) ဝုတ္တတ္တာ သင်္ဃာဋိအာဒိကံ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ‘‘ဣမံ သင်္ဃာဋိံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိအာဒိနာ နယေန စိတ္တေန အာဘောဂံ ကတွာ ကာယဝိကာရံ ကရောန္တေန ကာယေန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ၊ ယေန ကေနစိ သရီရာဝယဝေန အဖုသန္တဿ န ဝဋ္ဋတိ. ဝါစာယ အဓိဋ္ဌဟန္တေန ဝစီဘေဒံ ကတွာဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. တထာ ပတ္တေပိ. ဝိဒူတိ ပဏ္ဍိတော.

၃၇-၈. ဣဒါနိ တေသံ ပမာဏပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတုံ ‘‘သင်္ဃာဋိ ပစ္ဆိမန္တေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဒီဃတော မုဋ္ဌိပဉ္စကတော (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၄၆၉၊ ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ကထိနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ပဋ္ဌာယ ‘‘တတြိဒံ သုဂတဿ သုဂတစီဝရပ္ပမာဏံ၊ ဒီဃသော နဝ ဝိဒတ္ထိယော သုဂတဝိဒတ္ထိယာ၊ တိရိယံ ဆ ဝိဒတ္ထိယော’’တိ (ပါစိ. ၅၄၈) ဧဝံ ဝုတ္တသုဂတစီဝရူနာပိ ဝဋ္ဋတိ. တိရိယံ ပန မုဋ္ဌိတ္တိကံ. စ-သဒ္ဒေန အတိရေကမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော. ဥတ္တရာသင်္ဂဿပိ ဧတဒေဝ ပမာဏန္တိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘တထာ ဧကံသိကဿာပီ’’တိ ဝုတ္တံ. အန္တရဝါသကဿ ပန ‘‘ပါရုပနေနပိ ဟိ သက္ကာ နာဘိံ ပဋိစ္ဆာဒေတု’’န္တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၄၆၉) အဋ္ဌကထာဝစနတော ‘‘ဒွိဟတ္ထော ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ.

၃၉. နိသီဒနဿ ဒီဃေနာတိ ဧတ္ထ (ပါစိ. ၅၃၁ အာဒယော၊ ပါစိ. အဋ္ဌ. ၅၃၁၊ ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. နိသီဒနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) နိသီဒနန္တိ သန္ထတသဒိသံ သန္ထရိတွာ ဧကသ္မိံ အန္တေ ဝုတ္တပ္ပမာဏေန ဒွီသု ဌာနေသု ဖာလေတွာ ကတာဟိ တီဟိ ဒသာဟိ ယုတ္တဿ ပရိက္ခာရဿေတံ နာမံ.

၄၀. ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိ (ပါစိ. ၅၃၈၊ မဟာဝ. ၃၅၄၊ ပါစိ. အဋ္ဌ. ၅၃၇၊ ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) နာမ ယဿ အဓောနာဘိဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလံ ကဏ္ဍု ဝါ ပိဠကာ ဝါ အဿာဝေါ ဝါ ထုလ္လကစ္ဆု ဝါ အာဗာဓော၊ တဿ ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထာယ အနုညာတံ စီဝရံ. ဂါထာယော သုဝိညေယျာဝ.

၄၁. အဍ္ဎတေယျာဝါတိ (ပါစိ. ၅၄၄) ဧတ္ထ တတော ဥဒ္ဓံ န ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော.

၄၂. ဧတ္ထာတိ သင်္ဃာဋိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဝဿိကသာဋိကာ၊ တာဝ ဒဿိတစီဝရေသူတိ အတ္ထော. တဒုတ္တရိန္တိ တတော တေသံ စီဝရာနံ ဝုတ္တပ္ပမာဏတော ဥတ္တရိံ ကရောန္တဿ ဆေဒနပါစိတ္တိ ဟောတီတိ ပါဌသေသော၊ တံ အတိရေကံ ဆိန္ဒိတွာ ပုန ပါစိတ္တိယံ ဒေသေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ပစ္စတ္ထရဏမုခစောဠာတိ ဧတ္ထ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာဝ မဟန္တံ ပစ္စတ္ထရဏံ အာကင်္ခတိ၊ တာဝ မဟန္တံ ပစ္စတ္ထရဏံ ကာတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၃) ဝုတ္တတ္တာ ပစ္စတ္ထရဏဿ ပမာဏပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ၊. မုခပုဉ္ဆနစောဠဿ ပန ဥက္ကဋ္ဌဝသေန ဝါ အန္တိမဝသေန ဝါ ပမာဏပရိစ္ဆေဒေါ န ဝုတ္တော၊ တသ္မာ တမ္ပိ အပ္ပမာဏိကံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အာကင်္ခိတပ္ပမာဏိကာ’’တိ၊ ဣစ္ဆိတပ္ပမာဏိကာတိ အတ္ထော. ယာဝ ဧကံ ဓောဝီယတိ၊ တာဝ အညံ ပရိဘောဂတ္ထာယ ဣစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ ဒွေပိ ဝဋ္ဋန္တိ.

၄၃. န ဒီပိတန္တိ ကတ္ထ န ဒီပိတံ? အဋ္ဌကထာသု. ကသ္မာတိ စေ? ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဘိက္ခူနံ ပရိပုဏ္ဏံ ဟောတိ တိစီဝရံ၊ အတ္ထော စ ဟောတိ ပရိဿာဝနေဟိပိ ထဝိကာဟိပိ. ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ. အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရိက္ခာရစောဠက’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၇) ဗဟူနံ ပတ္တထဝိကပရိဿာဝနာဒီနံ သင်္ဂဟဝသေန ဝုတ္တတ္တာ ပါဋေက္ကံ နိဓာနမုခန္တိ. ယသ္မာ ပန ဘဂဝတာ ‘‘ယံ ယံ လဗ္ဘတိ၊ တံ တံ ဣမိနာ ဝိဓာနေန အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပုန ယေန ယေန ပရိဿာဝနာဒိနာ အတ္ထော ဟောတိ၊ တံ တံ ကတွာ ဂဏှန္တူ’’တိ အနုကမ္ပာယ အနုညာတံ၊ တသ္မာ ဝိကပ္ပနုပဂပစ္ဆိမစီဝရပ္ပမာဏံ ထဝိကမ္ပိ ပဋပရိဿာဝနမ္ပိ ဗဟူနိပိ ဧကတော ကတွာ ‘‘ဣမာနိ စီဝရာနိ ပရိက္ခာရစောဠာနိ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိ ဝတွာ အဓိဋ္ဌာတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ. တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘တထာ ဝတွာ’’တိ၊ ‘‘ပရိက္ခာရစောဠ’’န္တိ ဝတွာတိ အတ္ထော. ဝိကပ္ပိယန္တိ ဝိကပ္ပနုပဂံ.

၄၄. အဟတကပ္ပါနန္တိ (မဟာဝ. ၃၄၈) ဧကဝါရံ ဓောဝိတကာနံ.

၄၅. ဥတုဒ္ဓဋာနန္တိ ဥတုတော ဒီဃကာလတော ဥဒ္ဓဋာနံ၊ ကတဝတ္ထကိစ္စာနံ ပိလောတိကာနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေသာတိ ဥတ္တရာသင်္ဂအန္တရဝါသကာ. ပံသု ဝိယ ကုစ္ဆိတဘာဝံ ပဋိက္ကူလဘာဝံ ဥလတိ ဂစ္ဆတီတိ ပံသုကူလံ၊ စောဠခဏ္ဍာနမေတံ နာမံ၊ တသ္မိံ ပံသုကူလေ ယထာရုစီတိ အတ္ထော. ကသ္မာတိ စေ? ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဟတာနံ ဒုဿာနံ အဟတကပ္ပါနံ ဒိဂုဏံ သင်္ဃာဋိံ ဧကစ္စိယံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ဧကစ္စိယံ အန္တရဝါသကံ၊ ဥတုဒ္ဓဋာနံ ဒုဿာနံ စတုဂ္ဂုဏံ သင်္ဃာဋိံ ဒိဂုဏံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ဒိဂုဏံ အန္တရဝါသကံ၊ ပံသုကူလေ ယာဝဒတ္ထံ၊ ပါပဏိကေ ဥဿာဟော ကရဏီယော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ၊ တသ္မာ သုသာနာဒီသု ပတိတပံသုကူလေ စ အန္တရာပဏေ ပတိတပိလောတိကစီဝရေ စ ပဋပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ၊ ပဋသတမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ.

၄၆. ဣဒါနိ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဆိန္နကံ သင်္ဃာဋိံ ဆိန္နကံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ဆိန္နကံ အန္တရဝါသက’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၄၅) ဝတွာ ပုန ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရဿ ဘိက္ခုနော တိစီဝရေ ကယိရမာနေ သဗ္ဗံ ဆိန္နကံ နပ္ပဟောတိ. ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ. အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒွေ ဆိန္နကာနိ ဧကံ အစ္ဆိန္နကန္တိ. ဒွေ ဆိန္နကာနိ ဧကံ အစ္ဆိန္နကံ နပ္ပဟောတိ. အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒွေ အစ္ဆိန္နကာနိ ဧကံ ဆိန္နကန္တိ. ဧကံ ဆိန္နကံ နပ္ပဟောတိ. အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနွာဓိကမ္ပိ အာရောပေတုံ. န စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဗ္ဗံ အစ္ဆိန္နကံ ဓာရေတဗ္ဗံ၊ ယော ဓာရေယျ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (မဟာဝ. ၃၆၀) ဧဝံ ဝုတ္တဝိဓာနံ ဒဿေတုံ ‘‘တီသူ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တဿ အတ္ထော – တီသု စီဝရေသု ယံ ဆိန္ဒိတွာ သိဗ္ဗိတုံ သဗ္ဗပစ္ဆိမပ္ပမာဏံ ပဟောတိ၊ တံ ဆိန္ဒိတဗ္ဗံ. သဗ္ဗေသု ပန အပ္ပဟောန္တေသု အနွာဓိကံ အာဒိယေယျာတိ. တတ္ထ အနွာဓိ နာမ အနုဝါတံ ဝိယ သံဟရိတွာ စီဝရဿ ဥပရိ သင်္ဃာဋိအာကာရေန အာရောပေတဗ္ဗံ. အာဂန္တုကပတ္တန္တိပိ ဝဒန္တိ. ဣဒံ ပန အပ္ပဟောနကေ အနုညာတံ. သစေ ပဟောတိ၊ န ဝဋ္ဋန္တိ၊ ဆိန္ဒိတဗ္ဗမေဝ. အနာဒိဏ္ဏန္တိ အနာရောပိတံ အနွာဓိကံ. န ဓာရေယျာတိ တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနဝသေန အဓိဋ္ဌဟိတွာ န ဓာရေတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော.

၄၇-၈. ဣဒါနိ ဥဒေါသိတသိက္ခာပဒနယံ ဒဿေတုံ ‘‘ဂါမေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ပန သစေ ဂါမော (ပါရာ. ၄၇၈၊ ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၄၇၇-၄၇၈၊ ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ဥဒေါသိတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ဧကဿ ရညော ဝါ ဘောဇကဿ ဝါ ဝသေန ဧကကုလဿ ဟောတိ၊ ပါကာရာဒိနာ ပရိက္ခိတ္တတ္တာ ဧကူပစာရော စ၊ ဧဝရူပေ ဂါမေ စီဝရံ နိက္ခိပိတွာ တသ္မိံ ဂါမေ ယထာရုစိတဋ္ဌာနေ ဝသိတုံ လဗ္ဘတိ. သစေ သော ဂါမော အပရိက္ခိတ္တော၊ ယသ္မိံ ဃရေ စီဝရံ နိက္ခိတ္တံ ဟောတိ၊ တသ္မိံ ဃရေ ဝသိတဗ္ဗံ၊ တဿ ဝါ ဃရဿ သမန္တတော ဟတ္ထပါသာ န ဝိဇဟိတဗ္ဗံ.

သစေ သော ဂါမော ဝေသာလိကုသိနာရာဒယော ဝိယ နာနာရာဇူနံ ဝါ ဘောဇကာနံ ဝါ ဟောတိ၊ ဝုတ္တပ္ပကာရေန ပရိက္ခိတ္တော စ၊ ဧဝရူပေ ဂါမေ ယသ္မိံ ဃရေ စီဝရံ နိက္ခိတ္တံ၊ တသ္မိံ ဃရေ ဝါ ဝတ္ထဗ္ဗံ. ယဿာ ဝီထိယာ တံ ဃရံ ဟောတိ၊ တဿာ ဝီထိယာ တဿ ဃရဿ သမ္မုခါဋ္ဌာနေ သဘာယေ ဝါ နဂရဒွါရေ ဝါ ဝတ္ထဗ္ဗံ၊ တေသံ သဘာယဒွါရာနံ ဟတ္ထပါသာ ဝါ န ဝိဇဟိတဗ္ဗံ. သစေ အပရိက္ခိတ္တော၊ ယသ္မိံ ဃရေ နိက္ခိတ္တံ၊ တတ္ထ ဝါ တဿ ဟတ္ထပါသေ ဝါ ဝတ္ထဗ္ဗံ.

နိဝေသနာဒယော ဟမ္မိယပရိယောသာနာ ဂါမပရိက္ခေပတော ဗဟိ သန္နိဝိဋ္ဌာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣတရထာ တေသံ ဂါမဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတတ္တာ ဂါမဿ ဧကကုလနာနာကုလဧကူပစာရနာနူပစာရတာဝသေနေဝ ဝိနိစ္ဆယော ဝတ္တဗ္ဗော သိယာ. နိဝေသနာဒီနံ ဝသေနေဝ ပါဠိယံ (ပါရာ. ၄၇၈ အာဒယော) အတ္ထော ဝိဘတ္တော၊ န ဂါမဝသေန. ဥဒေါသိတဝိနိစ္ဆယေ အယံ နယော ဝုတ္တောယေဝ.

နိဝေသနေတိ ဧတ္ထ သစေ ဧကကုလဿ နိဝေသနံ ဟောတိ ပရိက္ခိတ္တဉ္စ၊ အန္တောနိဝေသနေ စီဝရံ နိက္ခိပိတွာ အန္တောနိဝေသနေ ဝတ္ထဗ္ဗံ. အပရိက္ခိတ္တဉ္စေ ဟောတိ၊ ယသ္မိံ ဂဗ္ဘေ စီဝရံ နိက္ခိတ္တံ၊ တသ္မိံ ဝတ္ထဗ္ဗံ၊ တဿ ဂဗ္ဘဿ ဟတ္ထပါသာ ဝါ န ဝိဇဟိတဗ္ဗံ. သစေ နာနာကုလဿ ဟောတိ ပရိက္ခိတ္တဉ္စ၊ ယသ္မိံ ဂဗ္ဘေ စီဝရံ နိက္ခိတ္တံ၊ တသ္မိံ ဂဗ္ဘေ ဝတ္ထဗ္ဗံ၊ သဗ္ဗေသံ သာဓာရဏဒွါရမူလေ ဝါ တေသံ ဂဗ္ဘဒွါရမူလေ ဝါ တေသံ ဂဗ္ဘဒွါရမူလာနံ ဝါ ဟတ္ထပါသာ န ဝိဇဟိတဗ္ဗံ. အပရိက္ခိတ္တဉ္စေ ဟောတိ၊ ယသ္မိံ ဂဗ္ဘေ စီဝရံ နိက္ခိတ္တံ၊ တသ္မိံ ဂဗ္ဘေ ဝတ္ထဗ္ဗံ၊ ဟတ္ထပါသာ ဝါ န ဝိဇဟိတဗ္ဗံ.

ဥဒေါသိတောတိ ယာနာဒီနံ ဘဏ္ဍာနံ သာလာ. ပါသာဒေါတိ ဒီဃပါသာဒေါ. ဟမ္မိယန္တိ မုဏ္ဍစ္ဆဒနပါသာဒေါ. နာဝါ ပန ထလံ အာရောပေတွာ နိက္ခိတ္တာပိ ဟောတိ၊ သမုဒ္ဒေ ဌိတာပိ. သစေ ဧကကုလဿ နာဝါ ဟောတိ၊ အန္တောနာဝါယ စီဝရံ နိက္ခိပိတွာ အန္တောနာဝါယ ဝတ္ထဗ္ဗံ. နာနာကုလဿ နာဝါ ဟောတိ နာနာဂဗ္ဘာ နာနာဩဝရကာ၊ ယသ္မိံ ဩဝရကေ စီဝရံ နိက္ခိတ္တံ၊ တသ္မိံ ဝတ္ထဗ္ဗံ၊ စီဝရဿ ဟတ္ထပါသာ ဝါ န ဝိဇဟိတဗ္ဗံ.

အဋ္ဋောတိ ပဋိရာဇာဒီနံ ပဋိဗာဟနတ္ထံ ဣဋ္ဌကာဟိ ကတော ဗဟလဘိတ္တိကော စတုပဉ္စဘူမိကော ပတိဿယဝိသေသော. မာဠောတိ ဧကကူဋသင်္ဂဟိတော စတုရဿပါသာဒေါ. ဣမေသု ပန ဥဒေါသိတာဒီသု မာဠပရိယောသာနေသု နိဝေသနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော. နိဝေသနန္တိ ပန ဥဒေါသိတာဒီနံ ဝသေန အကတာယ ပတိဿယဝိကတိယာ အဓိဝစနံ.

အာရာမော နာမ ပုပ္ဖါရာမဖလာရာမာဒိကော. သစေ ဧကကုလဿ အာရာမော ဟောတိ ပရိက္ခိတ္တော စ၊ အန္တောအာရာမေ စီဝရံ နိက္ခိပိတွာ အန္တောအာရာမေ ဝတ္ထဗ္ဗံ. သစေ အပရိက္ခိတ္တော၊ စီဝရဿ ဟတ္ထပါသာ န ဝိဇဟိတဗ္ဗံ. သစေ နာနာကုလဿ အာရာမော ဟောတိ ပရိက္ခိတ္တော စ၊ ဒွါရမူလေ ဝါ ဝတ္ထဗ္ဗံ၊ ဒွါရမူလဿ ဟတ္ထပါသာ ဝါ န ဝိဇဟိတဗ္ဗံ. အပရိက္ခိတ္တော စေ၊ စီဝရဿ ဟတ္ထပါသာ န ဝိဇဟိတဗ္ဗံ.

သတ္ထော နာမ ဇင်္ဃသတ္ထသကဋသတ္ထာနမညတရော. သစေ ဧကကုလဿ သတ္ထော ဟောတိ၊ သတ္ထေ စီဝရံ နိက္ခိပိတွာ ပုရတော ဝါ ပစ္ဆတော ဝါ သတ္တဗ္ဘန္တရာ န ဝိဇဟိတဗ္ဗာ၊ ပဿတော အဗ္ဘန္တရံ န ဝိဇဟိတဗ္ဗံ. အဗ္ဘန္တရံ နာမ အဋ္ဌဝီသတိဟတ္ထံ ဟောတိ. သစေ ဂစ္ဆန္တော သတ္ထော သကဋေ ဝါ ဘဂ္ဂေ၊ ဂေါဏေ ဝါ နဋ္ဌေ အန္တရာ ဆိဇ္ဇတိ၊ ယသ္မိံ ကောဋ္ဌာသေ စီဝရံ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ၊ တတ္ထ ဝသိတဗ္ဗံ. သစေ နာနာကုလဿ ဟောတိ၊ သတ္ထေ စီဝရံ နိက္ခိပိတွာ စီဝရဿ ဟတ္ထပါသာ န ဝိဇဟိတဗ္ဗံ.

ခေတ္တခလေသု အာရာမေ ဝုတ္တသဒိသောဝ ဝိနိစ္ဆယော. ဒုမေတိ ရုက္ခမူလေ. သစေ ဧကကုလဿ ရုက္ခမူလံ ဟောတိ၊ ယံ မဇ္ဈနှိကကာလေ သမန္တာ ဆာယာ ဖရတိ၊ တသ္မိံ ဌာနေ အဝိရဠေ ပဒေသေ တဿ ဆာယာယ ဖုဋ္ဌောကာသဿ အန္တော ဧဝ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. သစေ ဝိရဠသာခဿ ပန ရုက္ခဿ အာတပေန ဖုဋ္ဌောကာသေ ဌပေတိ၊ အရုဏုဂ္ဂမနေ သစေ သော ဘိက္ခု တဿ ဟတ္ထပါသေ န ဟောတိ၊ အညသ္မိံ ဝါ ဌာနေ တဿ ဆာယာယပိ ဟောတိ၊ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိယေဝ. နာနာကုလဿ စေ ဟောတိ၊ စီဝရဿ ဟတ္ထပါသာ န ဝိဇဟိတဗ္ဗံ.

အဇ္ဈောကာသေ ပန ဝိဉ္ဈာဋဝီအာဒီသု အရညေသုပိ သမုဒ္ဒမဇ္ဈေ မစ္ဆဗန္ဓာနံ အဂမနပထေသု ဒီပကေသုပိ စီဝရံ ဌပေတွာ တတော သမန္တာ သတ္တဗ္ဘန္တရေ ပဒေသေ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝသိတဗ္ဗံ. သစေ သတ္တဗ္ဘန္တရတော ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ အတိက္ကမိတွာ အရုဏံ ဥဋ္ဌပေတိ၊ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ.

ဧတ္ထ ပန ပါဠိယံ ‘‘ဂါမော ဧကူပစာရော နာနူပစာရော’’တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၄၇၇) အဝိသေသေန မာတိကံ နိက္ခိပိတွာပိ ဂါမနိဝေသနဥဒေါသိတခေတ္တဓညကရဏအာရာမဝိဟာရာနံ ဧကူပစာရနာနူပစာရတာ ‘‘ဂါမော ဧကူပစာရော နာမ ဧကကုလဿ ဂါမော ဟောတိ ပရိက္ခိတ္တော စ အပရိက္ခိတ္တော စာ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၄၇၈) ပရိက္ခိတ္တာပရိက္ခိတ္တဝသေန ဝိဘတ္တာ. အဋ္ဋမာဠပါသာဒဟမ္မိယနာဝါသတ္ထရုက္ခမူလအဇ္ဈောကာသာနမ္ပိ ဧဝံ အဝတွာ ‘‘ဧကကုလဿ အဋ္ဋော ဟောတိ၊ နာနာကုလဿ အဋ္ဋော ဟောတီ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၄၈၄) နယေန ဧကကုလနာနာကုလဝသေန စ အန္တေ ‘‘အဇ္ဈောကာသော ဧကူပစာရော နာမ အဂါမကေ အရညေ သမန္တာ သတ္တဗ္ဘန္တရာ ဧကူပစာရော၊ တတော ပရံ နာနူပစာရော’’တိ (ပါရာ. ၄၉၄) စ ဧဝံ ဧကူပစာရနာနူပစာရတာ ဝိဘတ္တာ. တသ္မာ ဂါမာဒီသု ပရိက္ခိတ္တံ ဧကူပစာရံ၊ အပရိက္ခိတ္တံ နာနူပစာရန္တိ စ အဋ္ဋာဒီသု ယံ ဧကကုလဿ၊ တံ ဧကူပစာရံ နာနာကုလဿ နာနူပစာရန္တိ စ ဂဟေတဗ္ဗံ. အဇ္ဈောကာသပဒေ ဝုတ္တနယေန ဂဟေတဗ္ဗံ.

ဘိက္ခုသမ္မုတိယာညတြာတိ ယံ ဂိလာနဿ ဘိက္ခုနော စီဝရံ အာဒါယ ပက္ကမိတုံ အသက္ကောန္တဿ ဉတ္တိဒုတိယေန ကမ္မေန အဝိပ္ပဝါသသမ္မုတိ ဒီယတိ၊ တံ ဌပေတွာတိ အတ္ထော. လဒ္ဓသမ္မုတိကဿ ပန ယာဝ ရောဂေါ န ဝူပသမ္မတိ၊ တသ္မိံ ဝူပသန္တေ အညော ဝါ ကုပ္ပတိ၊ အနာပတ္တိယေဝ.

၄၉. ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိံ ယာဝ အာဗာဓာ အဓိဋ္ဌာတုံ၊ တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတုံ. ဝဿိကသာဋိကံ ဝဿာနံ စာတုမာသံ အဓိဋ္ဌာတုံ၊ တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၈) ဝုတ္တတ္တာ ရောဂပရိယန္တာ ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိ၊ ဝဿာနပရိယန္တာ ဝဿိကသာဋိကာတိ အတ္ထော. သေသာတိ တိစီဝရာဒယော ကာလဝသေန အပရိယန္တိကာတိ အတ္ထော.

၅၀. ပစ္စတ္ထရဏာဒိတ္တယံ သဒသမ္ပိ အဒသမ္ပိ ရတ္တမ္ပိ အရတ္တမ္ပိ အာဒိဏ္ဏကပ္ပမ္ပိ အနာဒိဏ္ဏကပ္ပမ္ပိ လဗ္ဘတီတိ အတ္ထော. နိသီဒနန္တိ နိသီဒနဉ္စ ရတ္တံ အနာဒိဏ္ဏကပ္ပဉ္စ လဗ္ဘတီတိ အဓိပ္ပါယော. ပစ္စတ္ထရဏပရိက္ခာရမုခပုဉ္ဆနစောဠာနိ ပန နီလမ္ပိ ပီတကမ္ပိ လောဟိတကမ္ပိ ပုပ္ဖဒသာဒိကမ္ပိ ဝဋ္ဋန္တိ၊ တသ္မာ ‘‘သဒသမ္ပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧဝရူပံ ပန နိဝါသေတုံ ဝါ ပါရုပိတုံ ဝါ န ဝဋ္ဋတိ၊ ကေဝလံ ပစ္စတ္ထရဏာဒိဝသေန အဓိဋ္ဌာနမတ္တံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ.

၅၁. တိစီဝရံ ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိ ဝဿိကသာဋိကာတိ ဣဒံ ပန သေသစီဝရပဉ္စကံ အဒသံ ရဇိတံယေဝ ကပ္ပတိ၊ တဉ္စ အာဒိဏ္ဏကပ္ပမေဝါတိ အတ္ထော. သဒသံဝ နိသီဒနန္တိ ဣဒံ ပန ပုဗ္ဗေ ‘‘သဒသမ္ပီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တတ္တာ အဒသမ္ပိ နိသီဒနံ ဝဋ္ဋတီတိ သမ္မောဟနိဝါရဏတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ ဝဒန္တိ.

၅၂. အနဓိဋ္ဌိတန္တိ တိစီဝရာဒိဝသေန အနဓိဋ္ဌိတံ. အနိဿဋ္ဌံ နာမ အညေသံ အဝိဿဇ္ဇိတံ၊ တံ ပန ဝိကပ္ပေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော.

ဣဒါနိ ဝိကပ္ပနုပဂဿ ပမာဏံ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေန ဒဿေတုံ ‘‘ဟတ္ထဒီဃ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာယာမေန အဋ္ဌင်္ဂုလံ သုဂတင်္ဂုလေန စတုရင်္ဂုလဝိတ္ထတံ ပစ္ဆိမံ စီဝရံ ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၈) ဝုတ္တတ္တာ ဒီဃတော ဧကဟတ္ထံ ပုထုလတော ဥပဍ္ဎဟတ္ထံ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော.

၅၃. တိစီဝရဿာတိ ဝိနယတိစီဝရဿ၊ န ဓုတင်္ဂတိစီဝရဿ. တဿ ပန ဣမေသု နဝသု စီဝရတ္တယမေဝ လဗ္ဘတိ၊ န အညံ လဗ္ဘတိ. သဗ္ဗမေတန္တိ သဗ္ဗံ အဓိဋ္ဌာနဝိဓာနဉ္စ ပရိဟရဏဝိဓာနဉ္စာတိ အတ္ထော. ပရိက္ခာရစောဠိယော သဗ္ဗန္တိ တိစီဝရာဒိကံ နဝဝိဓမ္ပိ စီဝရံ. တထာ ဝတွာတိ ‘‘ပရိက္ခာရစောဠ’’န္တိ ဝတွာ. အဓိဋ္ဌတီတိ အဓိဋ္ဌာတိ. ကိံ ပန တိစီဝရံ ပရိက္ခာရစောဠံ အဓိဋ္ဌာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ? အာမ ဝဋ္ဋတိ၊ ‘‘ပရိက္ခာရစောဠံ နာမ ပါဋေက္ကံ နိဓာနမုခမေတန္တိ တိစီဝရံ ပရိက္ခာရစောဠံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဥဒေါသိတသိက္ခာပဒေ ပန တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပရိဟရန္တဿ ပရိဟာရော ဝုတ္တော’’တိ အဋ္ဌကထာယံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၄၆၉) ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ တိစီဝရံ ပရိက္ခာရစောဠံ အဓိဋ္ဌဟန္တေန ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ပုန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ.

၅၄. ဣဒါနိ ဧတေသံ အဓိဋ္ဌာနဝိဇဟနာကာရံ ဒဿေတုံ ‘‘အစ္ဆေဒဝိဿဇ္ဇနဂါဟဝိဗ္ဘမာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အစ္ဆေဒေါတိ စောရာဒီဟိ အစ္ဆိန္ဒနံ. ဝိဿဇ္ဇနန္တိ အညေသံ ဒါနံ. ကထံ ပန ဒိန္နံ၊ ကထံ ဂဟိတံ သုဒိန္နံ သုဂ္ဂဟိတဉ္စ ဟောတီတိ? သစေ ‘‘ဣဒံ တုယှံ ဒေမိ ဒဒါမိ ဒဇ္ဇာမိ ဩဏောဇေမိ ပရိစ္စဇာမိ နိဿဇ္ဇာမိ ဝိဿဇ္ဇာမီ’’တိ ဝါ ‘‘ဣတ္ထန္နာမဿ ဒေမိ။ပေ။ ဝိဿဇ္ဇာမီ’’တိ ဝါ ဝဒတိ၊ သမ္မုခါပိ ပရမ္မုခါပိ ဒိန္နံယေဝ ဟောတိ. ‘‘တုယှံ ဂဏှာဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘မယှံ ဂဏှာမီ’’တိ ဝဒတိ၊ သုဒိန္နံ သုဂ္ဂဟိတဉ္စ. ‘‘တဝ သန္တကံ ကရောဟိ၊ တဝ သန္တကံ ဟောတု၊ တဝ သန္တကံ ကရိဿတီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘မမသန္တကံ ကရောမိ၊ မမ သန္တကံ ဟောတု၊ မမ သန္တကံ ကရိဿာမီ’’တိ ဝဒတိ၊ ဒုဒ္ဒိန္နံ ဒုဂ္ဂဟိတဉ္စ. သစေ ပန ‘‘တဝ သန္တကံ ကရောဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ၊ မယှံ ဂဏှာမီ’’တိ ဂဏှာတိ၊ သုဂ္ဂဟိတံ.

ဂါဟောတိ ဝိဿာသဂ္ဂါဟော (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၁၃၁). သော ပန ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော – ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတဿ ဝိဿာသံ ဂဟေတုံ. သန္ဒိဋ္ဌော စ ဟောတိ၊ သမ္ဘတ္တော စ၊ အာလပိတော စ၊ ဇီဝတိ စ၊ ဇာနာတိ စ ‘ဂဟိတေ မေ အတ္တမနော ဘဝိဿတီ’’’တိ (မဟာဝ. ၃၅၆). တတ္ထ သန္ဒိဋ္ဌောတိ ဒိဋ္ဌမတ္တကမိတ္တော. သမ္ဘတ္တောတိ ဒဠှမိတ္တော. အာလပိတောတိ ‘‘မမ သန္တကံ ယံ ဣစ္ဆသိ၊ တံ ဂဏှေယျာသိ၊ အာပုစ္ဆိတွာ ဂဟဏေ ကာရဏံ နတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တော. ဇီဝတီတိ အနုဋ္ဌာနသေယျာယ သယိတောပိ ယာဝ ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒံ န ပါပုဏာတိ. ဂဟိတေ စ အတ္တမနောတိ ဂဟိတေ စ တုဋ္ဌစိတ္တော. ဧဝရူပဿ သန္တကံ ‘‘ဂဟိတေ မေ အတ္တမနော ဘဝိဿတီ’’တိ ဇာနန္တေန ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ. အနဝသေသပရိယာဒါနဝသေန စေတာနိ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ ဝုတ္တာနိ၊ ဝိဿာသဂ္ဂါဟော ပန တီဟိ အင်္ဂေဟိ ရုဟတိ. ကထံ? သန္ဒိဋ္ဌော ဇီဝတိ ဂဟိတေ အတ္တမနော၊ သမ္ဘတ္တော ဇီဝတိ ဂဟိတေ အတ္တမနော၊ အာလပိတော ဇီဝတိ ဂဟိတေ အတ္တမနောတိ ဧဝံ.

ယော ပန ဇီဝတိ၊ န စ ဂဟိတေ အတ္တမနော ဟောတိ၊ တဿ သန္တကံ ဝိဿာသဘာဝေန ဂဟိတမ္ပိ ပုန ဒါတဗ္ဗံ. ဒဒန္တေန မတကဓနံ တာဝ ယေ တဿ ဓနေ ဣဿရာ ဂဟဋ္ဌာ ဝါ ပဗ္ဗဇိတာ ဝါ၊ တေသံ ဒါတဗ္ဗံ. ယော ပန ပဌမံယေဝ ‘‘သုဋ္ဌု ကတံ တယာ မမ သန္တကံ ဂဏှန္တေနာ’’တိ ဝစီဘေဒေန ဝါ စိတ္တုပ္ပါဒမတ္တေန ဝါ အနုမောဒိတွာ ပစ္ဆာ ကေနစိ ကာရဏေန ကုပိတော၊ သော ပစ္စာဟရာပေတုံ န လဘတိ. ယောပိ အဒါတုကာမော၊ စိတ္တေန ပန အဓိဝါသေတိ၊ န ကိဉ္စိ ဝဒတိ၊ သောပိ ပုန ပစ္စာဟရာပေတုံ န လဘတိ. ယော ပန ‘‘မယာ တုမှာကံ သန္တကံ ဂဟိတ’’န္တိ ဝါ ‘‘ပရိဘုတ္တ’’န္တိ ဝါ ဝုတ္တေ နာဓိဝါသေတိ၊ ‘‘ပဋိဒေဟီ’’တိ ဘဏတိ၊ သော ပစ္စာဟရာပေတုံ လဘတိ.

ဝိဗ္ဘမာတိ ဣမိနာ ဘိက္ခုနိယာယေဝ အဓိဋ္ဌာနဝိဇဟနံ ဂဟိတံ ဟောတိ. သာ ပန ယဒါ ဝိဗ္ဘမတိ၊ တဒါ အဿမဏီ ဟောတိ. ဘိက္ခု ပန ဝိဗ္ဘမန္တောပိ ယာဝ သိက္ခံ န ပစ္စက္ခာတိ၊ တာဝ ဘိက္ခုယေဝါတိ အဓိဋ္ဌာနံ န ဝိဇဟတီတိ. လိင်္ဂသိက္ခာတိ လိင်္ဂပရိဝတ္တနဉ္စ သိက္ခာပစ္စက္ခာနဉ္စာတိ အတ္ထော. သဗ္ဗေသူတိ နဝသု စီဝရေသု. အဓိဋ္ဌာနဝိယောဂကာရဏာတိ အဓိဋ္ဌာနဝိဇဟနကာရဏာ၊ ဣမေသု အညတရေန အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတီတိ အတ္ထော.

ကိဉ္စ ဘိယျော (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၄၆၉) – တိစီဝရဿ ပန ဝိနိဗ္ဗိဒ္ဓဆိဒ္ဒဉ္စ အဓိဋ္ဌာနဝိဇဟနံ ကရောတီတိ အတ္ထော. တတ္ထ သင်္ဃာဋိဥတ္တရာသင်္ဂါနံ ဒီဃန္တတော ဝိဒတ္ထိပ္ပမာဏဿ တိရိယန္တတော အဋ္ဌင်္ဂုလပ္ပမာဏဿ ပဒေသဿ ဩရတော ကနိဋ္ဌင်္ဂုလိနခပိဋ္ဌိပ္ပမာဏကံ ဆိဒ္ဒံ အဓိဋ္ဌာနံ ဘိန္ဒတိ. အန္တရဝါသကဿ ဒီဃန္တတော ဝိဒတ္ထိပ္ပမာဏဿေဝ တိရိယန္တတော စတုရင်္ဂုလပ္ပမာဏဿ ပဒေသဿ ဩရတော ဆိဒ္ဒံ အဓိဋ္ဌာနံ ဘိန္ဒတိ၊ ပရတော ပန န ဘိန္ဒတိ. တသ္မာ ဆိဒ္ဒေ ဇာတေ တိစီဝရံ အတိရေကစီဝရံ ဟောတိ၊ သူစိကမ္မံ ကတွာ ပုန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. ဣတရေသံ ပန ဆိဒ္ဒေန ဝိဇဟနံ နာမ နတ္ထိ. ယော ပန တိစီဝရေပိ ဒုဗ္ဗလဋ္ဌာနေ ပဌမံ အဂ္ဂဠံ ဒတွာ ပစ္ဆာ ဒုဗ္ဗလဋ္ဌာနံ ဆိန္ဒိတွာ အပနေတိ၊ အဓိဋ္ဌာနံ န ဘိဇ္ဇတိ. မဏ္ဍလပရိဝတ္တနေပိ ဧသေဝ နယော. ယော ပန ဥဘော ကောဋိယော မဇ္ဈေ ကရောန္တော သစေ ပဌမံ ဆိန္ဒိတွာ ပစ္ဆာ ဃဋေတိ၊ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတိ၊ အထ ဃဋေတွာ ဆိန္ဒတိ၊ န ဝိဇဟတိ. ရဇကေဟိ ဓောဝါပေတွာ သေတကံ ကရောန္တဿာပိ န ဝိဇဟတိ ဧဝ.

၅၅. ဣဒါနိ အကပ္ပိယစီဝရာနိ ဒဿေတုံ ‘‘ကုသဝါကဖလကာနီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ကုသစီရံ (မဟာဝ. ၃၇၁၊ မဟာဝ. အဋ္ဌ. ) နာမ ကုသေ ဂန္ထေတွာ ကတစီဝရံ. ဝါကစီရံ နာမ တာပသာနံ ဝက္ကလံ. ဖလကစီရံ နာမ ဖလကာနိ သိဗ္ဗိတွာ ကတစီဝရံ. ကေသကမ္ဗလန္တိ ကေသေဟိ တန္တံ ဝါယိတွာ ကတကမ္ဗလံ. ဝါလကမ္ဗလန္တိ စမရဝါလေဟိ ဝါယိတွာ ကတကမ္ဗလံ. ဥလူကပက္ခန္တိ ဥလူကသကုဏဿ ပက္ခေဟိ ကတနိဝါသနံ. အဇိနက္ခိပန္တိ သလောမံ သခုရံ အဇိနမိဂစမ္မံ. ဣမေသု သတ္တသု ဝတ္ထေသု ယံ ကိဉ္စိ ဓာရယတော ထုလ္လစ္စယန္တိ အတ္ထော. ယထာ ဣမေသု ထုလ္လစ္စယံ၊ တထာ အက္ကနာဠံ နိဝါသေန္တဿ. အက္ကနာဠံ နာမ အက္ကဒဏ္ဍေ ဝါကာဒီဟိ ဂန္ထေတွာ ကတစီဝရံ. ‘‘န ဘိက္ခဝေ အက္ကနာဠံ နိဝါသေတဗ္ဗံ၊ ယော နိဝါသေယျ၊ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ (မဟာဝ. ၃၇၁) ဟိ ဝုတ္တံ.

၅၆. ကဒလေရကက္ကဒုဿေ ပေါတ္ထကေ စာပီတိ ဧတ္ထ ကဒလိဧရကအက္ကမကစိဝါကေဟိ ကတာနိ ဝတ္ထာနိ ဧဝံ ဝုတ္တာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဧတေသု ပေါတ္ထကောယေဝ ပါဠိယံ အာဂတော၊ ဣတရာနိ တဂ္ဂတိကတ္တာ အဋ္ဌကထာသု ပဋိက္ခိတ္တာနိ. ဣမေသု စတူသုပိ ဒုက္ကဋမေဝ. ‘‘န ဘိက္ခဝေ နဂ္ဂိယံ တိတ္ထိယသမာဒါနံ သမာဒိယိတဗ္ဗံ၊ ယော သမာဒိယေယျ၊ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ (မဟာဝ. ၃၇၀) ဝုတ္တတ္တာ နဂ္ဂိယမ္ပိ န ကပ္ပတိ ဧဝ. သဗ္ဗမေဝ နီလကံ သဗ္ဗနီလကံ. ဧဝံ သေသေသုပိ. ဧတ္ထ နီလံ ဥမာပုပ္ဖဝဏ္ဏံ ဟောတိ. မဉ္ဇေဋ္ဌကံ မဉ္ဇေဋ္ဌကဝဏ္ဏမေဝ. ပီတကံ ကဏိကာရပုပ္ဖဝဏ္ဏံ. လောဟိတကံ ဇယသုမနပုပ္ဖဝဏ္ဏံ. ကဏှကံ အဒ္ဒါရိဋ္ဌကဝဏ္ဏံ.

၅၇. မဟာရင်္ဂံ နာမ သတပဒိပိဋ္ဌိဝဏ္ဏံ. မဟာနာမံ နာမ ရတ္တသမ္ဘိန္နဝဏ္ဏံ ဟောတိ. ပဒုမပုပ္ဖဝဏ္ဏန္တိပိ ဝုတ္တံ၊ မန္ဒရတ္တန္တိ အတ္ထော. တိရီဋကေတိ ရုက္ခတစေ. အစ္ဆိန္နဒီဃဒသကေတိ သဗ္ဗသော အစ္ဆိန္နဒသကေ စ မဇ္ဈေ ဆိန္နဒသကေ စာတိ အတ္ထော. အညမညံ သံသိဗ္ဗိတွာ ကတဒသံ ဖလဒသံ နာမ. ကေတကပုပ္ဖါဒိပုပ္ဖသဒိသာဟိ ဒသာဟိ ယုတ္တံ ပုပ္ဖဒသံ နာမ. ဧတေသုပိ ‘‘ပေါတ္ထကေ စာပီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တအပိ-သဒ္ဒေန ဒုက္ကဋန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တထာတိ ယထာ ဧတေသု ကဒလိဒုဿာဒီသု ပုပ္ဖဒသာဝသာနေသု ဒုက္ကဋံ၊ တထာ ကဉ္စုကဝေဌနေသုပိ ယံ ကိဉ္စိ ဓာရေန္တဿ ဒုက္ကဋန္တိ အတ္ထော.

ဧတေသု ပန အယံ ဝိနိစ္ဆယော (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၃၇၂) – သဗ္ဗနီလကာဒီနိ ရဇနာနိ ဝမေတွာ ပုန ရဇိတွာ ဓာရေတဗ္ဗာနိ၊ န သက္ကာ စေ ဝမေတုံ၊ ပစ္စတ္ထရဏာဒီနိ ဝါ ကာရေတဗ္ဗာနိ၊ တိပဋ္ဋစီဝရဿ မဇ္ဈေ ဝါ ဒါတဗ္ဗာနိ. အစ္ဆိန္နဒသကာဒီနိ ဒသာ ဆိန္ဒိတွာ ဓာရေတဗ္ဗာနိ. ကဉ္စုကံ ဝိဇဋေတွာ ရဇိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ဝေဌနေပိ ဧသေဝ နယော. တိရီဋကံ ပါဒပုဉ္ဆနံ ကာတဗ္ဗံ. သဗ္ဗန္တိ ဣမံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ကုသစီရာဒိကံ အကပ္ပိယစီဝရံ အစ္ဆိန္နစီဝရော လဘတီတိ အတ္ထော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ပရိဝါရေ.

‘‘အကပ္ပကတံ နာပိ ရဇနာယ ရတ္တံ၊

တေန နိဝတ္ထော ယေန ကာမံ ဝဇေယျ၊

န စဿ ဟောတိ အာပတ္တိ၊

သော စ ဓမ္မော သုဂတေန ဒေသိတော၊

ပဉှာ မေသာ ကုသလေဟိ စိန္တိတာ’’တိ. (ပရိ. ၄၈၁)၊

အယဉှိ ပဉှော အစ္ဆိန္နစီဝရဘိက္ခုံ သန္ဓာယ ဝုတ္တော၊ တသ္မာ ဟိ ယံ ကိဉ္စိ အကပ္ပိယစီဝရံ နိဝါသေတွာ ဝါ ပါရုပိတွာ ဝါ အစ္ဆိန္နစီဝရကေန အညံ ပရိယေသိတဗ္ဗံ. ဧတ္ထ ပန ‘‘ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ မနုဿာ နိဿီမဂတာနံ ဘိက္ခူနံ စီဝရံ ဒေန္တိ ‘ဣမံ စီဝရံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဒေမာ’တိ၊ အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သာဒိတုံ၊ န တာဝ တံ ဂဏနူပဂံ၊ ယာဝ န ဟတ္ထံ ဂစ္ဆတီ’’တိ (မဟာဝ. ၂၅၉) ဝုတ္တတ္တာ ယာဝ အာဟရိတွာ တံ န ဒိန္နံ၊ ‘‘တုမှာကံ၊ ဘန္တေ၊ စီဝရံ ဥပ္ပန္န’’န္တိ ပဟိဏိတွာ ဝါ နာရောစိတံ၊ တာဝ ဂဏနံ န ဥပေတိ၊ အနဓိဋ္ဌိတံ ဝဋ္ဋတိ. ပတ္တေပိ ဧသေဝ နယော. အာနေတွာ ဒိန္နေ ဝါ အာရောစိတေ ဝါ ပရိဟာရော နတ္ထိ၊ ဒသာဟံ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. စီဝရဝိနိစ္ဆယော.

စီဝရနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ရဇနနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၅၈. ဣဒါနိ တေသံ စီဝရာနံ ရဇနဝိဓာနံ ဒဿေတုံ ‘‘ရဇနာနိ စာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဆ ရဇနာနိ မူလရဇနံ ခန္ဓရဇနံ တစရဇနံ ပတ္တရဇနံ ပုပ္ဖရဇနံ ဖလရဇန’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၄၄) ဧဝံ ဘဂဝတာ အနုညာတတ္တာ ‘‘ဆပ္ပကာရာနိ အနုညာတာနိ သတ္ထုနာ’’တိ ဝုတ္တံ.

၅၉. တတ္ထ မူလေတိ မူလရဇနေတိ အတ္ထော. ဟလိဒ္ဒိံ ဝိဝဇ္ဇိယ သဗ္ဗံ လဗ္ဘန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဧဝံ သေသေသုပိ. တုင်္ဂဟာရကော နာမ ဧကော သကဏ္ဋကရုက္ခော၊ တဿ ဟရိတာလဝဏ္ဏံ ခန္ဓရဇနံ ဟောတိ. ဂိဟိပရိဘုတ္တံ ပန အလ္လိပတ္တေန ဧကဝါရံ ရဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဖလရဇနေ အကပ္ပိယံ နာမ နတ္ထိ၊ သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋတီတိ. ရဇနဝိနိစ္ဆယော.

ရဇနနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. ပတ္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၆၀. ဣဒါနိ ဘာဇနဝိကတိံ ဒဿေတုံ ‘‘ပတ္တော စာ’’တိ ဥဒ္ဓဋံ. ဧတ္ထ ပန ပဌမဂါထာ သုဝိညေယျာ.

၆၁. ဒုတိယေ ‘‘မဂဓနာဠိဒွယတဏ္ဍုလသာဓိတ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဝိဘတ္တိလောပံ အကတွာ ဂါထာဗန္ဓသုခတ္ထံ ‘‘မဂဓေ နာဠိဒွယတဏ္ဍုလသာဓိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ပစိတန္တိ အတ္ထော. ဧတ္ထ (ပါရာ. ၆၀၂၊ ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၀၂၊ ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ပတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) မဂဓနာဠိ နာမ အဍ္ဎတေရသပလံ ဂဏှာတိ. ဩဒနန္တိ ဧတ္ထ သဗ္ဗပ္ပကာရသမ္ပန္နံ အဝဿာဝိတောဒနံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဩဒနဿ စတုတ္ထဘာဂပ္ပမာဏံ နာတိဃနံ နာတိတနုကံ ဟတ္ထဟာရိယမုဂ္ဂသူပဉ္စ အာလောပဿ အာလောပဿ အနုရူပံ ယာဝ စရိမကာလောပပ္ပဟောနကံ မစ္ဆမံသာဒိဗျဉ္ဇနဉ္စ ယော ပတ္တော ဂဏှာတိ၊ သော ဥက္ကဋ္ဌော နာမာတိ အတ္ထော. သပ္ပိတေလတက္ကရသကဉ္ဇိကာဒီနိ ပန ဂဏနူပဂါနိ န ဟောန္တိ၊ တာနိ ဟိ ဩဒနဂတိကာနေဝ ဟောန္တိ၊ နေဝ ဟာပေတုံ၊ န ဝဍ္ဎေတုံ သက္ကောန္တိ. ဧဝမေတံ သဗ္ဗံ ပက္ခိတ္တံ သစေ ပတ္တဿ ဟေဋ္ဌိမရာဇိသမံ တိဋ္ဌတိ၊ သုတ္တေန ဝါ ဟီရေန ဝါ ဆိန္ဒန္တဿ သုတ္တဿ ဝါ ဟီရဿ ဝါ ဟေဋ္ဌိမန္တံ ဖုသတိ၊ အယံ ဥက္ကဋ္ဌော နာမ ပတ္တော. သစေ တံ ရာဇိံ အတိက္ကမိတွာ ထူပီကတံ တိဋ္ဌတိ၊ အယံ ဥက္ကဋ္ဌောမကော နာမ ပတ္တော. သစေ တံ ရာဇိံ န သမ္ပာပုဏာတိ၊ အန္တောဂတမေဝ ဟောတိ၊ အယံ ဥက္ကဋ္ဌုက္ကဋ္ဌော နာမ ပတ္တော.

၆၂. ‘‘မဇ္ဈိမော နာမ ပတ္တော နာဠိကောဒနံ ဂဏှာတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘မဇ္ဈိမော တဿုပဍ္ဎော ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထာပိ ဝုတ္တပ္ပကာရေန မဇ္ဈိမော မဇ္ဈိမောမကော မဇ္ဈိမုက္ကဋ္ဌောတိ ပတ္တတ္တိကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ဩမကော နာမ ပတ္တော ပတ္ထောဒနံ ဂဏှာတီ’’တိ (ပါရာ. ၆၀၂) ဝစနတော ‘‘တတောပဍ္ဎော’’တိ ဝုတ္တံ. မဂဓနာဠိယာ ဥပဍ္ဎနာဠိကောဒနဉ္စ တဒူပိယံ သူပံ ဗျဉ္ဇနဉ္စ ဂဏှာတိ၊ သော ဩမကော နာမ. ဣဓာပိ ဩမကော ဩမကောမကော ဩမကုက္ကဋ္ဌောတိ ပတ္တတ္တိကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣမေသု ပန နဝသု ပတ္တေသု ဥက္ကဋ္ဌုက္ကဋ္ဌော စ ဩမကောမကော စ အပတ္တော. ဧတေသု အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗကိစ္စံ နတ္ထိ၊ သေသာ သတ္တ ပတ္တာ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ၊ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာ စာတိ အတ္ထော.

၆၃. အတိရေကပတ္တောတိ (ပါရာ. ၆၀၁) အနဓိဋ္ဌိတော အဝိကပ္ပိတော. သကောတိ သသန္တကော. ကပ္ပေါတိ ကပ္ပိယော. အယမေဝေတ္ထ သင်္ခေပေါ – ယော ပတ္တော ကာကဏိကမတ္တဿာပိ မူလဿ ဒါတဗ္ဗဿ နတ္ထိတာယ သကော. အယောပတ္တော ပဉ္စဟိ ပါကေဟိ မတ္တိကာပတ္တော ဒွီဟိ ပါကေဟိ ပက္ကတ္တာ ကပ္ပေါ. သော ဒသာဟပရမံ ကာလံ အနဓိဋ္ဌိတော အဝိကပ္ပိတော ဓာရေယျောတိ.

၆၄. အစ္ဆေဒါဒယော စီဝရေ ဝုတ္တပ္ပဘေဒါယေဝ. ဆိဒ္ဒေနာတိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၀၈၊ ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ပတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ဧတ္ထ ယဿ ပတ္တဿ မုခဝဋ္ဋိတော ဟေဋ္ဌာ ဒွင်္ဂုလပ္ပဒေသေ ယေန ဆိဒ္ဒေန ကင်္ဂုသိတ္ထံ နိက္ခမတိ၊ တတ္တကေန ဆိဒ္ဒေန ဘိဇ္ဇတိ. တသ္မိံ ပန အယစုဏ္ဏာဒီဟိ ပဋိပါကတိကေ ကတေ ဒသာဟဗ္ဘန္တရေ ပုန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. ပတ္တာဓိဋ္ဌာနမုဇ္ဈတီတိ ပတ္တော အဓိဋ္ဌာနံ ဥဇ္ဈတိ.

၆၅. ဣဒါနိ ပရိဟရဏဝိဓိံ ဒဿေတုံ ‘‘ပတ္တံ န ပဋိသာမေယျ သောဒက’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. သောဒကံ (စူဠဝ. ၂၅၄) ပတ္တံ န ပဋိသာမေယျ၊ အာတပေ စ သောဒကံ ပတ္တံ န ဩတပေတိ အဓိပ္ပါယော. န နိဒဟေတိ နိရုဒကံ ကတွာပိ အတိကာလံ န နိဒဟေတိ အဓိပ္ပါယော. ဘုမျာတိ ဘူမိယံ. န ဌပေတိ တဋ္ဋိကာစမ္မခဏ္ဍာဒီသု ယေန ကေနစိ အနတ္ထတာယ ပံသုသက္ခရမိဿာယ ဘူမိယာ န ဌပေယျာတိ အတ္ထော. နော စ လဂ္ဂယေတိ ဧတ္ထပိ နာဂဒန္တာဒီသု (စူဠဝ. ၂၅၄) ယတ္ထ ကတ္ထစိ လဂ္ဂန္တဿ ဒုက္ကဋမေဝ.

၆၆. မိဍ္ဎန္တေတိ (စူဠဝ. ၂၅၄၊ စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၂၅၄) မိဍ္ဎပရိယန္တေ. သစေ ပန ပရိဝတ္တေတွာ တတ္ထေဝ ပတိဋ္ဌာတိ၊ ဧဝရူပါယ ဝိတ္ထိဏ္ဏာယ မိဍ္ဎိယာ အဗ္ဘန္တရပရိစ္ဆေဒေ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ န ပရိယန္တေ. ပရိဘဏ္ဍန္တေတိ ဗာဟိရပဿေ ကတာယ တနုကမိဍ္ဎိယာ အန္တေတိ အတ္ထော. အင်္ကေ ဝါတိ (စူဠဝ. ၂၅၄) ဒွိန္နံ ဦရူနံ မဇ္ဈေ. ဧတ္ထ ပန အံသဗဒ္ဓကေ အံသကူဋေ လဂ္ဂေတွာ အင်္ကေ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ န ဣတရထာ. အာတပတ္တကေတိ ဆတ္တေ. ဧတ္ထ ဘတ္တပူရောပိ အံသကူဋေ လဂ္ဂိတပတ္တောပိ ဌပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ.