၃. ဘေသဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဥဂ္ဂဟေတွာတိ ဥဂ္ဂဟိတကံ ကတွာ၊ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတံ သယမေဝ ဂဟေတွာတိ အတ္ထော. သတ္တာဟာတိက္ကမေပိ အနာပတ္တိကတာ စေတ္ထ အနဇ္ဈောဟရဏီယတံ အာပန္နတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကသ္မာ ဧတေန ဣဒံ ဒဿိတံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘တာနိ ဟီ’’တိအာဒိ. ဘိသက္ကဿ ဣမာနိ တေန အနုညာတတ္တာတိ ဘေသဇ္ဇာနိ၊ ယေသံ ကေသဉ္စိ သပ္ပါယာနမေတံ အဓိဝစနံ. တေနာဟ ‘‘ဘေသဇ္ဇကိစ္စံ ကရောန္တု ဝါ၊ မာ ဝါ၊ ဧဝံ လဒ္ဓဝေါဟာရာနီ’’တိ. ဣဒါနိ သတ္တာဟကာလိကံ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထုဘူတံ သပ္ပိနဝနီတံ ဒဿေတုံ ‘‘သပ္ပိ နာမ ဂဝါဒီန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အာဒိသဒ္ဒေန အဇိကာဒီနံ ဂဟဏံ. ‘‘ယေသံ မံသံ ကပ္ပတီ’’တိ ဣမိနာ ပါကဋေဟိ ဂေါအဇိကာဒီဟိ အညာနိပိ မိဂရောဟိတာဒီနိ သင်္ဂဏှာတိ. ယေသဉှိ ခီရံ အတ္ထိ၊ သပ္ပိပိ တေသံ အတ္ထိယေဝ. တံ ပန သုလဘံ ဝါ ဟောတု၊ ဒုလ္လဘံ ဝါ၊ အသံမောဟတ္ထံ ဝုတ္တံ. မက္ခိကာမဓုမေဝါတိ ခုဒ္ဒကဘမရမဓုကရီဟိ တီဟိ မက္ခိကာဟိ ကတံ မဓုမေဝ. ဥစ္ဆုရသန္တိ သုဒ္ဓေါဒကသမ္ဘိန္နာနံ ဝသေန ဒုဝိဓမ္ပိ ဥစ္ဆုရသံ. ‘‘အဂိလာနဿ ဂုဠောဒက’’န္တိ (မဟာဝ. ၂၈၄) ပန ဥဒ္ဒိဿ အနုညာတတ္တာ ဥဒကသမ္ဘိန္နော အဂိလာနဿ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘အဝတ္ထုကပက္ကာ ဝါ’’တိ ဣမိနာ သဝတ္ထုကပက္ကာ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ. မဟာပစ္စရိယံ ပန ‘‘ဧတံ သဝတ္ထုကပက္ကံ ဝဋ္ဋတိ၊ နော ဝဋ္ဋတီတိ ပုစ္ဆံ ကတွာ ဥစ္ဆုဖာဏိတံ ပစ္ဆာဘတ္တံ နောဝဋ္ဋနကံ နာမ နတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ ယုတ္တန္တိ သမန္တပါသာဒိကာယံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၂၃) ဝုတ္တံ. ဥစ္ဆုဝိကတီတိ ဥစ္ဆုမှာ နိဗ္ဗတ္တာ ရသလသိကာဒိကာ. ပကတတ္တာနံ ပဋိနိဒ္ဒေသတ္တာ တံ-သဒ္ဒဿ တေန ပကတာနံ ဘေသဇ္ဇာနံ ဧဝ ဂဟဏံ၊ န တေသံ ဝတ္ထူနန္တိ အာဟ ‘‘တာနိ ဘေသဇ္ဇာနီ’’တိအာဒိ. န တေသံ ဝတ္ထူနီတိ တေသံ သပ္ပိအာဒီနံ ကာရဏာနိ ခီရာဒီနိ အပ္ပဋိဂ္ဂဟေတွာတိ အတ္ထော.

ဝသာတေလန္တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၂၃) ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝသာနိ ဘေသဇ္ဇာနိ အစ္ဆဝသံ မစ္ဆဝသံ သုသုကာဝသံ သူကရဝသံ ဂဒြဘဝသ’’န္တိ (မဟာဝ. ၂၆၂) ဧဝံ အနုညာတဝသာနံ တေလံ. ယာနီတိ ယာနိ ဘေသဇ္ဇာနိ. ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝသာနိ ဘေသဇ္ဇာနိ အစ္ဆဝသံ မစ္ဆဝသံ သုသုကာဝသံ သူကရဝသံ ဂဒြဘဝသံ ကာလေ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ကာလေ နိပ္ပက္ကံ ကာလေ သံသဋ္ဌံ တေလပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ ဧဝံ တေလတ္ထံ ဝသာပဋိဂ္ဂဟဏဿ အနုညာတတ္တာ ‘‘ဝသာတေလံ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ကာလေတိ ပုရေဘတ္တံ. သံသဋ္ဌန္တိ ပရိဿာဝိတံ. တသ္မာတိ ယသ္မာ အနုညာတံ၊ တသ္မာ. ‘‘အစ္ဆဝသ’’န္တိ ဝစနေန ဌပေတွာ မနုဿဝသံ သဗ္ဗေသံ အကပ္ပိယမံသာနံ ဝသာယ အနုညာတတ္တာ ‘‘ဌပေတွာ မနုဿဝသ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

သာမံ ပစိတွာတိ ကာလေယေဝ သာမံ ပစိတွာ. နိဗ္ဗတ္တိတတေလမ္ပီတိ ကာလေယေဝ အတ္တနာ ဝိဝေစိတတေလမ္ပိ. တိဝိဓမ္ပိ စေတံ ကာလေယေဝ ဝဋ္ဋတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘ကာလေ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ကာလေ နိပ္ပက္ကံ ကာလေ သံသဋ္ဌံ၊ တံ စေ ပရိဘုဉ္ဇေယျ၊ အနာပတ္တီ’’တိ. ပစ္ဆာဘတ္တံ ပန ပဋိဂ္ဂဟေတုံ ဝါ ကာတုံ ဝါ န ဝဋ္ဋတိယေဝ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘ဝိကာလေ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ဝိကာလေ နိပ္ပက္ကံ ဝိကာလေ သံသဋ္ဌံ၊ တံ စေ ပရိဘုဉ္ဇေယျ၊ အာပတ္တိ တိဏ္ဏံ ဒုက္ကဋာနံ. ကာလေ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ဝိကာလေ နိပ္ပက္ကံ ဝိကာလေ သံသဋ္ဌံ၊ တံ စေ ပရိဘုဉ္ဇေယျ၊ အာပတ္တိ ဒွိန္နံ ဒုက္ကဋာနံ. ကာလေ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ကာလေ နိပ္ပက္ကံ ဝိကာလေ သံသဋ္ဌံ၊ တံ စေ ပရိဘုဉ္ဇေယျ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (မဟာဝ. ၂၆၂). ‘‘သတ္တာဟံ နိရာမိသပရိဘောဂေန ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣမိနာ ပန ‘‘ကာလေ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ကာလေ နိပ္ပက္ကံ ကာလေ သံသဋ္ဌံ တေလပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ ဣဒံ နိရာမိသပရိဘောဂံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေတိ.

ယံ ပနေတ္ထ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၂၃) သုခုမရဇသဒိသံ မံသံ ဝါ နှာရု ဝါ အဋ္ဌိ ဝါ လောဟိတံ ဝါ ဟောတိ၊ တံ အဗ္ဗောဟာရိကံ. သစေ ပန အနုပသမ္ပန္နော တာယ ပဋိဂ္ဂဟိတဝသာယ တေလံ ကတွာ ဒေတိ၊ တံ ကထန္တိ အာဟ ‘‘အနုပသမ္ပန္နေနာ’’တိအာဒိ. တဒဟူတိ ယသ္မိံ အဟနိ ပဋိဂ္ဂဟိတံ၊ တဒဟု. ပစ္ဆာဘတ္တတော ပဋ္ဌာယ ပန သတ္တာဟံ နိရာမိသမေဝ ဝဋ္ဋတိ. တတြာပိ အဗ္ဗောဟာရိကံ အဗ္ဗောဟာရိကမေဝ. ယာဝကာလိကဝတ္ထူနံ အညေသံ ဝတ္ထုံ ပစိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ယာဝကာလိကဝတ္ထူနန္တိ ယာဝကာလိကံ ဝတ္ထု ဧတေသန္တိ ယာဝကာလိကဝတ္ထူနိ၊ တေသံ၊ ယာဝကာလိကဝတ္ထုမန္တာနန္တိ အတ္ထော. အညေသန္တိ ဝသာတေလတော အညေသံ သပ္ပိအာဒီနံ. ဝတ္ထုန္တိ ခီရာဒိကံ ယာဝကာလိကဘူတံ ဝတ္ထုံ၊ ပစိတုံ န ဝဋ္ဋတိယေဝ၊ သာမံပါကတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော.

နိဗ္ဗတ္တိတသပ္ပိံ ဝါတိ ယာဝကာလိကဝတ္ထုတော ဝိဝေစိတသပ္ပိံ ဝါ. ယထာ တတ္ထ ဒဓိဂတံ ဝါ တက္ကဂတံ ဝါ ခယံ ဂမိဿတိ၊ ဧဝံ ဈာပိတံ ဝါတိ အတ္ထော. နဝနီတံ ဝါတိ တက္ကဗိန္ဒူနိပိ ဒဓိဂုဠိကာယောပိ အပနေတွာ သုဓောတနဝနီတံ ပစိတုံ ဝဋ္ဋတိ သာမံပက္ကာဘာဝတောတိ အဓိပ္ပါယော. ယဒိ သယံပစိတသတ္တာဟကာလိကေန သဒ္ဓိံ အာမိသံ ဘုဉ္ဇတိ၊ တံ အာမိသံ သယံပစိတသတ္တာဟကာလိကေန မိဿိတံ အတ္တနော ယာဝကာလိကဘာဝံ သတ္တာဟကာလိကေန ဂဏှာပေတိ. တထာ စ ယာဝကာလိကံ အပက္ကမ္ပိ သယံပက္ကဘာဝံ ဥပဂစ္ဆတီတိ ‘‘တံ ပန တဒဟုပုရေဘတ္တမ္ပိ သာမိသံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ယထာ သယံပက္ကသတ္တာဟကာလိကံ ဝသာတေလံ၊ သယံဘဇ္ဇိတသာသပါဒိယာဝဇီဝိကဝတ္ထူနံ တေလဉ္စ သာမိသံ တဒဟုပုရေဘတ္တမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ၊ တထာ နဝနီတသပ္ပီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉ္စ –

‘‘ယာဝကာလိကအာဒီနိ၊ သံသဋ္ဌာနိ သဟတ္တနာ၊

ဂါဟာပယန္တိ သဗ္ဘာဝ’’န္တိ စ၊

‘‘တေဟေဝ ဘိက္ခုနာ ပတ္တံ၊ ကပ္ပတေ ယာဝဇီဝိကံ၊

နိရာမိသံဝ သတ္တာဟံ၊ သာမိသေ သာမပါကတာ’’တိ စ.

ခီရာဒိတောတိ ဧတ္ထ အာဒိသဒ္ဒေန တိလာဒီနံ ဂဟဏံ. သာမိသာနိပီတိ န ကေဝလံ နိရာမိသာနေဝါတိ အတ္ထော. ပစ္ဆာဘတ္တတော ပန ပဋ္ဌာယ န ဝဋ္ဋန္တိယေဝ. သတ္တာဟာတိက္ကမေပိ အနာပတ္တိ သဝတ္ထုကာနံ ပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ. ‘‘တာနိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ’’တိ (ပါရာ. ၆၂၂) ဟိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘ပစ္ဆာဘတ္တတော ပဋ္ဌာယာ’’တိအာဒိ. ပစ္ဆာဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟိတကေဟိ ကတံ ပန အဗ္ဘဉ္ဇနာဒီသု ဥပနေတဗ္ဗံ၊ ပုရေဘတ္တမ္ပိ စ ဥဂ္ဂဟိတကေဟိ ကတံ. ဥဘယေသမ္ပိ သတ္တာဟာတိက္ကမေပိ အနာပတ္တိ. အန္တောသတ္တာဟေတိ သတ္တာဟဗ္ဘန္တရေ. အဗ္ဘဉ္ဇနာဒီနန္တိ ဧတ္ထ အာဒိသဒ္ဒေန မုဒ္ဓနိတေလအရုမက္ခနဃရဓူပနာဒီနံ ဂဟဏံ. အဓိဋ္ဌဟိတွာတိ ‘‘ဣဒါနိ န မယှံ အဇ္ဈောဟရဏတ္ထာယ ဘဝိဿတိ၊ ဣဒံ သပ္ပိ စ တေလဉ္စ ဝသာ စ မုဒ္ဓနိတေလတ္ထံ ဝါ အဗ္ဘဉ္ဇနတ္ထံ ဝါ ဘဝိဿတိ၊ မဓု အရုမက္ခနတ္ထံ ဝါ ဖာဏိတံ ဃရဓူပနတ္ထံ ဝါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဧဝံ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတွာ.

ကော ပနေတ္ထ ယာဝကာလိကယာဝဇီဝိကဝတ္ထူသု ဝိသေသောတိ အာဟ ‘‘ယာဝဇီဝိကာနီ’’တိအာဒိ. ယာဝ အရုဏဿ ဥဂ္ဂမနာ တိဋ္ဌတီတိ သတ္တမဒိဝသေ ကတတေလံ သစေ ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ တိဋ္ဌတီတိ အတ္ထော. ပါဠိယံ အနာဂတသပ္ပိအာဒီနန္တိ ဧတ္ထ တာဝ မိဂရောဟိတာဒီနံ သပ္ပိ ပါဠိယံ အနာဂတသပ္ပိ၊ တထာ နဝနီတံ၊ နာဠိကေရနိမ္ဗကောသမ္ဗကရမန္ဒသာသပအာဒီနံ တေလံ ပန ပါဠိယံ အနာဂတတေလံ၊ တထာ မဓုကပုပ္ဖဖာဏိတံ ပါဠိယံ အနာဂတဖာဏိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. န သဗ္ဗံ မဓုကပုပ္ဖဖာဏိတံ ဖာဏိတဂတိကန္တိ အာဟ ‘‘သီတုဒကေနာ’’တိအာဒိ. သီတုဒကေန ကတန္တိ မဓုကပုပ္ဖါနိ သီတုဒကေ ပက္ခိပိတွာ အမဒ္ဒိတွာ ပုပ္ဖရသေ ဥဒကဂတေ သတိ တံ ဥဒကံ ဂဟေတွာ ပစိတွာ ကတံ. ‘‘ဖာဏိတဂတိကမေဝါ’’တိ ဣမိနာ သတ္တာဟကာလိကန္တိ ဒဿေတိ၊ န ပန နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထုန္တိ. တသ္မာ သတ္တာဟံ အတိက္ကာမယတော ဒုက္ကဋန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ သမန္တပါသာဒိကာယံ သီတုဒကေန ကတံ မဓုကပုပ္ဖဖာဏိတံ ပုရေဘတ္တံ သာမိသံ ဝဋ္ဋတိ၊ ပစ္ဆာဘတ္တတော ပဋ္ဌာယ သတ္တာဟံ နိရာမိသမေဝ၊ သတ္တာဟာတိက္ကမေ ဝတ္ထုဂဏနာယ ဒုက္ကဋ’’န္တိ. သစေ ပန ခီရံ ပက္ခိပိတွာ ကတံ၊ ယာဝကာလိကံ. ခဏ္ဍသက္ခရံ ပန ခီရဇလ္လိကံ အပနေတွာ သောဓေန္တိ၊ တသ္မာ ဝဋ္ဋတိ၊ အမ္ဗဇမ္ဗုပနသကဒလိခဇ္ဇုရိစိဉ္စာဒီနံ သဗ္ဗေသံ ယာဝကာလိကဖလာနံ ဖာဏိတံ ယာဝကာလိကမေဝါတိ အာဟ ‘‘အမ္ဗဖာဏိတာဒီနိ ယာဝကာလိကာနီ’’တိ.

ကာယိကပရိဘောဂံ ဝဋ္ဋတီတိ ကာယဿ ဝါ ကာယေ အရုနော ဝါ မက္ခနံ ဝဋ္ဋတိ၊ အဇ္ဈောဟရိတုံ ပန န ဝဋ္ဋတိ. ယန္တိ သတ္တာဟာတိက္ကန္တံ ဘေသဇ္ဇံ. နိရပေက္ခော ပရိစ္စဇိတွာတိ အနပေက္ခော သာမဏေရဿ ဒတွာ. တန္တိ ဧဝံ ပရိစ္စဇိတွာ ပုန လဒ္ဓဘေသဇ္ဇံ. ဧဝဉှိ ဒိန္နံ ဘေသဇ္ဇံ သစေ သော သာမဏေရော အဘိသင်္ခရိတွာ ဝါ အနဘိသင်္ခရိတွာ ဝါ တဿ ဘိက္ခုနော ဒဒေယျ၊ ဂဟေတွာ နတ္ထုကမ္မံ ဝါ ကာတဗ္ဗံ၊ အညံ ဝါ ကဉ္စိ ပရိဘောဂံ. တေနာဟ ‘‘အဇ္ဈောဟရိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သစေ သော ဗာလော ဟောတိ၊ ဒါတုံ န ဇာနာတိ၊ အညေန ဘိက္ခုနာ ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘အတ္ထိ တေ၊ သာမဏေရ၊ ဘေသဇ္ဇ’’န္တိ၊ ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ အတ္ထီ’’တိ. ‘‘အာဟရ၊ ထေရဿ ဘေသဇ္ဇံ ကရိဿာမာ’’တိ၊ ဧဝမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ဝတ္ထုဂဏနာယာတိ သပ္ပိအာဒိဝတ္ထုဂဏနာယ စေဝ သပ္ပိပိဏ္ဍာဒိဝတ္ထုဂဏနာယ စ. မိဿိတေသု ပန ဧကံ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဣဒံ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဘေသဇ္ဇံ သတ္တာဟာတိက္ကန္တံ နိဿဂ္ဂိယံ၊ ဣမာဟံ သံဃဿ နိဿဇ္ဇာမီ’’တိ (ပါရာ. ၆၂၃) နိဿဇ္ဇနဝိဓာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

သာဓာရဏပညတ္တိ. သတ္တာဟံ အနတိက္ကန္တေပိ အတိက္ကန္တသညိနော စေဝ ဝေမတိကဿ စ ဒုက္ကဋံ. အတိက္ကန္တေ အနတိက္ကန္တသညိနောပိ ဝေမတိကဿပိ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယမေဝ၊ တထာ အနဓိဋ္ဌိတာဝိဿဇ္ဇိတာနဋ္ဌာဝိနဋ္ဌာဒဍ္ဎာဝိလုတ္တေသု အဓိဋ္ဌိတာဒိသညိနော. အန္တောသတ္တာဟံ အဓိဋ္ဌိတေ၊ ဝိဿဇ္ဇိတေ၊ နဋ္ဌေ၊ ဝိနဋ္ဌေ၊ ဒဍ္ဎေ၊ အစ္ဆိန္နေ၊ ဝိဿာသေန ဂဟိတေ ဥမ္မတ္တကာဒီနဉ္စ အနာပတ္တိ. အာစာရဝိပတ္တိ. သပ္ပိအာဒီနံ အတ္တနော သန္တကတာ၊ ဂဏနုပဂတာ၊ သတ္တာဟာတိက္ကမောတိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ. ကထိနသမုဋ္ဌာနံ၊ အကိရိယံ၊ နောသညာဝိမောက္ခံ၊ အစိတ္တကံ၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ တိစိတ္တံ၊ တိဝေဒနံ. တေနာဟ ‘‘သေသံ စီဝရဝဂ္ဂဿ ပဌမသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ကထိနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ).

ဘေသဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.