၃. စီဝရနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၃၀. ဧဝံ ဂရုကေ သိက္ခိတဗ္ဗာကာရံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ စီဝရေသု ဒဿေတုံ ‘‘စီဝရ’’န္တိ ဥဒ္ဓဋံ. တတ္ထ ဇာတိတော ဆ စီဝရာနိ (မဟာဝ. ၃၃၉၊ ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၄၆၂-၄၆၃၊ ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ကထိနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ)၊ တာနိ ကာနီတိ စေ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ခေါမာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ခေါမံ နာမ ခေါမဝါကသုတ္တေဟိ ကတံ ဝတ္ထံ. သာဏံ နာမ သာဏဝါကေဟိ ကတံ ဝတ္ထံ. ဘင်္ဂံ နာမ ခေါမသုတ္တာဒီဟိ ပဉ္စဟိ မိဿေတွာ ကတံ ဝတ္ထံ. ပါဋေက္ကံ ဝါကမယမေဝ ဝါတိ ဝဒန္တိ. ကမ္ဗလံ နာမ မနုဿလောမံ ဝါဠလောမံ ဌပေတွာ လောမေဟိ ဝါယိတွာ ကတံ ဝတ္ထံ. ဆဠေတာနီတိ ဆ ဧတာနိ. သဟ အနုလောမေဟီတိ သာနုလောမာနိ. ဇာတိတော ပန ကပ္ပိယာနိ ဆ စီဝရာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

၃၁. ဣဒါနိ တေသံ အနုလောမာနိ ဒဿေတုံ ‘‘ဒုကူလ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၃၀၅) ဒုကူလံ သာဏဿ အနုလောမံ ဝါကမယတ္တာ. ပဋ္ဋုဏ္ဏန္တိ ပဋ္ဋုဏ္ဏဒေသေ ပါဏကေဟိ သဉ္ဇာတဝတ္ထံ. သောမာရဒေသေ၊ စီနဒေသေ ဇာတံ သောမာရစီနဇံ ပဋန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဣမာနိ တီဏိပိ ကောသေယျဿ အနုလောမာနိ ပါဏကေဟိ ကတသုတ္တမယတ္တာ. ဣဒ္ဓိဇန္တိ ဧဟိဘိက္ခူနံ ပုညိဒ္ဓိယာ နိဗ္ဗတ္တစီဝရံ. တံ ပန ခေါမာဒီနံ အညတရံ ဟောတိ. ကပ္ပရုက္ခေဟိ နိဗ္ဗတ္တံ ဇာလိနိယာ ဒေဝကညာယ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရဿ ဒိန္နဝတ္ထာဒိကံ ဒေဝဒိန္နံ. တမ္ပိ ခေါမာဒီဟိ နိဗ္ဗတ္တဝတ္ထသဒိသတ္တာ ဆန္နမ္ပိ အနုလောမံ ဟောတိယေဝ ကပ္ပါသိကဿ ဝါ၊ ဣဒ္ဓိဇမ္ပိ တထေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တဿ တဿာတိ ခေါမာဒိကဿ. အနုလောမိကန္တိ အနုရူပံ.

၃၂-၃၃. ဧဝံ ဇာတိတော သာနုလောမာနိ ဆ စီဝရာနိ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တေသု အဓိဋ္ဌာနာဒိကံ ဝိဓာနံ ဒဿေတုံ ‘‘တိစီဝရ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ကထိနသိကခါပဒဝဏ္ဏနာ၊ မဟာဝ. ၃၅၈) ဓိဋ္ဌာနတော ပုဗ္ဗေ တိစီဝရံ နာမ ပါဋေက္ကံ နတ္ထိ သင်္ဃာဋိအာဒိပ္ပဟောနကဿ ပစ္စတ္ထရဏာဒိဝသေနာပိ အဓိဋ္ဌာတုံ အနုညာတတ္တာ. တသ္မာ ‘‘တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌေယျ န ဝိကပ္ပေယျာ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ဣမံ သင်္ဃာဋိ’’န္တိ ဧဝံ နာမေ ဂဟိတေ ‘‘အဓိဋ္ဌာန’’မိစ္စေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ‘‘ဝိကပ္ပေမီ’’တိ ပန န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော. ဧဝံ သေသေသုပိ. မုခပုဉ္ဆနဉ္စ နိသီဒနဉ္စ မုခပုဉ္ဆနနိသီဒနံ. ကဏ္ဍုစ္ဆာဒိန္တိ ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိံ အဓိဋ္ဌေယျ၊ န ဝိကပ္ပေယျာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထာတိ ဣမေသု နဝသု စီဝရေသု. တိစီဝရန္တိ တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနနယေန အဓိဋ္ဌိတတိစီဝရံ. ဝိနာ အလဒ္ဓသမ္မုတိကော ဘိက္ခု အဝိပ္ပဝါသသမ္မုတိအလဒ္ဓဋ္ဌာနေ ဧကာဟမ္ပိ ဟတ္ထပါသံ ဝိဇဟိတွာ န ဝသေယျာတိ အတ္ထော. ‘‘န ဘိက္ခဝေ စာတုမာသံ နိသီဒနေန ဝိပ္ပဝသိတဗ္ဗံ၊ ယော ဝိပ္ပဝသေယျ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ခုဒ္ဒကက္ခန္ဓကေ (စူဠဝ. ၂၆၃) ဝုတ္တတ္တာ စာတုမာသံ နိသီဒနံ ဝိနာ န ဝသေယျာတိ အတ္ထော.

၃၄. ဣဒါနိ အဓိဋ္ဌာနဝိဓိံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣမံ သင်္ဃာဋိ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ မိစ္စဓိဋ္ဌယေတိ ဣတိ အဓိဋ္ဌယေ၊ ‘‘ဣမံ သင်္ဃာဋိံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိ ဧဝံ သင်္ဃာဋိံ အဓိဋ္ဌယေတိ အတ္ထော. အဟတ္ထပါသမေတန္တိ ဒူရေ ဌိတံ ပန ဌပိတောကာသံ သလ္လက္ခေတွာ သစေ ဧကံ၊ ‘‘ဧတ’’န္တိ၊ ဗဟူနိ စေ၊ ‘‘ဧတာနီ’’တိ ဝတွာ အဓိဋ္ဌယေတိ အတ္ထသမ္ဗန္ဓော. သေသေသုပိ အယံ နယောတိ ယထာ ‘‘ဣမံ သင်္ဃာဋိံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ ‘‘ဣမံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ၊ ဣမံ ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိ ဧဝံ အတ္တနော နာမေနေဝ ဝတွာ သမ္မုခါပိ ပရမ္မုခါပိ ဝုတ္တနယေန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

၃၅. ဣဒါနိ သစေ ပုဗ္ဗေ အဓိဋ္ဌိတံ တိစီဝရံ နိသီဒနံ ဝဿိကသာဋိကံ ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒီတိ ဣမေသု ဆသု စီဝရေသု အညတရံ စီဝရံ အတ္ထိ၊ ပုန တထာဝိဓံ စီဝရံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပရိဟရိတုံ ဣစ္ဆန္တေန ‘‘ဒွေ ပန န ဝဋ္ဋန္တီ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၄၆၉၊ ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ကထိနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တတ္တာ ပုဗ္ဗေ အဓိဋ္ဌိတံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘အဓိဋ္ဌဟန္တော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ၊ တံ ဥတ္တာနမေဝ. ပတ္တာဓိဋ္ဌဟနေ တထာတိ ‘‘ဣမံ ပတ္တံ၊ ဧတံ ပတ္တ’’န္တိ ဧဝံ နာမမတ္တမေဝ ဝိသေသော. သေသံ တာဒိသမေဝါတိ အတ္ထော.

၃၆. ဧတံ ဣမံ ဝ သင်္ဃာဋိံ သံသေတိ ဧတ္ထ သစေ အန္တောဂဗ္ဘေ ဝါ သာမန္တဝိဟာရေ ဝါ ဟောတိ၊ ဌပိတဋ္ဌာနံ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘ဧတံ သင်္ဃာဋိံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိ ဝါစာ ဘိန္ဒိတဗ္ဗာ၊ သစေ ဟတ္ထပါသေ ဟောတိ၊ ‘‘ဣမံ သင်္ဃာဋိ’’န္တိ တေသံ တေသံ နာမဝသေန ဝါစာ ဘိန္ဒိတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. ပစ္စုဒ္ဓါရေပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ ပန ‘‘ဒွေ စီဝရဿ အဓိဋ္ဌာနာ ကာယေန ဝါ အဓိဋ္ဌေတိ၊ ဝါစာယ ဝါ အဓိဋ္ဌေတီ’’တိ (ပရိ. ၃၂၂) ဝုတ္တတ္တာ သင်္ဃာဋိအာဒိကံ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ‘‘ဣမံ သင်္ဃာဋိံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိအာဒိနာ နယေန စိတ္တေန အာဘောဂံ ကတွာ ကာယဝိကာရံ ကရောန္တေန ကာယေန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ၊ ယေန ကေနစိ သရီရာဝယဝေန အဖုသန္တဿ န ဝဋ္ဋတိ. ဝါစာယ အဓိဋ္ဌဟန္တေန ဝစီဘေဒံ ကတွာဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. တထာ ပတ္တေပိ. ဝိဒူတိ ပဏ္ဍိတော.

၃၇-၈. ဣဒါနိ တေသံ ပမာဏပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတုံ ‘‘သင်္ဃာဋိ ပစ္ဆိမန္တေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဒီဃတော မုဋ္ဌိပဉ္စကတော (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၄၆၉၊ ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ကထိနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ပဋ္ဌာယ ‘‘တတြိဒံ သုဂတဿ သုဂတစီဝရပ္ပမာဏံ၊ ဒီဃသော နဝ ဝိဒတ္ထိယော သုဂတဝိဒတ္ထိယာ၊ တိရိယံ ဆ ဝိဒတ္ထိယော’’တိ (ပါစိ. ၅၄၈) ဧဝံ ဝုတ္တသုဂတစီဝရူနာပိ ဝဋ္ဋတိ. တိရိယံ ပန မုဋ္ဌိတ္တိကံ. စ-သဒ္ဒေန အတိရေကမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော. ဥတ္တရာသင်္ဂဿပိ ဧတဒေဝ ပမာဏန္တိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘တထာ ဧကံသိကဿာပီ’’တိ ဝုတ္တံ. အန္တရဝါသကဿ ပန ‘‘ပါရုပနေနပိ ဟိ သက္ကာ နာဘိံ ပဋိစ္ဆာဒေတု’’န္တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၄၆၉) အဋ္ဌကထာဝစနတော ‘‘ဒွိဟတ္ထော ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ.

၃၉. နိသီဒနဿ ဒီဃေနာတိ ဧတ္ထ (ပါစိ. ၅၃၁ အာဒယော၊ ပါစိ. အဋ္ဌ. ၅၃၁၊ ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. နိသီဒနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) နိသီဒနန္တိ သန္ထတသဒိသံ သန္ထရိတွာ ဧကသ္မိံ အန္တေ ဝုတ္တပ္ပမာဏေန ဒွီသု ဌာနေသု ဖာလေတွာ ကတာဟိ တီဟိ ဒသာဟိ ယုတ္တဿ ပရိက္ခာရဿေတံ နာမံ.

၄၀. ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိ (ပါစိ. ၅၃၈၊ မဟာဝ. ၃၅၄၊ ပါစိ. အဋ္ဌ. ၅၃၇၊ ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) နာမ ယဿ အဓောနာဘိဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလံ ကဏ္ဍု ဝါ ပိဠကာ ဝါ အဿာဝေါ ဝါ ထုလ္လကစ္ဆု ဝါ အာဗာဓော၊ တဿ ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထာယ အနုညာတံ စီဝရံ. ဂါထာယော သုဝိညေယျာဝ.

၄၁. အဍ္ဎတေယျာဝါတိ (ပါစိ. ၅၄၄) ဧတ္ထ တတော ဥဒ္ဓံ န ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော.

၄၂. ဧတ္ထာတိ သင်္ဃာဋိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဝဿိကသာဋိကာ၊ တာဝ ဒဿိတစီဝရေသူတိ အတ္ထော. တဒုတ္တရိန္တိ တတော တေသံ စီဝရာနံ ဝုတ္တပ္ပမာဏတော ဥတ္တရိံ ကရောန္တဿ ဆေဒနပါစိတ္တိ ဟောတီတိ ပါဌသေသော၊ တံ အတိရေကံ ဆိန္ဒိတွာ ပုန ပါစိတ္တိယံ ဒေသေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ပစ္စတ္ထရဏမုခစောဠာတိ ဧတ္ထ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာဝ မဟန္တံ ပစ္စတ္ထရဏံ အာကင်္ခတိ၊ တာဝ မဟန္တံ ပစ္စတ္ထရဏံ ကာတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၃) ဝုတ္တတ္တာ ပစ္စတ္ထရဏဿ ပမာဏပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ၊. မုခပုဉ္ဆနစောဠဿ ပန ဥက္ကဋ္ဌဝသေန ဝါ အန္တိမဝသေန ဝါ ပမာဏပရိစ္ဆေဒေါ န ဝုတ္တော၊ တသ္မာ တမ္ပိ အပ္ပမာဏိကံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အာကင်္ခိတပ္ပမာဏိကာ’’တိ၊ ဣစ္ဆိတပ္ပမာဏိကာတိ အတ္ထော. ယာဝ ဧကံ ဓောဝီယတိ၊ တာဝ အညံ ပရိဘောဂတ္ထာယ ဣစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ ဒွေပိ ဝဋ္ဋန္တိ.

၄၃. န ဒီပိတန္တိ ကတ္ထ န ဒီပိတံ? အဋ္ဌကထာသု. ကသ္မာတိ စေ? ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဘိက္ခူနံ ပရိပုဏ္ဏံ ဟောတိ တိစီဝရံ၊ အတ္ထော စ ဟောတိ ပရိဿာဝနေဟိပိ ထဝိကာဟိပိ. ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ. အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရိက္ခာရစောဠက’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၇) ဗဟူနံ ပတ္တထဝိကပရိဿာဝနာဒီနံ သင်္ဂဟဝသေန ဝုတ္တတ္တာ ပါဋေက္ကံ နိဓာနမုခန္တိ. ယသ္မာ ပန ဘဂဝတာ ‘‘ယံ ယံ လဗ္ဘတိ၊ တံ တံ ဣမိနာ ဝိဓာနေန အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပုန ယေန ယေန ပရိဿာဝနာဒိနာ အတ္ထော ဟောတိ၊ တံ တံ ကတွာ ဂဏှန္တူ’’တိ အနုကမ္ပာယ အနုညာတံ၊ တသ္မာ ဝိကပ္ပနုပဂပစ္ဆိမစီဝရပ္ပမာဏံ ထဝိကမ္ပိ ပဋပရိဿာဝနမ္ပိ ဗဟူနိပိ ဧကတော ကတွာ ‘‘ဣမာနိ စီဝရာနိ ပရိက္ခာရစောဠာနိ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိ ဝတွာ အဓိဋ္ဌာတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ. တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘တထာ ဝတွာ’’တိ၊ ‘‘ပရိက္ခာရစောဠ’’န္တိ ဝတွာတိ အတ္ထော. ဝိကပ္ပိယန္တိ ဝိကပ္ပနုပဂံ.

၄၄. အဟတကပ္ပါနန္တိ (မဟာဝ. ၃၄၈) ဧကဝါရံ ဓောဝိတကာနံ.

၄၅. ဥတုဒ္ဓဋာနန္တိ ဥတုတော ဒီဃကာလတော ဥဒ္ဓဋာနံ၊ ကတဝတ္ထကိစ္စာနံ ပိလောတိကာနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေသာတိ ဥတ္တရာသင်္ဂအန္တရဝါသကာ. ပံသု ဝိယ ကုစ္ဆိတဘာဝံ ပဋိက္ကူလဘာဝံ ဥလတိ ဂစ္ဆတီတိ ပံသုကူလံ၊ စောဠခဏ္ဍာနမေတံ နာမံ၊ တသ္မိံ ပံသုကူလေ ယထာရုစီတိ အတ္ထော. ကသ္မာတိ စေ? ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဟတာနံ ဒုဿာနံ အဟတကပ္ပါနံ ဒိဂုဏံ သင်္ဃာဋိံ ဧကစ္စိယံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ဧကစ္စိယံ အန္တရဝါသကံ၊ ဥတုဒ္ဓဋာနံ ဒုဿာနံ စတုဂ္ဂုဏံ သင်္ဃာဋိံ ဒိဂုဏံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ဒိဂုဏံ အန္တရဝါသကံ၊ ပံသုကူလေ ယာဝဒတ္ထံ၊ ပါပဏိကေ ဥဿာဟော ကရဏီယော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ၊ တသ္မာ သုသာနာဒီသု ပတိတပံသုကူလေ စ အန္တရာပဏေ ပတိတပိလောတိကစီဝရေ စ ပဋပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ၊ ပဋသတမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ.

၄၆. ဣဒါနိ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဆိန္နကံ သင်္ဃာဋိံ ဆိန္နကံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ဆိန္နကံ အန္တရဝါသက’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၄၅) ဝတွာ ပုန ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရဿ ဘိက္ခုနော တိစီဝရေ ကယိရမာနေ သဗ္ဗံ ဆိန္နကံ နပ္ပဟောတိ. ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ. အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒွေ ဆိန္နကာနိ ဧကံ အစ္ဆိန္နကန္တိ. ဒွေ ဆိန္နကာနိ ဧကံ အစ္ဆိန္နကံ နပ္ပဟောတိ. အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒွေ အစ္ဆိန္နကာနိ ဧကံ ဆိန္နကန္တိ. ဧကံ ဆိန္နကံ နပ္ပဟောတိ. အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနွာဓိကမ္ပိ အာရောပေတုံ. န စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဗ္ဗံ အစ္ဆိန္နကံ ဓာရေတဗ္ဗံ၊ ယော ဓာရေယျ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (မဟာဝ. ၃၆၀) ဧဝံ ဝုတ္တဝိဓာနံ ဒဿေတုံ ‘‘တီသူ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တဿ အတ္ထော – တီသု စီဝရေသု ယံ ဆိန္ဒိတွာ သိဗ္ဗိတုံ သဗ္ဗပစ္ဆိမပ္ပမာဏံ ပဟောတိ၊ တံ ဆိန္ဒိတဗ္ဗံ. သဗ္ဗေသု ပန အပ္ပဟောန္တေသု အနွာဓိကံ အာဒိယေယျာတိ. တတ္ထ အနွာဓိ နာမ အနုဝါတံ ဝိယ သံဟရိတွာ စီဝရဿ ဥပရိ သင်္ဃာဋိအာကာရေန အာရောပေတဗ္ဗံ. အာဂန္တုကပတ္တန္တိပိ ဝဒန္တိ. ဣဒံ ပန အပ္ပဟောနကေ အနုညာတံ. သစေ ပဟောတိ၊ န ဝဋ္ဋန္တိ၊ ဆိန္ဒိတဗ္ဗမေဝ. အနာဒိဏ္ဏန္တိ အနာရောပိတံ အနွာဓိကံ. န ဓာရေယျာတိ တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနဝသေန အဓိဋ္ဌဟိတွာ န ဓာရေတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော.

၄၇-၈. ဣဒါနိ ဥဒေါသိတသိက္ခာပဒနယံ ဒဿေတုံ ‘‘ဂါမေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ပန သစေ ဂါမော (ပါရာ. ၄၇၈၊ ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၄၇၇-၄၇၈၊ ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ဥဒေါသိတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ဧကဿ ရညော ဝါ ဘောဇကဿ ဝါ ဝသေန ဧကကုလဿ ဟောတိ၊ ပါကာရာဒိနာ ပရိက္ခိတ္တတ္တာ ဧကူပစာရော စ၊ ဧဝရူပေ ဂါမေ စီဝရံ နိက္ခိပိတွာ တသ္မိံ ဂါမေ ယထာရုစိတဋ္ဌာနေ ဝသိတုံ လဗ္ဘတိ. သစေ သော ဂါမော အပရိက္ခိတ္တော၊ ယသ္မိံ ဃရေ စီဝရံ နိက္ခိတ္တံ ဟောတိ၊ တသ္မိံ ဃရေ ဝသိတဗ္ဗံ၊ တဿ ဝါ ဃရဿ သမန္တတော ဟတ္ထပါသာ န ဝိဇဟိတဗ္ဗံ.

သစေ သော ဂါမော ဝေသာလိကုသိနာရာဒယော ဝိယ နာနာရာဇူနံ ဝါ ဘောဇကာနံ ဝါ ဟောတိ၊ ဝုတ္တပ္ပကာရေန ပရိက္ခိတ္တော စ၊ ဧဝရူပေ ဂါမေ ယသ္မိံ ဃရေ စီဝရံ နိက္ခိတ္တံ၊ တသ္မိံ ဃရေ ဝါ ဝတ္ထဗ္ဗံ. ယဿာ ဝီထိယာ တံ ဃရံ ဟောတိ၊ တဿာ ဝီထိယာ တဿ ဃရဿ သမ္မုခါဋ္ဌာနေ သဘာယေ ဝါ နဂရဒွါရေ ဝါ ဝတ္ထဗ္ဗံ၊ တေသံ သဘာယဒွါရာနံ ဟတ္ထပါသာ ဝါ န ဝိဇဟိတဗ္ဗံ. သစေ အပရိက္ခိတ္တော၊ ယသ္မိံ ဃရေ နိက္ခိတ္တံ၊ တတ္ထ ဝါ တဿ ဟတ္ထပါသေ ဝါ ဝတ္ထဗ္ဗံ.

နိဝေသနာဒယော ဟမ္မိယပရိယောသာနာ ဂါမပရိက္ခေပတော ဗဟိ သန္နိဝိဋ္ဌာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣတရထာ တေသံ ဂါမဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတတ္တာ ဂါမဿ ဧကကုလနာနာကုလဧကူပစာရနာနူပစာရတာဝသေနေဝ ဝိနိစ္ဆယော ဝတ္တဗ္ဗော သိယာ. နိဝေသနာဒီနံ ဝသေနေဝ ပါဠိယံ (ပါရာ. ၄၇၈ အာဒယော) အတ္ထော ဝိဘတ္တော၊ န ဂါမဝသေန. ဥဒေါသိတဝိနိစ္ဆယေ အယံ နယော ဝုတ္တောယေဝ.

နိဝေသနေတိ ဧတ္ထ သစေ ဧကကုလဿ နိဝေသနံ ဟောတိ ပရိက္ခိတ္တဉ္စ၊ အန္တောနိဝေသနေ စီဝရံ နိက္ခိပိတွာ အန္တောနိဝေသနေ ဝတ္ထဗ္ဗံ. အပရိက္ခိတ္တဉ္စေ ဟောတိ၊ ယသ္မိံ ဂဗ္ဘေ စီဝရံ နိက္ခိတ္တံ၊ တသ္မိံ ဝတ္ထဗ္ဗံ၊ တဿ ဂဗ္ဘဿ ဟတ္ထပါသာ ဝါ န ဝိဇဟိတဗ္ဗံ. သစေ နာနာကုလဿ ဟောတိ ပရိက္ခိတ္တဉ္စ၊ ယသ္မိံ ဂဗ္ဘေ စီဝရံ နိက္ခိတ္တံ၊ တသ္မိံ ဂဗ္ဘေ ဝတ္ထဗ္ဗံ၊ သဗ္ဗေသံ သာဓာရဏဒွါရမူလေ ဝါ တေသံ ဂဗ္ဘဒွါရမူလေ ဝါ တေသံ ဂဗ္ဘဒွါရမူလာနံ ဝါ ဟတ္ထပါသာ န ဝိဇဟိတဗ္ဗံ. အပရိက္ခိတ္တဉ္စေ ဟောတိ၊ ယသ္မိံ ဂဗ္ဘေ စီဝရံ နိက္ခိတ္တံ၊ တသ္မိံ ဂဗ္ဘေ ဝတ္ထဗ္ဗံ၊ ဟတ္ထပါသာ ဝါ န ဝိဇဟိတဗ္ဗံ.

ဥဒေါသိတောတိ ယာနာဒီနံ ဘဏ္ဍာနံ သာလာ. ပါသာဒေါတိ ဒီဃပါသာဒေါ. ဟမ္မိယန္တိ မုဏ္ဍစ္ဆဒနပါသာဒေါ. နာဝါ ပန ထလံ အာရောပေတွာ နိက္ခိတ္တာပိ ဟောတိ၊ သမုဒ္ဒေ ဌိတာပိ. သစေ ဧကကုလဿ နာဝါ ဟောတိ၊ အန္တောနာဝါယ စီဝရံ နိက္ခိပိတွာ အန္တောနာဝါယ ဝတ္ထဗ္ဗံ. နာနာကုလဿ နာဝါ ဟောတိ နာနာဂဗ္ဘာ နာနာဩဝရကာ၊ ယသ္မိံ ဩဝရကေ စီဝရံ နိက္ခိတ္တံ၊ တသ္မိံ ဝတ္ထဗ္ဗံ၊ စီဝရဿ ဟတ္ထပါသာ ဝါ န ဝိဇဟိတဗ္ဗံ.

အဋ္ဋောတိ ပဋိရာဇာဒီနံ ပဋိဗာဟနတ္ထံ ဣဋ္ဌကာဟိ ကတော ဗဟလဘိတ္တိကော စတုပဉ္စဘူမိကော ပတိဿယဝိသေသော. မာဠောတိ ဧကကူဋသင်္ဂဟိတော စတုရဿပါသာဒေါ. ဣမေသု ပန ဥဒေါသိတာဒီသု မာဠပရိယောသာနေသု နိဝေသနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော. နိဝေသနန္တိ ပန ဥဒေါသိတာဒီနံ ဝသေန အကတာယ ပတိဿယဝိကတိယာ အဓိဝစနံ.

အာရာမော နာမ ပုပ္ဖါရာမဖလာရာမာဒိကော. သစေ ဧကကုလဿ အာရာမော ဟောတိ ပရိက္ခိတ္တော စ၊ အန္တောအာရာမေ စီဝရံ နိက္ခိပိတွာ အန္တောအာရာမေ ဝတ္ထဗ္ဗံ. သစေ အပရိက္ခိတ္တော၊ စီဝရဿ ဟတ္ထပါသာ န ဝိဇဟိတဗ္ဗံ. သစေ နာနာကုလဿ အာရာမော ဟောတိ ပရိက္ခိတ္တော စ၊ ဒွါရမူလေ ဝါ ဝတ္ထဗ္ဗံ၊ ဒွါရမူလဿ ဟတ္ထပါသာ ဝါ န ဝိဇဟိတဗ္ဗံ. အပရိက္ခိတ္တော စေ၊ စီဝရဿ ဟတ္ထပါသာ န ဝိဇဟိတဗ္ဗံ.

သတ္ထော နာမ ဇင်္ဃသတ္ထသကဋသတ္ထာနမညတရော. သစေ ဧကကုလဿ သတ္ထော ဟောတိ၊ သတ္ထေ စီဝရံ နိက္ခိပိတွာ ပုရတော ဝါ ပစ္ဆတော ဝါ သတ္တဗ္ဘန္တရာ န ဝိဇဟိတဗ္ဗာ၊ ပဿတော အဗ္ဘန္တရံ န ဝိဇဟိတဗ္ဗံ. အဗ္ဘန္တရံ နာမ အဋ္ဌဝီသတိဟတ္ထံ ဟောတိ. သစေ ဂစ္ဆန္တော သတ္ထော သကဋေ ဝါ ဘဂ္ဂေ၊ ဂေါဏေ ဝါ နဋ္ဌေ အန္တရာ ဆိဇ္ဇတိ၊ ယသ္မိံ ကောဋ္ဌာသေ စီဝရံ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ၊ တတ္ထ ဝသိတဗ္ဗံ. သစေ နာနာကုလဿ ဟောတိ၊ သတ္ထေ စီဝရံ နိက္ခိပိတွာ စီဝရဿ ဟတ္ထပါသာ န ဝိဇဟိတဗ္ဗံ.

ခေတ္တခလေသု အာရာမေ ဝုတ္တသဒိသောဝ ဝိနိစ္ဆယော. ဒုမေတိ ရုက္ခမူလေ. သစေ ဧကကုလဿ ရုက္ခမူလံ ဟောတိ၊ ယံ မဇ္ဈနှိကကာလေ သမန္တာ ဆာယာ ဖရတိ၊ တသ္မိံ ဌာနေ အဝိရဠေ ပဒေသေ တဿ ဆာယာယ ဖုဋ္ဌောကာသဿ အန္တော ဧဝ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. သစေ ဝိရဠသာခဿ ပန ရုက္ခဿ အာတပေန ဖုဋ္ဌောကာသေ ဌပေတိ၊ အရုဏုဂ္ဂမနေ သစေ သော ဘိက္ခု တဿ ဟတ္ထပါသေ န ဟောတိ၊ အညသ္မိံ ဝါ ဌာနေ တဿ ဆာယာယပိ ဟောတိ၊ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိယေဝ. နာနာကုလဿ စေ ဟောတိ၊ စီဝရဿ ဟတ္ထပါသာ န ဝိဇဟိတဗ္ဗံ.

အဇ္ဈောကာသေ ပန ဝိဉ္ဈာဋဝီအာဒီသု အရညေသုပိ သမုဒ္ဒမဇ္ဈေ မစ္ဆဗန္ဓာနံ အဂမနပထေသု ဒီပကေသုပိ စီဝရံ ဌပေတွာ တတော သမန္တာ သတ္တဗ္ဘန္တရေ ပဒေသေ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝသိတဗ္ဗံ. သစေ သတ္တဗ္ဘန္တရတော ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ အတိက္ကမိတွာ အရုဏံ ဥဋ္ဌပေတိ၊ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ.

ဧတ္ထ ပန ပါဠိယံ ‘‘ဂါမော ဧကူပစာရော နာနူပစာရော’’တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၄၇၇) အဝိသေသေန မာတိကံ နိက္ခိပိတွာပိ ဂါမနိဝေသနဥဒေါသိတခေတ္တဓညကရဏအာရာမဝိဟာရာနံ ဧကူပစာရနာနူပစာရတာ ‘‘ဂါမော ဧကူပစာရော နာမ ဧကကုလဿ ဂါမော ဟောတိ ပရိက္ခိတ္တော စ အပရိက္ခိတ္တော စာ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၄၇၈) ပရိက္ခိတ္တာပရိက္ခိတ္တဝသေန ဝိဘတ္တာ. အဋ္ဋမာဠပါသာဒဟမ္မိယနာဝါသတ္ထရုက္ခမူလအဇ္ဈောကာသာနမ္ပိ ဧဝံ အဝတွာ ‘‘ဧကကုလဿ အဋ္ဋော ဟောတိ၊ နာနာကုလဿ အဋ္ဋော ဟောတီ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၄၈၄) နယေန ဧကကုလနာနာကုလဝသေန စ အန္တေ ‘‘အဇ္ဈောကာသော ဧကူပစာရော နာမ အဂါမကေ အရညေ သမန္တာ သတ္တဗ္ဘန္တရာ ဧကူပစာရော၊ တတော ပရံ နာနူပစာရော’’တိ (ပါရာ. ၄၉၄) စ ဧဝံ ဧကူပစာရနာနူပစာရတာ ဝိဘတ္တာ. တသ္မာ ဂါမာဒီသု ပရိက္ခိတ္တံ ဧကူပစာရံ၊ အပရိက္ခိတ္တံ နာနူပစာရန္တိ စ အဋ္ဋာဒီသု ယံ ဧကကုလဿ၊ တံ ဧကူပစာရံ နာနာကုလဿ နာနူပစာရန္တိ စ ဂဟေတဗ္ဗံ. အဇ္ဈောကာသပဒေ ဝုတ္တနယေန ဂဟေတဗ္ဗံ.

ဘိက္ခုသမ္မုတိယာညတြာတိ ယံ ဂိလာနဿ ဘိက္ခုနော စီဝရံ အာဒါယ ပက္ကမိတုံ အသက္ကောန္တဿ ဉတ္တိဒုတိယေန ကမ္မေန အဝိပ္ပဝါသသမ္မုတိ ဒီယတိ၊ တံ ဌပေတွာတိ အတ္ထော. လဒ္ဓသမ္မုတိကဿ ပန ယာဝ ရောဂေါ န ဝူပသမ္မတိ၊ တသ္မိံ ဝူပသန္တေ အညော ဝါ ကုပ္ပတိ၊ အနာပတ္တိယေဝ.

၄၉. ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိံ ယာဝ အာဗာဓာ အဓိဋ္ဌာတုံ၊ တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတုံ. ဝဿိကသာဋိကံ ဝဿာနံ စာတုမာသံ အဓိဋ္ဌာတုံ၊ တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၈) ဝုတ္တတ္တာ ရောဂပရိယန္တာ ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိ၊ ဝဿာနပရိယန္တာ ဝဿိကသာဋိကာတိ အတ္ထော. သေသာတိ တိစီဝရာဒယော ကာလဝသေန အပရိယန္တိကာတိ အတ္ထော.

၅၀. ပစ္စတ္ထရဏာဒိတ္တယံ သဒသမ္ပိ အဒသမ္ပိ ရတ္တမ္ပိ အရတ္တမ္ပိ အာဒိဏ္ဏကပ္ပမ္ပိ အနာဒိဏ္ဏကပ္ပမ္ပိ လဗ္ဘတီတိ အတ္ထော. နိသီဒနန္တိ နိသီဒနဉ္စ ရတ္တံ အနာဒိဏ္ဏကပ္ပဉ္စ လဗ္ဘတီတိ အဓိပ္ပါယော. ပစ္စတ္ထရဏပရိက္ခာရမုခပုဉ္ဆနစောဠာနိ ပန နီလမ္ပိ ပီတကမ္ပိ လောဟိတကမ္ပိ ပုပ္ဖဒသာဒိကမ္ပိ ဝဋ္ဋန္တိ၊ တသ္မာ ‘‘သဒသမ္ပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧဝရူပံ ပန နိဝါသေတုံ ဝါ ပါရုပိတုံ ဝါ န ဝဋ္ဋတိ၊ ကေဝလံ ပစ္စတ္ထရဏာဒိဝသေန အဓိဋ္ဌာနမတ္တံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ.

၅၁. တိစီဝရံ ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိ ဝဿိကသာဋိကာတိ ဣဒံ ပန သေသစီဝရပဉ္စကံ အဒသံ ရဇိတံယေဝ ကပ္ပတိ၊ တဉ္စ အာဒိဏ္ဏကပ္ပမေဝါတိ အတ္ထော. သဒသံဝ နိသီဒနန္တိ ဣဒံ ပန ပုဗ္ဗေ ‘‘သဒသမ္ပီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တတ္တာ အဒသမ္ပိ နိသီဒနံ ဝဋ္ဋတီတိ သမ္မောဟနိဝါရဏတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ ဝဒန္တိ.

၅၂. အနဓိဋ္ဌိတန္တိ တိစီဝရာဒိဝသေန အနဓိဋ္ဌိတံ. အနိဿဋ္ဌံ နာမ အညေသံ အဝိဿဇ္ဇိတံ၊ တံ ပန ဝိကပ္ပေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော.

ဣဒါနိ ဝိကပ္ပနုပဂဿ ပမာဏံ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေန ဒဿေတုံ ‘‘ဟတ္ထဒီဃ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာယာမေန အဋ္ဌင်္ဂုလံ သုဂတင်္ဂုလေန စတုရင်္ဂုလဝိတ္ထတံ ပစ္ဆိမံ စီဝရံ ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၈) ဝုတ္တတ္တာ ဒီဃတော ဧကဟတ္ထံ ပုထုလတော ဥပဍ္ဎဟတ္ထံ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော.

၅၃. တိစီဝရဿာတိ ဝိနယတိစီဝရဿ၊ န ဓုတင်္ဂတိစီဝရဿ. တဿ ပန ဣမေသု နဝသု စီဝရတ္တယမေဝ လဗ္ဘတိ၊ န အညံ လဗ္ဘတိ. သဗ္ဗမေတန္တိ သဗ္ဗံ အဓိဋ္ဌာနဝိဓာနဉ္စ ပရိဟရဏဝိဓာနဉ္စာတိ အတ္ထော. ပရိက္ခာရစောဠိယော သဗ္ဗန္တိ တိစီဝရာဒိကံ နဝဝိဓမ္ပိ စီဝရံ. တထာ ဝတွာတိ ‘‘ပရိက္ခာရစောဠ’’န္တိ ဝတွာ. အဓိဋ္ဌတီတိ အဓိဋ္ဌာတိ. ကိံ ပန တိစီဝရံ ပရိက္ခာရစောဠံ အဓိဋ္ဌာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ? အာမ ဝဋ္ဋတိ၊ ‘‘ပရိက္ခာရစောဠံ နာမ ပါဋေက္ကံ နိဓာနမုခမေတန္တိ တိစီဝရံ ပရိက္ခာရစောဠံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဥဒေါသိတသိက္ခာပဒေ ပန တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပရိဟရန္တဿ ပရိဟာရော ဝုတ္တော’’တိ အဋ္ဌကထာယံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၄၆၉) ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ တိစီဝရံ ပရိက္ခာရစောဠံ အဓိဋ္ဌဟန္တေန ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ပုန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ.

၅၄. ဣဒါနိ ဧတေသံ အဓိဋ္ဌာနဝိဇဟနာကာရံ ဒဿေတုံ ‘‘အစ္ဆေဒဝိဿဇ္ဇနဂါဟဝိဗ္ဘမာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အစ္ဆေဒေါတိ စောရာဒီဟိ အစ္ဆိန္ဒနံ. ဝိဿဇ္ဇနန္တိ အညေသံ ဒါနံ. ကထံ ပန ဒိန္နံ၊ ကထံ ဂဟိတံ သုဒိန္နံ သုဂ္ဂဟိတဉ္စ ဟောတီတိ? သစေ ‘‘ဣဒံ တုယှံ ဒေမိ ဒဒါမိ ဒဇ္ဇာမိ ဩဏောဇေမိ ပရိစ္စဇာမိ နိဿဇ္ဇာမိ ဝိဿဇ္ဇာမီ’’တိ ဝါ ‘‘ဣတ္ထန္နာမဿ ဒေမိ။ပေ။ ဝိဿဇ္ဇာမီ’’တိ ဝါ ဝဒတိ၊ သမ္မုခါပိ ပရမ္မုခါပိ ဒိန္နံယေဝ ဟောတိ. ‘‘တုယှံ ဂဏှာဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘မယှံ ဂဏှာမီ’’တိ ဝဒတိ၊ သုဒိန္နံ သုဂ္ဂဟိတဉ္စ. ‘‘တဝ သန္တကံ ကရောဟိ၊ တဝ သန္တကံ ဟောတု၊ တဝ သန္တကံ ကရိဿတီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘မမသန္တကံ ကရောမိ၊ မမ သန္တကံ ဟောတု၊ မမ သန္တကံ ကရိဿာမီ’’တိ ဝဒတိ၊ ဒုဒ္ဒိန္နံ ဒုဂ္ဂဟိတဉ္စ. သစေ ပန ‘‘တဝ သန္တကံ ကရောဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ၊ မယှံ ဂဏှာမီ’’တိ ဂဏှာတိ၊ သုဂ္ဂဟိတံ.

ဂါဟောတိ ဝိဿာသဂ္ဂါဟော (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၁၃၁). သော ပန ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော – ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတဿ ဝိဿာသံ ဂဟေတုံ. သန္ဒိဋ္ဌော စ ဟောတိ၊ သမ္ဘတ္တော စ၊ အာလပိတော စ၊ ဇီဝတိ စ၊ ဇာနာတိ စ ‘ဂဟိတေ မေ အတ္တမနော ဘဝိဿတီ’’’တိ (မဟာဝ. ၃၅၆). တတ္ထ သန္ဒိဋ္ဌောတိ ဒိဋ္ဌမတ္တကမိတ္တော. သမ္ဘတ္တောတိ ဒဠှမိတ္တော. အာလပိတောတိ ‘‘မမ သန္တကံ ယံ ဣစ္ဆသိ၊ တံ ဂဏှေယျာသိ၊ အာပုစ္ဆိတွာ ဂဟဏေ ကာရဏံ နတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တော. ဇီဝတီတိ အနုဋ္ဌာနသေယျာယ သယိတောပိ ယာဝ ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒံ န ပါပုဏာတိ. ဂဟိတေ စ အတ္တမနောတိ ဂဟိတေ စ တုဋ္ဌစိတ္တော. ဧဝရူပဿ သန္တကံ ‘‘ဂဟိတေ မေ အတ္တမနော ဘဝိဿတီ’’တိ ဇာနန္တေန ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ. အနဝသေသပရိယာဒါနဝသေန စေတာနိ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ ဝုတ္တာနိ၊ ဝိဿာသဂ္ဂါဟော ပန တီဟိ အင်္ဂေဟိ ရုဟတိ. ကထံ? သန္ဒိဋ္ဌော ဇီဝတိ ဂဟိတေ အတ္တမနော၊ သမ္ဘတ္တော ဇီဝတိ ဂဟိတေ အတ္တမနော၊ အာလပိတော ဇီဝတိ ဂဟိတေ အတ္တမနောတိ ဧဝံ.

ယော ပန ဇီဝတိ၊ န စ ဂဟိတေ အတ္တမနော ဟောတိ၊ တဿ သန္တကံ ဝိဿာသဘာဝေန ဂဟိတမ္ပိ ပုန ဒါတဗ္ဗံ. ဒဒန္တေန မတကဓနံ တာဝ ယေ တဿ ဓနေ ဣဿရာ ဂဟဋ္ဌာ ဝါ ပဗ္ဗဇိတာ ဝါ၊ တေသံ ဒါတဗ္ဗံ. ယော ပန ပဌမံယေဝ ‘‘သုဋ္ဌု ကတံ တယာ မမ သန္တကံ ဂဏှန္တေနာ’’တိ ဝစီဘေဒေန ဝါ စိတ္တုပ္ပါဒမတ္တေန ဝါ အနုမောဒိတွာ ပစ္ဆာ ကေနစိ ကာရဏေန ကုပိတော၊ သော ပစ္စာဟရာပေတုံ န လဘတိ. ယောပိ အဒါတုကာမော၊ စိတ္တေန ပန အဓိဝါသေတိ၊ န ကိဉ္စိ ဝဒတိ၊ သောပိ ပုန ပစ္စာဟရာပေတုံ န လဘတိ. ယော ပန ‘‘မယာ တုမှာကံ သန္တကံ ဂဟိတ’’န္တိ ဝါ ‘‘ပရိဘုတ္တ’’န္တိ ဝါ ဝုတ္တေ နာဓိဝါသေတိ၊ ‘‘ပဋိဒေဟီ’’တိ ဘဏတိ၊ သော ပစ္စာဟရာပေတုံ လဘတိ.

ဝိဗ္ဘမာတိ ဣမိနာ ဘိက္ခုနိယာယေဝ အဓိဋ္ဌာနဝိဇဟနံ ဂဟိတံ ဟောတိ. သာ ပန ယဒါ ဝိဗ္ဘမတိ၊ တဒါ အဿမဏီ ဟောတိ. ဘိက္ခု ပန ဝိဗ္ဘမန္တောပိ ယာဝ သိက္ခံ န ပစ္စက္ခာတိ၊ တာဝ ဘိက္ခုယေဝါတိ အဓိဋ္ဌာနံ န ဝိဇဟတီတိ. လိင်္ဂသိက္ခာတိ လိင်္ဂပရိဝတ္တနဉ္စ သိက္ခာပစ္စက္ခာနဉ္စာတိ အတ္ထော. သဗ္ဗေသူတိ နဝသု စီဝရေသု. အဓိဋ္ဌာနဝိယောဂကာရဏာတိ အဓိဋ္ဌာနဝိဇဟနကာရဏာ၊ ဣမေသု အညတရေန အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတီတိ အတ္ထော.

ကိဉ္စ ဘိယျော (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၄၆၉) – တိစီဝရဿ ပန ဝိနိဗ္ဗိဒ္ဓဆိဒ္ဒဉ္စ အဓိဋ္ဌာနဝိဇဟနံ ကရောတီတိ အတ္ထော. တတ္ထ သင်္ဃာဋိဥတ္တရာသင်္ဂါနံ ဒီဃန္တတော ဝိဒတ္ထိပ္ပမာဏဿ တိရိယန္တတော အဋ္ဌင်္ဂုလပ္ပမာဏဿ ပဒေသဿ ဩရတော ကနိဋ္ဌင်္ဂုလိနခပိဋ္ဌိပ္ပမာဏကံ ဆိဒ္ဒံ အဓိဋ္ဌာနံ ဘိန္ဒတိ. အန္တရဝါသကဿ ဒီဃန္တတော ဝိဒတ္ထိပ္ပမာဏဿေဝ တိရိယန္တတော စတုရင်္ဂုလပ္ပမာဏဿ ပဒေသဿ ဩရတော ဆိဒ္ဒံ အဓိဋ္ဌာနံ ဘိန္ဒတိ၊ ပရတော ပန န ဘိန္ဒတိ. တသ္မာ ဆိဒ္ဒေ ဇာတေ တိစီဝရံ အတိရေကစီဝရံ ဟောတိ၊ သူစိကမ္မံ ကတွာ ပုန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. ဣတရေသံ ပန ဆိဒ္ဒေန ဝိဇဟနံ နာမ နတ္ထိ. ယော ပန တိစီဝရေပိ ဒုဗ္ဗလဋ္ဌာနေ ပဌမံ အဂ္ဂဠံ ဒတွာ ပစ္ဆာ ဒုဗ္ဗလဋ္ဌာနံ ဆိန္ဒိတွာ အပနေတိ၊ အဓိဋ္ဌာနံ န ဘိဇ္ဇတိ. မဏ္ဍလပရိဝတ္တနေပိ ဧသေဝ နယော. ယော ပန ဥဘော ကောဋိယော မဇ္ဈေ ကရောန္တော သစေ ပဌမံ ဆိန္ဒိတွာ ပစ္ဆာ ဃဋေတိ၊ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတိ၊ အထ ဃဋေတွာ ဆိန္ဒတိ၊ န ဝိဇဟတိ. ရဇကေဟိ ဓောဝါပေတွာ သေတကံ ကရောန္တဿာပိ န ဝိဇဟတိ ဧဝ.

၅၅. ဣဒါနိ အကပ္ပိယစီဝရာနိ ဒဿေတုံ ‘‘ကုသဝါကဖလကာနီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ကုသစီရံ (မဟာဝ. ၃၇၁၊ မဟာဝ. အဋ္ဌ. ) နာမ ကုသေ ဂန္ထေတွာ ကတစီဝရံ. ဝါကစီရံ နာမ တာပသာနံ ဝက္ကလံ. ဖလကစီရံ နာမ ဖလကာနိ သိဗ္ဗိတွာ ကတစီဝရံ. ကေသကမ္ဗလန္တိ ကေသေဟိ တန္တံ ဝါယိတွာ ကတကမ္ဗလံ. ဝါလကမ္ဗလန္တိ စမရဝါလေဟိ ဝါယိတွာ ကတကမ္ဗလံ. ဥလူကပက္ခန္တိ ဥလူကသကုဏဿ ပက္ခေဟိ ကတနိဝါသနံ. အဇိနက္ခိပန္တိ သလောမံ သခုရံ အဇိနမိဂစမ္မံ. ဣမေသု သတ္တသု ဝတ္ထေသု ယံ ကိဉ္စိ ဓာရယတော ထုလ္လစ္စယန္တိ အတ္ထော. ယထာ ဣမေသု ထုလ္လစ္စယံ၊ တထာ အက္ကနာဠံ နိဝါသေန္တဿ. အက္ကနာဠံ နာမ အက္ကဒဏ္ဍေ ဝါကာဒီဟိ ဂန္ထေတွာ ကတစီဝရံ. ‘‘န ဘိက္ခဝေ အက္ကနာဠံ နိဝါသေတဗ္ဗံ၊ ယော နိဝါသေယျ၊ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ (မဟာဝ. ၃၇၁) ဟိ ဝုတ္တံ.

၅၆. ကဒလေရကက္ကဒုဿေ ပေါတ္ထကေ စာပီတိ ဧတ္ထ ကဒလိဧရကအက္ကမကစိဝါကေဟိ ကတာနိ ဝတ္ထာနိ ဧဝံ ဝုတ္တာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဧတေသု ပေါတ္ထကောယေဝ ပါဠိယံ အာဂတော၊ ဣတရာနိ တဂ္ဂတိကတ္တာ အဋ္ဌကထာသု ပဋိက္ခိတ္တာနိ. ဣမေသု စတူသုပိ ဒုက္ကဋမေဝ. ‘‘န ဘိက္ခဝေ နဂ္ဂိယံ တိတ္ထိယသမာဒါနံ သမာဒိယိတဗ္ဗံ၊ ယော သမာဒိယေယျ၊ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ (မဟာဝ. ၃၇၀) ဝုတ္တတ္တာ နဂ္ဂိယမ္ပိ န ကပ္ပတိ ဧဝ. သဗ္ဗမေဝ နီလကံ သဗ္ဗနီလကံ. ဧဝံ သေသေသုပိ. ဧတ္ထ နီလံ ဥမာပုပ္ဖဝဏ္ဏံ ဟောတိ. မဉ္ဇေဋ္ဌကံ မဉ္ဇေဋ္ဌကဝဏ္ဏမေဝ. ပီတကံ ကဏိကာရပုပ္ဖဝဏ္ဏံ. လောဟိတကံ ဇယသုမနပုပ္ဖဝဏ္ဏံ. ကဏှကံ အဒ္ဒါရိဋ္ဌကဝဏ္ဏံ.

၅၇. မဟာရင်္ဂံ နာမ သတပဒိပိဋ္ဌိဝဏ္ဏံ. မဟာနာမံ နာမ ရတ္တသမ္ဘိန္နဝဏ္ဏံ ဟောတိ. ပဒုမပုပ္ဖဝဏ္ဏန္တိပိ ဝုတ္တံ၊ မန္ဒရတ္တန္တိ အတ္ထော. တိရီဋကေတိ ရုက္ခတစေ. အစ္ဆိန္နဒီဃဒသကေတိ သဗ္ဗသော အစ္ဆိန္နဒသကေ စ မဇ္ဈေ ဆိန္နဒသကေ စာတိ အတ္ထော. အညမညံ သံသိဗ္ဗိတွာ ကတဒသံ ဖလဒသံ နာမ. ကေတကပုပ္ဖါဒိပုပ္ဖသဒိသာဟိ ဒသာဟိ ယုတ္တံ ပုပ္ဖဒသံ နာမ. ဧတေသုပိ ‘‘ပေါတ္ထကေ စာပီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တအပိ-သဒ္ဒေန ဒုက္ကဋန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တထာတိ ယထာ ဧတေသု ကဒလိဒုဿာဒီသု ပုပ္ဖဒသာဝသာနေသု ဒုက္ကဋံ၊ တထာ ကဉ္စုကဝေဌနေသုပိ ယံ ကိဉ္စိ ဓာရေန္တဿ ဒုက္ကဋန္တိ အတ္ထော.

ဧတေသု ပန အယံ ဝိနိစ္ဆယော (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၃၇၂) – သဗ္ဗနီလကာဒီနိ ရဇနာနိ ဝမေတွာ ပုန ရဇိတွာ ဓာရေတဗ္ဗာနိ၊ န သက္ကာ စေ ဝမေတုံ၊ ပစ္စတ္ထရဏာဒီနိ ဝါ ကာရေတဗ္ဗာနိ၊ တိပဋ္ဋစီဝရဿ မဇ္ဈေ ဝါ ဒါတဗ္ဗာနိ. အစ္ဆိန္နဒသကာဒီနိ ဒသာ ဆိန္ဒိတွာ ဓာရေတဗ္ဗာနိ. ကဉ္စုကံ ဝိဇဋေတွာ ရဇိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ဝေဌနေပိ ဧသေဝ နယော. တိရီဋကံ ပါဒပုဉ္ဆနံ ကာတဗ္ဗံ. သဗ္ဗန္တိ ဣမံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ကုသစီရာဒိကံ အကပ္ပိယစီဝရံ အစ္ဆိန္နစီဝရော လဘတီတိ အတ္ထော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ပရိဝါရေ.

‘‘အကပ္ပကတံ နာပိ ရဇနာယ ရတ္တံ၊

တေန နိဝတ္ထော ယေန ကာမံ ဝဇေယျ၊

န စဿ ဟောတိ အာပတ္တိ၊

သော စ ဓမ္မော သုဂတေန ဒေသိတော၊

ပဉှာ မေသာ ကုသလေဟိ စိန္တိတာ’’တိ. (ပရိ. ၄၈၁)၊

အယဉှိ ပဉှော အစ္ဆိန္နစီဝရဘိက္ခုံ သန္ဓာယ ဝုတ္တော၊ တသ္မာ ဟိ ယံ ကိဉ္စိ အကပ္ပိယစီဝရံ နိဝါသေတွာ ဝါ ပါရုပိတွာ ဝါ အစ္ဆိန္နစီဝရကေန အညံ ပရိယေသိတဗ္ဗံ. ဧတ္ထ ပန ‘‘ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ မနုဿာ နိဿီမဂတာနံ ဘိက္ခူနံ စီဝရံ ဒေန္တိ ‘ဣမံ စီဝရံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဒေမာ’တိ၊ အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သာဒိတုံ၊ န တာဝ တံ ဂဏနူပဂံ၊ ယာဝ န ဟတ္ထံ ဂစ္ဆတီ’’တိ (မဟာဝ. ၂၅၉) ဝုတ္တတ္တာ ယာဝ အာဟရိတွာ တံ န ဒိန္နံ၊ ‘‘တုမှာကံ၊ ဘန္တေ၊ စီဝရံ ဥပ္ပန္န’’န္တိ ပဟိဏိတွာ ဝါ နာရောစိတံ၊ တာဝ ဂဏနံ န ဥပေတိ၊ အနဓိဋ္ဌိတံ ဝဋ္ဋတိ. ပတ္တေပိ ဧသေဝ နယော. အာနေတွာ ဒိန္နေ ဝါ အာရောစိတေ ဝါ ပရိဟာရော နတ္ထိ၊ ဒသာဟံ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. စီဝရဝိနိစ္ဆယော.

စီဝရနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.