၄. ဘောဇနဝဂ္ဂေါ

၁. အာဝသထသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

‘‘အဂိလာနော’’တိ ဧတ္ထ အန္တမသော ဒွိဂါဝုတံ ဂန္တုံ သမတ္ထော အဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘အဒ္ဓယောဇနမ္ပိ ဂန္တုံ သမတ္ထေနာ’’တိ. အာဝသထပိဏ္ဍောတိ အာဝသထေ ပိဏ္ဍော၊ သာလာဒီသု အနောဒိဿ ယာဝဒတ္ထံ ပညတ္တံ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရံ ဘောဇနန္တိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဣမေသံ ဝါ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဣမေသံ ဝါတိ ဣမေသံ ပါသဏ္ဍာနံ ဝါ. ဧတ္တကာနံ ဝါတိ ဣမသ္မိံ ပါသဏ္ဍေ ဧတ္တကာနံ ပါသဏ္ဍာနံ ဝါ. ပါသဏ္ဍန္တိ ဆန္နဝုတိဝိဓံ သမဏပရိဗ္ဗာဇကာဒိံ. တေ ဟိ တဏှာပါသဉ္စေဝ ဒိဋ္ဌိပါသဉ္စ ဍေန္တိ ဩဍ္ဍေန္တီတိ ပါသဏ္ဍာတိ ဝုစ္စန္တိ. အနောဒိဿာတိ အနုဒ္ဒိသိတွာ၊ အပရိစ္ဆိန္ဒိတွာတိ အတ္ထော. သာလာဒီသု ယတ္ထ ကတ္ထစီတိ သာလာရုက္ခမူလအဗ္ဘောကာသာဒီသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဌာနေသု. ဧကဒိဝသမေဝ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗောတိ ဧကဒိဝသံ သကိံယေဝ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗော၊ ဧကသ္မိံ ဒိဝသေ ပုနပ္ပုနံ ဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဒုတိယဒိဝသတော ပဋ္ဌာယာတိ ဘုတ္တဒိဝသဿ ဒုတိယဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ. အဇ္ဈောဟာရေ အဇ္ဈောဟာရေ ပါစိတ္တိယန္တိ အာလောပေ အာလောပေ ကဗဠေ ကဗဠေ ပါစိတ္တိယံ. နာနာကုလေဟိ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၂၀၆) ပန နာနာဋ္ဌာနေသု ပညတ္တံ၊ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဧကဒိဝသံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဒုတိယဒိဝသေ အညတ္ထ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ပဋိပါဋိံ ပန ခေပေတွာ ပုန အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဧကပူဂနာနာပူဂဧကဂါမနာနာဂါမေသုပိ ဧသေဝ နယော. ယောပိ ဧကကုလဿ ဝါ နာနာကုလာနံ ဝါ ဧကတော ပညတ္တော တဏ္ဍုလာဒီနံ အဘာဝေန အန္တရန္တရာ ဆိဇ္ဇတိ၊ သောပိ န ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗော. သစေ ပန ‘‘န သက္ကောမ ဒါတု’’န္တိ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာ ပုန ကလျာဏစိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ ဒါတုံ အာရဘန္တိ၊ ဧတံ ပုန ဧကဒိဝသံ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

တိကပါစိတ္တိယန္တိ အဂိလာနေ အဂိလာနသညိဝေမတိကဂိလာနသညီနံ ဝသေန တီဏိ ပါစိတ္တိယာနိ. ဂိလာနဿ ဂိလာနသညိနောတိ ဂိလာနဿ ပန ‘‘ဂိလာနော အဟ’’န္တိ သညိနော အနုဝသိတွာ ဘုဉ္ဇန္တဿ အနာပတ္တိ. သကိံ ဘုဉ္ဇတီတိ ဧကဒိဝသံ ဘုဉ္ဇတိ. ‘‘ဂစ္ဆန္တော ဝါ’’တိ ဣဒံ အဒ္ဓယောဇနဝသေန ဂဟေတဗ္ဗံ၊ တထာ ‘‘ပစ္စာဂစ္ဆန္တော’’တိ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၃.၂၀၈) ဣဒမ္ပီတိ ဝဒန္တိ. ကေနစိ ဥပဒ္ဒဝေနာတိ နဒိပူရစောရဘယာဒိနာ ကေနစိ ဥပဒ္ဒဝေန. အညန္တိ ယာဂုခဇ္ဇကဖလာဖလာဒိဘေဒံ ယံ ကိဉ္စိ အညံ. အနုဝသိတွာတိ ပုန ဝသိတွာ.

အာဝသထသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဂဏဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဂဏဘောဇနေတိ ဂဏေန လဒ္ဓတ္တာ ဂဏဿ သန္တကေ ဘောဇနေ. တေနာဟ ‘‘ဂဏဿ ဘောဇနေ’’တိ. နနု စေတ္ထ ‘‘ဂဏဿ ဘောဇနေ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ သော စ ခေါ ဂဏော ‘‘ကတ္ထစိ ဒွီဟိ၊ ကတ္ထစိ တီဟီ’’တိအာဒိနာ အနေကဓာ အဓိပ္ပေတော၊ ဣဓ ကတိဟီတိ အာဟ ‘‘ဣဓ စာ’’တိအာဒိ. တံ ပနေတံ ဂဏဘောဇနံ ဒွီဟိ ပကာရေဟိ ပသဝတိ နိမန္တနတော ဝါ ဝိညတ္တိတော ဝါတိ အာဟ ‘‘တေသံ နိမန္တနတော ဝါ’’တိအာဒိ. တတ္ထ နိမန္တနတော ဝါတိ အကပ္ပိယနိမန္တနတော ဝါ. ဩဒနာဒီနံ ပဉ္စန္နန္တိ ဩဒနသတ္တုကုမ္မာသမစ္ဆမံသာနံ ပဉ္စန္နံ.

‘‘ဩဒနေန နိမန္တေမိ၊ ဩဒနံ မေ ဂဏှထာ’’တိအာဒိနာ နယေန ယေန ကေနစိ ဝေဝစနေန ဝါ ဘာသန္တရေန ဝါ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ နာမံ ဂဟေတွာ နိမန္တေတီတိ သမ္ဗန္ဓော. စတ္တာရောတိ ဧကဋ္ဌာနေ ဝါ နာနာဋ္ဌာနေသု ဝါ ဌိတေ စတ္တာရော ဘိက္ခူ. လက္ခဏဝစနဉ္စေတံ၊ တသ္မာ စတ္တာရော ဝါ တတော ဝါ အဓိကေ ဘိက္ခူတိ အတ္ထော. ဝေဝစနေန ဝါတိ ဘတ္တအန္နာဒိပရိယာယသဒ္ဒေန ဝါ. ဘာသန္တရေန ဝါတိ အန္ဓဒမိဠာဒိဘာသန္တရေန ဝါ. ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ နာမံ ဂဟေတွာတိ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရဿ နာမံ ဂဟေတွာ. ဩဒနေန နိမန္တေမီတိ တုမှေ ဘန္တေ ဩဒနေန နိမန္တေမိ. အာဒိသဒ္ဒေန ‘‘အာကင်္ခထ ဩလောကေထ အဓိဝါသေထ ပဋိမာနေထ၊ သတ္တုနာ နိမန္တေမိ၊ သတ္တုံ မေ ဂဏှထ အာကင်္ခထ ဩလောကေထ အဓိဝါသေထ ပဋိမာနေထာ’’တိအာဒီနံ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၂၁၇-၂၁၈) ဂဟဏံ. ဧကတော ဝါတိ ဧကတ္ထ ဌိတေ ဝါ နိသိန္နေ ဝါ ဘိက္ခူ ဒိသွာ ‘‘တုမှေ၊ ဘန္တေ၊ ဩဒနေန နိမန္တေမီ’’တိအာဒိနာ ဧဝံ ဧကတော နိမန္တိတာ. နာနာတော ဝါ နိမန္တိတာတိ စတ္တာရိ ပရိဝေဏာနိ ဝါ ဝိဟာရေ ဝါ ဂန္တွာ နာနာတော ဝါ နိမန္တိတာ. ဧကဋ္ဌာနေ ဌိတေသုယေဝ ဝါ ဧကော ပုတ္တေန၊ ဧကော ပိတရာတိ ဧဝမ္ပိ နိမန္တိတာ နာနာတောယေဝ နိမန္တိတာ နာမ ဟောန္တိ. ဧကတော ဂဏှန္တိတိ အညမညဿ ဒွါဒသဟတ္ထူပစာရေ ဌိတာ ဂဏှန္တိ.

ကသ္မာ ပန နာနာတော ဘုတ္တေပိ ဂဏဘောဇနံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ ဟေတ္ထ ပမာဏ’’န္တိ. ယဒိ ဧဝံ အထ ကသ္မာ ပါဠိယံ ‘‘ဂဏဘောဇနံ နာမ ယတ္ထ စတ္တာရော ဘိက္ခူ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရေန ဘောဇနေန နိမန္တိတာ ဘုဉ္ဇန္တိ၊ ဧတံ ဂဏဘောဇနံ နာမာ’’တိ (ပါစိ. ၂၁၈) ဝုတ္တံ? တံ ပဋိဂ္ဂဟဏနိယမနတ္ထမေဝ. န ဟိ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကံ ဘိက္ခူ ဘုဉ္ဇန္တီတိ ‘‘ဘုဉ္ဇန္တီ’’တိ ပဒံ ပဋိဂ္ဂဟဏနိယမဝစနံ ဟောတိ. ဧကတော ဝါ နာနာတော ဝါ ဝိညာပေတွာတိ စတ္တာရော ဘိက္ခူ ဧကတော ဌိတာ ဝါ နိသိန္နာ ဝါ ဥပါသကံ ဒိသွာ ‘‘အမှာကံ စတုန္နမ္ပိ ဘတ္တံ ဒေဟီ’’တိ ဝါ ပါဋေက္ကံ ပဝိသိတွာ ‘‘မယှံ ဘတ္တံ ဒေဟိ၊ မယှံ ဘတ္တံ ဒေဟီ’’တိ ဝါ ဧကတော ဝါ နာနာတော ဝါ ဝိညာပေတွာ. တဿ ဒုဝိဓဿာပီတိ ယဉ္စ နိမန္တနတော လဒ္ဓံ ဂဏဘောဇနံ၊ ယဉ္စ ဝိညတ္တိတော လဒ္ဓံ၊ တဿ ဒုဝိဓဿာပိ ဂဏဘောဇနဿ. ဧဝံ ပဋိဂ္ဂဟဏေတိ ဧကတော ပဋိဂ္ဂဟဏေ.

ပါဒါနမ္ပိ ဖလိတတ္တာတိ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၂၁၇-၂၁၈) အန္တမသော ပါဒါနမ္ပိ ယထာ မဟာစမ္မဿ ပရတော မံသံ ဒိဿတိ၊ ဧဝံ ဖလိတတ္တာ. န သက္ကာ ပိဏ္ဍာယ စရိတုန္တိ ဝါလိကာယ ဝါ သက္ခရာယ ဝါ ဖုဋ္ဌမတ္တေ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိတော အန္တောဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတုံ န သက္ကောတိ. စီဝရေ ကရိယမာနေတိ သာဋကဉ္စ သုတ္တဉ္စ လဘိတွာ စီဝရေ ကရိယမာနေ. ယံ ကိဉ္စိ စီဝရေ ကတ္တဗ္ဗကမ္မန္တိ စီဝရဝိစာရဏဆိန္ဒနမောဃသုတ္တာရောပနာဒိ ယံ ကိဉ္စိ စီဝရေ ကတ္တဗ္ဗံ ကမ္မံ၊ အန္တမသော သူစိဝေဓနမ္ပီတိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘အဒ္ဓယောဇနမ္ပီ’’တိအာဒိ အဝကံသတော ဝုတ္တံ. ယော ပန ဒူရံ ဂန္တုကာမော၊ တတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ၊ ဂစ္ဆန္တော အဒ္ဓယောဇနဗ္ဘန္တရေ ဂါဝုတေပိ ဘုဉ္ဇိတုံ လဘတိ၊ ဂတော ပန ဧကဒိဝသံ. ယဒါ နာဝံ အဘိရုဟိတုကာမော ဝါ ဟောတိ အာရုဠှော ဝါ ဩရုဠှော ဝါ၊ အယံ နာဝါဘိရုဟနသမယော နာမာတိ အာဟ ‘‘နာဝါဘိရုဟနသမယေပိ ဧသေဝ နယော’’တိ. အယံ ပန ဝိသေသော – အဘိရုဠှေန ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနံ ဂန္တွာပိ ယာဝ န ဩရောဟတိ၊ တာဝ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. စတ္တာရော ဘိက္ခူတိ အန္တိမပရိစ္ဆေဒေါ. ယတ္ထ ပန သတံ ဝါ သဟဿံ ဝါ သန္နိပတိတံ၊ တတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. တသ္မာ တာဒိသေ ကာလေ ‘‘မဟာသမယော’’တိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ယော ကောစိ ပဗ္ဗဇိတောတိ သဟဓမ္မိကေသု ဝါ တိတ္ထိယေသု ဝါ အညတရော.

ယေ စ ဒွေ တယော ဧကတော ဂဏှန္တီတိ ယေပိ အကပ္ပိယနိမန္တနံ သာဒိယိတွာ ဒွေ ဝါ တယော ဝါ ဧကတော ဂဏှန္တိ၊ တေသမ္ပိ အနာပတ္တိ. ပဏီတဘောဇနသူပေါဒနဝိညတ္တီဟိ ပန အာပတ္တိယေဝါတိ ဝဒန္တိ၊ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ. နိစ္စဘတ္တာဒီသူတိ နိစ္စဘတ္တေ သလာကဘတ္တေ ပက္ခိကေ ဥပေါသထိကေ ပါဋိပဒိကေ. တတ္ထ နိစ္စဘတ္တန္တိ ဓုဝဘတ္တံ ဝုစ္စတိ. ‘‘နိစ္စဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒန္တိ၊ ဗဟူနမ္ပိ ဧကတော ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သလာကဘတ္တာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

ဂဏဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ပရမ္ပရဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဂဏဘောဇနေ ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ဘိက္ခုံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘တုမှေ၊ ဘန္တေ၊ ဩဒနေန နိမန္တေမိ၊ ဩဒနံ မေ ဂဏှထာ’’တိအာဒိနာ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၂၁၇-၂၁၈) နယေန ယေန ကေနစိ ဝေဝစနေန ဝါ ဘာသန္တရေန ဝါ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရဿ နာမံ ဂဟေတွာ နိမန္တေတီတိ ဝုတ္တေနေဝ နယေန. နိမန္တိတဿာတိ အကပ္ပိယနိမန္တနေန နိမန္တိတဿ. အဝိကပ္ပေတွာတိ သမ္မုခါသမ္မုခဝသေန အဝိကပ္ပေတွာ၊ အပရိစ္စဇိတွာတိ အတ္ထော. အယဉှိ ဘတ္တဝိကပ္ပနာ နာမ သမ္မုခါပရမ္မုခါပိ ဝဋ္ဋတိ. တေနာဟ ‘‘ယော ဘိက္ခု ပဉ္စသု သဟဓမ္မိကေသူ’’တိအာဒိ.

အညတြ နိမန္တနဘောဇနဝတ္ထုသ္မိန္တိ အညတြ ပဌမံ နိမန္တိတာ ဟုတွာ အညသ္မိံ နိမန္တနေ ဘုဉ္ဇနဝတ္ထုသ္မိံ. ယဒိ တိဝိဓာ အနုပညတ္တိ၊ အထ ကသ္မာ ပရိဝါရေ ‘‘စတဿော အနုပညတ္တိယော’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ပရိဝါရေ ပနာ’’တိအာဒိ. ဝိကပ္ပနမ္ပိ ဂဟေတွာတိ ဝိကပ္ပနာနုဇာနနမ္ပိ အနုပညတ္တိသမာနန္တိ အနုပညတ္တိဘာဝေန ဂဟေတွာ. ဧကသံသဋ္ဌာနီတိ ဧကသ္မိံ မိဿိတာနိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၂၂၉) – ဒွေ တီဏိ ကုလာနိ နိမန္တေတွာ ဧကသ္မိံ ဌာနေ နိသီဒါပေတွာ ဣတော စိတော စ အာဟရိတွာ ဘတ္တံ အာကိရန္တိ၊ သူပဗျဉ္ဇနံ အာကိရန္တိ၊ ဧကမိဿကံ ဟောတိ၊ ဧတ္ထ အနာပတ္တီတိ. သစေ ပန မူလနိမန္တနံ ဟေဋ္ဌာ ဟောတိ၊ ပစ္ဆိမံ ပစ္ဆိမံ ဥပရိ၊ တံ ဥပရိတော ပဋ္ဌာယ ဘုဉ္ဇန္တဿ အာပတ္တိ. ဟတ္ထံ ပန အန္တော ပဝေသေတွာ ပဌမနိမန္တနတော ဧကမ္ပိ ကဗဠံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဘုတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ ယထာ တထာ ဝါ ဘုဉ္ဇန္တဿ အနာပတ္တိ. ဒွေ တီဏိ နိမန္တနာနိ ဧကတော ဝါ ကတွာ ဘုဉ္ဇတီတိ ဒွေ တီဏိ နိမန္တနာနိ ဧကတော ပက္ခိပိတွာ မိဿေတွာ ဧကံ ကတွာ ဘုဉ္ဇတီတိ အတ္ထော. ‘‘သကလေန ဂါမေန ဝါ’’တိအာဒီသု သကလေန ဂါမေန ဧကတော ဟုတွာ နိမန္တိတဿေဝ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဘုဉ္ဇတော အနာပတ္တိ. ပူဂေပိ ဧသေဝ နယော. နိမန္တိယမာနော ဝါ ‘‘ဘိက္ခံ ဂဟေဿာမီ’’တိ ဝဒတီတိ ‘‘ဘတ္တံ ဂဏှာ’’တိ နိမန္တိယမာနော ‘‘န မယှံ တဝ ဘတ္တေန အတ္ထော၊ ဘိက္ခံ ဂဟေဿာမီ’’တိ ဘဏတိ. ကိရိယာကိရိယန္တိ ဧတ္ထ ဘောဇနံ ကိရိယံ၊ အဝိကပ္ပနံ အကိရိယံ.

ပရမ္ပရဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ကာဏမာတာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ပဟေဏကတ္ထာယာတိ ပဏ္ဏာကာရတ္ထာယ. ပါထေယျတ္ထာယာတိ မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တာနံ အန္တရာမဂ္ဂတ္ထာယ. သတ္တူတိ ဗဒ္ဓသတ္တု၊ အဗဒ္ဓသတ္တု စ. ဒွတ္တိပတ္တပူရေ ပဋိဂ္ဂဟေတွာတိ မုခဝဋ္ဋိယာ ဟေဋ္ဌိမလေခါယ သမံ ပူရေ ဒွတ္တိပတ္တပူရေ ဂဟေတွာတိ အတ္ထော. ဣမဿ စတ္ထဿ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ပါကဋတ္တာ တတ္ထ ကတ္တဗ္ဗပ္ပကာရမေဝ ဒဿေတုံ ‘‘ဧတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ. သေသန္တိ တတော ဧကပတ္တတော အညံ ပတ္တံ. သစေ တယော ပတ္တပူရာ ဂဟိတာ ဒွေ၊ သစေ ဒွေ ဂဟိတာ၊ ဧကန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ဂမနေ ဝါ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓေတိ အန္တရာမဂ္ဂေ ဥပဒ္ဒဝံ ဒိသွာ၊ အနတ္ထိကတာယ ဝါ ‘‘မယံ ဣဒါနိ န ပေသိဿာမ န ဂမိဿာမာ’’တိ ဧဝံ ဂမနေ ဥပစ္ဆိန္နေ ဒေန္တာနန္တိ အတ္ထော.

ကာဏမာတာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. ပဌမပဝါရဏာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဘုတ္တဝါတိ ကတဘတ္တကိစ္စော. သာသပမတ္တမ္ပိ အဇ္ဈောဟရိတန္တိ ဧဝံ ပရိတ္တမ္ပိ ဘောဇနံ သင်္ခါဒိတွာ ဝါ အသင်္ခါဒိတွာ ဝါ ဂိလိတံ. ပဝါရိတောတိ ပဋိက္ခေပိတော. ယော ဟိ ဘုဉ္ဇန္တော ပရိဝေသကေန ဥပနီတံ ဘောဇနံ အနိစ္ဆန္တော ပဋိက္ခိပတိ၊ သော တေန ပဝါရိတော ပဋိက္ခိပိတော နာမ ဟောတိ. ဗျဉ္ဇနံ ပန အနာဒိယိတွာ အတ္ထမတ္တမေဝ ဒဿေတုံ ‘‘ကတပ္ပဝါရဏော ကတပ္ပဋိက္ခေပေါတိ အတ္ထော’’တိ ဝုတ္တံ. သောပိ စ ပဋိက္ခေပေါ ယသ္မာ န ပဋိက္ခေပမတ္တေန၊ အထ ခေါ ပဉ္စင်္ဂဝသေန. တေနဿ ပဒဘာဇနေ ‘‘အသနံ ပညာယတီ’’တိအာဒိ (ပါစိ. ၂၃၉) ဝုတ္တံ.

ဘောဇနံ ပညာယတီတိ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရံ ပတ္တာဒီသု ဒိဿတိ. တေနာဟ ‘‘ပဝါရဏပ္ပဟောနကံ စေ ဘောဇန’’န္တိအာဒိ. သာလီတိ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၂၃၈-၂၃၉) အန္တမသော နီဝါရံ ဥပါဒါယ သဗ္ဗာပိ သာလိဇာတိ. ဝီဟီတိ သဗ္ဗာပိ ဝီဟိဇာတိ. ယဝဂေါဓုမေသု ဘေဒေါ နတ္ထိ. ကင်္ဂူတိ သေတရတ္တကာဠဘေဒါ သဗ္ဗာပိ ကင်္ဂုဇာတိ. ဝရကောတိ အန္တမသော ဝရကစောရကံ ဥပါဒါယ သဗ္ဗာပိ သေတဝဏ္ဏာ ဝရကဇာတိ. ကုဒြူသကောတိ ကာဠကောဒြဝေါ စေဝ သာမာကာဒိဘေဒါ စ သဗ္ဗာပိ တိဏဓညဇာတိ.

နီဝါရဝရကစောရကာ စေတ္ထ ‘‘ဓညာနုလောမာ’’တိ ဝဒန္တိ. ယာဂုန္တိ အမ္ဗိလယာဂုခီရယာဂုအာဒိဘေဒံ ယံ ကိဉ္စိ ယာဂုံ. ဣမိနာဝ ပါယာသဿာပိ ဂဟိတတ္တာ ‘‘အမ္ဗိလပါယာသာဒီသု အညတရံ ပစာမာတိ ဝါ’’တိ န ဝုတ္တံ. ပဝါရဏံ ဇနေတီတိ အနတိရိတ္တဘောဇနာပတ္တိနိဗန္ဓနံ ပဋိက္ခေပံ သာဓေတိ. သစေ ပန ဩဓိ န ပညာယတိ၊ ယာဂုသင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ၊ ပဝါရဏံ န ဇနေတိ. ပုန ပဝါရဏံ ဇနေတိ ဃနဘာဝဂမနတော ပဋ္ဌာယ ဘောဇနသင်္ဂဟိတတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော.

ဥဒကကဉ္ဇိကခီရာဒီနိ အာကိရိတွာတိ ဥဒကဉ္စေဝ ကဉ္ဇိကဉ္စ ခီရာဒီနိ စ အာကိရိတွာ တေဟိ သဒ္ဓိံ အမဒ္ဒိတွာ ဘတ္တမိဿကေ ကတွာ. တေနာဟ ‘‘ယာဂုံ ဂဏှထာ’’တိအာဒိ. သစေ ပန ဘတ္တေ ဥဒကကဉ္ဇိကခီရာဒီနိ အာကိရိတွာ မဒ္ဒိတွာ ‘‘ယာဂုံ ဂဏှထာ’’တိ ဒေန္တိ၊ ပဝါရဏာ န ဟောတိ. ယာဂုယာပီတိ ဧဝံ ယာဂုသင်္ဂဟံ ဂတာယ ဝါ အညာယ ဝါ ယာဂုယာပိ. သုဒ္ဓရသကော၊ ပန ရသကယာဂု ဝါ န ဇနေတိ.

ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရဝသေန ဝိပ္ပကတဘောဇနဘာဝဿ ဥပစ္ဆိန္နတ္တာ ‘‘ဒွေပိ ခါဒိတာနိ ဟောန္တိ။ပေ။ န ပဝါရေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. အကပ္ပိယမံသံ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၂၃၈-၂၃၉)၊ အကပ္ပိယဘောဇနဉ္စ ဗုဒ္ဓပဋိကုဋ္ဌံ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာယ အဝတ္ထုတာယ န ပဝါရဏာ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ယော ပနာ’’တိအာဒိ. ယဉှိ ဘိက္ခုနော ခါဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ တံ ဧဝ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာ ဟောတိ. ဣဒံ ပန ဇာနန္တော အကပ္ပိယတ္တာ ပဋိက္ခိပတိ. အဇာနန္တောပိ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗဋ္ဌာနေ ဌိတမေဝ ပဋိက္ခိပတိ နာမ၊ တသ္မာ န ပဝါရေတိ. သစေ ပန အကပ္ပိယမံသံ ခါဒန္တော ကပ္ပိယမံသံ ဝါ ဘောဇနံ ဝါ ပဋိက္ခိပတိ၊ ပဝါရေတိ. ကသ္မာ? ဝတ္ထုတာယ. ယဉှိ တေန ပဋိက္ခိတ္တံ၊ တံ ပဝါရဏာယ ဝတ္ထု. ယံ ပန ခါဒတိ၊ တံ ကိဉ္စာပိ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗဋ္ဌာနေ ဌိတံ၊ ခါဒိယမာနံ ပန မံသဘာဝံ န ဇဟတိ၊ တသ္မာ ပဝါရေတိ. ကော ပန ဝါဒေါ ကပ္ပိယမံသံ ခါဒတော ကပ္ပိယမံသဘောဇနပ္ပဋိက္ခေပေ. ဧသ နယော အကပ္ပိယဘောဇနံ ခါဒတော ကပ္ပိယဘောဇနပ္ပဋိက္ခေပေ.

ဘောဇနေ သတီတိ ပဉ္စသု ဘောဇနေသု ဧကသ္မိမ္ပိ ဘောဇနေ သတိ. အညံ ဝုတ္တလက္ခဏံ ဘောဇနန္တိ ပတ္တာဒိဂတတော အညံ ဝုတ္တလက္ခဏံ ပဉ္စသု ဘောဇနေသု ဧကမ္ပိ ဘောဇနံ. ‘‘နိရပေက္ခော ဟောတီ’’တိ ဧတဿေဝ ဝိဝရဏံ ‘‘ယံ ပတ္တာဒီသူ’’တိအာဒိ. န ကေဝလံ နိရပေက္ခော ဝါတိ အာဟ ‘‘အညတြ ဝါ’’တိအာဒိ. သော ပဋိက္ခိပန္တောပိ န ပဝါရေတီတိ တသ္မိံ စေ အန္တရေ အညံ ဘောဇနံ အဘိဟဋံ၊ တံ သော ပဋိက္ခိပန္တောပိ န ပဝါရေတိ. ကသ္မာ? ဝိပ္ပကတဘောဇနဘာဝဿ ဥပစ္ဆိန္နတ္တာ.

‘‘ဥပနာမေတီ’’တိ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၂၃၈-၂၃၉) ဣမိနာ ကာယာဘိဟာရံ ဒဿေတိ. ဟတ္ထေ ဝါ အာဓာရကေ ဝါတိ ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေါ အဝုတ္တဝိကပ္ပတ္ထော၊ တေန ‘‘ဦရူသု ဝါ’’တိ ဝိကပ္ပေတိ. ဒူရေ နိသိန္နဿ ဒဟရဘိက္ခုဿ ပတ္တံ ပေသေတွာ ‘‘ဣတော ဩဒနံ ဂဏှာဟီ’’တိ ဝဒတိ၊ ဂဏှိတွာ ပန ဂတော တုဏှီ တိဋ္ဌတိ၊ တမ္ပိ ပဋိက္ခိပတော ဧသေဝ နယော. ကသ္မာ? ဘိက္ခုဿ ဒူရဘာဝတော၊ ဒူတဿ စ အနဘိဟရဏတော. သစေ ပန ဂဟေတွာ အာဂတော ဘိက္ခု ‘‘ဣမံ ဘတ္တံ ဂဏှာ’’တိ ဝဒတိ၊ တံ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာ ဟောတိ. ဧဝံ ဝုတ္တေပီတိ ‘‘ဘတ္တံ ဂဏှာ’’တိ ဝုတ္တေပိ.

ဘတ္တပစ္ဆိံ ဂဟေတွာ ပရိဝိသန္တဿာတိ ဧကေန ဟတ္ထေန ဘတ္တပစ္ဆိံ ဂဟေတွာ ဧကေန ဟတ္ထေန ကဋစ္ဆုံ ဂဟေတွာ ပရိဝိသန္တဿ. အညော ‘‘အဟံ ဓာရေဿာမီ’’တိ ဂဟိတမတ္တကမေဝ ကရောတီတိ အညော အာဂန္တွာ ‘‘အဟံ ပစ္ဆိံ ဓာရေဿာမိ၊ တွံ ဩဒနံ ဒေဟီ’’တိ ဝတွာ ဂဟိတမတ္တကမေဝ ကရောတိ. အဘိဟဋာဝ ဟောတီတိ ပရိဝေသကေနေဝ အဘိဟဋာဝ ဟောတိ. ဣဒါနိ အသတိ တဿ ဒါတုကာမာဘိဟာရေ ဂဟဏသမယေပိ ပဋိက္ခိပတော န ဟောတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘သစေ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဥဒ္ဓဋေတိ ဥဒ္ဓဋေ ဘတ္တေ. ကဋစ္ဆုအဘိဟာရောယေဝ ဟိ တဿ အဘိဟာရောတိ အဓိပ္ပါယော. အနန္တရဿ ဒိယျမာနေတိ အနန္တရဿ ဘိက္ခုနော ဘတ္တေ ဒိယျမာနေ. ကာယဝိကာရေနာတိ ‘‘အင်္ဂုလိံ ဝါ ဟတ္ထံ ဝါ မစ္ဆိကဗီဇနိံ ဝါ စီဝရကဏ္ဏံ ဝါ စာလေတိ၊ ဘမုကာယ ဝါ အာကာရံ ကရောတိ၊ ကုဒ္ဓေါ ဝါ ဩလောကေတီ’’တိ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၂၃၈-၂၃၉) ဧဝံ ဝုတ္တေန အင်္ဂုလိစလနာဒိနာ ကာယဝိကာရေန. ‘‘အလံ မာ ဒေဟီ’’တိအာဒိနာ ဝစီဝိကာရေနာတိ ‘‘အလ’’န္တိ ဝါ ‘‘န ဂဏှာမီ’’တိ ဝါ ‘‘မာ အာကိရာ’’တိ ဝါ ‘‘အပဂစ္ဆာ’’တိ ဝါ ဧဝံ ယေန ကေနစိ ဝစီဝိကာရေန.

အဘိဟဋေ ပန ဘတ္တေ ပဝါရဏာယ ဘီတော ဟတ္ထေ အပနေတွာ ပုနပ္ပုနံ ပတ္တေ ဩဒနံ အာကိရန္တံ ‘‘အာကိရ အာကိရ၊ ကောဋ္ဋေတွာ ပူရေဟီ’’တိ ဝဒတော ပဝါရဏာ န ဟောတိ. ဧသ နယော ဘတ္တံ အဘိဟရန္တံ ဘိက္ခုံ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘ကိံ၊ အာဝုသော၊ ဣတောပိ ကိဉ္စိ ဂဏှိဿသိ၊ ဒမ္မိ တေ ကိဉ္စီ’’တိ ဝဒတောပိ.

‘‘ရသံ ပဋိဂ္ဂဏှထာ’’တိ အပ္ပဝါရဏာဇနကဿ နာမံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘တံ သုတွာ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာ နတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တံ. မံသရသန္တိ ဧတ္ထ ပန န ကေဝလံ မံသဿ ရသံ ‘‘မံသရသ’’မိစ္စေဝ ဝိညာယတိ၊ အထ ခေါ မံသဉ္စ ရသဉ္စ မံသရသန္တိ ဧဝံ ပဝါရဏာဇနကနာမဝသေနာပိ. တသ္မာ တံ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘မံသရသန္တိ ဝုတ္တေ ပန ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာ ဟောတီ’’တိ. ပရတော မစ္ဆမံသံ ဗျဉ္ဇနန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ယသ္မိံ ဣရိယာပထေ ပဝါရေတိ၊ တံ အဝိကောပေန္တေနေဝ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ယော ဂစ္ဆန္တော (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၂၃၈-၂၃၉) ပဝါရေတိ၊ တေန ဂစ္ဆန္တေနေဝ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ကဒ္ဒမံ ဝါ ဥဒကံ ဝါ ပတွာ ဌိတေန အတိရိတ္တံ ကာရေတဗ္ဗံ. သစေ အန္တရာ နဒီ ပူရာ ဟောတိ၊ နဒိတီရေ ဂုမ္ဗံ အနုပရိယာယန္တေန ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. အထ နာဝါ ဝါ သေတု ဝါ အတ္ထိ၊ တံ အဘိရုဟိတွာပိ စင်္ကမန္တေနေဝ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ၊ ဂမနံ န ဥပစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗံ. ဧသ နယော ဣတရဣရိယာပထေသုပိ. တံ တံ ဣရိယာပထံ ကောပေန္တေန အတိရိတ္တံ ကာရေတဗ္ဗံ. ယော ဥက္ကုဋိကောဝ နိသီဒိတွာ ပဝါရေတိ၊ တေန ဥက္ကုဋိကေနေဝ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. တဿ ပန ဟေဋ္ဌာ ပလာလပီဌံ ဝါ ကိဉ္စိ ဝါ နိသီဒနံ ဒါတဗ္ဗံ. ပီဌကေ နိသီဒိတွာ ပဝါရိတေန ပန အာသနံ အစာလေတွာဝ စတဿော ဒိသာ ပရိဝတ္တန္တေန ဘုဉ္ဇိတုံ လဗ္ဘတိ. မဉ္စေ နိသီဒိတွာ ပဝါရိတေန ဣတော ဝါ ဧတ္တော ဝါ သံသရိတုံ န လဗ္ဘတိ. သစေ ပန သဟ မဉ္စေန ဥက္ခိပိတွာ အညတြ နေန္တိ၊ ဝဋ္ဋတိ. နိပဇ္ဇိတွာ ပဝါရိတေနာပိ နိပန္နေနေဝ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ပရိဝတ္တန္တေန ယေန ပဿေန နိပန္နော၊ တဿ ဌာနံ နာတိက္ကမေတဗ္ဗံ.

အလမေတံ သဗ္ဗန္တိ ဧတံ သဗ္ဗံ အလံ ပရိယတ္တံ၊ ဣဒမ္ပိ တေ အဓိကံ၊ ဣတော အညံ န လစ္ဆသီတိ အဓိပ္ပါယော. ယော အတိရိတ္တံ ကရောတီတိ ယော ‘‘အလမေတံ သဗ္ဗ’’န္တိ အတိရိတ္တံ ကရောတိ. ပဋိပက္ခနယေနာတိ ‘‘ကပ္ပိယကတံ၊ ပဋိဂ္ဂဟိတကတံ၊ ဥစ္စာရိတကတံ၊ ဟတ္ထပါသေ ကတံ၊ ဘုတ္တာဝိနာ ကတံ၊ ဘုတ္တာဝိနာ ပဝါရိတေန အာသနာ အဝုဋ္ဌိတေန ကတံ ‘အလမေတံ သဗ္ဗ’န္တိ ဝုတ္တ’’န္တိ (ပါစိ. ၂၃၉) ဣမေဟိ သတ္တဟိ ဝိနယကမ္မာကာရေဟိ ယံ အတိရိတ္တံ ကပ္ပိယံ ကတံ၊ ယဉ္စ ဂိလာနာတိရိတ္တံ၊ တဒုဘယမ္ပိ အတိရိတ္တန္တိ ဧဝံ တဿေဝ ပဋိပက္ခနယေန. ဧတ္ထ စ ‘‘အလမေတံ သဗ္ဗ’’န္တိ တိက္ခတ္တုံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ အယံ ကိရ အာစိဏ္ဏော. ဝိနယဓရာ ပန ‘‘သကိံ ဧဝ ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒန္တိ.

ကသ္မာ တံ သော ပုန ကာတုံ န လဘတီတိ အာဟ ‘‘ယဉှီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ယဉှိ အကတန္တိ ယေန ပဌမံ ကပ္ပိယံ ကတံ၊ တေန ယံ အကတံ၊ တံ ကာတဗ္ဗံ. ပဌမဘာဇနေ ပန ကာတုံ န လဗ္ဘတိ. ယေန စ အကတန္တိ အညေန ဘိက္ခုနာ ယေန ပဌမံ န ကတံ၊ တေန စ ကာတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ဝုတ္တန္တိ သီဟဠဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ. အညသ္မိံ ပန ဘာဇနေတိ ယသ္မိံ ပန ဘာဇနေ ပဌမံ ကတံ၊ တတော အညသ္မိံ ပတ္တေ ဝါ ကုဏ္ဍေ ဝါ ပစ္ဆိယံ ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ပုရတော ဌပေတွာ ဩနာမိတဘာဇနေ.

အညတြ ဘုဉ္ဇနဝတ္ထုသ္မိန္တိ ဘုတ္တာဝိနာ ပဝါရိတေန ဟုတွာ အညတြ ဘုဉ္ဇနဝတ္ထုသ္မိံ. တိကပါစိတ္တိယန္တိ အနတိရိတ္တေ အနတိရိတ္တသညိဝေမတိကအတိရိတ္တသညီနံ ဝသေန တီဏိ ပါစိတ္တိယာနိ. အဇ္ဈောဟရတော စ ဒုက္ကဋန္တိ အဇ္ဈောဟရတော အဇ္ဈောဟာရေ အဇ္ဈောဟာရေ ဒုက္ကဋံ. သစေ ပန အာမိသသံသဋ္ဌာနိ ဟောန္တိ၊ အာဟာရတ္ထာယပိ အနာဟာရတ္ထာယပိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ အဇ္ဈောဟရန္တဿ ပါစိတ္တိယမေဝ. တေသံ အနုညာတပရိဘောဂဝသေနာတိ ယာမကာလိကာဒီနံ အနုညာတပရိဘောဂဝသေန၊ ယာမကာလိကံ ပိပါသာယ သတိ ပိပါသစ္ဆေဒနတ္ထံ၊ သတ္တာဟကာလိကံ ယာဝဇီဝိကဉ္စ တေန တေန ဥပသမေတဗ္ဗကေ အာဗာဓေ သတိ တဿ ဥပသမနတ္ထန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣဒမ္ပိ အဇ္ဈောဟရဏတော ကာယကမ္မံ၊ ဝါစာယ ‘‘အတိရိတ္တံ ကရောထ ဘန္တေ’’တိ အကာရာပနေန ဝစီကမ္မန္တိ အာဟ ‘‘သမုဋ္ဌာနာဒီနိ ပဌမကထိနသဒိသာနေဝါ’’တိ. ကိရိယာကိရိယန္တိ ဧတ္ထ ပဋိက္ခိပိတွာ ဘုဉ္ဇနံ ကိရိယံ. အတိရိတ္တဿ အကရဏံ အကိရိယန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ပဌမပဝါရဏာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. ဒုတိယပဝါရဏာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

သုတွာ ဝါတိ အညေန ဝါ တေနေဝ ဝါ အာရောစိတံ သုတွာ. ‘‘ဘုတ္တသ္မိံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ. ၂၄၃) ဝုတ္တတ္တာ ဘောဇနပရိယောသာနေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ဒုတိယပဝါရဏာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. ဝိကာလဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဝိကာလေတိ ဧတ္ထ အရုဏုဂ္ဂမနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ မဇ္ဈနှိကော၊ အယံ ဗုဒ္ဓါဒီနံ အရိယာနံ အာစိဏ္ဏသမာစိဏ္ဏော ဘောဇနဿ ကာလော နာမ. တဒညော ဝိကာလော ‘‘ဝိဂတော ကာလော’’တိ ကတွာ. တေနာဟ ‘‘ဝိဂတေ ကာလေ’’တိအာဒိ. ဌိတမဇ္ဈနှိကောပိ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၂၄၈-၂၄၉) ကာလသင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ. တတော ပဋ္ဌာယ ပန ခါဒိတုံ ဝါ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝါ န သက္ကာ. သဟသာ ပိဝိတုံ သက္ကာ ဘဝေယျ၊ ကုက္ကုစ္စကေန ပန န ကာတဗ္ဗံ. ကာလပရိစ္ဆေဒဇာနနတ္ထဉ္စ ကာလတ္ထမ္ဘော ယောဇေတဗ္ဗော. ကာလဗ္ဘန္တရေဝ ဘတ္တကိစ္စံ ကာတဗ္ဗံ. ‘‘ယံ ကိဉ္စိ။ပေ။ ခါဒနီယံ ဝါ’’တိ ဣမိနာ ယံ တာဝ သက္ခလိမောဒကာဒိ ပုဗ္ဗဏ္ဏာပရဏ္ဏမယံ၊ တတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ. ဘောဇနီယံ နာမ ပဉ္စ ဘောဇနာနိ.

သတိ ပစ္စယေတိ ပိပါသာဒိကာရဏေ ဝိဇ္ဇမာနေ. ရောမဋ္ဌကဿာတိ ရောမဋ္ဌကဿ ဘိက္ခုနော အဇ္ဈောဟရိတွာ ဥဂ္ဂိရိတွာ မုခေဝ ဌပိတော ဗဟိ မုခဒွါရာ ဝိနိဂ္ဂတော ဘောဇနဿ မဂ္ဂါ ဗဟိ နိဂ္ဂတော ‘‘ရောမဋ္ဌော’’တိ ပဝုစ္စတိ. ဣဓ ပန အဇ္ဈောဟရိတွာ ဥဂ္ဂိရိတွာ မုခေဝ ဌပိတောတိ အဓိပ္ပေတော. တေနာဟ ‘‘န စ၊ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိ. ဌပေတွာ ရောမဋ္ဌကံ သေသာနံ အာဂတံ ဥဂ္ဂါရံ မုခေ သန္ဓာရေတွာ ဂိလန္တာနံ အာပတ္တိ. သစေ ပန အသန္ဓာရေန္တမေဝ ပရဂလံ ဂစ္ဆတိ၊ ဝဋ္ဋတိ.

ဝိကာလဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. သန္နိဓိကာရကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

‘‘ကာရော ကရဏံ ကိရိယာတိ အတ္ထတော ဧက’’န္တိ ဧတေန ကာရသဒ္ဒဿ ဘာဝတ္ထတံ ဒဿေတိ. သမ္မာ နိဓာနံ ဌပနံ သန္နိဓိ. ‘‘ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဧကရတ္တံ ဝီတိနာမိတဿေတံ နာမ’’န္တိ ဣမိနာ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဧကရတ္တံ ဝီတိနာမိတေ ဣမဿ ဒုဒ္ဓေါတဘာဝံ ဒဿေတိ. ကိဉ္စာပိ ယာမကာလိကံ ခါဒနီယံ၊ ဘောဇနီယံ ဝါ န ဟောတိ၊ ‘‘အနာပတ္တိ ယာမကာလိကံ ယာမေ နိဒဟိတွာ ဘုဉ္ဇတီ’’တိအာဒိ ဝစနတော ပန တတ္ထာပိ ယာမာတိက္ကမေ သန္နိဓိပစ္စယာ ပါစိတ္တိယေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ယာဝကာလိကံ ဝါ ယာမကာလိကံ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣဒါနိ ဒုဒ္ဓေါတဘာဝမေဝ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယံ အင်္ဂုလိယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယံ အင်္ဂုလိယာ ဃံသန္တဿ လေခါ ပညာယတီတိ ယံ ပတ္တံ ဓောတံ အင်္ဂုလိယာ ဃံသန္တဿ ပတ္တေ အင်္ဂုလိလေခါ ပညာယတိ၊ သော ပတ္တော ဒုဒ္ဓေါတော ဟောတီတိ အတ္ထော. တေလဝဏ္ဏပတ္တေ ပန အင်္ဂုလိလေခါ ပညာယတိ၊ သာ အဗ္ဗောဟာရိကာ. သ္နေဟောတိ တေလံ. သန္ဒိဿတီတိ ယာဂုယာ ဥပရိ သန္ဒိဿတိ. တာဒိသေ ပတ္တေပီတိ ပဋိဂ္ဂဟဏံ အဝိဿဇ္ဇိတွာ သယံ ဝါ အညေန ဝါ ဘောဇနံ နီဟရိတွာ န သမ္မာ ဓောတေ ပတ္တေပိ. ပုနဒိဝသေ ဘုဉ္ဇန္တဿ ပါစိတ္တိယန္တိ ပတ္တေ လဂ္ဂံ အဝိဇဟိတပ္ပဋိဂ္ဂဟဏံ ဟောတီတိ ဒုတိယဒိဝသေ ဘုဉ္ဇန္တဿ ပါစိတ္တိယံ. ပရိစ္စတ္တေ ပန ပတ္တေ ပုနဒိဝသေ ဘုဉ္ဇန္တဿ အနာပတ္တိ.

ယံ ပနာတိ ယံ ဘောဇနံ ပန. အပရိစ္စတ္တမေဝ ဟီတိ အနပေက္ခဝိဿဇ္ဇနေန ဝါ အနုပသမ္ပန္နဿ နိရပေက္ခဒါနေန ဝါ အပရိစ္စတ္တမေဝ. ကပ္ပိယ ဘောဇနန္တိ အန္တမသော ဧကသိတ္ထမတ္တမ္ပိ ကပ္ပိယဘောဇနံ. အကပ္ပိယေသူတိ အကပ္ပိယမံသေသု. သေသေသူတိ မနုဿမံသတော အဝသေသေသု ဟတ္ထိအဿသုနခအဟိသီဟဗျဂ္ဃဒီပိအစ္ဆတရစ္ဆမံသေသု စေဝ အပ္ပဋိဝေက္ခိတေ ဥဒ္ဒိဿကတမံသေ စ. ပါဠိယံ ‘‘သတ္တာဟကာလိကံ ယာဝဇီဝိကံ အာဟာရတ္ထာယ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိအာဒိနာ (ပါစိ. ၂၅၅) သန္နိဟိတေသု သတ္တာဟကာလိကယာဝဇီဝိကေသု ပုရေဘတ္တမ္ပိ အာဟာရတ္ထာယ အဇ္ဈောဟရဏေပိ ဒုက္ကဋဿ ဝုတ္တတ္တာ ယာမကာလိကေပိ အာဟာရတ္ထာယ အဇ္ဈောဟရဏေပိ ဝိသုံ ဒုက္ကဋေနာပိ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘အာဟာရတ္ထာယ အဇ္ဈောဟရတော ဒုက္ကဋေန သဒ္ဓိံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ. သဗ္ဗဝိကပ္ပေသူတိ ‘‘ကပ္ပိယဘောဇနံ ဘုဉ္ဇန္တဿာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တေသု သဗ္ဗေသု ဝိကပ္ပေသု အပရမ္ပိ ပါစိတ္တိယံ ဝဍ္ဎတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၂၅၃) – ကပ္ပိယဘောဇနေ ဒွေ ပါစိတ္တိယာနိ၊ မနုဿမံသေ ထုလ္လစ္စယေန သဒ္ဓိံ ဒွေ ပါစိတ္တိယာနိ၊ အဝသေသေသု ပန အကပ္ပိယမံသေသု ဒုက္ကဋေန သဒ္ဓိံ ဒွေ ပါစိတ္တိယာနိ. ယာမကာလိကံ သတိ ပစ္စယေ သာမိသေန မုခေန အဇ္ဈောဟရတော ဒွေ ပါစိတ္တိယာနိ၊ နိရာမိသေန ဧကမေဝ. အာဟာရတ္ထာယ အဇ္ဈောဟရတော ဝိကပ္ပဒွယေပိ ဒုက္ကဋေန သဒ္ဓိန္တိ.

အဝသေသေသူတိ ယာမကာလိကာဒိတော အဝသေသေသု. ပါစိတ္တိယံ ဝဍ္ဎတိယေဝါတိ အပရမ္ပိ ပါစိတ္တိယံ ဝဍ္ဎတိယေဝ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သစေ ဝိကာလေ အဇ္ဈောဟရတိ၊ ပကတိဘောဇနေ သန္နိဓိပစ္စယာ စ ဝိကာလဘောဇနပစ္စယာ စ ဒွေ ပါစိတ္တိယာနိ၊ အကပ္ပိယမံသေသု မနုဿမံသေ ထုလ္လစ္စယေန သဒ္ဓိံ ဒွေ ပါစိတ္တိယာနိ၊ အဝသေသေသု ဒုက္ကဋေန သဒ္ဓိံ ဒွေတိ.

ဗေလဋ္ဌသီသော နာမ ဇဋိလသဟဿဿ အဗ္ဘန္တရေ ဧကော မဟာထေရော. တိကပါစိတ္တိယန္တိ သန္နိဓိကာရကေ သန္နိဓိကာရကသညိဝေမတိကအသန္နိဓိကာရကသညီနံ ဝသေန တီဏိ ပါစိတ္တိယာနိ. သံသဋ္ဌာနီတိ သံသဋ္ဌရသာနိ. သမ္ဘိန္နရသံ သန္ဓာယေဝ ဟိ ‘‘တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတံ ကာလေ ကပ္ပတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိ. ဧတ္ထ စ အသမ္ဘိန္နရသန္တိ အမိဿိတရသံ. ဣဒဉ္စ သီတလပါယာသာဒိနာ သဟ လဒ္ဓံ သပ္ပိပိဏ္ဍာဒိကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ‘‘သုဓောတံ ဝါ’’တိ ဣဒံ ပန ပိဏ္ဍပါတေန သဒ္ဓိံ လဒ္ဓံ တက္ကောလဇာတိဖလာဒိံ၊ ယာဂုအာဒီသု ပက္ခိပိတွာ ဒိန္နသိင်္ဂီဝေရာဒိကဉ္စ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

တေနာတိ သတ္တာဟကာလိကေန. တဒဟု ပဋိဂ္ဂဟိတံ အဿာတိ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတံ၊ တေန တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတေန. ဧသ နယော ‘‘ဒွီဟပဋိဂ္ဂဟိတေနာ’’တိအာဒီသုပိ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ပုရေဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟိတမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ၊ တသ္မာ. ပဋိဂ္ဂဟိတံ သတ္တာဟံ ကပ္ပတီတိ ဝုတ္တန္တိ ‘‘သတ္တာဟကာလိကေန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာဝဇီဝိကံ ပဋိဂ္ဂဟိတံ သတ္တာဟံ ကပ္ပတိ၊ သတ္တာဟာတိက္ကန္တေ န ကပ္ပတီ’’တိ (မဟာဝ. ၃၀၅) ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စာပိ မုခေ ဧကရတ္တံ န ဝုတ္တံ၊ တထာပိ မုခေ ပက္ခိတ္တမေဝ ယသ္မာ သန္နိဓိ နာမ ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘မုခသန္နိဓီ’’တိ ဝုတ္တံ.

စတဿော ကပ္ပိယဘူမိယောတိ ဥဿာဝနန္တိကာ၊ ဂေါနိသာဒိကာ၊ ဂဟပတိ၊ သမ္မုတီတိ စတဿော ကပ္ပိယကုဋိယော. တတ္ထ ဥဿာဝနန္တိကာ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၂၉၅) နာမ ဂေဟေ ကရိယမာနေ သမ္ပရိဝါရေတွာ ဌိတေဟိ ‘‘ကပ္ပိယကုဋိံ ကရောမ၊ ကပ္ပိယကုဋိံ ကရောမာ’’တိ ဝါ ‘‘ကပ္ပိယကုဋိ ကပ္ပိယကုဋီ’’တိ ဝါ ဝဒန္တေဟိ ဌပိတပဌမိဋ္ဌကထမ္ဘာဒိကာ သံဃဿ ဝါ ဧကဿ ဘိက္ခုနော ဝါ ကုဋိ. ယော ပန အာရာမော ယေဘုယျေန ဝါ အပရိက္ခိတ္တော ဟောတိ၊ သကလောပိ ဝါ၊ သော ‘‘ဂေါနိသာဒီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဂဟပတီတိ ယာ ဌပေတွာ ဘိက္ခုံ သေသေဟိ ‘‘ကပ္ပိယကုဋိံ ဒေမာ’’တိ ဒိန္နာ၊ တေသံ ဝါ သန္တကာ. သမ္မုတိ နာမ ကမ္မဝါစာယ သာဝေတွာ ကတာ. ကထံ ပနေတာသံ ဝိနိစ္ဆယော ဇာနိတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘တာသံ ဝိနိစ္ဆယော သမန္တပါသာဒိကာယံ ဝုတ္တော’’တိ.

သန္နိဓိကာရကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. ပဏီတဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

‘‘ပဏီတဘောဇနာနီ’’တိ ဣဒံ မဇ္ဈေ ပဒလောပံ ကတွာ နိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ အာဟ ‘‘ပဏီတသံသဋ္ဌာနီ’’တိအာဒိ. သဗ္ဗောပိ ‘‘ဩဒကော’’တိ ဝုတ္တလက္ခဏော မစ္ဆောတိ ‘‘မစ္ဆော နာမ ဩဒကော ဝုစ္စတီ’’တိ (ပါစိ. ၂၆၀) ဧဝံ ဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တလက္ခဏော၊ သဗ္ဗောပိ မစ္ဆော ဧဝ. ယော ကောစိ ဥဒကေ ဇာတော မစ္ဆော နာမာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. မဟာနာမသိက္ခာပဒေနာတိ –

‘‘အဂိလာနေန ဘိက္ခုနာ စတုမာသပစ္စယပဝါရဏာ သာဒိတဗ္ဗာ အညတြ ပုနပဝါရဏာယ အညတြ နိစ္စပဝါရဏာယ. တတော စေ ဥတ္တရိ သာဒိယေယျ၊ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ –

ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန (ပါစိ. ၃၀၆). ဧတ္ထ ဟိ သံဃဝသေန ဂိလာနပစ္စယပဝါရဏာယ ပဝါရိတဋ္ဌာနေ သစေ တတ္ထ ရတ္တီဟိ ဝါ ဘေသဇ္ဇေဟိ ဝါ ပရိစ္ဆေဒေါ ကတော ဟောတိ ‘‘ဧတ္တိကာယေဝ ရတ္တိယော၊ ဧတ္တကာနိ ဝါ ဘေသဇ္ဇာနိ ဝိညာပေတဗ္ဗာနီ’’တိ၊ တတော ရတ္တိပရိယန္တတော ဝါ ဘေသဇ္ဇပရိယန္တတော ဝါ ဥတ္တရိ နဘေသဇ္ဇကရဏီယေန ဝါ ဘေသဇ္ဇံ၊ အညဘေသဇ္ဇကရဏီယေန ဝါ အညံ ဘေသဇ္ဇံ ဝိညာပေန္တဿ ပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ. တသ္မာ အဂိလာနော ဂိလာနသညီပိ ဟုတွာ ပဉ္စ ဘေသဇ္ဇာနိ ဝိညာပေန္တော နဘေသဇ္ဇကရဏီယေန ဘေသဇ္ဇံ ဝိညာပေန္တော နာမ ဟောတီတိ ‘‘မဟာနာမသိက္ခာပဒေန ကာရေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ.

ယော ပန နဘေသဇ္ဇတ္ထာယ ဝိညာပေတိ၊ အထ ခေါ ကေဝလံ အတ္တနော ဘုဉ္ဇနတ္ထာယ၊ သော သူပေါဒနဝိညတ္တိယာယေဝ ကာရေတဗ္ဗော. ဝုတ္တဉှေတံ သမန္တပါသာဒိကာယံ ‘‘သုဒ္ဓါနိ သပ္ပိအာဒီနိ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တော ပါစိတ္တိယံ နာပဇ္ဇတိ၊ သေခိယေသု သူပေါဒနဝိညတ္တိဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၂၅၉). သူပေါဒနဝိညတ္တိယာ ကာရေတဗ္ဗောတိ ‘‘န သူပံ ဝါ ဩဒနံ ဝါ အဂိလာနော’’တိအာဒိနာ (ပါစိ. ၆၁၃) သိက္ခာပဒေန ကာရေတဗ္ဗော၊ ဒုက္ကဋေန ကာရေတဗ္ဗောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣမိနာတိ ဣမိနာ ပဏီတဘောဇနသိက္ခာပဒေန.

‘‘သပ္ပိဘတ္တံ ဒေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ကိံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သပ္ပိဘတ္တံ ‘ဒေဟီ’တိ ဝုတ္တေ ပနာ’’တိအာဒိ. သူပေါဒနဝိညတ္တိယာ ဒုက္ကဋမေဝ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ကသ္မာတိ အာဟ ‘‘ယသ္မာ’’တိအာဒိ. အထ ယထာ ‘‘ပဏီတဘောဇနာနီ’’တိ၊ ဧဝံ ‘‘သပ္ပိဘတ္တ’’န္တိ ဣဒမ္ပိ ကသ္မာ န ဝိညာယတီတိ စေ? အနေကန္တိကတ္တာ. တထာ ဟိ ‘‘ပဏီတဘောဇနာနီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ပဏီတသံသဋ္ဌာနိ ဘောဇနာနိ ပဏီတဘောဇနာနီ’’တိ အယမတ္ထော ဧကန္တတော ပညာယတိ၊ ‘‘သပ္ပိဘတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တေ ပန ‘‘သပ္ပိမယံ ဘတ္တံ သပ္ပိဘတ္တ’’န္တိပိ ဝိညာယမာနတ္တာ ‘သပ္ပိသံသဋ္ဌံ ဘတ္တံ သပ္ပိဘတ္တ’’န္တိ အယမတ္ထော န ဧကန္တတော ပညာယတိ. ဧသ နယော ‘‘နဝနီတဘတ္တံ ဒေဟီ’’တိအာဒီသုပိ.

ပုရိမနယေနေဝါတိ ‘‘ဘတ္တံ ဒတွာ သပ္ပိံ ကတွာ ဘုဉ္ဇာ’’တိ ပုရိမေနေဝ နယေန. သစေ ပန ‘‘သပ္ပိနာ’’တိ ဝုတ္တေ ကေဝလံ သေသေသု နဝနီတာဒီသု အညတရေန ဒေတိ၊ ဝိသင်္ကေတမေဝ ဟောတိ. အနာပတ္တီတိ ဝိသင်္ကေတတ္တာ သဗ္ဗာဟိယေဝ အာပတ္တီဟိ အနာပတ္တိ. ‘‘ကိဉ္စာပိ အနာပတ္တိ၊ အတ္တနော ပန ပယောဂေန နိဗ္ဗတ္တတ္တာ န ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ကပ္ပိယသပ္ပိနာတိ ကပ္ပိယမံသသပ္ပိနာ. ဧသ နယော အကပ္ပိယသပ္ပိနာတိ ဧတ္ထာပိ. ကပ္ပိယာကပ္ပိယတာ ဟိ မံသာနံယေဝ၊ န သပ္ပိအာဒီနံ. ဌပေတွာ ဧကံ မနုဿဝသာတေလံ သဗ္ဗေသံ ခီရဒဓိသပ္ပိနဝနီတဝသာတေလေသု အကပ္ပိယံ နာမ နတ္ထိ.

ပရိဘောဂေပိ ဒုက္ကဋမေဝ ဣဓ အနဓိပ္ပေတတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော. သစေ အသတိ အကပ္ပိယသပ္ပိမှိ ပုရိမနယေနေဝ အကပ္ပိယနဝနီတာဒီနိ ဒေတိ ‘‘သပ္ပိံ ကတွာ ဘုဉ္ဇာ’’တိ၊ အကပ္ပိယသပ္ပိနာဝ ဒိန္နံ ဟောတိ. ယထာ စ ‘‘ကပ္ပိယသပ္ပိနာ ဒေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ အကပ္ပိယသပ္ပိနာ ဒေတိ၊ ဝိသင်္ကေတံ၊ ဧဝံ ‘‘‘အကပ္ပိယသပ္ပိနာ’တိ ဝုတ္တေ ကပ္ပိယသပ္ပိနာ ဒေတီ’’တိ ဧတ္ထာပိ ပဋိပါဋိယာ ဧကမေကံ ဝိတ္ထာရေတွာ ဝုစ္စမာနေပိ အယမေဝတ္ထော ဝတ္တဗ္ဗော သိယာ၊ သော စ သင်္ခေပေနပိ သက္ကာ ဝိညာတုန္တိ ဝိတ္ထာရနယံ ဟိတွာ ဣမိနာဝ နယေန သဗ္ဗပဒေသု ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဝုတ္တံ. အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ယေန ယေန ဝိညတ္တိ ဟောတိ၊ တသ္မိံ ဝါ တဿ မူလေ ဝါ လဒ္ဓေ တံ တံ လဒ္ဓမေဝ ဟောတိ. သစေ ပန အညံ ပါဠိယာ အာဂတံ ဝါ အနာဂတံ ဝါ ဒေတိ၊ ဝိသင်္ကေတန္တိ. နာနာဋ္ဌာနေ ဝါတိ တသ္မိံယေဝ ဃရေ သပ္ပိံ၊ ဣတရသ္မိံ နဝနီတန္တိအာဒိနာ နာနာဋ္ဌာနေ ဝါ.

ပဏီတဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. ဒန္တပေါနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ကာယေနာတိ ဟတ္ထာဒီသု ယေန ကေနစိ သရီရာဝယဝေန၊ အန္တမသော ပါဒင်္ဂုလိယာပိ ဂဏှန္တော ကာယေန ဂဏှာတိ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒါနေပိ ဧသေဝ နယော. ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေနာတိ ပတ္တာဒီသု ယေန ကေနစိ သရီရသမ္ဗဒ္ဓေန ဥပကရဏေန. ဒါနေပိ ဧသေဝ နယော. ကဋစ္ဆုအာဒီသု ယေန ကေနစိ ဥပကရဏေန ဒိန္နံ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေန ဒိန္နံယေဝ ဟောတိ. အညတရေနာတိ ကာယေန ဝါ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ နိဿဂ္ဂိယေန ဝါတိ အတ္ထော. တတ္ထ နိဿဂ္ဂိယေနာတိ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၂၆၅) ကာယတော စ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓတော စ မောစေတွာ ဟတ္ထပါသေ ဌိတဿ ကာယေ ဝါ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေ ဝါ ပါတိယမာနဉှိ နိဿဂ္ဂိယေန ပယောဂေန ဒိန္နံ နာမ ဟောတိ. တဿာတိ ပဋိဂ္ဂဟိတကဿ. ဝုတ္တဝိပလ္လာသဝသေနာတိ ဝုတ္တဿ ပဋိပက္ခဝသေန. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယံ ကာယကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓနိဿဂ္ဂိယာနံ အညတရေန ဒိယျမာနေ ကာယေန ဝါ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ ဂဏှာတိ၊ ဧတံ ပဋိဂ္ဂဟိတံ နာမာတိ.

သံဟာရိမေနာတိ ထာမမဇ္ဈိမေန ပုရိသေန သံဟာရိမေန၊ ဣမိနာ အသံဟာရိမေ ဖလကေ ဝါ ပါသာဏေ ဝါ ပဋိဂ္ဂဟဏံ န ရုဟတီတိ ဒဿေတိ. ဓာရေတုံ သမတ္ထေနာတိ သန္ဓာရေတုံ ယောဂ္ဂေန၊ ဣမိနာ သုခုမေသု တိန္တိဏိကာဒိပဏ္ဏေသု ပဋိဂ္ဂဟဏံ န ရုဟတီတိ ဒဿေတိ. အတတ္ထဇာတကရုက္ခပဏ္ဏေနာတိ ဇာတဋ္ဌာနတော စုတေန ပဒုမိနိပဏ္ဏာဒိနာ၊ ဣမိနာ ပန မဟန္တေပိ တတ္ထဇာတကေ ပဒုမိနိပဏ္ဏေ ဝါ ကိံသုကပဏ္ဏာဒိမှိ ဝါ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. န ဟိ တံ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓသင်္ခံ ဂစ္ဆတီတိ ဒဿေတိ. ယထာ စ တတ္ထဇာတကေ၊ ဧဝံ ခါဏုကေ ဗန္ဓိတွာ ဌပိတမဉ္စာဒိမှိပိ. နနု ပဋိဗဒ္ဓပ္ပဋိဗဒ္ဓေနာပိ ပတ္တာဓာရာဒိနာ ပဋိဂ္ဂဏှန္တဿ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ရုဟတိ၊ အထ ကသ္မာ ကာယကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေဟိယေဝ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ဣဓ ဝုတ္တံ၊ န ပဋိဗဒ္ဓပ္ပဋိဗဒ္ဓေနာပီတိ အာဟ ‘‘ပဋိဗဒ္ဓပ္ပဋိဗဒ္ဓံ နာမ ဣဓ နတ္ထီ’’တိ. ကေစိ ပန ‘‘အာဓာရကေန ပဋိဂ္ဂဟဏံ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓပ္ပဋိဗဒ္ဓေန ပဋိဂ္ဂဟဏံ နာမ ဟောတိ၊ တသ္မာ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ ဝစနမတ္တမေဝ. အတ္ထတော ပန သဗ္ဗမ္ပိ တံ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓမေဝ ဟောတီတိ ဒဿေတိ.

အကလ္လကောတိ ဂိလာနော. မုခေန ပဋိဂ္ဂဏှာတီတိ သဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ အသက္ကောန္တော မုခေန ပဋိဂ္ဂဏှာတိ. အဘိဟဋဘာဇနတော ပတိတရဇမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ အဘိဟဋတ္တာတိ အဓိပ္ပါဟော.

တသ္မိံ ဌတွာတိ တာဒိသေ ဟတ္ထပါသေ ဌတွာ. ယန္တိ ယံ ဘာရံ. မဇ္ဈိမော ပုရိသောတိ ထာမမဇ္ဈိမပုရိသော. ဝိနယေ ပညတ္တံ ဒုက္ကဋံ ဝိနယဒုက္ကဋံ. တံ အနုပသမ္ပန္နဿ ဒတွာတိ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဝိဟာရံ ဝါ အာသနသာလံ ဝါ ဂန္တွာ တံ ဘိက္ခံ အနုပသမ္ပန္နဿ ဒတွာ၊ ဣဒဉ္စ ပုဗ္ဗာဘောဂဿ အနုရူပဝသေန ဝုတ္တံ. ယသ္မာ ပန တံ ‘‘အနုပသမ္ပန္နဿ ဒဿာမီ’’တိ စိတ္တုပ္ပါဒမတ္တေန တံသန္တကံ နာမ န ဟောတိ၊ တသ္မာ ဝိနာပိ တဿ ဒါနာဒိံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

အဿုခေဠသိင်္ဃာဏိကာဒီသူတိ ဧတ္ထ အဿု နာမ အက္ခိဇလံ. ခေဠော နာမ လာလာ. သိင်္ဃာဏိကာတိ အန္တောသီသတော ပူတိသေမှဘာဝံ အာပန္နံ မတ္ထလုင်္ဂံ ဂလိတွာ တာလုမတ္ထကဝိဝရေန ဩတရိတွာ နာသာပုဋေ ပူရေတွာ ဌိတံ ဝုစ္စတိ၊ အာဒိသဒ္ဒေန မုတ္တကရီသသေမှဒန္တမလအက္ခိဂူထကဏ္ဏဂူထကာနံ၊ သရီရေ ဥဋ္ဌိတလောဏဿ စ ဂဟဏံ. ဌာနတောတိ အက္ခိကူပါဒိတော. အန္တရာ စေ ဂဏှာတိ၊ ကိံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဥဂ္ဂဟိတကံ နာမ ဟောတီ’’တိ၊ ဒုဋ္ဌု ဂဟိတကံ နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော. ဖလိနိန္တိ ဖလဝန္တံ. တတ္ထဇာတကဖလိနိသာခါယ ဝါတိ တသ္မိံ ရုက္ခေ ဇာတာယ ဖလိနိသာခါယ ဝါ. ဒုရုပစိဏ္ဏဒုက္ကဋန္တိ ‘‘န ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ဝါရိတဿ ကတတ္တာ ဒုဋ္ဌု အာစိဏ္ဏံ စရိတန္တိ ဒုရုပစိဏ္ဏံ၊ တသ္မိံ ဒုက္ကဋံ ဒုရုပစိဏ္ဏဒုက္ကဋဉ္စ အာပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော.

အာဟရီယတီတိ အာဟာရော၊ အဇ္ဈောဟရိတဗ္ဗံ ယံ ကိဉ္စိ၊ ဣဓ ပန စတ္တာရိ ကာလိကာနိ အဓိပ္ပေတာနီတိ အာဟ ‘‘ယံ ကိဉ္စီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ အရုဏုဂ္ဂမနတော ယာဝ ဌိတမဇ္ဈနှိကာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော ယာဝ ကာလော အဿာတိ ယာဝကာလိကံ. အရုဏုဂ္ဂမနတော ယာဝ ယာမာဝသာနာ ပိပါသာယ သတိ ပိပါသစ္ဆေဒနတ္ထံ ပါတဗ္ဗတော ယာမော ကာလော အဿာတိ ယာမကာလိကံ. ယာဝ သတ္တာဟံ နိဒဟိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော သတ္တာဟံ ကာလော အဿာတိ သတ္တာဟကာလိကံ. ယာဝဇီဝမ္ပိ ပရိဟရိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော ယာဝ ဇီဝံ ဧတဿာတိ ယာဝဇီဝိကံ. တေနာဟ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ.

ဝနမူလပတ္တပုပ္ဖဖလာဒီတိ ဧတ္ထ တာဝ မူလံ နာမ မူလကခါရကစစ္စုတမ္ဗကာဒီနံ တေသု တေသု ဇနပဒေသု ပကတိအာဟာရဝသေန မနုဿာနံ ခါဒနီယတ္ထဉ္စေဝ ဘောဇနီယတ္ထဉ္စ ဖရဏကံ သူပေယျပဏ္ဏမူလံ. ပတ္တံ နာမ မူလကခါရကစစ္စုတမ္ဗကာဒီနံ တာဒိသံယေဝ ပတ္တံ. ပုပ္ဖံ နာမ မူလကခါရကာဒီနံ တာဒိသံယေဝ ပုပ္ဖံ. ဖလံ နာမ ပနသလဗုဇာဒီနံ တေသု တေသု ဇနပဒေသု ပကတိအာဟာရဝသေန မနုဿာနံ ခါဒနီယတ္ထဉ္စေဝ ဘောဇနီယတ္ထဉ္စ ဖရဏကံ ဖလံ. အာဒိသဒ္ဒေန ကန္ဒမူလာဒီနံ ဂဟဏံ.

အမ္ဗပါနန္တိ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၃၀၀) အာမေဟိ ဝါ ပက္ကေဟိ ဝါ အမ္ဗေဟိ ကတပါနံ. တတ္ထ အာမေဟိ ကရောန္တေန အမ္ဗတရုဏာဒီနိ ဘိန္ဒိတွာ ဥဒကေ ပက္ခိပိတွာ အာတပေ အာဒိစ္စပါကေန ပစိတွာ ပရိဿာဝေတွာ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတေဟိ မဓုသက္ကရကပ္ပူရာဒီဟိ ယောဇေတွာ ကာတဗ္ဗံ. ဧဝံ ကတံ ပုရေဘတ္တမေဝ ကပ္ပတိ. အနုပသမ္ပန္နေန ကတံ လဘိတွာ ပန ပုရေဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ပုရေဘတ္တံ သာမိသပရိဘောဂေနာပိ ဝဋ္ဋတိ၊ ပစ္ဆာဘတ္တံ နိရာမိသပရိဘောဂေန ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ ဝဋ္ဋတိ. ဧသ နယော သဗ္ဗပါနေသု.

တေသု ပန ဇမ္ဗုပါနန္တိ ဇမ္ဗုဖလေဟိ ကတပါနံ. စောစပါနန္တိ အဋ္ဌိကေဟိ ကဒလိဖလေဟိ ကတပါနံ. မောစပါနန္တိ အနဋ္ဌိကေဟိ ကဒလိဖလေဟိ ကတပါနံ. မဓုကပါနန္တိ မဓုကာနံ ဇာတိရသေန ကတပါနံ. တံ ပန ဥဒကသမ္ဘိန္နံ ဝဋ္ဋတိ၊ သုဒ္ဓံ န ဝဋ္ဋတိ. မုဒ္ဒိကာပါနန္တိ မုဒ္ဒိကာ ဥဒကေ မဒ္ဒိတွာ အမ္ဗပါနံ ဝိယ ကတပါနံ. သာလူကပါနန္တိ ရတ္တုပ္ပလနီလုပ္ပလာဒီနံ သာလူကေ မဒ္ဒိတွာ ကတပါနံ. ဖာရုသကပါနန္တိ ဖာရုသကေဟိ အမ္ဗပါနံ ဝိယ ကတပါနံ. ဣမိနာဝ နယေန ဝေတ္တပါနာဒီနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဧတာနိ စ ပန သဗ္ဗာနိ ပါနာနိ အဂ္ဂိပါကာနိ န ဝဋ္ဋန္တိ. တေနာဟ ‘‘သီတောဒကေနာ’’တိအာဒိ. အဝသေသေသုပိ အနုညာတဖလပတ္တပုပ္ဖရသေသူတိ ဓညဖလပက္ကသာကမဓုကပုပ္ဖရသတော အဝသေသေသု ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဗ္ဗံ ဖလရသံ ဌပေတွာ ဓညဖလရသ’’န္တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၃၀၀) အနုညာတကေသု ဖလပတ္တပုပ္ဖရသေသုပိ.

ခါဒနီယတ္ထန္တိ ခါဒနီယေန ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ. နေဝ ဖရတီတိ န နိပ္ဖါဒေတိ. အနာဟာရေပိ ဥဒကေ အာဟာရသညာယာတိ ‘‘အာဟာရံ အာဟရေယျာ’’တိ ပဒဿ ပဒဘာဇနေ (ပါစိ. ၂၆၅) ဝုတ္တမတ္ထံ သမ္မာ အသလ္လက္ခေတွာ ‘‘အာဟရီယတီတိ အာဟာရော’’တိ အနာဟာရေပိ ဥဒကေ အာဟာရသညာယ ကုက္ကုစ္စာယန္တာနံ. ဒန္တပေါနေ စ ‘‘မုခဒွါရံ အာဟဋံ ဣဒ’’န္တိ သညာယာတိ မုခဒွါရံ အနာဟဋမ္ပိ ဒန္တပေါနံ ‘‘မုခဒွါရံ အာဟဋံ ဣဒံ ဒန္တပေါန’’န္တိ ဝိပလ္လတ္ထသညာယ ကုက္ကုစ္စာယန္တာနံ. ယထာသုခံ ပါတုန္တိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဝါ အပ္ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဝါ ယထာကာမံ ပါတုံ. ဒန္တပေါနပရိဘောဂေနာတိ ဒန္တကဋ္ဌပရိဘောဂေန၊ ဒန္တဓောဝနာဒိနာတိ အတ္ထော၊ ဣမိနာ တဿ ပန ရသံ ဂိလိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ.

စတ္တာရိ မဟာဝိကဋာနီတိ ဂူထံ၊ မုတ္တံ၊ ဆာရိကာ၊ မတ္တိကာ (မဟာဝ. ၂၆၈) စ ‘‘အာသယာဒိဝသေန ဝိရူပါနိ ဇာတာနီ’’တိ ကတွာ ဝိကဋာနီတိ ဝါ အပကတိဘောဇနတ္တာ ဝိကဋာနိ ‘‘ဝိရူပါနိ ဇာတာနီ’’တိ ဝါ အတ္ထော. သတိ ပစ္စယေတိ ကာရဏေ သတိ၊ သပ္ပဒဋ္ဌေတိ အတ္ထော. ဓူမာဒိအဗ္ဗောဟာရိကာဘာဝေါတိ ဓူမပုပ္ဖဂန္ဓဒန္တခယာဒိအဗ္ဗောဟာရိကာဘာဝေါ.

ဒန္တပေါနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဘောဇနဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.