၅. အစေလကဝဂ္ဂေါ

၁. အစေလကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အစေလကဿာတိ ယဿ ကဿစိ ပဗ္ဗဇ္ဇာသမာပန္နဿ နဂ္ဂဿ. ပရိဗ္ဗာဇကဿာတိ ဌပေတွာ ဘိက္ခုဉ္စ သာမဏေရဉ္စ အဝသေသဿ ယဿ ကဿစိ ပဗ္ဗဇ္ဇာသမာပန္နဿ. ပရိဗ္ဗာဇိကာယာတိ ဌပေတွာ ဘိက္ခုနိံ၊ သိက္ခမာနံ၊ သာမဏေရိဉ္စ အဝသေသာယ ယာယ ကာယစိ ပဗ္ဗဇ္ဇာသမာပန္နာယ. ဧတေ စ သဗ္ဗေ အညတိတ္ထိယာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေနာဟ ‘‘ဧတေသံ အစေလကာဒီနံ အညတိတ္ထိယာန’’န္တိ.

တေသန္တိ အညတိတ္ထိယာနံ. ဘာဇနံ နိက္ခိပိတွာတိ အာမိသဘရိတံ ဘာဇနံ နိက္ခိပိတွာ. ဗာဟိရာလေပန္တိ တေလာဒိံ.

အစေလကာဒယော ယသ္မာ၊ တိတ္ထိယာဝ မတာ ဣဓ၊

တသ္မာ တိတ္ထိယနာမေန၊ တိကစ္ဆေဒေါ ကတော တယော.

အတိတ္ထိယဿ နဂ္ဂဿ၊ တထာ တိတ္ထိယလိင်္ဂိနော၊

ဂဟဋ္ဌဿာပိ ဘိက္ခုဿ၊ ကပ္ပတီတိ ဝိနိစ္ဆယော.

အတိတ္ထိယဿ စိတ္တေန၊ တိတ္ထိယဿ စ လိင်္ဂိနော၊

သောတာပန္နာဒိနော ဒါတုံ၊ ကပ္ပတီတီဓ နော မတိ.

အစေလကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဥယျောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါတိ ဧတ္ထ နဂရမ္ပိ ဂါမဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပဝိသိဿာမာတိ ဧတ္ထ ဂဟေတွာ ‘‘ဂန္တွာ’’တိ ပါဌသေသော၊ အသမန္နာဟာရော ဝါ တဿာ ဣတ္ထိယာ တသ္မိံ ဂါမေ သန္နိဟိတဘာဝံ အဇာနန္တော ဝါ ‘‘ဧဟာဝုသော၊ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိဿာမာ’’တိ ဘိက္ခုံ ဂဟေတွာ ဂန္တွာတိ အတ္ထော. ယံ ကိဉ္စိ အာမိသန္တိ ယာဂုအာဒိကံ ယံ ကိဉ္စိ အာမိသံ. ဥယျောဇေယျာတိ အတ္တနော ကီဠာနုရူပံ ဣတ္ထိံ ဒိသွာ ဥယျောဇေယျ ပဟိဏေယျ. တေနာဟ ‘‘မာတုဂါမေန သဒ္ဓိ’’န္တိအာဒိ. အာဒိသဒ္ဒေန ဝုတ္တာဝသေသံ ကာယဝစီဒွါရဝီတိက္ကမံ သင်္ဂဏှာတိ. ‘‘ဂစ္ဆာ’’တိအာဒီနိ ဝတွာတိ ‘‘ဂစ္ဆာဝုသော၊ န မေ တယာ သဒ္ဓိံ ကထာ ဝါ နိသဇ္ဇာ ဝါ ဖာသု ဟောတိ၊ ဧကကဿ မေ ကထာ ဝါ နိသဇ္ဇာ ဝါ ဖာသု ဟောတီ’’တိ (ပါစိ. ၂၇၅) ဝတွာ. ဧတံ အနာစာရမေဝါတိ ဧတံ ယထာဝုတ္တံ ဟသနာဒိအနာစာရမေဝ. န အညံ ပတိရူပံ ကာရဏန္တိ ဌပေတွာ ဝုတ္တပ္ပကာရံ အနာစာရံ ဥဘိန္နံ ဧကတော န ယာပနာဒိံ အညံ ပတိရူပကာရဏံ ပစ္စယံ ကရိတွာ န ဟောတီတိ အတ္ထော. အဿာတိ ဥယျောဇကဿ. သောတိ ယော ဥယျောဇိတော၊ သော.

အနုပသမ္ပန္နေတိ သာမဏေရေ. သောဝ ဣဓ အနုပသမ္ပန္နောတိ အဓိပ္ပေတောတိ ဝဒန္တိ. ဥဘိန္နမ္ပီတိ ဥပသမ္ပန္နဿ ဝါ အနုပသမ္ပန္နဿ ဝါတိ ဒွိန္နမ္ပိ. ကလိသာသနာရောပနေတိ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၂၇၇) ကလီတိ ကောဓော၊ တဿ သာသနံ အာဏံ ကလိသာသနံ၊ တဿာရောပနေတိ အတ္ထော၊ ‘‘အပ္ပေဝ နာမ ဣမိနာပိ ဥဗ္ဗာဠှော ပက္ကမေယျာ’’တိ ကောဓဝသေန ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဒေါသံ ဒဿေတွာ ‘‘ပဿထ ဘော ဣမဿ ဌာနံ နိသဇ္ဇံ အာလောကိတံ ဝိလောကိတံ၊ ခါဏု ဝိယ တိဋ္ဌတိ၊ သုနခေါ ဝိယ နိသီဒတိ၊ မက္ကဋော ဝိယ ဣတော စိတော စ ဝိလောကေတီ’’တိ ဧဝံ အမနာပဝစနဿ ဘဏနေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သုဒ္ဓစိတ္တေန ပနေဝံ ဘဏနေ ဒေါသော နတ္ထိ. ဧဝမာဒီဟီတိ ဧတ္ထ အာဒိသဒ္ဒေန ‘‘မဟဂ္ဃံ ဘဏ္ဍံ ပဿိတွာ လောဘဓမ္မံ ဥပ္ပါဒေဿတီ’’တိ ဥယျောဇေတိ၊ ‘‘မာတုဂါမံ ပဿိတွာ အနဘိရတိံ ဥပ္ပါဒေဿတီ’’တိ ဥယျောဇေတိ၊ ‘‘ဂိလာနဿ ဝါ ဩဟိယျကဿ ဝါ ဝိဟာရပါလဿ ဝါ ယာဂုံ ဝါ ဘတ္တံ ဝါ ခါဒနီယံ ဝါ နီဟရာ’’တိ ဥယျောဇေတိ၊ ‘‘န အနာစာရံ အာစရိတုကာမော သတိ ကရဏီယေ ဥယျောဇေတီ’’တိ (ပါစိ. ၂၇၈) ဧတေသံ ဂဟဏံ.

ဥယျောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. သဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

‘‘သဘောဇနေ’’တိ ဗာဟိရတ္ထသမာသောယံ၊ ဥဘသဒ္ဒေ ဥကာရဿ စ လောပေါတိ အာဟ ‘‘သဟ ဥဘောဟိ ဇနေဟီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဥဘောဟိ ဇနေဟီတိ ဇာယာ စ ပတိ စာတိ ဥဘောဟိ ဇနေဟိ. ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဝါ ဘောဇနံ၊ ဣတ္ထီ စ ပုရိသော စ၊ တေန သဟ ဝတ္တတီတိ သဘောဇနန္တိ အာဟ ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိ. ရာဂပရိယုဋ္ဌိတဿာတိ မေထုနာဓိပ္ပါယဿ. သယနိဃရန္တိ သယနီယဃရံ၊ ဝါသဂေဟန္တိ အတ္ထော. မဟလ္လကဿာတိ မဟလ္လကဿ သယနိဃရဿ. ပိဋ္ဌသင်္ဃာဋတောတိ ဒွါရဗာဟတော ခုဒ္ဒကဿ ဝါတိ ယထာ တထာ ဝါ ကတဿ ခုဒ္ဒကဿ သယနိဃရဿ. ဝေမဇ္ဈံ အတိက္ကမိတွာ နိသီဒေယျာတိ ပိဋ္ဌိဝံသံ အတိက္ကမိတွာ နိသီဒေယျ. ခုဒ္ဒကံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၃.၂၈၀) နာမ သယနိဃရံ ဝိတ္ထာရတော ပဉ္စဟတ္ထပ္ပမာဏံ ဟောတိ၊ တဿ စ မဇ္ဈိမဋ္ဌာနံ ပိဋ္ဌသင်္ဃာဋတော အဍ္ဎတေယျဟတ္ထပ္ပမာဏမေဝ ဟောတိ၊ တသ္မာ တာဒိသေ သယနိဃရေ ပိဋ္ဌသင်္ဃာဋတော ဟတ္ထပါသံ ဝိဇဟိတွာ နိသိန္နော ပိဋ္ဌိဝံသံ အတိက္ကမိတွာ နိသိန္နော နာမ ဟောတိ. ဧဝံ နိသိန္နော စ ဝေမဇ္ဈံ အတိက္ကမိတွာ နိသိန္နော နာမ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ပါဠိယံ ‘‘ပိဋ္ဌိဝံသံ အတိက္ကမိတွာ နိသီဒတီ’’တိ (ပါစိ. ၂၈၁). သစိတ္တကဉ္စေတ္ထ အနုပဝိသိတွာ နိသီဒနစိတ္တေန ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

သဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄-၅. ရဟောပဋိစ္ဆန္နရဟောနိသဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

စတုတ္ထပဉ္စမသိက္ခာပဒေ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ တံ သဗ္ဗံ အနိယတဒွယေ ဝုတ္တမေဝါတိ အာဟ ‘‘သေသော ကထာနယော အနိယတဒွယေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ.

ရဟောပဋိစ္ဆန္နရဟောနိသဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. စာရိတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အန္တောဥပစာရသီမာယ ဒဿနူပစာရေ ဘိက္ခုံ ဒိသွာတိ ယတ္ထ ဌိတဿ ကုလာနိ ပယိရုပါသနစိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ၊ တတော ပဋ္ဌာယ ဂစ္ဆန္တော အန္တောဥပစာရသီမာယ ဒဿနူပစာရေ ဘိက္ခုံ ပဿေ ဝါ အဘိမုခေ ဝါ ဒိသွာ. ပကတိဝစနေနာတိ ယံ ဒွါဒသဟတ္ထဗ္ဘန္တရေ ဌိတေန သောတုံ သက္ကာ၊ တာဒိသေန ဝစနေန၊ ဣတော စိတော စ ပရိယေသိတွာ အာရောစနကိစ္စံ ပန နတ္ထိ. ယော ဟိ ဧဝံ ပရိယေသိတဗ္ဗော၊ သော အသန္တောယေဝ. တေနာဟ ‘‘တာဒိသ’’န္တိအာဒိ. အနာပုစ္ဆိတွာတိ အနာရောစေတွာ.

အန္တရာရာမဘိက္ခုနုပဿယတိတ္ထိယသေယျပဋိက္ကမနဘတ္တိယဃရာနီတိ ဧတ္ထ အန္တရာရာမန္တိ အန္တောဂါမေ ဝိဟာရော. ပဋိက္ကမနန္တိ အာသနသာလာ. ဘတ္တိယဃရန္တိ နိမန္တိတဃရံ ဝါ သလာကဘတ္တာဒိဒါယကာနံ ဝါ ဃရံ. အာပဒါသူတိ ဇီဝိတဗြဟ္မစရိယန္တရာယေသု. ကိရိယာကိရိယန္တိ ဧတ္ထ ကုလေသု စာရိတ္တာပဇ္ဇနံ ကိရိယံ၊ အနာပုစ္ဆနံ အကိရိယန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

စာရိတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. မဟာနာမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

သဗ္ဗဉ္စေတံ ဝတ္ထုဝသေန ဝုတ္တန္တိ ‘‘အဂိလာနေန ဘိက္ခုနာ စတုမာသပစ္စယပဝါရဏာ သာဒိတဗ္ဗာ အညတြ ပုနပဝါရဏာယ အညတြ နိစ္စပဝါရဏာယာ’’တိ (ပါစိ. ၃၀၆) ဧတံ သဗ္ဗံ သိက္ခာပဒနိဒါနသင်္ခါတဿ ဝတ္ထုနော ဝသေန ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဟိ မဟာနာမေန သက္ကေန ‘‘ဣစ္ဆာမဟံ၊ ဘန္တေ၊ သံဃံ စတုမာသံ ဘေသဇ္ဇေန ပဝါရေတု’’န္တိအာဒိနာ (ပါစိ. ၃၀၃) ဥဿန္နုဿန္နေန စ ဘေသဇ္ဇေန စတုမာသံ ပုန နိစ္စံ ပဝါရဏာ ကတာ၊ တသ္မာ ဘဂဝတာ တဿ ဝသေန ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အညတြ ပုနပဝါရဏာယာတိ ယဒိ ပုနပဝါရဏာ အတ္ထိ၊ တံ ဌပေတွာ. အညတြ နိစ္စပဝါရဏာယာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ယဒိ ပန တာပိ အတ္ထိ၊ သာဒိတဗ္ဗာဝါတိ အဓိပ္ပါယော. တေနာဟ ‘‘အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထော’’တိအာဒိ. တတ္ထာတိ တိဿံ ပဝါရဏာယံ. ဘေသဇ္ဇေဟိ ဝါ ပရိစ္ဆေဒေါ ကတော ဟောတီတိ ‘‘သပ္ပိ တေလ’’န္တိ ဧဝမာဒိနာ နာမဝသေန ဝါ ‘‘ပတ္ထေန နာဠိယာ အာဠှကေနာ’’တိအာဒိနာ ပရိမာဏဝသေန ဝါ ‘‘ဧတ္တကာနိ ဝါ ဘေသဇ္ဇာနိ ဝိညာပေတဗ္ဗာနီ’’တိ ဘေသဇ္ဇေဟိ ပရိစ္ဆေဒေါ ကတော ဟောတိ. နဘေသဇ္ဇကရဏီယေတိ မိဿကဘတ္တေနာပိ စေ ယာပေတုံ သက္ကောတိ၊ နဘေသဇ္ဇကရဏီယံ နာမ ဟောတိ. အညံ ဘေသဇ္ဇန္တိ သပ္ပိနာ ပဝါရိတော တေလံ၊ အာဠှကေန ပဝါရိတော ဒေါဏံ.

ယထာဘူတံ အာစိက္ခိတွာတိ ‘‘ဣမေဟိ တယာ ဘေသဇ္ဇေဟိ ပဝါရိတမှာ၊ အမှာကဉ္စ ဣမိနာ စ ဣမိနာ စ ဘေသဇ္ဇေန အတ္ထော၊ ယာသု တယာ ရတ္တီသု ပဝါရိတမှာ၊ တာ ရတ္တိယော ဝီတိဝတ္တာ၊ အမှာကဉ္စ ဘေသဇ္ဇေန အတ္ထော’’တိ ယထာဘူတံ အာရောစေတွာ. ဧဝဉ္စ ဝိညာပေတုံ ဂိလာနောဝ လဘတိ၊ န ဣတရော.

မဟာနာမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. ဥယျုတ္တသေနာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

စတုရင်္ဂိနိန္တိ ဟတ္ထိအဿရထပတ္တီတိ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ ဧတိဿာတိ စတုရင်္ဂိနီ၊ တံ စတုရင်္ဂိနိံ. ‘‘ဒွါဒသပုရိသော ဟတ္ထီ၊ တိပုရိသော အဿော၊ စတုပုရိသော ရထော၊ စတ္တာရော ပုရိသာ သရဟတ္ထာ ပတ္တီ’’တိ (ပါစိ. ၃၁၄) အယံ ပစ္ဆိမကောဋိယာ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတာ သေနာ နာမ၊ ဤဒိသံ သေနန္တိ အတ္ထော. တံ ပန ဝိဇဟိတွာတိ ကေနစိ အန္တရိတာ ဝါ နိန္နံ ဩရုဠှာ ဝါ န ဒိဿတိ၊ ဣဓ ဌတွာန သက္ကာ ဒဋ္ဌုန္တိ တံ ဒဿနူပစာရံ ဝိဇဟိတွာ အညံ ဌာနံ ဂန္တွာ.

သေနာဒဿနဝတ္ထုသ္မိန္တိ သေနံ ဒဿနာယ ဂမနဝတ္ထုသ္မိံ. အယမေဝ ဝါ ပါဌော. ဟတ္ထိအာဒီသု ဧကမေကန္တိ ဟတ္ထိအာဒီသု စတူသု အင်္ဂေသု ဧကမေကံ၊ အန္တမသော ဧကပုရိသာရုဠှဟတ္ထိမ္ပိ ဧကမ္ပိ သရဟတ္ထံ ပုရိသန္တိ အတ္ထော. အနုယျုတ္တာ နာမ ရာဇာ ဥယျာနံ ဝါ နဒိံ ဝါ ဂစ္ဆတိ၊ ဧဝံ အနုယျုတ္တာ ဟောတိ. တထာရူပပ္ပစ္စယေတိ ‘‘မာတုလော သေနာယ ဂိလာနော ဟောတီ’’တိအာဒိကေ (ပါစိ. ၃၁၂) အနုရူပကာရဏေ သတိ. အာပဒါသူတိ ဇီဝိတဗြဟ္မစရိယန္တရာယေသု ‘‘ဧတ္ထ ဂတော မုစ္စိဿာမီ’’တိ ဂစ္ဆတော အနာပတ္တိ.

ဥယျုတ္တသေနာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. သေနာဝါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ပဋိသေနာရုဒ္ဓါယာတိ ယထာ သဉ္စာရော ဆိဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ ပဋိသေနာယ ရုဒ္ဓါယ သေနာယ. ကေနစိ ပလိဗုဒ္ဓဿာတိ ဝေရိကေန ဝါ ဣဿရေန ဝါ ကေနစိ ရုဒ္ဓဿ.

သေနာဝါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. ဥယျောဓိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

သမ္ပဟာရဋ္ဌာနဿာတိ ယုဒ္ဓဘူမိယာ. ဗလဿ အဂ္ဂံ ဇာနန္တီတိ ‘‘ဧတ္တကာ ဟတ္ထီ၊ ဧတ္တကာ အဿာ၊ ဧတ္တကာ ရထာ၊ ဧတ္တကာ ပတ္တီ’’တိ (ပါစိ. ၃၂၄) ဗလဿ ကောဋ္ဌာသံ ဇာနန္တိ. ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိဟာရဂ္ဂေနာ’’တိအာဒီသု (စူဠဝ. ၃၁၈) ဝိယ ကောဋ္ဌာသတ္ထော ဟေတ္ထ အဂ္ဂသဒ္ဒေါ. တေနာဟ ‘‘ဗလဂဏနဋ္ဌာနန္တိ အတ္ထော’’တိ. သေနာယ ဝိယူဟန္တိ ‘‘ဣတော ဟတ္ထီ ဟောန္တု၊ ဣတော အဿာ ဟောန္တု၊ ဣတော ရထာ ဟောန္တု၊ ဣတော ပတ္တီ ဟောန္တူ’’တိ (ပါစိ. ၃၂၄) သေနာယ ဌပနံ၊ ရာသိံ ကတွာ ဌပနန္တိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘သေနာသန္နိဝေသဿေတံ နာမ’’န္တိ. ဒွါဒသပုရိသော ဟတ္ထီတိ စတ္တာရော အာရောဟကာ၊ ဧကေကပါဒရက္ခကာ ဒွေ ဒွေတိ ဧဝံ ဒွါဒသပုရိသော ဟတ္ထီ. တိပုရိသော အဿောတိ ဧကော အာရောဟကော၊ ဒွေ ပါဒရက္ခကာတိ ဧဝံ တိပုရိသော အဿော. စတုပုရိသော ရထောတိ ဧကော သာရထိ၊ ဧကော ယောဓော၊ ဒွေ အာဏိရက္ခကာတိ ဧဝံ စတုပုရိသော ရထောတိ.

ဥယျောဓိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အစေလကဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.