၆. သုရာပါနဝဂ္ဂေါ

၁. သုရာပါနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ပိဋ္ဌာဒီဟိ ကတံ မဇ္ဇံ သုရာတိ ပိဋ္ဌပူဝဩဒနကိဏ္ဏသမ္ဘာရေဟိ ကတံ မဇ္ဇံ သုရာတိ အတ္ထော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ပိဋ္ဌသုရာ၊ ပူဝသုရာ၊ ဩဒနသုရာ၊ ကိဏ္ဏပက္ခိတ္တာ၊ သမ္ဘာရသံယုတ္တာတိ (ပါစိ. ၃၂၈) ဣမာနိ ပဉ္စ သုရာ နာမာတိ. တတ္ထ ပိဋ္ဌံ ဘာဇနေ ပက္ခိပိတွာ တဇ္ဇံ ဥဒကံ ဒတွာ မဒ္ဒိတွာ ကတာ ပိဋ္ဌသုရာ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၃.၃၂၆-၃၂၈). ဧဝံ သေသာသုပိ. ကိဏ္ဏာတိ ပန တဿာ သုရာယ ဗီဇံ ဝုစ္စတိ. ယေ ‘‘သုရာမောဒကာ’’တိပိ ဝုစ္စန္တိ၊ တေ ပက္ခိပိတွာ ကတာ ကိဏ္ဏပက္ခိတ္တာ. ဟရီတကိသာသပါဒိနာနာသမ္ဘာရေဟိ သံယောဇိတာ သမ္ဘာရသံယုတ္တာ.

ပုပ္ဖါဒီဟိ ကတော အာသဝေါ မေရယန္တိ ပုပ္ဖဖလမဓုဂုဠသမ္ဘာရေဟိ ကတော စိရပရိဝါသိတော မေရယန္တိ အတ္ထော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ပုပ္ဖါသဝေါ၊ ဖလာသဝေါ၊ မဓွာသဝေါ၊ ဂုဠာသဝေါ၊ သမ္ဘာရသံယုတ္တောတိ ပဉ္စမေရယံ နာမာတိ. တတ္ထ မဓုကတာလနာဠိကေရာဒိ ပုပ္ဖရသော စိရပရိဝါသိတော ပုပ္ဖါသဝေါ. ပနသာဒိဖလရသော ဖလာသဝေါ. မုဒ္ဒိကာရသော မဓွာသဝေါ. သမန္တပါသာဒိကာယံ ပန ‘‘ဖလာသဝေါ နာမ မုဒ္ဒိကာဖလာဒီနိ မဒ္ဒိတွာ တေသံ ရသေန ကတော. မဓွာသဝေါ နာမ မုဒ္ဒိကာနံ ဇာတိရသေန ကတော၊ မက္ခိကာမဓုနာပိ ကရီယတီတိ ဝဒန္တီ’’တိ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၃၂၈) ဝုတ္တံ. ဥစ္ဆုရသော ဂုဠာသဝေါ. ဟရီတကာမလကကဋုကဘဏ္ဍာဒိနာနာသမ္ဘာရာနံ ရသော စိရပရိဝါသိတော သမ္ဘာရသံယုတ္တော. ဧတ္ထ စ သုရာယ၊ မေရယဿ စ သမာနေပိ သမ္ဘာရသံယောဂေ မဒ္ဒိတွာ ကတာ သုရာ၊ စိရပရိဝါသိတမတ္တေန မေရယန္တိ ဧဝမိမေသံ နာနာကရဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဗီဇတော ပဋ္ဌာယာတိ သမ္ဘာရေ ပဋိယာဒေတွာ စာဋိယံ ပက္ခိတ္တကာလတော စေဝ တာလနာဠိကေရာဒီနံ ပုပ္ဖရသဿ အဘိနဝကာလတော စ ပဋ္ဌာယ.

လောဏသောဝီရကံ ဝါ သုတ္တံ ဝါတိ ဣမေ ဒွေ အနေကေဟိ ဘေသဇ္ဇေဟိ အဘိသင်္ခတာ အာသဝဝိသေသာ. ဝါသဂ္ဂါဟာပနတ္ထန္တိ သုဂန္ဓဘာဝဂါဟာပနတ္ထံ. ဝတ္ထုံ အဇာနနတာယ စေတ္ထ အစိတ္တကတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အကုသလေနေဝ ပါတဗ္ဗတာယ လောကဝဇ္ဇံ. ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ တံ သဗ္ဗံ ပဌမပါရာဇိကဝဏ္ဏနာယ ဝုတ္တနယမေဝ.

သုရာပါနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. အင်္ဂုလိပတောဒကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဟသာဓိပ္ပါယဿာတိ ခိဍ္ဍာဓိပ္ပါယဿ၊ ဣမိနာ ကာယသံသဂ္ဂါဓိပ္ပါယံ ပဋိက္ခိပတိ.

ဧတ္ထ စ ဘိက္ခုနိမ္ပိ ဟသာဓိပ္ပါယေန ဖုသတော ဘိက္ခုဿ ဒုက္ကဋံ. တထာ ဘိက္ခုမ္ပိ ဖုသန္တိယာ ဘိက္ခုနိယာတိ အာဟ ‘‘ဣဓ ပန ဘိက္ခုနီပိ ဘိက္ခုဿ၊ ဘိက္ခု စ ဘိက္ခုနိယာ အနုပသမ္ပန္နော ဧဝါ’’တိ. ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓါဒီသု သဗ္ဗတ္ထာတိ ‘‘ကာယေန ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေ၊ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေန ကာယေ၊ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေန ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေ၊ နိဿဂ္ဂိယေန ကာယေ၊ နိဿဂ္ဂိယေန ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေ၊ နိဿဂ္ဂိယေန နိဿဂ္ဂိယေ’’တိ (ပါစိ. ၃၃၂) သဗ္ဗတ္ထ. သတိ ကရဏီယေ အာမသတောတိ သတိ ကရဏီယေ ပုရိသံ အာမသတော အနာပတ္တိ. ဣတ္ထီ ပန သတိ ကရဏီယေပိ အာမသိတုံ န ဝဋ္ဋတိ.

အင်္ဂုလိပတောဒကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ဟသဓမ္မသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဥပရိဂေါပ္ဖကေတိ ဂေါပ္ဖကာနံ ဥပရိဘာဂပ္ပမာဏေ. ဟသာဓိပ္ပါယောတိ ကီဠာဓိပ္ပါယော. ယေန ယေန အင်္ဂေနာတိ ဟတ္ထပါဒါဒီသု ယေန ယေန အင်္ဂေန. တထာ နာဝါယ ကီဠတောတိ ဖိယာရိတ္တာဒီဟိ နာဝံ ပါဇေန္တဿ ဝါ တီရေ ဥဿာရေန္တဿ ဝါ ဒုက္ကဋန္တိ အတ္ထော.

ဟသဓမ္မသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. အနာဒရိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဒုဝိဓဉှေတ္ထ အနာဒရိယံ ပုဂ္ဂလာနာဒရိယဉ္စ ဓမ္မာနာဒရိယဉ္စာတိ အာဟ ‘‘ပုဂ္ဂလဿ ဝါ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ယော ဘိက္ခု ဥပသမ္ပန္နေန ပညတ္တေန ဝုစ္စမာနော ‘‘အယံ ဥက္ခိတ္တကော ဝါ ဝမ္ဘိတော ဝါ ဂရဟိတော ဝါ၊ ဣမဿ ဝစနံ အကတံ ဘဝိဿတီ’’တိ (ပါစိ. ၃၄၂) အနာဒရိယံ ကရောတိ၊ အယံ ပုဂ္ဂလေ အနာဒရိယံ ကရောတိ နာမ. ယော ပန ပညတ္တေန ဝုစ္စမာနော ‘‘ကထာယံ နဿေယျ ဝါ ဝိနဿေယျ ဝါ အန္တရဓာယေယျ ဝါ’’တိ၊ တံ ဝါ နသိက္ခိတုကာမော အနာဒရိယံ ကရောတိ၊ အယံ ဓမ္မေ အနာဒရိယံ ကရောတိ နာမ. တေနာဟ ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိ.

ဣဒံ န သလ္လေခါယ သံဝတ္တတီတိ သမ္မာ ကိလေသေ လိခတီတိ သလ္လေခေါ၊ အပ္ပိစ္ဆတာ၊ တဒတ္ထံ နယိဒံ သံဝတ္တတိ. အာဒိသဒ္ဒေန ‘‘ဣဒံ န ဓုတတ္ထာယ သံဝတ္တတိ၊ န ပါသာဒိကတာယ၊ န အပစယာယ၊ န ဝီရိယာရမ္ဘာယ သံဝတ္တတီ’’တိ (ပါစိ. ၃၄၃) ဣဒံ သင်္ဂဏှာတိ. အပညတ္တေနာတိ သုတ္တေ ဝါ အဘိဓမ္မေ ဝါ အာဂတေန. ပဝေဏိအာဂတန္တိ သင်္ဂီတိကာလတော ပဋ္ဌာယ မဟာကဿပါဒိအာစရိယပရမ္ပရာယ အာဂတံ. သစေ ပန ယသ္မာ ဥစ္ဆုရသော သတ္တာဟကာလိကော၊ တဿ ကသဋော ယာဝဇီဝိကော၊ ဒွိန္နံယေဝ သမဝါယော ဥစ္ဆုယဋ္ဌိ၊ တသ္မာ ဝိကာလေ ဥစ္ဆုယဋ္ဌိံ ခါဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ ဂုဠဟရီတကံ ဝိယာတိ ဧဝမာဒိကံ ဂါရယှာစရိယုဂ္ဂဟံ ဂဟေတွာ ‘‘ဧဝံ အမှာကံ အာစရိယာနံ ဥဂ္ဂဟော ပရိပုစ္ဆာ’’တိ ဘဏတိ၊ အာပတ္တိယေဝ.

အနာဒရိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. ဘိံသာပနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ရူပါဒီနီတိ ဘယာနကာနိ ရူပသဒ္ဒဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗာနိ. ဘယာနကကထန္တိ စောရကန္တာရဝါဠကန္တာရပိသာစကန္တာရပ္ပဋိသံယုတ္တကထံ.

ဘိံသာပနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. ဇောတိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အဂိလာနောတိ ယဿ ဝိနာ အဂ္ဂိနာ ဖာသု ဟောတိ၊ သော ဣဓ အဂိလာနော နာမ. ဇောတိန္တိ အဂ္ဂိံ.

ဘဂ္ဂေသူတိ ဧဝံနာမကေ ဇနပဒေ. ဘဂ္ဂါနာမ ဇာနပဒိနော ရာဇကုမာရာ၊ တေသံ နိဝါသော ဧကောပိ ဇနပဒေါ ရုဠှိသဒ္ဒေန ‘‘ဘဂ္ဂါ’’တိ ဝုစ္စတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဘဂ္ဂေသူတိ ဧဝံနာမကေ ဇနပဒေ’’တိ. တထာ ပတိလာတံ ဥက္ခိပန္တဿာတိ ဍယှမာနံ အလာတံ ပတိတံ ဥက္ခိပန္တဿ တထာ ဒုက္ကဋန္တိ အတ္ထော. တဉ္စာတိ ဒုက္ကဋံ ပရာမသတိ. အဝိဇ္ဈာတန္တိ အနိဗ္ဗုတာလာတံ. ပဒီပဇောတိကဇန္တာဃရေတိ ပဒီပုဇ္ဇလနပတ္တပစနသေဒကမ္မာဒီသု ဇောတိကရဏေ အဂ္ဂိသာလာယဉ္စ သမာဒဟန္တဿ အနာပတ္တီတိ အတ္ထော. တထာရူပပ္ပစ္စယေတိ ဌပေတွာ ပဒီပါဒီနိ အညသ္မိမ္ပိ တထာရူပပစ္စယေ. အာပဒါသူတိ ဒုဋ္ဌဝါဠမိဂအမနုဿေဟိ ဥပဒ္ဒဝေသု.

ဇောတိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. နဟာနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

‘‘ဒိယဍ္ဎော မာသော သေသော ဂိမှာန’’န္တိ ‘‘ဝဿာနဿ ပဌမော မာသော’’ဣစ္စေတေ အဍ္ဎတေယျမာသာ ဥဏှသမယော၊ ပရိဠာဟသမယောတိ ဂိမှာနံ သေသော ဒိယဍ္ဎော မာသော ဥဏှသမယော၊ ဝဿာနဿ ပဌမော မာသော ပရိဠာဟသမယောတိ ဧဝံ ဧတေ အဍ္ဎတေယျမာသာ ကမေန ဥဏှသမယော၊ ပရိဠာဟသမယော နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော တေနေဝ ပဒဘာဇနိယံ ‘‘ဥဏှသမယော နာမ ဒိယဍ္ဎော မာသော သေသော ဂိမှာန’’န္တိ၊ ‘‘ပရိဠာဟသမယော နာမ ဝဿာနဿ ပဌမော မာသော’’တိ ဝုတ္တံ. ယဒါ ဝိနာ နဟာနေန န ဖာသု ဟောတိ၊ အယံ ဂိလာနသမယော. ပဒဘာဇနိယံ (ပါစိ. ၃၆၄) ပန ဂိလာနေ နိစ္ဆိတေ ဂိလာနကာလော နိစ္ဆိတောဝ ဟောတီတိ ‘‘ယဿ ဝိနာ နဟာနေန န ဖာသု ဟောတိ၊ ‘ဂိလာနသမယော’တိ နဟာယိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပရိဝေဏသမ္မဇ္ဇနမတ္တမ္ပီတိ အန္တမသော ပရိဝေဏသမ္မဇ္ဇနမတ္တမ္ပိ.

ဝါလုကံ ဥက္ကိရိတွာတိ သုက္ခာယ နဒိယာ ဝါလိကံ ဥတ္တိရိတွာ. အာဝါဋေသုပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန နဒိယံ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ. အာပဒါသူတိ ဘမရာဒီဟိ အနုဗန္ဓေသု.

နဟာနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. ဒုဗ္ဗဏ္ဏကရဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

လာဘသဒ္ဒေါယံ ကမ္မသာဓနော ‘‘ကော ဘဝတာ လာဘော လဒ္ဓေါ’’တိအာဒီသု ဝိယ၊ သော စေတ္ထ အတီတကာလိကောတိ အာဟ ‘‘အလဗ္ဘီတိ လဘော’’တိ၊ လဒ္ဓန္တိ အတ္ထော. ‘‘လဘော ဧဝ လာဘော’’တိ ဣမိနာ သကတ္ထေ ဏပစ္စယောတိ ဒဿေတိ. ကိံ အလဗ္ဘီတိ ကိံ လဒ္ဓံ. နဝန္တိ အဘိနဝံ. ဧတ္တာဝတာ စ နဝဉ္စ တံ စီဝရဉ္စာတိ နဝစီဝရံ၊ နဝစီဝရံ လာဘော ဧတေနာတိ နဝစီဝရလာဘောတိ ဧဝမေတ္ထ သမာသော ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ. ယဒိ ဧဝံ ကထံ ‘‘နဝံ စီဝရလာဘေနာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဣတိ နဝစီဝရလာဘေနာ’’တိအာဒိ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဝိကပ္ပနုပဂံ ပစ္ဆိမ’’န္တိ န ဝုတ္တတ္တာ စီဝရန္တိ ယံ နိဝါသေတုံ ဝါ ပါရုပိတုံ ဝါ သက္ကာ ဟောတိ၊ တဒေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘နိဝါသနပါရုပနုပဂံ စီဝရ’’န္တိ. ‘‘ဒုဗ္ဗဏ္ဏကရဏံ အာဒါတဗ္ဗ’’န္တိ ဧတံ ကပ္ပဗိန္ဒုံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န နီလာဒီဟိ သကလစီဝရံ ဒုဗ္ဗဏ္ဏကရဏံ၊ တဉ္စ ပန ကပ္ပံ အာဒိယန္တေန စီဝရံ ရဇိတွာ စတူသု ဝါ ကောဏေသု၊ တီသု ဝါ ဒွီသု ဝါ ဧကသ္မိံ ဝါ ကောဏေ မောရဿ အက္ခိမဏ္ဍလမတ္တံ ဝါ မင်္ဂုလပိဋ္ဌိမတ္တံ ဝါ အာဒါတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘တဿာ’’တိအာဒိ. ကံသနီလေနာတိ စမ္မကာရနီလေန. မဟာပစ္စရိယံ ပန ‘‘အယောမလံ လောဟမလံ၊ ဧတံ ကံသနီလံ နာမာ’’တိ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၃၆၈) ဝုတ္တံ. ပတ္တနီလေနာတိ ယေန ကေနစိ နီလဝဏ္ဏေန ပဏ္ဏရသေန. ကပ္ပဗိန္ဒုံ အာဒိယိတွာတိ ဝဋ္ဋံ ဧကံ ကပ္ပဗိန္ဒုံ အာဒိယိတွာ.

ပါဠိကပ္ပကဏ္ဏိကကပ္ပါဒယော ပန သဗ္ဗဋ္ဌကထာသု ပဋိသိဒ္ဓါ. အဂ္ဂဠာဒီနိ ကပ္ပကတစီဝရေ ပန ပစ္ဆာ အာရောပေတွာ ကပ္ပကရဏကိစ္စံ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘ပစ္ဆာ အာရောပိတေသူ’’တိအာဒိ. အဂ္ဂဠအနုဝါတပရိဘဏ္ဍေသူတိ ဥဒ္ဓရိတွာ အလ္လိယာပနကခဏ္ဍပိဋ္ဌိအနုဝါတကုစ္ဆိအနုဝါတေသု. ကိရိယာကိရိယန္တိ နိဝါသနပါရုပနတော၊ ကပ္ပဿ အနာဒါနတော ကိရိယာကိရိယံ.

ဒုဗ္ဗဏ္ဏကရဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. ဝိကပ္ပနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

သမ္မုခေန ဝိကပ္ပနာ သမ္မုခဝိကပ္ပနာ. ပရမ္မုခေန ဝိကပ္ပနာ ပရမ္မုခဝိကပ္ပနာ. သန္နိဟိတာသန္နိဟိတဘာဝန္တိ အာသန္နဒူရဘာဝံ. အာသန္နဒူရဘာဝေါ စ အဓိဋ္ဌာနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

မိတ္တောတိ ဒဠှမိတ္တော. သန္ဒိဋ္ဌောတိ ဒိဋ္ဌမတ္တော နာတိဒဠှမိတ္တော. အကတပစ္စုဒ္ဓါရန္တိ ‘‘မယှံ သန္တကံ ပရိဘုဉ္ဇ ဝါ ဝိဿဇ္ဇေဟိ ဝါ’’တိအာဒိနာ အကတပစ္စုဒ္ဓါရံ. ယေန ဝိနယကမ္မံ ကတန္တိ ယေန သဒ္ဓိံ ဝိနယကမ္မံ ကတံ.

ပရိဘောဂေန ကာယကမ္မံ၊ အပစ္စုဒ္ဓါရာပနေန ဝစီကမ္မန္တိ အာဟ ‘‘သမုဋ္ဌာနာဒီနိ ပဌမကထိနသဒိသာနေဝါ’’တိ. ကိရိယာကိရိယန္တိ ဧတ္ထ ပရိဘုဉ္ဇနံ ကိရိယံ. အပစ္စုဒ္ဓါရာပနံ အကိရိယံ.

ဝိကပ္ပနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. အပနိဓာနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အဓိဋ္ဌာနုပဂန္တိ အဓိဋ္ဌာနယောဂ္ဂံ အယောပတ္တဉ္စေဝ မတ္တိကာပတ္တဉ္စ. သူကရန္တကံ နာမ ကုဉ္စိကာကောသော ဝိယ အန္တော သုသိရံ ကတွာ ကောဋ္ဋိတံ.

အညံ ပရိက္ခာရန္တိ ပါဠိယာ အနာဂတပတ္တတ္ထဝိကာဒိံ. ဓမ္မကထံ ကတွာတိ ‘‘သမဏေန နာမ အနိဟိတပရိက္ခာရေန ဘဝိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဧဝံ ‘‘ဓမ္မကထံ ကထေတွာ ဒဿာမီ’’တိ နိက္ခိပတော အနာပတ္တိ.

အပနိဓာနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သုရာပါနဝဂ္ဂေါ ဆဋ္ဌော.