၅. ပဌမပဝါရဏာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဘုတ္တဝါတိ ကတဘတ္တကိစ္စော. သာသပမတ္တမ္ပိ အဇ္ဈောဟရိတန္တိ ဧဝံ ပရိတ္တမ္ပိ ဘောဇနံ သင်္ခါဒိတွာ ဝါ အသင်္ခါဒိတွာ ဝါ ဂိလိတံ. ပဝါရိတောတိ ပဋိက္ခေပိတော. ယော ဟိ ဘုဉ္ဇန္တော ပရိဝေသကေန ဥပနီတံ ဘောဇနံ အနိစ္ဆန္တော ပဋိက္ခိပတိ၊ သော တေန ပဝါရိတော ပဋိက္ခိပိတော နာမ ဟောတိ. ဗျဉ္ဇနံ ပန အနာဒိယိတွာ အတ္ထမတ္တမေဝ ဒဿေတုံ ‘‘ကတပ္ပဝါရဏော ကတပ္ပဋိက္ခေပေါတိ အတ္ထော’’တိ ဝုတ္တံ. သောပိ စ ပဋိက္ခေပေါ ယသ္မာ န ပဋိက္ခေပမတ္တေန၊ အထ ခေါ ပဉ္စင်္ဂဝသေန. တေနဿ ပဒဘာဇနေ ‘‘အသနံ ပညာယတီ’’တိအာဒိ (ပါစိ. ၂၃၉) ဝုတ္တံ.

ဘောဇနံ ပညာယတီတိ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရံ ပတ္တာဒီသု ဒိဿတိ. တေနာဟ ‘‘ပဝါရဏပ္ပဟောနကံ စေ ဘောဇန’’န္တိအာဒိ. သာလီတိ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၂၃၈-၂၃၉) အန္တမသော နီဝါရံ ဥပါဒါယ သဗ္ဗာပိ သာလိဇာတိ. ဝီဟီတိ သဗ္ဗာပိ ဝီဟိဇာတိ. ယဝဂေါဓုမေသု ဘေဒေါ နတ္ထိ. ကင်္ဂူတိ သေတရတ္တကာဠဘေဒါ သဗ္ဗာပိ ကင်္ဂုဇာတိ. ဝရကောတိ အန္တမသော ဝရကစောရကံ ဥပါဒါယ သဗ္ဗာပိ သေတဝဏ္ဏာ ဝရကဇာတိ. ကုဒြူသကောတိ ကာဠကောဒြဝေါ စေဝ သာမာကာဒိဘေဒါ စ သဗ္ဗာပိ တိဏဓညဇာတိ.

နီဝါရဝရကစောရကာ စေတ္ထ ‘‘ဓညာနုလောမာ’’တိ ဝဒန္တိ. ယာဂုန္တိ အမ္ဗိလယာဂုခီရယာဂုအာဒိဘေဒံ ယံ ကိဉ္စိ ယာဂုံ. ဣမိနာဝ ပါယာသဿာပိ ဂဟိတတ္တာ ‘‘အမ္ဗိလပါယာသာဒီသု အညတရံ ပစာမာတိ ဝါ’’တိ န ဝုတ္တံ. ပဝါရဏံ ဇနေတီတိ အနတိရိတ္တဘောဇနာပတ္တိနိဗန္ဓနံ ပဋိက္ခေပံ သာဓေတိ. သစေ ပန ဩဓိ န ပညာယတိ၊ ယာဂုသင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ၊ ပဝါရဏံ န ဇနေတိ. ပုန ပဝါရဏံ ဇနေတိ ဃနဘာဝဂမနတော ပဋ္ဌာယ ဘောဇနသင်္ဂဟိတတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော.

ဥဒကကဉ္ဇိကခီရာဒီနိ အာကိရိတွာတိ ဥဒကဉ္စေဝ ကဉ္ဇိကဉ္စ ခီရာဒီနိ စ အာကိရိတွာ တေဟိ သဒ္ဓိံ အမဒ္ဒိတွာ ဘတ္တမိဿကေ ကတွာ. တေနာဟ ‘‘ယာဂုံ ဂဏှထာ’’တိအာဒိ. သစေ ပန ဘတ္တေ ဥဒကကဉ္ဇိကခီရာဒီနိ အာကိရိတွာ မဒ္ဒိတွာ ‘‘ယာဂုံ ဂဏှထာ’’တိ ဒေန္တိ၊ ပဝါရဏာ န ဟောတိ. ယာဂုယာပီတိ ဧဝံ ယာဂုသင်္ဂဟံ ဂတာယ ဝါ အညာယ ဝါ ယာဂုယာပိ. သုဒ္ဓရသကော၊ ပန ရသကယာဂု ဝါ န ဇနေတိ.

ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရဝသေန ဝိပ္ပကတဘောဇနဘာဝဿ ဥပစ္ဆိန္နတ္တာ ‘‘ဒွေပိ ခါဒိတာနိ ဟောန္တိ။ပေ။ န ပဝါရေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. အကပ္ပိယမံသံ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၂၃၈-၂၃၉)၊ အကပ္ပိယဘောဇနဉ္စ ဗုဒ္ဓပဋိကုဋ္ဌံ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာယ အဝတ္ထုတာယ န ပဝါရဏာ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ယော ပနာ’’တိအာဒိ. ယဉှိ ဘိက္ခုနော ခါဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ တံ ဧဝ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာ ဟောတိ. ဣဒံ ပန ဇာနန္တော အကပ္ပိယတ္တာ ပဋိက္ခိပတိ. အဇာနန္တောပိ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗဋ္ဌာနေ ဌိတမေဝ ပဋိက္ခိပတိ နာမ၊ တသ္မာ န ပဝါရေတိ. သစေ ပန အကပ္ပိယမံသံ ခါဒန္တော ကပ္ပိယမံသံ ဝါ ဘောဇနံ ဝါ ပဋိက္ခိပတိ၊ ပဝါရေတိ. ကသ္မာ? ဝတ္ထုတာယ. ယဉှိ တေန ပဋိက္ခိတ္တံ၊ တံ ပဝါရဏာယ ဝတ္ထု. ယံ ပန ခါဒတိ၊ တံ ကိဉ္စာပိ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗဋ္ဌာနေ ဌိတံ၊ ခါဒိယမာနံ ပန မံသဘာဝံ န ဇဟတိ၊ တသ္မာ ပဝါရေတိ. ကော ပန ဝါဒေါ ကပ္ပိယမံသံ ခါဒတော ကပ္ပိယမံသဘောဇနပ္ပဋိက္ခေပေ. ဧသ နယော အကပ္ပိယဘောဇနံ ခါဒတော ကပ္ပိယဘောဇနပ္ပဋိက္ခေပေ.

ဘောဇနေ သတီတိ ပဉ္စသု ဘောဇနေသု ဧကသ္မိမ္ပိ ဘောဇနေ သတိ. အညံ ဝုတ္တလက္ခဏံ ဘောဇနန္တိ ပတ္တာဒိဂတတော အညံ ဝုတ္တလက္ခဏံ ပဉ္စသု ဘောဇနေသု ဧကမ္ပိ ဘောဇနံ. ‘‘နိရပေက္ခော ဟောတီ’’တိ ဧတဿေဝ ဝိဝရဏံ ‘‘ယံ ပတ္တာဒီသူ’’တိအာဒိ. န ကေဝလံ နိရပေက္ခော ဝါတိ အာဟ ‘‘အညတြ ဝါ’’တိအာဒိ. သော ပဋိက္ခိပန္တောပိ န ပဝါရေတီတိ တသ္မိံ စေ အန္တရေ အညံ ဘောဇနံ အဘိဟဋံ၊ တံ သော ပဋိက္ခိပန္တောပိ န ပဝါရေတိ. ကသ္မာ? ဝိပ္ပကတဘောဇနဘာဝဿ ဥပစ္ဆိန္နတ္တာ.

‘‘ဥပနာမေတီ’’တိ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၂၃၈-၂၃၉) ဣမိနာ ကာယာဘိဟာရံ ဒဿေတိ. ဟတ္ထေ ဝါ အာဓာရကေ ဝါတိ ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေါ အဝုတ္တဝိကပ္ပတ္ထော၊ တေန ‘‘ဦရူသု ဝါ’’တိ ဝိကပ္ပေတိ. ဒူရေ နိသိန္နဿ ဒဟရဘိက္ခုဿ ပတ္တံ ပေသေတွာ ‘‘ဣတော ဩဒနံ ဂဏှာဟီ’’တိ ဝဒတိ၊ ဂဏှိတွာ ပန ဂတော တုဏှီ တိဋ္ဌတိ၊ တမ္ပိ ပဋိက္ခိပတော ဧသေဝ နယော. ကသ္မာ? ဘိက္ခုဿ ဒူရဘာဝတော၊ ဒူတဿ စ အနဘိဟရဏတော. သစေ ပန ဂဟေတွာ အာဂတော ဘိက္ခု ‘‘ဣမံ ဘတ္တံ ဂဏှာ’’တိ ဝဒတိ၊ တံ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာ ဟောတိ. ဧဝံ ဝုတ္တေပီတိ ‘‘ဘတ္တံ ဂဏှာ’’တိ ဝုတ္တေပိ.

ဘတ္တပစ္ဆိံ ဂဟေတွာ ပရိဝိသန္တဿာတိ ဧကေန ဟတ္ထေန ဘတ္တပစ္ဆိံ ဂဟေတွာ ဧကေန ဟတ္ထေန ကဋစ္ဆုံ ဂဟေတွာ ပရိဝိသန္တဿ. အညော ‘‘အဟံ ဓာရေဿာမီ’’တိ ဂဟိတမတ္တကမေဝ ကရောတီတိ အညော အာဂန္တွာ ‘‘အဟံ ပစ္ဆိံ ဓာရေဿာမိ၊ တွံ ဩဒနံ ဒေဟီ’’တိ ဝတွာ ဂဟိတမတ္တကမေဝ ကရောတိ. အဘိဟဋာဝ ဟောတီတိ ပရိဝေသကေနေဝ အဘိဟဋာဝ ဟောတိ. ဣဒါနိ အသတိ တဿ ဒါတုကာမာဘိဟာရေ ဂဟဏသမယေပိ ပဋိက္ခိပတော န ဟောတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘သစေ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဥဒ္ဓဋေတိ ဥဒ္ဓဋေ ဘတ္တေ. ကဋစ္ဆုအဘိဟာရောယေဝ ဟိ တဿ အဘိဟာရောတိ အဓိပ္ပါယော. အနန္တရဿ ဒိယျမာနေတိ အနန္တရဿ ဘိက္ခုနော ဘတ္တေ ဒိယျမာနေ. ကာယဝိကာရေနာတိ ‘‘အင်္ဂုလိံ ဝါ ဟတ္ထံ ဝါ မစ္ဆိကဗီဇနိံ ဝါ စီဝရကဏ္ဏံ ဝါ စာလေတိ၊ ဘမုကာယ ဝါ အာကာရံ ကရောတိ၊ ကုဒ္ဓေါ ဝါ ဩလောကေတီ’’တိ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၂၃၈-၂၃၉) ဧဝံ ဝုတ္တေန အင်္ဂုလိစလနာဒိနာ ကာယဝိကာရေန. ‘‘အလံ မာ ဒေဟီ’’တိအာဒိနာ ဝစီဝိကာရေနာတိ ‘‘အလ’’န္တိ ဝါ ‘‘န ဂဏှာမီ’’တိ ဝါ ‘‘မာ အာကိရာ’’တိ ဝါ ‘‘အပဂစ္ဆာ’’တိ ဝါ ဧဝံ ယေန ကေနစိ ဝစီဝိကာရေန.

အဘိဟဋေ ပန ဘတ္တေ ပဝါရဏာယ ဘီတော ဟတ္ထေ အပနေတွာ ပုနပ္ပုနံ ပတ္တေ ဩဒနံ အာကိရန္တံ ‘‘အာကိရ အာကိရ၊ ကောဋ္ဋေတွာ ပူရေဟီ’’တိ ဝဒတော ပဝါရဏာ န ဟောတိ. ဧသ နယော ဘတ္တံ အဘိဟရန္တံ ဘိက္ခုံ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘ကိံ၊ အာဝုသော၊ ဣတောပိ ကိဉ္စိ ဂဏှိဿသိ၊ ဒမ္မိ တေ ကိဉ္စီ’’တိ ဝဒတောပိ.

‘‘ရသံ ပဋိဂ္ဂဏှထာ’’တိ အပ္ပဝါရဏာဇနကဿ နာမံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘တံ သုတွာ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာ နတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တံ. မံသရသန္တိ ဧတ္ထ ပန န ကေဝလံ မံသဿ ရသံ ‘‘မံသရသ’’မိစ္စေဝ ဝိညာယတိ၊ အထ ခေါ မံသဉ္စ ရသဉ္စ မံသရသန္တိ ဧဝံ ပဝါရဏာဇနကနာမဝသေနာပိ. တသ္မာ တံ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘မံသရသန္တိ ဝုတ္တေ ပန ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာ ဟောတီ’’တိ. ပရတော မစ္ဆမံသံ ဗျဉ္ဇနန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ယသ္မိံ ဣရိယာပထေ ပဝါရေတိ၊ တံ အဝိကောပေန္တေနေဝ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ယော ဂစ္ဆန္တော (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၂၃၈-၂၃၉) ပဝါရေတိ၊ တေန ဂစ္ဆန္တေနေဝ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ကဒ္ဒမံ ဝါ ဥဒကံ ဝါ ပတွာ ဌိတေန အတိရိတ္တံ ကာရေတဗ္ဗံ. သစေ အန္တရာ နဒီ ပူရာ ဟောတိ၊ နဒိတီရေ ဂုမ္ဗံ အနုပရိယာယန္တေန ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. အထ နာဝါ ဝါ သေတု ဝါ အတ္ထိ၊ တံ အဘိရုဟိတွာပိ စင်္ကမန္တေနေဝ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ၊ ဂမနံ န ဥပစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗံ. ဧသ နယော ဣတရဣရိယာပထေသုပိ. တံ တံ ဣရိယာပထံ ကောပေန္တေန အတိရိတ္တံ ကာရေတဗ္ဗံ. ယော ဥက္ကုဋိကောဝ နိသီဒိတွာ ပဝါရေတိ၊ တေန ဥက္ကုဋိကေနေဝ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. တဿ ပန ဟေဋ္ဌာ ပလာလပီဌံ ဝါ ကိဉ္စိ ဝါ နိသီဒနံ ဒါတဗ္ဗံ. ပီဌကေ နိသီဒိတွာ ပဝါရိတေန ပန အာသနံ အစာလေတွာဝ စတဿော ဒိသာ ပရိဝတ္တန္တေန ဘုဉ္ဇိတုံ လဗ္ဘတိ. မဉ္စေ နိသီဒိတွာ ပဝါရိတေန ဣတော ဝါ ဧတ္တော ဝါ သံသရိတုံ န လဗ္ဘတိ. သစေ ပန သဟ မဉ္စေန ဥက္ခိပိတွာ အညတြ နေန္တိ၊ ဝဋ္ဋတိ. နိပဇ္ဇိတွာ ပဝါရိတေနာပိ နိပန္နေနေဝ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ပရိဝတ္တန္တေန ယေန ပဿေန နိပန္နော၊ တဿ ဌာနံ နာတိက္ကမေတဗ္ဗံ.

အလမေတံ သဗ္ဗန္တိ ဧတံ သဗ္ဗံ အလံ ပရိယတ္တံ၊ ဣဒမ္ပိ တေ အဓိကံ၊ ဣတော အညံ န လစ္ဆသီတိ အဓိပ္ပါယော. ယော အတိရိတ္တံ ကရောတီတိ ယော ‘‘အလမေတံ သဗ္ဗ’’န္တိ အတိရိတ္တံ ကရောတိ. ပဋိပက္ခနယေနာတိ ‘‘ကပ္ပိယကတံ၊ ပဋိဂ္ဂဟိတကတံ၊ ဥစ္စာရိတကတံ၊ ဟတ္ထပါသေ ကတံ၊ ဘုတ္တာဝိနာ ကတံ၊ ဘုတ္တာဝိနာ ပဝါရိတေန အာသနာ အဝုဋ္ဌိတေန ကတံ ‘အလမေတံ သဗ္ဗ’န္တိ ဝုတ္တ’’န္တိ (ပါစိ. ၂၃၉) ဣမေဟိ သတ္တဟိ ဝိနယကမ္မာကာရေဟိ ယံ အတိရိတ္တံ ကပ္ပိယံ ကတံ၊ ယဉ္စ ဂိလာနာတိရိတ္တံ၊ တဒုဘယမ္ပိ အတိရိတ္တန္တိ ဧဝံ တဿေဝ ပဋိပက္ခနယေန. ဧတ္ထ စ ‘‘အလမေတံ သဗ္ဗ’’န္တိ တိက္ခတ္တုံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ အယံ ကိရ အာစိဏ္ဏော. ဝိနယဓရာ ပန ‘‘သကိံ ဧဝ ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒန္တိ.

ကသ္မာ တံ သော ပုန ကာတုံ န လဘတီတိ အာဟ ‘‘ယဉှီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ယဉှိ အကတန္တိ ယေန ပဌမံ ကပ္ပိယံ ကတံ၊ တေန ယံ အကတံ၊ တံ ကာတဗ္ဗံ. ပဌမဘာဇနေ ပန ကာတုံ န လဗ္ဘတိ. ယေန စ အကတန္တိ အညေန ဘိက္ခုနာ ယေန ပဌမံ န ကတံ၊ တေန စ ကာတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ဝုတ္တန္တိ သီဟဠဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ. အညသ္မိံ ပန ဘာဇနေတိ ယသ္မိံ ပန ဘာဇနေ ပဌမံ ကတံ၊ တတော အညသ္မိံ ပတ္တေ ဝါ ကုဏ္ဍေ ဝါ ပစ္ဆိယံ ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ပုရတော ဌပေတွာ ဩနာမိတဘာဇနေ.

အညတြ ဘုဉ္ဇနဝတ္ထုသ္မိန္တိ ဘုတ္တာဝိနာ ပဝါရိတေန ဟုတွာ အညတြ ဘုဉ္ဇနဝတ္ထုသ္မိံ. တိကပါစိတ္တိယန္တိ အနတိရိတ္တေ အနတိရိတ္တသညိဝေမတိကအတိရိတ္တသညီနံ ဝသေန တီဏိ ပါစိတ္တိယာနိ. အဇ္ဈောဟရတော စ ဒုက္ကဋန္တိ အဇ္ဈောဟရတော အဇ္ဈောဟာရေ အဇ္ဈောဟာရေ ဒုက္ကဋံ. သစေ ပန အာမိသသံသဋ္ဌာနိ ဟောန္တိ၊ အာဟာရတ္ထာယပိ အနာဟာရတ္ထာယပိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ အဇ္ဈောဟရန္တဿ ပါစိတ္တိယမေဝ. တေသံ အနုညာတပရိဘောဂဝသေနာတိ ယာမကာလိကာဒီနံ အနုညာတပရိဘောဂဝသေန၊ ယာမကာလိကံ ပိပါသာယ သတိ ပိပါသစ္ဆေဒနတ္ထံ၊ သတ္တာဟကာလိကံ ယာဝဇီဝိကဉ္စ တေန တေန ဥပသမေတဗ္ဗကေ အာဗာဓေ သတိ တဿ ဥပသမနတ္ထန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣဒမ္ပိ အဇ္ဈောဟရဏတော ကာယကမ္မံ၊ ဝါစာယ ‘‘အတိရိတ္တံ ကရောထ ဘန္တေ’’တိ အကာရာပနေန ဝစီကမ္မန္တိ အာဟ ‘‘သမုဋ္ဌာနာဒီနိ ပဌမကထိနသဒိသာနေဝါ’’တိ. ကိရိယာကိရိယန္တိ ဧတ္ထ ပဋိက္ခိပိတွာ ဘုဉ္ဇနံ ကိရိယံ. အတိရိတ္တဿ အကရဏံ အကိရိယန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ပဌမပဝါရဏာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.