၁. မုသာဝါဒဝဂ္ဂေါ

၁. မုသာဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေတိ ဧတ္ထ မုသာတိ အဘူတံ အတစ္ဆံ ဝတ္ထု၊ ဝါဒေါတိ တဿ ဘူတတော တစ္ဆတော ဝိညာပနံ၊ သမ္ပဇာနဿ မုသာဝါဒေါ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေါ၊ တသ္မိံ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ပုဗ္ဗေ’’တိအာဒိ. သော စ ပန မုသာဝါဒေါ ပုဗ္ဗဘာဂက္ခဏေ၊ တင်္ခဏေ စ ဝိဇာနန္တဿ ဟောတိ ‘‘ပုဗ္ဗေဝဿ ဟောတိ ‘မုသာ ဘဏိဿ’န္တိ၊ ဘဏန္တဿ ဟောတိ ‘မုသာ ဘဏာမီ’’’တိ (ပါစိ. ၄) ဝုတ္တတ္တာတိ အာဟ ‘‘ပုဗ္ဗေပိ ဇာနိတွာ ဝစနက္ခဏေပိ ဇာနန္တဿာ’’တိ. ဧတဉှိ ဒွယံ အင်္ဂဘူတံ၊ ဣတရံ ပန ဟောတု ဝါ၊ မာ ဝါ၊ အကာရဏမေတံ. နနု စေတံ ဘဏနမေဝ ဉာယတီတိ အာဟ ‘‘ဘဏနဉ္စ နာမာ’’တိအာဒိ. အဘူတဿာတိ အတစ္ဆဿ.

ဟတ္ထကံ သကျပုတ္တန္တိ ဧတ္ထ ဟတ္ထကောတိ တဿ ထေရဿ နာမံ. သကျာနံ ပုတ္တောတိ သကျပုတ္တော. ဗုဒ္ဓကာလေ ကိရ သကျကုလတော အသီတိ ပုရိသသဟဿာနိ ပဗ္ဗဇိံသု၊ တေသံ သော အညတရော. အဝဇာနိတွာ ပဋိဇာနနာဒိဝတ္ထုသ္မိန္တိ ဧတ္ထ အဝဇာနိတွာ ပဋိဇာနနံ နာမ တိတ္ထိယေဟိ သဒ္ဓိံ ကထေန္တော အတ္တနော ဝါဒေ ကဉ္စိ ဒေါသံ သလ္လက္ခေန္တော ‘‘နာယံ မမ ဝါဒေါ’’တိ အဝဇာနိတွာ ပုန ကထေန္တော ကထေန္တော နိဒ္ဒေါသတံ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘မမေဝ အယံ ဝါဒေါ’’တိ ပဋိဇာနာတိ. အာဒိသဒ္ဒေန ပဋိဇာနိတွာ အဝဇာနနံ၊ အညေနညံ ပဋိစရဏံ၊ သမ္ပဇာနမုသာဘာသနံ၊ သင်္ကေတံ ကတွာ ဝိသံဝါဒကရဏဉ္စ သင်္ဂဏှာတိ. ဣဒါနိ အာပတ္တိဘေဒဒဿနတ္ထံ ‘‘ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာရောစနတ္ထ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

အနုပဓာရေတွာ သဟသာ ဘဏန္တဿာတိ အဝီမံသိတွာ ဝေဂေန ဒိဋ္ဌမ္ပိ ‘‘အဒိဋ္ဌံ မေ’’တိအာဒိနာ ဘဏန္တဿ. ‘‘အညံ ဘဏိဿာမီ’’တိ အညံ ဘဏန္တဿာတိ ယော မန္ဒတ္တာ မောမူဟတ္တာ ပက္ခလန္တော ‘‘စီဝရ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘စီရ’’န္တိအာဒီနိ ဘဏတိ၊ အယံ ‘‘အညံ ဘဏိဿာမီ’’တိ အညံ ဘဏတိ နာမ. ယော ပန သာမဏေရေန ‘‘အပိ၊ ဘန္တေ၊ မယှံ ဥပဇ္ဈာယံ ပဿိတ္ထာ’’တိ ဝုတ္တော ကေဠိံ ကုရုမာနော ‘‘တဝ ဥပဇ္ဈာယော ဒါရုသကဋံ ယောဇေတွာ ဂတော ဘဝိဿတီ’’တိ ဝါ သိင်္ဂါလသဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ကဿာယံ သဒ္ဒေါ’’တိ ဝုတ္တော ‘‘မာတုယာ တေ ယာနေန ဂစ္ဆန္တိယာ ကဒ္ဒမေ လဂ္ဂစက္ကံ ဥဒ္ဓရန္တာနံ အယံ သဒ္ဒေါ’’တိ ဝါ ဧဝံ နေဝ ဒဝါ၊ န ရဝါ အညံ ဘဏတိ၊ သော အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိယေဝ. အညာ ပူရဏကထာ နာမ ဟောတိ – ဧကော ဂါမေ ထောကံ တေလံ လဘိတွာ ဝိဟာရံ အာဂတော သာမဏေရံ ဘဏတိ ‘‘တွံ အဇ္ဇ ကုဟိံ ဂတော၊ ဂါမော ဧကတေလော အဟောသီ’’တိ ဝါ၊ ပစ္ဆိကာယ ဌပိတံ ပူဝခဏ္ဍံ လဘိတွာ ‘‘အဇ္ဇ ဂါမေ ပစ္ဆိကာဟိ ပူဝေ စာရေသု’’န္တိ ဝါ၊ အယံ မုသာဝါဒေါဝ ဟောတိ. ဝိသံဝါဒနပုရေက္ခာရတာတိ ဝိသံ ဝါဒေန္တိ ဧတေနာတိ ဝိသံဝါဒနံ၊ ဝဉ္စနာဓိပ္ပါယဝသပ္ပဝတ္တံ စိတ္တံ၊ တဿ ပုရေက္ခာရတာ ဝိသံဝါဒနပုရေက္ခာရတာ၊ ဝိသံဝါဒနစိတ္တဿ ပုရတော ကရဏန္တိ အတ္ထော.

မုသာဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဩမသဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဩမသဝါဒေတိ ခုံသနဂရဟဏဝစနေ. ယသ္မာ ပန တံ နေဝ ကဏ္ဏသုခံ၊ န ဟဒယသုခံ၊ တသ္မာ တေန ကဏ္ဏဉ္စေဝ ဟဒယဉ္စ ဝိဇ္ဈတီတိ အာဟ ‘‘ဩဝိဇ္ဈနဝစနေ’’တိ၊ ဇာတိအာဒီဟိ ဃဋေတွာ ဝစနေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘ဇာတိနာမာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဇာတိ နာမ ဗြာဟ္မဏာဒိ ဥက္ကဋ္ဌာ စေဝ စဏ္ဍာလာဒိ ဟီနာ စ ဇာတိ. နာမံ နာမ အဝကဏ္ဏကာဒိ ဟီနဉ္စေဝ ဗုဒ္ဓရက္ခိတာဒိ ဥက္ကဋ္ဌဉ္စ နာမံ. ဂေါတ္တံ နာမ ကောသိယာဒိ ဟီနဉ္စေဝ ဂေါတမာဒိ ဥက္ကဋ္ဌဉ္စ ဂေါတ္တံ. ကမ္မံ နာမ ပုပ္ဖဆဍ္ဍကာဒိ ဟီနဉ္စေဝ ကသိဝဏိဇ္ဇာဒိ ဥက္ကဋ္ဌဉ္စ ကမ္မံ. သိပ္ပံ နာမ နဠကာရာဒိ ဟီနဉ္စေဝ မုဒ္ဒါဂဏနာဒိ ဥက္ကဋ္ဌဉ္စ သိပ္ပံ. အာဗာဓော နာမ သဗ္ဗောပိ ရောဂေါ ဟီနောယေဝ. အထ ဝါ မဓုမေဟော ဥက္ကဋ္ဌော၊ သေသော ဟီနောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. လိင်္ဂံ နာမ အတိဒီဃာဒိ ဟီနဉ္စေဝ နာတိဒီဃာဒိ ဥက္ကဋ္ဌဉ္စ လိင်္ဂံ. ကိလေသော နာမ ရာဂါဒိကော သဗ္ဗောပိ ကိလေသော. အာပတ္တိ နာမ သောတာပတ္တာဒိကာ ဥက္ကဋ္ဌာ စေဝ ပါရာဇိကာဒိ အနုက္ကဋ္ဌာ စ အာပတ္တိ. အက္ကောသော နာမ ‘‘ဩဋ္ဌောသီ’’တိအာဒိကော ဟီနော စေဝ ‘‘ပဏ္ဍိတောသီ’’တိအာဒိကော (ပါစိ. ၁၅) ဥက္ကဋ္ဌော စ အက္ကောသော.

ယထာ တထာတိ ပါဠိအာဂတာနာဂတပဒါနံ ယေန ကေနစိ အာကာရေန. ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ ဌပေတွာ ဘိက္ခုံ ဘိက္ခုနိအာဒယော သဗ္ဗေ သတ္တာ အနုပသမ္ပန္နဋ္ဌာနေ ဌိတာတိ အာဟ ‘‘ဣဓ စာ’’တိအာဒိ. ဒဝကမျတာ နာမ ကေဠိဟသာဓိပ္ပါယတာ. သဗ္ဗတ္ထာတိ ဥပသမ္ပန္နာနုပသမ္ပန္နေသု စေဝ ပါဠိအာဂတာနာဂတပဒေသု စာတိ သဗ္ဗတ္ထ. အတ္ထဓမ္မအနုသာသနိပုရေက္ခာရာနန္တိ ဧတ္ထ ‘‘စဏ္ဍာလောသီ’’တိအာဒိကာယ ပါဠိယာ အတ္ထံ ဝဏ္ဏေန္တော အတ္ထပုရေက္ခာရော နာမ. ပါဠိံ ဝါစေန္တော ဓမ္မပုရေက္ခာရော နာမ. အနုသိဋ္ဌိယံ ဌတွာ ‘‘ဣဒါနိပိ စဏ္ဍာလောသိ၊ ပါပံ မာ အကာသိ. မာ တမောတမပရာယဏော အဟောသီ’’တိအာဒိနာ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၃၅) နယေန ကထေန္တော အနုသာသနိပုရေက္ခာရော နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဩမသဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ပေသုညသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဘိက္ခုပေသုညေတိ ပိသတီတိ ပိသုဏာ၊ ယာယ ဝါစာယ သမဂ္ဂေ သတ္တေ အဝယဝဘူတေ ဝဂ္ဂေ ဘိန္နေ ကရောတိ၊ သာ ဝါစာ ပိသုဏာ၊ ပိသုဏာ ဧဝ ပေသုညံ၊ တာယ ဝါစာယ သမန္နာဂတော ပိသုဏော၊ တဿ ကမ္မံ ပေသုညံ၊ ဘိက္ခုဿ ပေသုညံ ဘိက္ခုပေသုညံ၊ တသ္မိံ ဘိက္ခုပေသုညေ၊ ဘိက္ခုတော သုတွာ ဘိက္ခုနာ၊ ဘိက္ခုဿ ဝါ ဥပသံဟဋပေသုညေတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဇာတိအာဒီဟီ’’တိအာဒိ. တဉ္စ ခေါ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ ဥပသံဟရတီတိ အာဟ ‘‘ဘိက္ခုနော ပိယကမျတာယ ဝါ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဘိက္ခုနော ပိယကမျတာယာတိ ယဿ တံ ဘာသတိ၊ တဿ ဘိက္ခုနော ‘‘ဧဝမဟံ ဧတဿ ပိယော ဘဝိဿာမီ’’တိ အတ္တနော ပိယဘာဝံ ပတ္ထယမာနတာယ. ဘေဒါဓိပ္ပါယေနာတိ ‘‘ဧဝမယံ တေန သဒ္ဓိံ ဘိဇ္ဇိဿတီ’’တိ ပရဿ ပရေန ဘေဒံ ဣစ္ဆန္တေန. အထ ဝါ ပိယသုညကရဏတော ပေသုညံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၃.၃၆) နိရုတ္တိနယေန၊ ယာယ ဝါစာယ ယဿ တံ ဘာသတိ၊ တဿ ဟဒယေ အတ္တနော ပိယဘာဝံ၊ ပရဿ စ သုညဘာဝံ ကရောတိ၊ သာ ဝါစာ၊ ‘‘ဘိက္ခုဿ ပေသုညံ ဘိက္ခုပေသုည’’န္တိအာဒိနာ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘‘ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ‘‘ဇာတိအာဒီဟိ အက္ကောသဝတ္ထူဟီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယေန.

ပါဠိမုတ္တကအက္ကောသူပသံဟာရေတိ ‘‘စောရောသီ’’တိအာဒိနာ အက္ကောသဿ ဥပသံဟာရေ. ‘‘အနက္ကောသဝတ္ထုဘူတံ ပန ပေသုညကရံ တဿ ကိရိယံ၊ ဝစနံ ဝါ ပိယကမျတာယ ဥပသံဟရန္တဿ ကိဉ္စာပိ ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန အာပတ္တိ န ဒိဿတိ၊ တထာပိ ဒုက္ကဋေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၃.၃၆) ဝဒန္တိ. ပါပဂရဟိတာယ ဝဒန္တဿာတိ ဧကံ အက္ကောသန္တံ၊ ဧကဉ္စ ခမန္တံ ဒိသွာ ‘‘အဟော နိလ္လဇ္ဇော၊ ဤဒိသမ္ပိ နာမ ဘဝန္တံ ပုန ဝတ္တဗ္ဗံ မညိဿတီ’’တိ ဧဝံ ကေဝလံ ပါပဂရဟိတာယ ဘဏန္တဿ.

ပေသုညသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ပဒသောဓမ္မသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ပဒသော ဓမ္မံ ဝါစေယျာတိ ဧကတော ပဒံ ပဒံ ဓမ္မံ ဝါစေယျ၊ ကောဋ္ဌာသံ ကောဋ္ဌာသံ ဝါစေယျာတိ အတ္ထော. ယသ္မာ န ကေဝလံ တိဿော သင်္ဂီတိယော အာရုဠှဓမ္မံယေဝ ပဒသော ဝါစေန္တဿ အာပတ္တိ၊ တသ္မာ ‘‘သင်္ဂီတိတ္တယံ အနာရုဠှမ္ပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အာဒိ-သဒ္ဒေန (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၄၅) သီလူပဒေသ ဓုတင်္ဂပဉှအာရမ္မဏကထာ ဗုဒ္ဓိကဒဏ္ဍကညာဏဝတ္ထုအသုဘကထာဒီနံ ဂဟဏံ. မေဏ္ဍကမိလိန္ဒပဉှေသု ထေရဿ သကပ္ပဋိဘာနေ အနာပတ္တိ. ယံ ရညော သညာပနတ္ထံ အာဟရိတွာ ဝုတ္တံ၊ တတ္ထ အာပတ္တိ. ဝဏ္ဏပိဋကအင်္ဂုလိမာလပိဋကရဋ္ဌပါလဂဇ္ဇိတအာဠဝကဂဇ္ဇိတဂူဠှမဂ္ဂဂူဠှဝေဿန္တရဂူဠှဝိနယဝေဒလ္လပိဋကာဒီနိ ပန အဗုဒ္ဓဝစနာနိယေဝ.

ယသ္မာ ပန တံ ပဒံ စတုဗ္ဗိဓံ ဟောတိ၊ တသ္မာ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ပဒါနုပဒအနွက္ခရာနုဗျဉ္ဇနေသူ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပဒန္တိ ဧကော ဂါထာပါဒေါ အဓိပ္ပေတော. အနုပဒန္တိ ဒုတိယပါဒေါ. အနွက္ခရန္တိ ဧကေကံ အက္ခရံ. အနုဗျဉ္ဇနန္တိ ပုရိမဗျဉ္ဇနေန သဒိသံ ပစ္ဆာဗျဉ္ဇနံ. ယံ ကိဉ္စိ ဝါ ဧကံ အက္ခရံ အနွက္ခရံ. အက္ခရသမူဟော အနုဗျဉ္ဇနံ. အက္ခရာနုဗျဉ္ဇနသမူဟော ပဒံ. ပဌမံ ပဒံ ပဒမေဝ၊ ဒုတိယံ အနုပဒန္တိ ဧဝမေတ္ထ နာနာကရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတေသု ပဒါဒီသု ယံ ကဉ္စိ ကောဋ္ဌာသံ ဘိက္ခုဉ္စ ဘိက္ခုနိဉ္စ ဌပေတွာ အဝသေသပုဂ္ဂလေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကတော ဘဏန္တဿ ပဒါဒိဂဏနာယ ပါစိတ္တိယန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

ဧတ္ထ ဂါထာဗန္ဓေသု (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၄၅) တာဝ ‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ’’တိ (ဓ. ပ. ၁၊ ၂) ဧကမေကံ ပဒံ သာမဏေရေန သဒ္ဓိံ ဧကတော အာရဘိတွာ ဧကတောယေဝ နိဋ္ဌာပေန္တဿ ပဒဂဏနာယ ပါစိတ္တိယံ. ထေရေန ‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ’’တိ ဝုတ္တေ တံ ပဒံ အပါပုဏိတွာ ‘‘မနောသေဋ္ဌာ မနောမယာ’’တိ ဝစနကာလေ ပတ္တေန သာမဏေရေန ဧကတော ဘဏန္တဿ အနုပဒဂဏနာယ. ‘‘ရူပံ အနိစ္စ’’န္တိအာဒိ (မ. နိ. ၁.၃၅၃၊ ၃၅၆) ဝစနကာလေ တေန သဒ္ဓိံ ‘‘ရူ’’ ကာရမတ္တမေဝ ဝါစေန္တဿ အနွက္ခရဂဏနာယ. ဧသ နယော ဂါထာဗန္ဓေပိ. ‘‘ရူပံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနိစ္စံ၊ ဝေဒနာ အနိစ္စာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၅၃၊ ၃၅၆) ဣမံ သုတ္တံ ဝါစယမာနော ထေရေန ‘‘ရူပံ အနိစ္စ’’န္တိ ဝုစ္စမာနေ သာမဏေရော သီဃပညတာယ ‘‘ဝေဒနာ အနိစ္စာ’’တိ ဣမံ အနိစ္စပဒံ ထေရဿ ‘‘ရူပံ အနိစ္စ’’န္တိ ဧတေန အနိစ္စပဒေန သဒ္ဓိံ ဧကတော ဘဏန္တော ဝါစံ နိစ္ဆာရေတိ၊ ဧဝံ ဝါစေန္တဿ အနုဗျဉ္ဇနဂဏနာယ ပါစိတ္တိယန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တိကပါစိတ္တိယန္တိ အနုပသမ္ပန္နေ အနုပသမ္ပန္နသညိဝေမတိကဥပသမ္ပန္နသညီနံ ဝသေန တီဏိ ပါစိတ္တိယာနိ. အနုပသမ္ပန္နေန သဒ္ဓိံ ဧကတော ဥဒ္ဒေသဂ္ဂဟဏေ ဧကတော ဘဏန္တဿ အနာပတ္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧသ နယော ‘‘သဇ္ဈာယကရဏေ၊ တဿ သန္တိကေ ဥဒ္ဒေသဂ္ဂဟဏေ’’တိ ဧတ္ထာပိ. တတြာယံ ဝိနိစ္ဆယော – ဥပသမ္ပန္နော စ အနုပသမ္ပန္နော စ နိသီဒိတွာ ဥဒ္ဒိသာပေန္တိ. အာစရိယော ‘‘နိသိန္နာနံ ဘဏာမီ’’တိ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကတော ဝဒတိ၊ အာစရိယဿေဝ အာပတ္တိ. အနုပသမ္ပန္နေန သဒ္ဓိံ ဂဏှန္တဿ အနာပတ္တိ. ဒွေပိ ဌိတာ ဂဏှန္တိ၊ ဧသေဝ နယော. ဒဟရဘိက္ခု နိသိန္နော၊ သာမဏေရော ဌိတော၊ ‘‘နိသိန္နဿ ဘဏာမီ’’တိ ဘဏတော အနာပတ္တိ. သစေ ဒဟရော တိဋ္ဌတိ၊ ဣတရော နိသီဒတိ၊ ‘‘ဌိတဿ ဘဏာမီ’’တိ ဘဏတောပိ အနာပတ္တိ. သစေ ဗဟူနံ ဘိက္ခူနံ အန္တရေ ဧကော သာမဏေရော နိသိန္နော ဟောတိ၊ တသ္မိံ နိသိန္နေ ပဒသော ဓမ္မံ ဝါစေန္တဿ အစိတ္တကာ အာပတ္တိ. သစေ သာမဏေရော ဥပစာရံ မုဉ္စိတွာ ဌိတော ဝါ နိသိန္နော ဝါ ဟောတိ၊ ယေသံ ဝါစေတိ၊ တေသု အပရိယာပန္နတ္တာ ဧကေန ဒိသာဘာဂေန ပလာယနကဂန္ထံ နာမ ဂဏှာတီတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ၊ တသ္မာ အနာပတ္တိ.

သဇ္ဈာယကရဏေတိ အနုပသမ္ပန္နေန သဒ္ဓိံ ဧကတော သဇ္ဈာယကရဏေ. တဿ သန္တိကေ ဥဒ္ဒေသဂ္ဂဟဏေတိ အနုပသမ္ပန္နဿ သန္တိကေ ဥဒ္ဒေသဂ္ဂဟဏေ. ယေဘုယျေန ပဂုဏဂန္ထံ ဘဏန္တဿာတိ သစေ ဧကဂါထာယ ဧကော ပါဒေါ နာဂစ္ဆတိ၊ အဝသေသာ အာဂစ္ဆန္တိ၊ အယံ ယေဘုယျေန ပဂုဏဂန္ထော နာမ. ဧတေန နယေန သုတ္တေပိ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ တံ ဘဏန္တဿ. ဩသာရေန္တဿ စာတိ ပရိသာမဇ္ဈေ သုတ္တံ ဥစ္စာရေန္တဿ စ.

ပဒသောဓမ္မသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. ပဌမသဟသေယျသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဣဓ ‘‘ဘိက္ခုံ ဌပေတွာ အဝသေသော အနုပသမ္ပန္နော နာမာ’’တိ (ပါစိ. ၅၂) ဝစနတော တိရစ္ဆာနဂတောပိ အနုပသမ္ပန္နောယေဝ၊ သော စ ခေါ န သဗ္ဗော၊ မေထုနဓမ္မာပတ္တိယာ ဝတ္ထုဘူတောဝါတိ အာဟ ‘‘အန္တမသော’’တိအာဒိ. တဿ စ ပရိစ္ဆေဒေါ မေထုနဓမ္မာပတ္တိယာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒိရတ္တတိရတ္တန္တိ ဧတ္ထ ဒိရတ္တဝစနေန န ကောစိ ဝိသေသတ္ထော လဗ္ဘတိ၊ ကေဝလံ လောကဝေါဟာရဝသေန ဗျဉ္ဇနသိလိဋ္ဌတာယ၊ မုခါရုဠှတာယ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဒွိန္နံ ဝါ တိဏ္ဏံ ဝါ ရတ္တီနန္တိ ပန ဝစနတ္ထမတ္တဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ နိရန္တရတိရတ္တဒဿနတ္ထံ ဝါ ဒိရတ္တဂ္ဂဟဏံ ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သဟသေယျန္တိ ဧကတော သေယျံ. သေယျာတိ စ ကာယပ္ပသာရဏသင်္ခါတံ သယနမ္ပိ ဝုစ္စတိ ‘‘သယနံ သေယျာ’’တိ ကတွာ၊ ယသ္မိံ သေနာသနေ သယန္တိ၊ တမ္ပိ ‘‘သယန္တိ ဧတ္ထာတိ သေယျာ’’တိ ကတွာ. တဒုဘယမ္ပိ ဣဓ သာမညေန၊ ဧကသေသနယေန ဝါ ဂဟိတန္တိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗစ္ဆန္နပရိစ္ဆန္နေ’’တိအာဒိ.

တတ္ထ ယံ သေနာသနံ ဥပရိ ပဉ္စဟိ ဆဒနေဟိ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၅၁)၊ အညေန ဝါ ကေနစိ အန္တမသော ဝတ္ထေနာပိ သဗ္ဗမေဝ ပရိစ္ဆန္နံ၊ ဘူမိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဆဒနံ အာဟစ္စ၊ အနာဟစ္စာပိ ဝါ သဗ္ဗန္တိမေန ပရိယာယေန ဒိယဍ္ဎဟတ္ထုဗ္ဗေဓေန ပါကာရေန ဝါ အညေန ဝါ ကေနစိ အန္တမသော ဝတ္ထေနာပိ ပရိက္ခိတ္တံ၊ ဣဒံ သဗ္ဗစ္ဆန္နသဗ္ဗပရိစ္ဆန္နံ နာမ. ယဿ ပန ဥပရိ ဗဟုတရံ ဌာနံ ဆန္နံ၊ အပ္ပံ အစ္ဆန္နံ၊ သမန္တတော စ ဗဟုတရံ ပရိက္ခိတ္တံ၊ အပ္ပံ အပရိက္ခိတ္တံ၊ ဣဒံ ယေဘုယျေန ဆန္နံ ယေဘုယျေန ပရိစ္ဆန္နံ နာမ. တသ္မိံ သဗ္ဗစ္ဆန္နပရိစ္ဆန္နေ၊ ယေဘုယျေန ဆန္နပရိစ္ဆန္နေ ဝါ.

ဝိဒဟေယျာတိ ကရေယျ၊ တဉ္စ ခေါ အတ္ထတော သမ္ပာဒနန္တိ အာဟ ‘‘သမ္ပာဒေယျာ’’တိ. အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော ‘‘သေနာသနသင်္ခါတံ သေယျံ ပဝိသိတွာ ကာယပ္ပသာရဏသင်္ခါတံ သေယျံ ကပ္ပေယျ ဝိဒဟေယျ သမ္ပာဒေယျာ’’တိ. ဒိယဍ္ဎဟတ္ထုဗ္ဗေဓော ဝဍ္ဎကိဟတ္ထေန ဂဟေတဗ္ဗော. ဧကူပစာရောတိ ဝလဉ္ဇနဒွါရဿ ဧကတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သတဂဗ္ဘံ ဝါ စတုသာလံ ဧကူပစာရံ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ဝါတိ ပုရိမပုရိမဒိဝသေ ယတ္ထ ဝုဋ္ဌံ၊ တသ္မိံယေဝ သေနာသနေ ဝါ. အညတ္ထ ဝါ တာဒိသေတိ ယထာဝုတ္တလက္ခဏေန သမန္နာဂတေ အညသ္မိံ ပုဗ္ဗေ အဝုဋ္ဌသေနာသနေ ဝါ. တေန ဝါတိ ယေန သဟ ပုရိမပုရိမဒိဝသေ ဝုဋ္ဌံ၊ တေန ဝါ. အညေန ဝါတိ ယေန သဟ ပုရိမပုရိမသ္မိံ ဒိဝသေ ဝုဋ္ဌံ၊ တတော အညေန ဝါ. သင်္ခေပေါတိ သင်္ခေပဝဏ္ဏနာ. ယဒိ ဧဝံ ဝိတ္ထာရော ကထံ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘ဝိတ္ထာရော ပနာ’’တိအာဒိ.

ဥပဍ္ဎစ္ဆန္နပရိစ္ဆန္နာဒီသူတိ အာဒိသဒ္ဒေန ‘‘သဗ္ဗစ္ဆန္နေ စူဠကပရိစ္ဆန္နေ ဒုက္ကဋံ၊ ယေဘုယျေန ဆန္နေ စူဠကပရိစ္ဆန္နေ ဒုက္ကဋံ၊ သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နေ စူဠကစ္ဆန္နေ ဒုက္ကဋံ၊ ယေဘုယျေန ပရိစ္ဆန္နေ စူဠကစ္ဆန္နေ ဒုက္ကဋ’’န္တိ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၅၃) အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တာနံ ဂဟဏံ. တတိယာယ ရတ္တိယာ ပုရာရုဏာ နိက္ခမိတွာ ပုန ဝသန္တဿာတိ တတိယာယ ရတ္တိယာ အရုဏတော ပုရေတရမေဝ နိက္ခမိတွာ အရုဏံ ဗဟိ ဥဋ္ဌာပေတွာ စတုတ္ထဒိဝသေ အတ္ထင်္ဂတေ သူရိယေ ပုန ဝသန္တဿ. သဗ္ဗစ္ဆန္နသဗ္ဗာပရိစ္ဆန္နာဒီသူတိ ဧတ္ထ ပန အာဒိသဒ္ဒေန ‘‘သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နေ သဗ္ဗအစ္ဆန္နေ၊ ယေဘုယျေန အစ္ဆန္နေ ယေဘုယျေန အပရိစ္ဆန္နေ’’တိ (ပါစိ. ၅၄) ပါဠိယံ အာဂတာနံ၊ ‘‘ဥပဍ္ဎစ္ဆန္နေ စူဠကပရိစ္ဆန္နေ အနာပတ္တိ၊ ဥပဍ္ဎပရိစ္ဆန္နေ စူဠကစ္ဆန္နေ အနာပတ္တိ၊ စူဠကစ္ဆန္နေ စူဠကပရိစ္ဆန္နေ အနာပတ္တီ’’တိ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၅၃) အဋ္ဌကထာယံ အာဂတာနဉ္စ ဂဟဏံ.

ပဌမသဟသေယျသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. ဒုတိယသဟသေယျသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

မနုဿိတ္ထိယာတိ ဇီဝမာနကမနုဿိတ္ထိယာ. ‘‘မတိတ္ထီ ပန ကိဉ္စာပိ ပါရာဇိကဝတ္ထုဘူတာ၊ အနုပါဒိန္နပက္ခေ ပန ဌိတတ္တာ သဟသေယျာပတ္တိံ န ကရောတီ’’တိ (ဝဇိရ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၅၅) ဝဒန္တိ. အဒိဿမာနရူပါဟိ ပန ယက္ခိပေတီဟိ၊ မေထုနဿ အဝတ္ထုဘူတာယ စ တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထိယာ အနာပတ္တိ. ပဌမဒိဝသေပီတိ ပဌမသ္မိံ ဝိယ သိက္ခာပဒေ န စတုတ္ထေယေဝ ဒိဝသေ၊ အထ ခေါ ဣဓ ပဌမဒိဝသေပီတိ အတ္ထော. ဣမိနာ ဣဓ ဒိဝသပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ. အင်္ဂေသု ပန ပါစိတ္တိယဝတ္ထုကသေနာသနံ၊ တတ္ထ မာတုဂါမေန သဟ နိပဇ္ဇနံ၊ သူရိယတ္ထင်္ဂမနန္တိ တီဏိ အင်္ဂါနီတိ အယမ္ပိ ဝိသေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ဒုတိယသဟသေယျသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. ဓမ္မဒေသနာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဆပ္ပဉ္စဝါစာဟီတိ ဆဟိ ပဉ္စဟိ ဝါစာဟိ. ဝါစာပရိစ္ဆေဒေါ ပနေတ္ထ ကထံ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘ဥတ္တရိ ဆပ္ပဉ္စဝါစာဟီ’’တိအာဒိ. သဗ္ဗတ္ထာတိ သုတ္တေ၊ အဋ္ဌကထာယဉ္စ. သစေ အဋ္ဌကထံ၊ ဓမ္မပဒံ၊ ဇာတကာဒိဝတ္ထုံ ဝါ ကထေတုကာမော ဟောတိ၊ ဆပ္ပဒမတ္တမေဝ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပါဠိယာ သဒ္ဓိံ ကထေန္တေန ဧကံ ပဒံ ပါဠိတော၊ ပဉ္စ အဋ္ဌကထာတောတိ ဧဝံ ဆ ပဒါနိ အနတိက္ကမိတွာဝ ကထေတဗ္ဗော. ပုရိသေနာတိ မနုဿပုရိသေန. တေနာဟ ‘‘မနုဿဝိဂ္ဂဟံ ဂဟေတွာ ပနာ’’တိအာဒိ.

တိကပါစိတ္တိယန္တိ မာတုဂါမေ မာတုဂါမသညိဝေမတိကအမာတုဂါမသညီနံ ဝသေန တီဏိ ပါစိတ္တိယာနိ. အညဿ ဝါ မာတုဂါမဿာတိ ဧကဿ မာတုဂါမဿ ဒေသေတွာ နိသိန္နေ ပုန အာဂတဿ အညဿ မာတုဂါမဿ၊ ဧဝံ ပန ဧကာသနေ နိသိန္နေန မာတုဂါမသတဿာပိ ဒေသေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ဝိညုမနုဿိတ္ထိယာ’’တိ ဝစနတော အဝိညိတ္ထိယာပိ ဒေသယတော အနာပတ္တိ. ဣရိယာပထပရိဝတ္တာဘာဝေါတိ အတ္တနော ဝါ မာတုဂါမဿ ဝါ ဣရိယာပထပရိဝတ္တာဘာဝေါ. ကပ္ပိယကာရကဿာဘာဝေါတိ ဝိညုဿ ကပ္ပိယကာရကဿာဘာဝေါ၊ ဒုတိယာနိယတေ ဝုတ္တလက္ခဏဿ မနုဿဿ အဘာဝေါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကိရိယာကိရိယန္တိ ဧတ္ထ ဥတ္တရိ ဆပ္ပဉ္စဝါစာဟိ ဓမ္မဒေသနာ ကိရိယာ၊ ကပ္ပိယကာရကဿ အဂ္ဂဟဏံ အကိရိယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဓမ္မဒေသနာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. ဘူတာရောစနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

နိပ္ပရိယာယေနာတိ ‘‘ပဌမံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိ’’န္တိအာဒိနာ (ပါစိ. ၇၁) ဥဇုကမေဝ. ပရိယာယေန အာရောစိတန္တိ ‘‘ယော တေ ဝိဟာရေ ဝသိ၊ သော ဘိက္ခု ပဌမံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိ၊ သမာပဇ္ဇတိ၊ သမာပန္နော’’တိအာဒိနာ (ပါစိ. ၇၅) အညာပဒေသေန ဘဏိတံ. ပရိနိဗ္ဗာနကာလေ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၇၇)၊ ပန အန္တရာ ဝါ အတိကဍ္ဎိယမာနေန ဥပသမ္ပန္နဿ ဘူတံ အာရောစေတုံ ဝဋ္ဋတိ. အနတိကဍ္ဎိယမာနေနာပိ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၃.၇၇) တထာရူပေ ကာရဏေ သတိ အာရောစေတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. တေနေဝ အညတရေန ဒဟရဘိက္ခုနာ ဥပဝဒိတော အညတရော ထေရော ‘‘အာဝုသော၊ ဥပရိမဂ္ဂတ္ထာယ ဝါယာမံ မာ အကာသိ၊ ခီဏာသဝေါ တယာ ဥပဝဒိတော’’တိ အာဟ. ထေရေန စ ‘‘အတ္ထိ တေ၊ အာဝုသော၊ ဣမသ္မိံ သာသနေ ပတိဋ္ဌာ’’တိ ပုဋ္ဌော ဒဟရဘိက္ခု ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ သောတာပန္နော အာဟ’’န္တိ အဝေါစ. ‘‘ကာရကော အယ’’န္တိ ဉတွာပိ ပဋိပတ္တိယာ အမောဃဘာဝဒဿနေန သမုတ္တေဇနာယ၊ သမ္ပဟံသနာယ စ အရိယာ အတ္တာနံ ပကာသေန္တိယေဝ. တေနာဟ ‘‘တထာရူပေ ကာရဏေ သတိ ဥပသမ္ပန္နဿ အာရောစယတော’’တိ. သုတပရိယတ္တိသီလဂုဏံ ပန အနုပသမ္ပန္နဿပိ အာရောစေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ကသ္မာ န ဣဓ ဥမ္မတ္တကာဒယော ဂဟိတာတိ အာဟ ‘‘ယသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိ. အာဒိသဒ္ဒေန ခိတ္တစိတ္တဝေဒနာဋ္ဋာနံ ဂဟဏံ. တသ္မိံ သတီတိ ဥမ္မတ္တကာဒိဘာဝေ သတိ. ဣဓ န ဂဟိတာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ ပဒဘာဇနိယံ န ဂဟိတာ. အစိတ္တကန္တိ ပဏ္ဏတ္တိဇာနနစိတ္တာဘာဝေန အစိတ္တကံ. ကုသလာဗျာကတစိတ္တေဟိ ဒွိစိတ္တ’’န္တိ ဣဒံ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေန အရိယပုဂ္ဂလေယေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. န ဟိ ပဏ္ဏတ္တိံ အဇာနန္တာ ဈာနလာဘိနော ပုထုဇ္ဇနာ ဝတ္ထုမှိ လောဘဝသေန အကုသလစိတ္တေနာပိ န အာရောစေန္တီတိ. ဒုက္ခဝေဒနာယ ဝါ အဘာဝတော ‘‘ဒွိဝေဒန’’န္တိ ဣမဿ အနုရူပံ ကတွာ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဘူတာရောစနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. ဒုဋ္ဌုလ္လာရောစနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဒွိန္နံ ‘အာပတ္တိက္ခန္ဓာနန္တိ ပါရာဇိကသံဃာဒိသေသသင်္ခါတာနံ ဒွိန္နံ အာပတ္တိက္ခန္ဓာနံ. အာယတိံ သံဝရတ္ထာယာတိ ‘‘ဧဝမေသ ပရေသု ဟိရောတ္တပ္ပေနာပိ အာယတိံ သံဝရံ အာပဇ္ဇိဿတီ’’တိ အာယတိံ သံဝရတ္ထာယ. အာပတ္တီနဉ္စ ကုလာနဉ္စ ပရိယန္တံ ကတွာ ဝါ အကတွာ ဝါတိ ‘‘ဧတ္တကာ အာပတ္တိယော အာရောစေတဗ္ဗာ၊ ဧတ္တကေသု ကုလေသု အာရောစေတဗ္ဗာ’’တိ ဧဝံ အာပတ္တီနဉ္စ ကုလာနဉ္စ ပရိယန္တံ ကတွာ ဝါ အကတွာ ဝါ.

အဒုဋ္ဌုလ္လာယာတိ ပါရာဇိကသံဃာဒိသေသံ ဌပေတွာ အဝသေသပဉ္စာပတ္တိက္ခန္ဓသင်္ခါတာယ အဒုဋ္ဌုလ္လာယ အာပတ္တိယာ. အဝသေသေ ဆ အာပတ္တိက္ခန္ဓေတိ သံဃာဒိသေသဝဇ္ဇိတေ သေသေ ဆ အာပတ္တိက္ခန္ဓေ. ပုရိမပဉ္စသိက္ခာပဒဝီတိက္ကမသင်္ခါတံ ဒုဋ္ဌုလ္လန္တိ ပါဏာတိပါတဝေရမဏိအာဒိကဿ အာဒိတော ပဉ္စသိက္ခာပဒဿ ဝီတိက္ကမသင်္ခါတံ ဒုဋ္ဌုလ္လံ. ဣတရံ အဒုဋ္ဌုလ္လံ ဝါ အဇ္ဈာစာရန္တိ တတော အညံ ဝိကာလဘောဇနာဒိကပဉ္စကံ၊ သုက္ကဝိသဋ္ဌိကာယသံသဂ္ဂဒုဋ္ဌုလ္လအတ္တကာမဉ္စေတိ အဒုဋ္ဌုလ္လံ ဝါ အဇ္ဈာစာရံ. ဝတ္ထုမတ္တန္တိ ‘‘အယံ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိံ အာပန္နော၊ ဒုဋ္ဌုလ္လံ၊ အတ္တကာမံ၊ ကာယသံသဂ္ဂံ အာပန္နော’’တိ ဧဝံ ဝတ္ထုမတ္တံ ဝါ အာရောစေန္တဿ. အာပတ္တိမတ္တန္တိ ‘‘အယံ ပါရာဇိကံ အာပန္နော၊ သံဃာဒိသေသံ၊ ထုလ္လစ္စယံ၊ ပါစိတ္တိယံ၊ ပါဋိဒေသနီယံ၊ ဒုက္ကဋံ၊ ဒုဗ္ဘာသိတံ အာပန္နော’’တိ ဧဝံ အာပတ္တိမတ္တံ ဝါ အာရောစေန္တဿ. ဝုတ္တလက္ခဏဿာတိ ‘‘ပါရာဇိကံ အနဇ္ဈာပန္နဿာ’’တိ ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ဒုဋ္ဌုလ္လာရောစနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ဧဝံ ဝုတ္တလက္ခဏဿ. သဝတ္ထုကောတိ ဝတ္ထုနာ သဟ ဃဋိတော.

ဒုဋ္ဌုလ္လာရောစနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. ပထဝီခဏနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ပါသာဏသက္ခရကထလမရုမ္ဗဝါလုကာဒီသူတိ ဧတ္ထ မုဋ္ဌိပ္ပမာဏတော ဥပရိ ပါသာဏာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. မုဋ္ဌိပ္ပမာဏာ သက္ခရာ. ကထလာတိ ကပါလခဏ္ဍာနိ. မရုမ္ဗာတိ ကဋသက္ခရာ. ဝါလုကာ ဝါလိကာယေဝ. အညတရဿ တတိယဘာဂေါ ဟောတီတိ တတိယော ဘာဂေါ ဟောတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယတော ပံသုံ ဝါ မတ္တိကံ ဝါ အာဟရာပေတွာ ဝိသုံ ဝိသုံ ကတေ ဒွေ ကောဋ္ဌာသာ ပံသု ဝါ မတ္တိကာ ဝါ ဧကော ပါသာဏာဒီသု အညတရော ဟောတိ၊ အယံ မိဿကပထဝီ နာမာတိ. ဩဝဋ္ဌော နာမ ဒေဝေန ဩဝဋ္ဌော (ပါစိ. ၈၆). ဝုတ္တန္တိ ပဒဘာဇနိယံ၊ သီဟဠဋ္ဌကထာယမေဝ ဝါ ဝုတ္တံ. အဓိကတရပါသာဏာဒိမိဿာတိ အဓိကတရပါသာဏာဒီဟိ မိဿာ၊ အဒဍ္ဎာပိ ဝုတ္တပ္ပမာဏတော အဓိကတရပါသာဏာဒိမိဿာတိ အဓိပ္ပါယော. ဝါ-သဒ္ဒေါ အဝုတ္တဝိကပ္ပတ္ထော၊ တေန ဦနကစတုမာသောဝဋ္ဌပထဝိံ သင်္ဂဏှာတိ. သုဒ္ဓပါသာဏာဒိဘေဒါယာတိ သုဒ္ဓါ ပါသာဏာ ဧတ္ထာတိ သုဒ္ဓပါသာဏာ၊ သာ အာဒိ ယဿ ဘေဒဿ သော သုဒ္ဓပါသာဏာဒိ. အာဒိ-သဒ္ဒေန သုဒ္ဓသက္ခရာဒီနံ ဂဟဏံ. သုဒ္ဓပါသာဏာဒိဘေဒေါ ယဿာ သာ သုဒ္ဓပါသာဏာဒိဘေဒါ၊ တာယ သုဒ္ဓပါသာဏာဒိဘေဒါယ၊ သုဒ္ဓပါသာဏာဒိပ္ပကာရာယာတိ အတ္ထော.

သယံ ခဏတီတိ ဧတ္ထ ယော အန္တမသော ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကေနပိ ခဏတိ၊ ဥဒကမ္ပိ ဆဍ္ဍေန္တော ဘိန္ဒတိ၊ ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကေနပိ ဝိလိခတိ၊ ပတ္တမ္ပိ ပစန္တော ဒဟတိ၊ သော သဗ္ဗော ခဏတိယေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တေနာဟ ‘‘ခဏနဘေဒနဝိလေခနပစနာဒီဟိ ဝိကောပေတီတိ. ပတ္တံ ပစန္တေန (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၈၇) ဟိ ပုဗ္ဗေ ပက္ကဋ္ဌာနေယေဝ ပစိတဗ္ဗော. အဒဍ္ဎာယ ပထဝိယာ အဂ္ဂိံ ဌပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ပတ္တပစနကပါလဿ ပန ဥပရိ အဂ္ဂိံ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဒါရူနံ ဥပရိ ဌပေတိ၊ သော အဂ္ဂိ တာနိ ဒဟန္တော ဂန္တွာ ပထဝိံ ဒဟတိ၊ န ဝဋ္ဋတိ. ဣဋ္ဌကပါသာဏာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. တတြာပိ ဟိ ဣဋ္ဌကာဒီနံယေဝ ဥပရိ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ကသ္မာ? တေသံ အနုပါဒါနတ္တာ. န ဟိ တာနိ အဂ္ဂိဿ ဥပါဒါနသင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ. သုက္ခခါဏုရုက္ခာဒီသုပိ အဂ္ဂိံ ဒါတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန ‘‘ပထဝိံ အပတ္တမေဝ နိဗ္ဗာပေတွာ ဂမိဿာမီ’’တိ ဒေတိ၊ ဝဋ္ဋတိ. ပစ္ဆာ နိဗ္ဗာပေတုံ န သက္ကောတိ၊ အဝိသယတ္တာ အနာပတ္တိ. ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ‘‘ခဏနဘေဒနဝိလိခနပစနာဒီဟီ’’တိ ဝုတ္တေနေဝ နယေန. နိယမေတွာတိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ. ဣတရောတိ အာဏာပကော.

‘‘ပေါက္ခရဏိံ ခဏာ’’တိ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၈၆) ဝဒတိ၊ ဝဋ္ဋတိ. ခတာယေဝ ပေါက္ခရဏီ နာမ ဟောတိ၊ တသ္မာ အယံ ကပ္ပိယဝေါဟာရော. ဧသ နယော ‘‘ဝါပိံ၊ တဠာကံ၊ အာဝါဋံ ခဏာ’’တိအာဒီသုပိ. ‘‘ဣမံ ဩကာသံ ခဏ၊ ဣမသ္မိံ ဩကာသေ ပေါက္ခရဏိံ ခဏာ’’တိ ပန ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ကန္ဒံ ခဏ မူလံ ခဏာ’’တိ အနိယမေတွာ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ဣမံ ဝလ္လိံ ခဏ၊ ဣမသ္မိံ ဩကာသေ ကန္ဒံ ဝါ မူလံ ဝါ ခဏာ’’တိ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ. တေနာဟ ‘‘ဩကာသံ အနိယမေတွာ။ပေ။ ဘဏန္တဿာ’’တိ. အာတပေန သုက္ခကဒ္ဒမော စ ဖလတိ၊ တတြ ယော ဟေဋ္ဌာ ပထဝိယာ အသမ္ဗဒ္ဓေါ၊ တမေဝ အပနေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧသ နယော ဂေါကဏ္ဋကေပိ. တေနာဟ ‘‘အာတပေန။ပေ။ အသမ္ဗဒ္ဓ’’န္တိ. တတ္ထ ဂေါကဏ္ဋကော (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၈၆) နာမ ဂါဝီနံ ခုရစ္ဆိန္နကဒ္ဒမော ဝုစ္စတိ. သစေ ပန ဟေဋ္ဌိမတလေန ဘူမိသမ္ဗန္ဓော၊ ဝိကောပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဘိဇ္ဇိတွာ ပတိတနဒိတဋန္တိ ဘိဇ္ဇိတွာ နဒိသာမန္တာ ပတိတံ ဩမကစာတုမာသံ ဩဝဋ္ဌံ နဒိတဋံ. သစေ ပန ဘိဇ္ဇိတွာ ဥဒကေယေဝ ပကတိ၊ ဒေဝေ အတိရေကစာတုမာသံ ဩဝဋ္ဌေပိ ဥဒကေယေဝ ဥဒကဿ ပတိတတ္တာ ဝဋ္ဋတိ. မဟန္တမ္ပိ နင်္ဂလစ္ဆိန္နမတ္တိကာပိဏ္ဍန္တိ မဟန္တမ္ပိ ကသိတဋ္ဌာနေ ဟေဋ္ဌာ ပထဝိယာ အသမ္ဗဒ္ဓံ နင်္ဂလစ္ဆိန္နမတ္တိကာပိဏ္ဍံ. ဧဝမာဒိသဒ္ဒေန ကူဋာသိဉ္စနယောဂ္ဂတနုကကဒ္ဒမာဒီနံ ဂဟဏံ. အသဉ္စိစ္စ ရုက္ခာဒိပဝဋ္ဋနေန ဘိန္ဒန္တဿာတိ ပါသာဏရုက္ခာဒီနိ ဝါ ပဝဋ္ဋေန္တဿ၊ ကတ္တရဒဏ္ဍေန ဝါ အာဟစ္စ အာဟစ္စ ဂစ္ဆန္တဿ ပထဝီ ဘိဇ္ဇတိ၊ သာ ‘‘တေန ဘိန္ဒိဿာမီ’’တိ ဧဝံ သဉ္စိစ္စ အဘိန္နတ္တာ အသဉ္စိစ္စ ဘိန္နာ နာမ ဟောတိ၊ ဣတိ အသဉ္စိစ္စ ရုက္ခာဒိပ္ပဝဋ္ဋနေန ဘိန္ဒန္တဿ အနာပတ္တိ. အသတိယာ ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကာဒီဟိ ဝိလိခန္တဿာတိ ယော အညဝိဟိတော ကေနစိ သဒ္ဓိံ ကိဉ္စိ ကထေန္တော ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကေန ဝါ ကတ္တရယဋ္ဌိယာ ဝါ ပထဝိံ ဝိလိခန္တော တိဋ္ဌတိ၊ တဿ ဧဝံ အသတိယာ ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကာဒီဟိ ဝိလိခန္တဿ အနာပတ္တိ.

ပထဝီခဏနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

မုသာဝါဒဝဂ္ဂေါ ပဌမော.