၃. ပတ္တဝဂ္ဂေါ

၁. ပတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အဝိကပ္ပိတောတိ ‘‘ဣမံ ပတ္တံ တုယှံ ဝိကပ္ပေမီ’’တိအာဒိနာ နယေန အဝိကပ္ပိတော. အဍ္ဎာဠှကောဒနံ ဂဏှာတီတိ မဂဓနာဠိယာ ဒွိန္နံ တဏ္ဍုလနာဠီနံ ဩဒနံ ဂဏှာတိ. ‘‘မဂဓနာဠိ နာမ အဍ္ဎတေရသပလာ ဟောတီ’’တိ အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. ‘‘သီဟဠဒီပေ ပကတိနာဠိ မဟန္တာ၊ ဒမိဠနာဠိ ခုဒ္ဒကာ၊ မဂဓနာဠိ ပမာဏယုတ္တာ၊ တာယ မဂဓနာဠိယာ ဒိယဍ္ဎနာဠိ ဧကာ သီဟဠနာဠိ ဟောတီ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၀၂) မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. အနုတ္တဏ္ဍုလန္တိ ပါကတော ဥက္ကန္တံ တဏ္ဍုလံ ဥတ္တဏ္ဍုလံ၊ န ဥတ္တဏ္ဍုလံ အနုတ္တဏ္ဍုလံ. သဗ္ဗသမ္ဘာရသင်္ခတောတိ ဇီရကာဒိသဗ္ဗသမ္ဘာရေဟိ သင်္ခတော. အာလောပဿ စတုတ္ထဘာဂပ္ပမာဏံ ဗျဉ္ဇနံ အာလောပဿ အနုရူပဗျဉ္ဇနံ.

ဧဝံ ဥက္ကဋ္ဌပတ္တံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ မဇ္ဈိမောမကာနိ ဒဿေတုံ ‘‘ဥက္ကဋ္ဌတော’’တိအာဒိမာဟ. တတြာယံ နယော – သစေ နာဠိကောဒနာဒိ သဗ္ဗမ္ပိ ပက္ခိတ္တံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဟေဋ္ဌိမရာဇိသမံ တိဋ္ဌတိ၊ အယံ မဇ္ဈိမော နာမ ပတ္တော. သစေ တံ ရာဇိံ အတိက္ကမ္မ ထူပီကတံ တိဋ္ဌတိ၊ အယံ မဇ္ဈိမောမကော နာမ ပတ္တော. သစေ တံ ရာဇိံ န သမ္ပာပုဏာတိ၊ အန္တောဂဓမေဝ ဟောတိ၊ အယံ မဇ္ဈိမုက္ကဋ္ဌော နာမ ပတ္တော. သစေ ပတ္တောဒနာဒိ သဗ္ဗမ္ပိ ပက္ခိတ္တံ ဟေဋ္ဌိမရာဇိသမံ တိဋ္ဌတိ၊ အယံ ဩမကော နာမ ပတ္တော. သစေ တံ ရာဇိံ အတိက္ကမ္မ ထူပီကတံ တိဋ္ဌတိ၊ အယံ ဩမကောမကော နာမ ပတ္တော. သစေ တံ ရာဇိံ န သမ္ပာပုဏာတိ၊ အန္တောဂဓမေဝ ဟောတိ၊ အယံ ဩမကုက္ကဋ္ဌော နာမ ပတ္တောတိ. တေနာဟ ‘‘တေသမ္ပိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ.

ဣဒါနိ တေသု အဓိဋ္ဌာနဝိကပ္ပနာနဓိဋ္ဌာနာဝိကပ္ပနုပဂေ ဒဿေတုံ ‘‘ဣစ္စေတေသူ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဥက္ကဋ္ဌုက္ကဋ္ဌောတိ ဥက္ကဋ္ဌတော ဥက္ကဋ္ဌော. တတော ဟိ သော ‘‘အပတ္တော’’တိ ဝုတ္တော. ဩမကောမကောတိ ဩမကတော ဩမကော. တတော ဟိ သော ‘‘အပတ္တော’’တိ ဝုတ္တော. ဧတေ ပန ဘာဇနပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာ၊ န အဓိဋ္ဌာနုပဂါ န ဝိကပ္ပနုပဂါ၊ ဣတရေ ပန သတ္တ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဝါ ဝိကပ္ပေတွာ ဝါ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာ. တေနာဟ ‘‘သေသာ သတ္တ ပတ္တာ ပမာဏယုတ္တာ နာမာ’’တိ.

တသ္မာတိ ယသ္မာ သတ္တ ပတ္တာ ပမာဏယုတ္တာ၊ တသ္မာ. သမဏသာရုပ္ပေန ပက္ကန္တိ ဧတ္ထ အယောပတ္တော ပဉ္စဟိ ပါကေဟိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၀၈) ပက္ကော သမဏသာရုပ္ပေန ပက္ကော ဟောတိ၊ မတ္တိကာပတ္တော ဒွီဟိ ပါကေဟိ. သစေ ဧကော ပါကော ဦနော ဟောတိ၊ န အဓိဋ္ဌာနုပဂေါ. ယထာ စ သမဏသာရုပ္ပေန ပက္ကောယေဝ အဓိဋ္ဌာနုပဂေါ၊ တထာ ဥဘောပိ ယံ မူလံ ဒါတဗ္ဗံ၊ တသ္မိံ ဒိန္နေယေဝ အဓိဋ္ဌာနုပဂါ. ယဒိ ပန အပ္ပကမ္ပိ အဒိန္နံ ဟောတိ၊ န အဓိဋ္ဌာနုပဂါ. တေနာဟ ‘‘သစေ ပနာ’’တိအာဒိ. ‘‘ကာကဏိကမတ္တံ နာမ ဒိယဍ္ဎဝီဟီ’’တိ ဝဒန္တိ. သစေပိ ပတ္တသာမိကော ဝဒတိ ‘‘ယဒါ တုမှာကံ မူလံ ဘဝိဿတိ၊ တဒါ ဒဿထ၊ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ၊ နေဝ အဓိဋ္ဌာနုပဂေါ ဟောတိ. ပါကဿ ဟိ ဦနတ္တာ ပတ္တသင်္ခံ န ဂစ္ဆတိ. မူလဿ သကလဿ ဝါ ဧကဒေသဿ ဝါ အဒိန္နတ္တာ သကဘာဝံ န ဥပေတိ၊ အညဿေဝ သန္တကော ဟောတိ. တသ္မာ ပါကေ စ မူလေ စ နိဋ္ဌိတေယေဝ အဓိဋ္ဌာနုပဂေါ ဟောတိ. ယော အဓိဋ္ဌာနုပဂေါ၊ သွေဝ ဝိကပ္ပနုပဂေါ စ. တေနာဟ ‘‘အပစ္စုဒ္ဓရန္တေနာ’’တိအာဒိ. အပစ္စုဒ္ဓရန္တေန ဝိကပ္ပေတဗ္ဗောတိ ပုရာဏပတ္တံ အပစ္စုဒ္ဓရန္တေန နဝေါ ပတ္တော ဝိကပ္ပေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော၊ ဌပေတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပါယော. ကင်္ဂုသိတ္ထန္တိ သတ္တန္နံ ဓညာနံ လာမကဓညသိတ္ထန္တိ အာဟ ‘‘ကင်္ဂုသိတ္ထနိက္ခမနမတ္တေန ဆိဒ္ဒေနာ’’တိ.

ပတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဦနပဉ္စဗန္ဓနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အဿာတိ ဣမဿ ပတ္တဿ. တေန ဦနပဉ္စဗန္ဓနေနာတိ တေန ဦနပဉ္စဗန္ဓနေန ပတ္တေန ဥပလက္ခိတော ဟုတွာတိ အတ္ထော. ဦနပဉ္စဗန္ဓနော ဟိ ပတ္တော ဧတ္ထ လက္ခဏဘာဝေန ဂဟိတော. တေနေဝါဟ ‘‘ဣတ္ထမ္ဘူတဿ လက္ခဏေ ကရဏဝစန’’န္တိ. တတ္ထ ဣတ္ထမ္ဘူတဿာတိ ကဉ္စိ ပကာရံ ပတ္တဿ. လက္ခီယတေ အနေနာတိ လက္ခဏံ၊ တသ္မိံ ကရဏဝစနံ၊ တတိယာဝိဘတ္တီတိ အတ္ထော. ‘‘ပကာရော’’တိ စ သာမညဿ ဘေဒကော ဝိသေသော ဝုစ္စတိ. တထာ ဟိ ဦနပဉ္စဗန္ဓနေန ပတ္တေနာတိ ဧတ္ထ ဘိက္ခုဘာဝသာမညဿ ဦနပဉ္စဗန္ဓနပတ္တဘာဝေါ ပကာရော၊ တံ ဘိက္ခု အာပန္နော၊ တဿ ပတ္တော လက္ခဏံ. ယဒိ အပရိပုဏ္ဏပဉ္စဗန္ဓနော ပတ္တော ဦနပဉ္စဗန္ဓနော နာမ ဟောတိ၊ အထ ကသ္မာ ဣမဿ ပဒဘာဇနိယံ အဗန္ဓနောပိ ဝုတ္တောတိ အာဟ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ တတ္ထာတိ ဝါကျောပညာသေ. ဗန္ဓနောကာသေ သတိ ဝါ အသတိ ဝါ ဗန္ဓနဝိရဟိတော ပတ္တော အဗန္ဓနော၊ ပဉ္စဗန္ဓနာနံ ဩကာသော အဿာတိ ပဉ္စဗန္ဓနောကာသော. အပတ္တောတိ ပတ္တော နာမ န ဟောတီတိ အတ္ထော၊ ပါကတိကံ ကာတုံ အသမတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣဒဉ္စ အညဿ ဝိညာပနေ ကာရဏဝစနံ. တေနာဟ ‘‘တသ္မာ အညံ ဝိညာပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ.

ဗန္ဓနဉ္စ နာမေတံ ယသ္မာ ဗန္ဓနောကာသေ သတိ ဟောတိ၊ အသတိ န ဟောတိ၊ တသ္မာ တဿ လက္ခဏံ၊ ဗန္ဓနဝိဓိဉ္စ ဒဿေတုံ ‘‘ယသ္မိံ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. မုခဝဋ္ဋိသမီပေ ပန ပတ္တဝေဓကေန ဝိဇ္ဈိယမာနေ ကပါလဿ ဗဟလတ္တာ ဘိဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ ဟေဋ္ဌာ ဝိဇ္ဈိတဗ္ဗော. တေနာဟ ‘‘ဟေဋ္ဌိမပရိယန္တေ’’တိအာဒိ. သုခုမံ ဝါ ဆိဒ္ဒံ ကတွာ ဗန္ဓိတဗ္ဗောတိ သုခုမေ ဆိဒ္ဒေ တိပုပဋ္ဋာဒီဟိ ပယောဇနံ နတ္ထိ၊ သုတ္တံ ပက္ခိပိတွာဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပါယော. န ကေဝလံ တိပုသုတ္တကာဒိနာဝ ဗန္ဓိတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘ဖာဏိတ’’န္တိအာဒိ. ဖာဏိတံ ဈာပေတွာ ပါသာဏစုဏ္ဏေနာတိ ပါသာဏစုဏ္ဏေန သဒ္ဓိံ ဖာဏိတံ ပစိတွာ တထာပက္ကေန ပါသာဏစုဏ္ဏေနာတိ အတ္ထော. နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗောတိ ‘‘အယံ မေ၊ ဘန္တေ၊ ပတ္တော ဦနပဉ္စဗန္ဓနေန ပတ္တေန စေတာပိတော နိဿဂ္ဂိယော၊ ဣမာဟံ သံဃဿ နိဿဇ္ဇာမီ’’တိ (ပါရာ. ၆၁၃) နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗော. တေနာဟ ‘‘နိဿဇ္ဇန္တေနာ’’တိအာဒိ. သမ္မတေနာတိ –

‘‘သုဏာတု မေ၊ ဘန္တေ၊ သံဃော၊ ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ၊ သံဃော ဣတ္ထန္နာမံ ဘိက္ခုံ ပတ္တဂ္ဂါဟာပကံ သမ္မန္နေယျ၊ ဧသာ ဉတ္တိ. သုဏာတု မေ၊ ဘန္တေ၊ သံဃော၊ သံဃော ဣတ္ထန္နာမံ ဘိက္ခုံ ပတ္တဂ္ဂါဟာပကံ သမ္မန္နတိ၊ ယဿာယသ္မတော ခမတိ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော ပတ္တဂ္ဂါဟာပကဿ သမ္မုတိ၊ သော တုဏှဿ. ယဿ နက္ခမတိ၊ သော ဘာသေယျ. သမ္မတော သံဃေန ဣတ္ထန္နာမော ဘိက္ခု ပတ္တဂ္ဂါဟာပကော၊ ခမတိ သံဃဿ၊ တသ္မာ တုဏှီ၊ ဧဝမေတံ ဓာရယာမီ’’တိ (ပါရာ. ၆၁၄) –

ဧဝံ ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တာယ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မဝါစာယ သမ္မတေန. ပတ္တဿ ဝိဇ္ဇမာနဂုဏံ ဝတွာတိ ‘‘အယံ၊ ဘန္တေ၊ ပတ္တော ပမာဏယုတ္တော သုန္ဒရော ထေရာနုရူပေါ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၁၅) ဝိဇ္ဇမာနာနိသံသံ ဝတွာ. ပတ္တပရိယန္တောတိ ပရိယန္တေ ဌိတပတ္တော. အဒေသေတိ မဉ္စပီဌစ္ဆတ္တနာဂဒန္တကာဒိကေ အဒေသေ. ပတ္တဿ ဟိ နိက္ခိပနဒေသော ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဓာရက’’န္တိအာဒိနာ နယေန ခန္ဓကေ ဝုတ္တောယေဝ. အပရိဘောဂေနာတိ ယာဂုရန္ဓနရဇနပစနာဒိနာ အယုတ္တပရိဘောဂေန. အန္တရာမဂ္ဂေ ပန ဗျာဓိမှိ ဥပ္ပန္နေ အညသ္မိံ ဘာဇနေ အသတိ မတ္တိကာယ လိမ္ပိတွာ ယာဂုံ ပစိတုံ၊ ဥဒကံ ဝါ တာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဝိဿဇ္ဇေတီတိ အညဿ ဒေတိ. သစေ ပန သဒ္ဓိဝိဟာရိကော ဝါ အန္တေဝါသိကော ဝါ အညံ ဝရပတ္တံ ဌပေတွာ ‘‘အယံ မယှံ သာရုပ္ပေါ၊ အယံ ထေရဿာ’’တိ ဂဏှာတိ၊ ဝဋ္ဋတိ. အညော ဝါ တံ ဂဟေတွာ အတ္တနော ပတ္တံ ဒေတိ၊ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘မယှမေဝ ပတ္တံ အာဟရာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗကိစ္စံ နတ္ထိ.

ဉာတကပ္ပဝါရိတေတိ ဧတ္ထ သံဃဝသေန ပဝါရိတဋ္ဌာနေ ပဉ္စဗန္ဓနေနေဝ ဝဋ္ဋတိ၊ ပုဂ္ဂလဝသေန ပန ပဝါရိတဋ္ဌာနေ ဦနပဉ္စဗန္ဓနေနာပိ. အကတဝိညတ္တိ နာမ ‘‘ဝဒ၊ ဘန္တေ၊ ပစ္စယေနာ’’တိ ဧဝံ အကတဋ္ဌာနေ ဝိညတ္တိ.

ဦနပဉ္စဗန္ဓနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ဘေသဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဥဂ္ဂဟေတွာတိ ဥဂ္ဂဟိတကံ ကတွာ၊ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတံ သယမေဝ ဂဟေတွာတိ အတ္ထော. သတ္တာဟာတိက္ကမေပိ အနာပတ္တိကတာ စေတ္ထ အနဇ္ဈောဟရဏီယတံ အာပန္နတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကသ္မာ ဧတေန ဣဒံ ဒဿိတံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘တာနိ ဟီ’’တိအာဒိ. ဘိသက္ကဿ ဣမာနိ တေန အနုညာတတ္တာတိ ဘေသဇ္ဇာနိ၊ ယေသံ ကေသဉ္စိ သပ္ပါယာနမေတံ အဓိဝစနံ. တေနာဟ ‘‘ဘေသဇ္ဇကိစ္စံ ကရောန္တု ဝါ၊ မာ ဝါ၊ ဧဝံ လဒ္ဓဝေါဟာရာနီ’’တိ. ဣဒါနိ သတ္တာဟကာလိကံ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထုဘူတံ သပ္ပိနဝနီတံ ဒဿေတုံ ‘‘သပ္ပိ နာမ ဂဝါဒီန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အာဒိသဒ္ဒေန အဇိကာဒီနံ ဂဟဏံ. ‘‘ယေသံ မံသံ ကပ္ပတီ’’တိ ဣမိနာ ပါကဋေဟိ ဂေါအဇိကာဒီဟိ အညာနိပိ မိဂရောဟိတာဒီနိ သင်္ဂဏှာတိ. ယေသဉှိ ခီရံ အတ္ထိ၊ သပ္ပိပိ တေသံ အတ္ထိယေဝ. တံ ပန သုလဘံ ဝါ ဟောတု၊ ဒုလ္လဘံ ဝါ၊ အသံမောဟတ္ထံ ဝုတ္တံ. မက္ခိကာမဓုမေဝါတိ ခုဒ္ဒကဘမရမဓုကရီဟိ တီဟိ မက္ခိကာဟိ ကတံ မဓုမေဝ. ဥစ္ဆုရသန္တိ သုဒ္ဓေါဒကသမ္ဘိန္နာနံ ဝသေန ဒုဝိဓမ္ပိ ဥစ္ဆုရသံ. ‘‘အဂိလာနဿ ဂုဠောဒက’’န္တိ (မဟာဝ. ၂၈၄) ပန ဥဒ္ဒိဿ အနုညာတတ္တာ ဥဒကသမ္ဘိန္နော အဂိလာနဿ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘အဝတ္ထုကပက္ကာ ဝါ’’တိ ဣမိနာ သဝတ္ထုကပက္ကာ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ. မဟာပစ္စရိယံ ပန ‘‘ဧတံ သဝတ္ထုကပက္ကံ ဝဋ္ဋတိ၊ နော ဝဋ္ဋတီတိ ပုစ္ဆံ ကတွာ ဥစ္ဆုဖာဏိတံ ပစ္ဆာဘတ္တံ နောဝဋ္ဋနကံ နာမ နတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ ယုတ္တန္တိ သမန္တပါသာဒိကာယံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၂၃) ဝုတ္တံ. ဥစ္ဆုဝိကတီတိ ဥစ္ဆုမှာ နိဗ္ဗတ္တာ ရသလသိကာဒိကာ. ပကတတ္တာနံ ပဋိနိဒ္ဒေသတ္တာ တံ-သဒ္ဒဿ တေန ပကတာနံ ဘေသဇ္ဇာနံ ဧဝ ဂဟဏံ၊ န တေသံ ဝတ္ထူနန္တိ အာဟ ‘‘တာနိ ဘေသဇ္ဇာနီ’’တိအာဒိ. န တေသံ ဝတ္ထူနီတိ တေသံ သပ္ပိအာဒီနံ ကာရဏာနိ ခီရာဒီနိ အပ္ပဋိဂ္ဂဟေတွာတိ အတ္ထော.

ဝသာတေလန္တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၂၃) ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝသာနိ ဘေသဇ္ဇာနိ အစ္ဆဝသံ မစ္ဆဝသံ သုသုကာဝသံ သူကရဝသံ ဂဒြဘဝသ’’န္တိ (မဟာဝ. ၂၆၂) ဧဝံ အနုညာတဝသာနံ တေလံ. ယာနီတိ ယာနိ ဘေသဇ္ဇာနိ. ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝသာနိ ဘေသဇ္ဇာနိ အစ္ဆဝသံ မစ္ဆဝသံ သုသုကာဝသံ သူကရဝသံ ဂဒြဘဝသံ ကာလေ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ကာလေ နိပ္ပက္ကံ ကာလေ သံသဋ္ဌံ တေလပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ ဧဝံ တေလတ္ထံ ဝသာပဋိဂ္ဂဟဏဿ အနုညာတတ္တာ ‘‘ဝသာတေလံ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ကာလေတိ ပုရေဘတ္တံ. သံသဋ္ဌန္တိ ပရိဿာဝိတံ. တသ္မာတိ ယသ္မာ အနုညာတံ၊ တသ္မာ. ‘‘အစ္ဆဝသ’’န္တိ ဝစနေန ဌပေတွာ မနုဿဝသံ သဗ္ဗေသံ အကပ္ပိယမံသာနံ ဝသာယ အနုညာတတ္တာ ‘‘ဌပေတွာ မနုဿဝသ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

သာမံ ပစိတွာတိ ကာလေယေဝ သာမံ ပစိတွာ. နိဗ္ဗတ္တိတတေလမ္ပီတိ ကာလေယေဝ အတ္တနာ ဝိဝေစိတတေလမ္ပိ. တိဝိဓမ္ပိ စေတံ ကာလေယေဝ ဝဋ္ဋတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘ကာလေ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ကာလေ နိပ္ပက္ကံ ကာလေ သံသဋ္ဌံ၊ တံ စေ ပရိဘုဉ္ဇေယျ၊ အနာပတ္တီ’’တိ. ပစ္ဆာဘတ္တံ ပန ပဋိဂ္ဂဟေတုံ ဝါ ကာတုံ ဝါ န ဝဋ္ဋတိယေဝ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘ဝိကာလေ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ဝိကာလေ နိပ္ပက္ကံ ဝိကာလေ သံသဋ္ဌံ၊ တံ စေ ပရိဘုဉ္ဇေယျ၊ အာပတ္တိ တိဏ္ဏံ ဒုက္ကဋာနံ. ကာလေ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ဝိကာလေ နိပ္ပက္ကံ ဝိကာလေ သံသဋ္ဌံ၊ တံ စေ ပရိဘုဉ္ဇေယျ၊ အာပတ္တိ ဒွိန္နံ ဒုက္ကဋာနံ. ကာလေ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ကာလေ နိပ္ပက္ကံ ဝိကာလေ သံသဋ္ဌံ၊ တံ စေ ပရိဘုဉ္ဇေယျ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (မဟာဝ. ၂၆၂). ‘‘သတ္တာဟံ နိရာမိသပရိဘောဂေန ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣမိနာ ပန ‘‘ကာလေ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ကာလေ နိပ္ပက္ကံ ကာလေ သံသဋ္ဌံ တေလပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ ဣဒံ နိရာမိသပရိဘောဂံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေတိ.

ယံ ပနေတ္ထ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၂၃) သုခုမရဇသဒိသံ မံသံ ဝါ နှာရု ဝါ အဋ္ဌိ ဝါ လောဟိတံ ဝါ ဟောတိ၊ တံ အဗ္ဗောဟာရိကံ. သစေ ပန အနုပသမ္ပန္နော တာယ ပဋိဂ္ဂဟိတဝသာယ တေလံ ကတွာ ဒေတိ၊ တံ ကထန္တိ အာဟ ‘‘အနုပသမ္ပန္နေနာ’’တိအာဒိ. တဒဟူတိ ယသ္မိံ အဟနိ ပဋိဂ္ဂဟိတံ၊ တဒဟု. ပစ္ဆာဘတ္တတော ပဋ္ဌာယ ပန သတ္တာဟံ နိရာမိသမေဝ ဝဋ္ဋတိ. တတြာပိ အဗ္ဗောဟာရိကံ အဗ္ဗောဟာရိကမေဝ. ယာဝကာလိကဝတ္ထူနံ အညေသံ ဝတ္ထုံ ပစိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ယာဝကာလိကဝတ္ထူနန္တိ ယာဝကာလိကံ ဝတ္ထု ဧတေသန္တိ ယာဝကာလိကဝတ္ထူနိ၊ တေသံ၊ ယာဝကာလိကဝတ္ထုမန္တာနန္တိ အတ္ထော. အညေသန္တိ ဝသာတေလတော အညေသံ သပ္ပိအာဒီနံ. ဝတ္ထုန္တိ ခီရာဒိကံ ယာဝကာလိကဘူတံ ဝတ္ထုံ၊ ပစိတုံ န ဝဋ္ဋတိယေဝ၊ သာမံပါကတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော.

နိဗ္ဗတ္တိတသပ္ပိံ ဝါတိ ယာဝကာလိကဝတ္ထုတော ဝိဝေစိတသပ္ပိံ ဝါ. ယထာ တတ္ထ ဒဓိဂတံ ဝါ တက္ကဂတံ ဝါ ခယံ ဂမိဿတိ၊ ဧဝံ ဈာပိတံ ဝါတိ အတ္ထော. နဝနီတံ ဝါတိ တက္ကဗိန္ဒူနိပိ ဒဓိဂုဠိကာယောပိ အပနေတွာ သုဓောတနဝနီတံ ပစိတုံ ဝဋ္ဋတိ သာမံပက္ကာဘာဝတောတိ အဓိပ္ပါယော. ယဒိ သယံပစိတသတ္တာဟကာလိကေန သဒ္ဓိံ အာမိသံ ဘုဉ္ဇတိ၊ တံ အာမိသံ သယံပစိတသတ္တာဟကာလိကေန မိဿိတံ အတ္တနော ယာဝကာလိကဘာဝံ သတ္တာဟကာလိကေန ဂဏှာပေတိ. တထာ စ ယာဝကာလိကံ အပက္ကမ္ပိ သယံပက္ကဘာဝံ ဥပဂစ္ဆတီတိ ‘‘တံ ပန တဒဟုပုရေဘတ္တမ္ပိ သာမိသံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ယထာ သယံပက္ကသတ္တာဟကာလိကံ ဝသာတေလံ၊ သယံဘဇ္ဇိတသာသပါဒိယာဝဇီဝိကဝတ္ထူနံ တေလဉ္စ သာမိသံ တဒဟုပုရေဘတ္တမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ၊ တထာ နဝနီတသပ္ပီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉ္စ –

‘‘ယာဝကာလိကအာဒီနိ၊ သံသဋ္ဌာနိ သဟတ္တနာ၊

ဂါဟာပယန္တိ သဗ္ဘာဝ’’န္တိ စ၊

‘‘တေဟေဝ ဘိက္ခုနာ ပတ္တံ၊ ကပ္ပတေ ယာဝဇီဝိကံ၊

နိရာမိသံဝ သတ္တာဟံ၊ သာမိသေ သာမပါကတာ’’တိ စ.

ခီရာဒိတောတိ ဧတ္ထ အာဒိသဒ္ဒေန တိလာဒီနံ ဂဟဏံ. သာမိသာနိပီတိ န ကေဝလံ နိရာမိသာနေဝါတိ အတ္ထော. ပစ္ဆာဘတ္တတော ပန ပဋ္ဌာယ န ဝဋ္ဋန္တိယေဝ. သတ္တာဟာတိက္ကမေပိ အနာပတ္တိ သဝတ္ထုကာနံ ပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ. ‘‘တာနိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ’’တိ (ပါရာ. ၆၂၂) ဟိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘ပစ္ဆာဘတ္တတော ပဋ္ဌာယာ’’တိအာဒိ. ပစ္ဆာဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟိတကေဟိ ကတံ ပန အဗ္ဘဉ္ဇနာဒီသု ဥပနေတဗ္ဗံ၊ ပုရေဘတ္တမ္ပိ စ ဥဂ္ဂဟိတကေဟိ ကတံ. ဥဘယေသမ္ပိ သတ္တာဟာတိက္ကမေပိ အနာပတ္တိ. အန္တောသတ္တာဟေတိ သတ္တာဟဗ္ဘန္တရေ. အဗ္ဘဉ္ဇနာဒီနန္တိ ဧတ္ထ အာဒိသဒ္ဒေန မုဒ္ဓနိတေလအရုမက္ခနဃရဓူပနာဒီနံ ဂဟဏံ. အဓိဋ္ဌဟိတွာတိ ‘‘ဣဒါနိ န မယှံ အဇ္ဈောဟရဏတ္ထာယ ဘဝိဿတိ၊ ဣဒံ သပ္ပိ စ တေလဉ္စ ဝသာ စ မုဒ္ဓနိတေလတ္ထံ ဝါ အဗ္ဘဉ္ဇနတ္ထံ ဝါ ဘဝိဿတိ၊ မဓု အရုမက္ခနတ္ထံ ဝါ ဖာဏိတံ ဃရဓူပနတ္ထံ ဝါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဧဝံ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတွာ.

ကော ပနေတ္ထ ယာဝကာလိကယာဝဇီဝိကဝတ္ထူသု ဝိသေသောတိ အာဟ ‘‘ယာဝဇီဝိကာနီ’’တိအာဒိ. ယာဝ အရုဏဿ ဥဂ္ဂမနာ တိဋ္ဌတီတိ သတ္တမဒိဝသေ ကတတေလံ သစေ ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ တိဋ္ဌတီတိ အတ္ထော. ပါဠိယံ အနာဂတသပ္ပိအာဒီနန္တိ ဧတ္ထ တာဝ မိဂရောဟိတာဒီနံ သပ္ပိ ပါဠိယံ အနာဂတသပ္ပိ၊ တထာ နဝနီတံ၊ နာဠိကေရနိမ္ဗကောသမ္ဗကရမန္ဒသာသပအာဒီနံ တေလံ ပန ပါဠိယံ အနာဂတတေလံ၊ တထာ မဓုကပုပ္ဖဖာဏိတံ ပါဠိယံ အနာဂတဖာဏိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. န သဗ္ဗံ မဓုကပုပ္ဖဖာဏိတံ ဖာဏိတဂတိကန္တိ အာဟ ‘‘သီတုဒကေနာ’’တိအာဒိ. သီတုဒကေန ကတန္တိ မဓုကပုပ္ဖါနိ သီတုဒကေ ပက္ခိပိတွာ အမဒ္ဒိတွာ ပုပ္ဖရသေ ဥဒကဂတေ သတိ တံ ဥဒကံ ဂဟေတွာ ပစိတွာ ကတံ. ‘‘ဖာဏိတဂတိကမေဝါ’’တိ ဣမိနာ သတ္တာဟကာလိကန္တိ ဒဿေတိ၊ န ပန နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထုန္တိ. တသ္မာ သတ္တာဟံ အတိက္ကာမယတော ဒုက္ကဋန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ သမန္တပါသာဒိကာယံ သီတုဒကေန ကတံ မဓုကပုပ္ဖဖာဏိတံ ပုရေဘတ္တံ သာမိသံ ဝဋ္ဋတိ၊ ပစ္ဆာဘတ္တတော ပဋ္ဌာယ သတ္တာဟံ နိရာမိသမေဝ၊ သတ္တာဟာတိက္ကမေ ဝတ္ထုဂဏနာယ ဒုက္ကဋ’’န္တိ. သစေ ပန ခီရံ ပက္ခိပိတွာ ကတံ၊ ယာဝကာလိကံ. ခဏ္ဍသက္ခရံ ပန ခီရဇလ္လိကံ အပနေတွာ သောဓေန္တိ၊ တသ္မာ ဝဋ္ဋတိ၊ အမ္ဗဇမ္ဗုပနသကဒလိခဇ္ဇုရိစိဉ္စာဒီနံ သဗ္ဗေသံ ယာဝကာလိကဖလာနံ ဖာဏိတံ ယာဝကာလိကမေဝါတိ အာဟ ‘‘အမ္ဗဖာဏိတာဒီနိ ယာဝကာလိကာနီ’’တိ.

ကာယိကပရိဘောဂံ ဝဋ္ဋတီတိ ကာယဿ ဝါ ကာယေ အရုနော ဝါ မက္ခနံ ဝဋ္ဋတိ၊ အဇ္ဈောဟရိတုံ ပန န ဝဋ္ဋတိ. ယန္တိ သတ္တာဟာတိက္ကန္တံ ဘေသဇ္ဇံ. နိရပေက္ခော ပရိစ္စဇိတွာတိ အနပေက္ခော သာမဏေရဿ ဒတွာ. တန္တိ ဧဝံ ပရိစ္စဇိတွာ ပုန လဒ္ဓဘေသဇ္ဇံ. ဧဝဉှိ ဒိန္နံ ဘေသဇ္ဇံ သစေ သော သာမဏေရော အဘိသင်္ခရိတွာ ဝါ အနဘိသင်္ခရိတွာ ဝါ တဿ ဘိက္ခုနော ဒဒေယျ၊ ဂဟေတွာ နတ္ထုကမ္မံ ဝါ ကာတဗ္ဗံ၊ အညံ ဝါ ကဉ္စိ ပရိဘောဂံ. တေနာဟ ‘‘အဇ္ဈောဟရိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သစေ သော ဗာလော ဟောတိ၊ ဒါတုံ န ဇာနာတိ၊ အညေန ဘိက္ခုနာ ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘အတ္ထိ တေ၊ သာမဏေရ၊ ဘေသဇ္ဇ’’န္တိ၊ ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ အတ္ထီ’’တိ. ‘‘အာဟရ၊ ထေရဿ ဘေသဇ္ဇံ ကရိဿာမာ’’တိ၊ ဧဝမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ဝတ္ထုဂဏနာယာတိ သပ္ပိအာဒိဝတ္ထုဂဏနာယ စေဝ သပ္ပိပိဏ္ဍာဒိဝတ္ထုဂဏနာယ စ. မိဿိတေသု ပန ဧကံ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဣဒံ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဘေသဇ္ဇံ သတ္တာဟာတိက္ကန္တံ နိဿဂ္ဂိယံ၊ ဣမာဟံ သံဃဿ နိဿဇ္ဇာမီ’’တိ (ပါရာ. ၆၂၃) နိဿဇ္ဇနဝိဓာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

သာဓာရဏပညတ္တိ. သတ္တာဟံ အနတိက္ကန္တေပိ အတိက္ကန္တသညိနော စေဝ ဝေမတိကဿ စ ဒုက္ကဋံ. အတိက္ကန္တေ အနတိက္ကန္တသညိနောပိ ဝေမတိကဿပိ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယမေဝ၊ တထာ အနဓိဋ္ဌိတာဝိဿဇ္ဇိတာနဋ္ဌာဝိနဋ္ဌာဒဍ္ဎာဝိလုတ္တေသု အဓိဋ္ဌိတာဒိသညိနော. အန္တောသတ္တာဟံ အဓိဋ္ဌိတေ၊ ဝိဿဇ္ဇိတေ၊ နဋ္ဌေ၊ ဝိနဋ္ဌေ၊ ဒဍ္ဎေ၊ အစ္ဆိန္နေ၊ ဝိဿာသေန ဂဟိတေ ဥမ္မတ္တကာဒီနဉ္စ အနာပတ္တိ. အာစာရဝိပတ္တိ. သပ္ပိအာဒီနံ အတ္တနော သန္တကတာ၊ ဂဏနုပဂတာ၊ သတ္တာဟာတိက္ကမောတိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ. ကထိနသမုဋ္ဌာနံ၊ အကိရိယံ၊ နောသညာဝိမောက္ခံ၊ အစိတ္တကံ၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ တိစိတ္တံ၊ တိဝေဒနံ. တေနာဟ ‘‘သေသံ စီဝရဝဂ္ဂဿ ပဌမသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ကထိနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ).

ဘေသဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ဝဿိကသာဋိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ပစ္ဆိမမာသဿ ပဌမဒိဝသတော ပဋ္ဌာယာတိ ဇေဋ္ဌမူလပုဏ္ဏမာသိယာ ပစ္ဆိမပါဋိပဒဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ. တာဝါတိ တာဝ ပရိမာဏေ ကာလေ. ဇေဋ္ဌမူလပုဏ္ဏမာသိယာ ပစ္ဆိမပါဋိပဒဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာ၊ ဣမသ္မိံ ပဉ္စမာသေတိ အတ္ထော. ကာလော ဝဿိကသာဋိကာယာတိအာဒိနာတိ ဧတ္ထ အာဒိသဒ္ဒေန ‘‘သမယော ဝဿိကသာဋိကာယ၊ အညေပိ မနုဿာ ဝဿိကသာဋိကစီဝရံ ဒေန္တီ’’တိ (ပါရာ. ၆၂၈) ဣမေသံ ဂဟဏံ. ဒေထ မေ ဝဿိကသာဋိကစီဝရန္တိအာဒိကာယာတိ ဧတ္ထ အာဒိသဒ္ဒေန ပန ‘‘အာဟရထ မေ ဝဿိကသာဋိကစီဝရံ၊ ပရိဝတ္တေထ မေ ဝဿိကသာဋိကစီဝရံ၊ စေတာပေထ မေ ဝဿိကသာဋိကစီဝရ’’န္တိ ဣမေသံ ဂဟဏံ. အတ္တနော အညာတကအပ္ပဝါရိတေသု တဒုဘယံ ကရောန္တဿ ကိံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အညာတကအပ္ပဝါရိတဋ္ဌာနေ’’တိအာဒိ. ‘‘ဝတ္တဘေဒေ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဣဒံ ဝဿိကသာဋိကံ ပုဗ္ဗေ အဒေန္တေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယေ ပန ပုဗ္ဗေပိ ဒေန္တိ၊ တေသု ဝတ္တဘေဒေါ နတ္ထိ. ဝုတ္တဉှိ သမန္တပါသာဒိကာယံ ‘‘ယေ မနုဿာ ပုဗ္ဗေပိ ဝဿိကသာဋိကစီဝရံ ဒေန္တိ၊ ဣမေ ပန သစေပိ အတ္တနော အညာတကအပ္ပဝါရိတာ ဟောန္တိ၊ ဝတ္တဘေဒေါ နတ္ထိ တေသု သတုပ္ပါဒကရဏဿ အနုညာတတ္တာ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၂၈). အညာတကဝိညတ္တိသိက္ခာပဒေန နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယန္တိ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု အညာတကံ ဂဟပတိံ ဝါ ဂဟပတာနိံ ဝါ စီဝရံ ဝိညာပေယျ အညတြ သမယာ၊ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါရာ. ၅၁၈) ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ. ဣဒံ ပန ပကတိယာ ဝဿိကသာဋိကဒါယကေသုပိ ဟောတိယေဝ.

ဂိမှာနံ ပစ္ဆိမဒ္ဓမာသဿ ပဌမဒိဝသတော ပဋ္ဌာယာတိ ဧတ္ထ ဇေဋ္ဌမူလကာဠပက္ခူပေါသထဿ ပစ္ဆိမပါဋိပဒဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အာသာဠှိပုဏ္ဏမာ၊ အယမဒ္ဓမာသော ဂိမှာနံ ပစ္ဆိမဒ္ဓမာသော နာမ၊ တဿ ပဌမဒိဝသတော ပဋ္ဌာယာတိ အတ္ထော၊ အဒ္ဓမာသဿ ပဌမပါဋိပဒဒိဝသတော ပဋ္ဌာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကတ္တိကမာသဿ ပစ္ဆိမဒိဝသော နာမ ပစ္ဆိမကတ္တိကမာသဿ ပုဏ္ဏမာ. ဧတ္တာဝတာတိ ‘‘မာသော သေသော ဂိမှာနန္တိ ဘိက္ခုနာ ဝဿိကသာဋိကစီဝရံ ပရိယေသိတဗ္ဗံ၊ အဒ္ဓမာသော သေသော ဂိမှာနန္တိ ကတွာ နိဝါသေတဗ္ဗ’’န္တိ ဧတ္တကေန ဂဏနေန. ပရိယေသနက္ခေတ္တန္တိ ပရိယေသနဿ ခေတ္တံ. ဧတသ္မိဉှိ မာသေ ဝဿိကသာဋိကံ အလဒ္ဓံ ပရိယေသိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ကရဏနိဝါသနက္ခေတ္တမ္ပီတိ ကရဏက္ခေတ္တဉ္စေဝ နိဝါသနက္ခေတ္တဉ္စ. ပိ-သဒ္ဒေန ပရိယေသနက္ခေတ္တံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ. ဧတသ္မိဉှိ အဒ္ဓမာသေ ပရိယေသိတုံ၊ ကာတုံ၊ နိဝါသေတုဉ္စ ဝဋ္ဋတိ၊ အဓိဋ္ဌာတုံယေဝ န ဝဋ္ဋတိ. ယံ ပန သမန္တပါသာဒိကာယံ ကတ္ထစိ ပေါတ္ထကေ ‘‘ဇေဋ္ဌမူလပုဏ္ဏမာသိယာ ပစ္ဆိမပါဋိပဒဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ကာလပက္ခုပေါသထော၊ အယမေကော အဒ္ဓမာသော ပရိယေသနက္ခေတ္တဉ္စေဝ ကရဏက္ခေတ္တဉ္စ. ဧတသ္မိဉှိ အန္တရေ ဝဿိကသာဋိကံ အလဒ္ဓံ ပရိယေသိတုံ၊ လဒ္ဓံ ကာတုဉ္စ ဝဋ္ဋတိ၊ နိဝါသေတုံ၊ အဓိဋ္ဌာတုဉ္စ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၂၈) ဝစနံ ဒိဿတိ၊ တံ ပမာဒလိခိတံ မာတိကာယ ဝိရောဓတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘အဒ္ဓမာသော သေသော ဂိမှာနန္တိ ကတွာ နိဝါသေတဗ္ဗ’’န္တိ (ပါရာ. ၆၂၇) ဟိ ပါဠိ. သဗ္ဗမ္ပီတိ ပရိယေသနံ၊ ကရဏံ၊ နိဝါသနံ၊ အဓိဋ္ဌာနဉ္စာတိ သဗ္ဗမ္ပိ. ဣမိနာ ဣမေ စတ္တာရော မာသာ ပရိယေသနကရဏနိဝါသနာဓိဋ္ဌာနာနံ စတုန္နမ္ပိ ခေတ္တန္တိ ဒဿေတိ. ဧတေသု ဟိ စတူသု မာသေသု အလဒ္ဓံ ပရိယေသိတုံ၊ လဒ္ဓံ ကာတုံ၊ နိဝါသေတုံ၊ အဓိဋ္ဌာတုဉ္စ ဝဋ္ဋတိ.

ဝဿံ ဥက္ကဍ္ဎီယတီတိ သံဝစ္ဆရံ ဥဒ္ဓံ ကဍ္ဎီယတိ ဝဍ္ဎီယတိ၊ အာရုယှတီတိ အတ္ထော၊ ဝဿာနဿ ပဌမမာသံ ဥက္ကဍ္ဎိတွာ ဂိမှာနံ ပစ္ဆိမမာသမေဝ ကရောန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝဿူပနာယိကဒိဝသေ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာတိ ဝဿာနတော ပုဗ္ဗေယေဝ ဒသာဟဿ အတိက္ကန္တတ္တာ ဝဿူပနာယိကဒိဝသေယေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ. တဉှိ ဒိဝသံ အတိက္ကာမေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. အန္တောဝဿေ ပန လဒ္ဓါ စေဝ နိဋ္ဌိတာ စ တသ္မိံယေဝ အန္တောဝဿေ လဒ္ဓဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဒသာဟံ နာတိက္ကာမေတဗ္ဗာ၊ ဒသာဟာတိက္ကမေ နိဋ္ဌိတာ ပန တဒဟေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ. ဒသာဟေ အပ္ပဟောန္တေ စီဝရကာလံ နာတိက္ကာမေတဗ္ဗာ. အယံ တာဝ ကတာယ ပရိဟာရော. အကတာယ ပန ကော ပရိဟာရောတိ အာဟ ‘‘သစေ’’တိအာဒိ. ဧကာဟမ္ပိ န လဘတိ ဣတော အညဿ ပရိဟာရဿာဘာဝတောတိ အဓိပ္ပါယော.

သော ကုတော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ယာဝ ဟေမန္တဿ ပဌမဒိဝသော’’တိ၊ ဇေဋ္ဌမူလပုဏ္ဏမာသိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာသိယာ ပစ္ဆိမပါဋိပဒဒိဝသော၊ တာဝါတိ အတ္ထော. ဧတေသု သတ္တသု ပိဋ္ဌိသမယမာသေသူတိ ပဋိလောမက္ကမေန ဝုတ္တေသု ကတ္တိကပုဏ္ဏမာသိယာ ပစ္ဆိမပါဋိပဒါဒီသု ဇေဋ္ဌမူလပုဏ္ဏမာသာဝသာနေသု ဧတေသု သတ္တသု ပိဋ္ဌိသမယနာမကေသု မာသေသု. သတုပ္ပါဒကရဏေနာတိ ‘‘ကာလော ဝဿိကသာဋိကာယာ’’တိအာဒိနာ နယေန သတုပ္ပါဒကရဏေန. ဝိညာပေန္တဿာတိ ‘‘ဒေထ မေ ဝဿိကသာဋိကစီဝရ’’န္တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၆၂၈) နယေန ဝိညတ္တိံ ကရောန္တဿ. တေန သိက္ခာပဒေန အနာပတ္တီတိ အညာတကဝိညတ္တိသိက္ခာပဒေန အနာပတ္တိ၊ ဣမိနာ ပန သိက္ခာပဒေန အာပတ္တိယေဝ အသမယတ္တာ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဒန္တဗုဒ္ဓဒတ္တာစရိယေန –

‘‘ကတွာ ပန သတုပ္ပါဒံ၊ ဝဿသာဋိကစီဝရံ၊

နိပ္ဖါဒေန္တဿ ဘိက္ခုဿ၊ သမယေ ပိဋ္ဌိသမ္မတေ.

‘‘ဟောတိ နိဿဂ္ဂိယာပတ္တိ၊ ဉာတကာညာတကာဒိနော၊

တေသုယေဝ စ ဝိညတ္တိံ၊ ကတွာ နိပ္ဖါဒနေ တထာ’’တိ.

ဧတ္ထ စ ‘‘ဣဒံ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဝဿိကသာဋိကစီဝရံ အတိရေကမာသေ သေသေ ဂိမှာနေ ပရိယိဋ္ဌံ အတိရေကဒ္ဓမာသေ သေသေ ဂိမှာနေ ကတွာ ပရိဒဟိတံ နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ ဣမိနာ (ပါရာ. ၆၂၈) နယေန နိဿဇ္ဇနဝိဓာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဝဿိကသာဋိကပရိယေသနဝတ္ထုသ္မိန္တိ ပဋိကစ္စေဝ ဝဿိကသာဋိကပရိယေသနဝတ္ထုသ္မိံ. တိကပါစိတ္တိယန္တိ အတိရေကမာသဒ္ဓမာသေသု အတိရေကသညိဝေမတိကဦနကသညီနံ ပရိယေသနနိဝါသနဝသေန တီဏိ ပါစိတ္တိယာနိ၊ ဧကသေသနိဒ္ဒေသော စာယံ၊ သာမညနိဒ္ဒေသော ဝါ. ဦနကမာသဒ္ဓမာသေသူတိ ဦနကမာသေ စေဝ ဦနကဒ္ဓမာသေ စ. အတိရေကသညိနော၊ ဝေမတိကဿ ဝါ ဒုက္ကဋန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ပရိယေသနနိဝါသနံ ကရောန္တဿာ’’တိ ပါဌသေသော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘ဦနကမာသေ သေသေ ဂိမှာနေ အတိရေကသညိနော၊ ဝေမတိကဿ ဝါ ပရိယေသန္တဿ ဒုက္ကဋံ၊ ဦနကဒ္ဓမာသေ သေသေ ဂိမှာနေ စ အတိရေကသညိနော၊ ဝေမတိကဿ ဝါ နိဝါသေန္တဿ ဒုက္ကဋ’’န္တိ. ‘‘တထာ’’တိ ဣမိနာ ဒုက္ကဋံ အတိဒိသတိ၊ တဉ္စ ဒုက္ကဋံ ဥဒကဖုသိတဂဏနာယ အကတွာ နှာနပရိယောသာနဝသေန ပယောဂေ ပယောဂေ ကာရေတဗ္ဗံ၊ တဉ္စ ခေါ ဝိဝဋင်္ဂဏေ အာကာသတော ပတိတဥဒကေနေဝ နှာယန္တဿ၊ န နှာနကောဋ္ဌကဝါပိအာဒီသု ဃဋေဟိ အာသိတ္တူဒကေန နှာယန္တဿ. တေနေဝါဟ ‘‘သတိယာ ဝဿိကသာဋိကာယာ’’တိအာဒိ. ပေါက္ခရဏိယာဒီသု ပန နဂ္ဂဿ နှာယန္တဿ အနာပတ္တီတိ သမ္ဗန္ဓော၊ ပေါက္ခရဏိယာဒီသု ပန သတိယာပိ ဝဿိကသာဋိကာယ နဂ္ဂဿ နှာယန္တဿ နတ္ထိ ဒုက္ကဋာပတ္တီတိ အတ္ထော.

ဧဝံ အန္တရာပတ္တိယာ အနာပတ္တိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ နိဿဂ္ဂိယေန အနာပတ္တိံ ဒဿေတုံ ‘‘အစ္ဆိန္နစီဝရဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အစ္ဆိန္နစီဝရဿာတိ အစ္ဆိန္နသေသစီဝရဿ. တဿာပိ အသမယေ နိဝါသတော အနာပတ္တိ. ဧသ နယော နဋ္ဌစီဝရဿ ဝါတိ ဧတ္ထာပိ. ယထာ စေတ္ထ နိဝါသေန္တာနံ တေသံ အနာပတ္တိ၊ ဧဝံ တတ္ထ ပရိယေသန္တာနမ္ပီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧတ္ထ ပန မဟဂ္ဃဝဿိကသာဋိကံ ဌပေတွာ နှာယန္တဿ စောရူပဒ္ဒဝေါ အာပဒါ နာမာတိ အာဟ ‘‘အနိဝတ္ထ’’န္တိအာဒိ. အာပဒါသု ဝါ နိဝါသယတောတိ အာပဒါသု ဝိဇ္ဇမာနာသု အသမယေ နိဝါသေန္တဿ. ယံ ပန သမန္တပါသာဒိကာယံ ‘‘အစ္ဆိန္နစီဝရဿာတိ ဧတံ ဝဿိကသာဋိကံယေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တေသဉှိ နဂ္ဂါနံ ကာယောဝဿာပနေ အနာပတ္တိ. ဧတ္ထ စ မဟဂ္ဃဝဿိကသာဋိကံ နိဝါသေတွာ နှာယန္တဿ စောရူပဒ္ဒဝေါ အာပဒါ နာမာ’’တိ အစ္ဆိန္နစီဝရာဒိနော နိဿဂ္ဂိယေန အနာပတ္တိံ အဒဿေတွာ နဂ္ဂဿ နှာယတော ဒုက္ကဋေနေဝ အနာပတ္တိဒဿနံ၊ တံ ယုတ္တံ ဝိယ န ဒိဿတိ. သဗ္ဗသိက္ခာပဒေသု ဟိ မူလာပတ္တိယာ ဧဝ အာပတ္တိပ္ပသင်္ဂေ အနာပတ္တိဒဿနတ္ထံ အနာပတ္တိဝါရော အာရဘီယတိ၊ န အန္တရာပတ္တိယာတိ၊ တသ္မာ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ. သစီဝရတာတိ အန္တရဝါသကဥတ္တရာသင်္ဂေဟိ သစီဝရတာ.

ဝဿိကသာဋိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. စီဝရအစ္ဆိန္ဒနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

‘‘ဒတွာ’’တိ ယံ ကိဉ္စိ ပစ္စာသီသမာနဿေဝ ဒါနမိဟ အဓိပ္ပေတံ၊ န နိဿဋ္ဌဒါနန္တိ အာဟ ‘‘ဝေယျာဝစ္စာဒီနီ’’တိအာဒိ. သကသညာယာတိ ‘‘သက’’န္တိ သညာယ. ဣမိနာ ပါရာဇိကာဘာဝံ ဒဿေတိ. စဇိတွာ ဒိန္နမ္ပိ ဟိ သကသညာယ ဂဏှတော နတ္ထိ ပါရာဇိကံ. အစ္ဆိန္ဒန္တဿာတိ ဧကတော အဗဒ္ဓါနိ၊ ဝိသုံ ဌပိတာနိ စ ဗဟူနိ အစ္ဆိန္ဒတော၊ ‘‘သင်္ဃာဋိံ အာဟရ၊ ဥတ္တရာသင်္ဂံ အာဟရာ’’တိ ဧဝံ အာဟရာပယတော စ. တေနာဟ ‘‘ဝတ္ထုဂဏနာယ အာပတ္တိယော’’တိ. ‘‘မယာ ဒိန္နာနိ သဗ္ဗာနိ အာဟရာ’’တိ ဝဒတောပိ ဧကဝစနေနေဝ သမ္ဗဟုလာ အာပတ္တိယော. ဧကံ စီဝရံ ပန ဧကာဗဒ္ဓါနိ စ ဗဟူနိ အစ္ဆိန္ဒတော ဧကာ အာပတ္တိ. ‘‘အစ္ဆိန္ဒာ’’တိ အာဏတ္တိယာ ဒုက္ကဋန္တိ ‘‘မယာ ဒိန္နာနိ သဗ္ဗာနိ ဂဏှာ’’တိ အာဏတ္တိယာ ဧကံ ဒုက္ကဋံ၊ အစ္ဆိန္နေသု ပန ဧကဝစနေနေဝ သမ္ဗဟုလာ ပါစိတ္တိယော. တေနာဟ ‘‘အစ္ဆိန္နေသု ဝတ္ထုဂဏနာယ အာပတ္တိယော’’တိ. အစ္ဆိန္နေသူတိ တေနာဏတ္တေန အစ္ဆိန္နေသု စီဝရေသု. ယတ္ထ ပန ပေါတ္ထကေသု ‘‘အစ္ဆိန္နေသု ယတ္တကာနိ အာဏတ္တာနိ၊ တေသံ ဂဏနာယ အာပတ္တိယော’’တိ ပါဌော၊ တတ္ထ ယတ္တကာနိ အာဏတ္တာနီတိ ယတ္တကာနိ စီဝရာနိ ဂဏှိတုံ အာဏတ္တာနီတိ အတ္ထော. ယံ ပန သမန္တပါသာဒိကာယံ ‘‘စီဝရံ ‘ဂဏှာ’တိ အာဏာပေတိ၊ ဧကံ ဒုက္ကဋံ. အာဏတ္တော ဗဟူနိ ဂဏှာတိ၊ ဧကံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၃၃) ဝုတ္တံ၊ တံ ဧကာဗဒ္ဓံ သန္ဓာယ. ဧဝဉ္စ ကတွာ သမန္တပါသာဒိကာယ သဒ္ဓိံ ဣမာယ အဋ္ဌကထာယ န ကောစိ ဝိရောဓော. သစေ ပန ‘‘သင်္ဃာဋိံ ဂဏှ၊ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ဂဏှာ’’တိ အာဏာပေတိ၊ ဝါစာယ ဝါစာယ ဒုက္ကဋံ. အစ္ဆိန္နေသု ဝတ္ထုဂဏနာယ အာပတ္တိယော. ဧတ္ထ စ ‘‘ဣဒံ မေ၊ ဘန္တေ၊ စီဝရံ ဘိက္ခုဿ သာမံ ဒတွာ အစ္ဆိန္နံ နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ (ပါရာ. ၆၃၃) ဣမိနာ နယေန နိဿဇ္ဇနဝိဓာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တိကပါစိတ္တိယန္တိ ဥပသမ္ပန္နေ ဥပသမ္ပန္နသညိဝေမတိကအနုပသမ္ပန္နသညီနံ ဝသေန တီဏိ ပါစိတ္တိယာနိ. အညံ ပရိက္ခာရန္တိ ပတ္တာဒိံ အညံ ပရိက္ခာရံ၊ အန္တမသော သူစိမ္ပီတိ အတ္ထော. န ကေဝလံ အနုပသမ္ပန္နဿ စီဝရံယေဝ အစ္ဆိန္ဒတော ဒုက္ကဋန္တိ အာဟ ‘‘အနုပသမ္ပန္နဿ စာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ယံ ကိဉ္စီတိ စီဝရံ ဝါ ဟောတု၊ ပတ္တာဒိ၊ ယံ ကိဉ္စိ ပရိက္ခာရံ ဝါ. တဿ ဝိဿာသံ ဂဏှန္တဿာတိ ယဿ ဒိန္နံ၊ တဿ ဝိဿာသေန ဂဏှန္တဿ၊ တတိယတ္ထေ စေတံ ဥပယောဂဝစနံ. ဥပသမ္ပန္နတာတိ အစ္ဆိန္ဒနသမယေ ဥပသမ္ပန္နဘာဝေါ. ကိဉ္စာပိ ဥပသမ္ပန္နဘာဝေါ ပါဠိယံ၊ မာတိကဋ္ဌကထာယဉ္စ ဒါနဂ္ဂဟဏေသု ဒိဿတိ၊ တထာပိ အနုပသမ္ပန္နကာလေ စီဝရံ ဒတွာ ဥပသမ္ပန္နကာလေ အစ္ဆိန္ဒန္တဿ အာပတ္တိတော အစ္ဆိန္ဒနကာလေယေဝ ဥပသမ္ပန္နတာ အင်္ဂန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

စီဝရအစ္ဆိန္ဒနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. သုတ္တဝိညတ္တိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဆဗ္ဗိဓံ ခေါမသုတ္တာဒိန္တိ ‘‘သုတ္တံ နာမ ဆ သုတ္တာနိ ခေါမံ ကပ္ပါသိကံ ကောသေယျံ ကမ္ဗလံ သာဏံ ဘင်္ဂ’’န္တိ (ပါရာ. ၆၃၈) ဧဝံ ဝုတ္တံ ဆဗ္ဗိဓံ ခေါမသုတ္တာဒိံ. တတ္ထ ခေါမန္တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၃၆-၃၈) ခေါမဝါကေဟိ ကတသုတ္တံ. ကပ္ပါသိကန္တိ ကပ္ပါသတော နိဗ္ဗတ္တံ. ကောသေယျန္တိ ကောသိယံသူဟိ ကန္တိတွာ ကတသုတ္တံ. ကမ္ဗလန္တိ ဧဠကလောမသုတ္တံ. သာဏန္တိ သာဏဝါကေန ကတသုတ္တံ. ဘင်္ဂန္တိ ပါဋေက္ကံ ဝါကသုတ္တမေဝါတိ ဧကေ. ပဉ္စဟိပိ မိဿေတွာ ကတသုတ္တံ ပန ‘‘ဘင်္ဂ’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေသံ အနုလောမန္တိ တေသံ ခေါမာဒီနံ အနုလောမံ ဒုကူလံ ပတ္တုဏ္ဏံ သောမာရပဋ္ဋံ စီနပဋ္ဋံ ဣဒ္ဓိဇံ ဒေဝဒိန္နန္တိ ဆဗ္ဗိဓံ သုတ္တံ.

တုရီတိ ဝါယနူပကရဏော ဧကော ဒဏ္ဍော၊ ဝီတဝီတဋ္ဌာနံ ယတ္ထ သံဟရိတွာ ဌပေန္တိ. ဝေမန္တိ ဝါယနူပကရဏော ဧကော ဒဏ္ဍော၊ သုတ္တံ ပဝေသေတွာ ယေန အာကောဋေန္တော ဃနဘာဝံ သမ္ပာဒေန္တိ. တဿ သဗ္ဗပ္ပယောဂေသု ဒုက္ကဋန္တိ တန္တဝါယဿ ယေ တေ တုရိဝေမသဇ္ဇနာဒိကာ ပယောဂါ၊ တေသု သဗ္ဗေသု ပယောဂေသု ဘိက္ခုဿ ဒုက္ကဋံ၊ တဿ တန္တဝါယဿ ပယောဂေ ပယောဂေ ဘိက္ခုဿ ဒုက္ကဋန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တုရိအာဒီနံ အဘာဝေ တေသံ ကရဏတ္ထံ ဝါသိဖရသုအာဒီနံ မဂ္ဂနနိသာနရုက္ခစ္ဆေဒနာဒိသဗ္ဗပ္ပယောဂေပိ ဧသေဝ နယော. တန္တူနံ အတ္တနော သန္တကတ္တာ ဝီတဝီတဋ္ဌာနံ ပဋိလဒ္ဓမေဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ပဋိလာဘေန နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတီ’’တိ၊ ဝိကပ္ပနုပဂပစ္ဆိမစီဝရပ္ပမာဏေ ဝီတေ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘ဒီဃတော ဝိဒတ္ထိမတ္တေ၊ တိရိယဉ္စ ဟတ္ထမတ္တေ ဝီတေ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဣဒံ မေ၊ ဘန္တေ၊ စီဝရံ သာမံ သုတ္တံ ဝိညာပေတွာ တန္တဝါယေဟိ ဝါယာပိတံ နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ ဣမိနာ နယေန နိဿဇ္ဇနဝိဓာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တေနေဝါတိ ဝိညာပိတတန္တဝါယေနေဝ. ဧဝံ ဣဓ ဒုက္ကဋန္တိ ဣဓာပိ တန္တဝါယေနေဝ ဒီဃတော ဝိဒတ္ထိမတ္တေ၊ တိရိယံ ဟတ္ထမတ္တေ ဝီတေ ဒုက္ကဋန္တိ အတ္ထော. အကပ္ပိယသုတ္တမယေတိ ဝိညာပိတသုတ္တမယေ. ဣတရသ္မိန္တိ အဝိညတ္တိသုတ္တမယေ ပရိစ္ဆေဒေ. တတော စေ ဦနတရာတိ ဝုတ္တပ္ပမာဏတော စေ ဦနတရာ၊ အန္တမသော (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၃၆-၆၃၈) အစ္ဆိမဏ္ဍလပ္ပမာဏာပီတိ အဓိပ္ပါယော. ကပ္ပိယတန္တဝါယေနပိ အကပ္ပိယသုတ္တံ ဝါယာပေန္တဿ ယထာ ပုဗ္ဗေ နိဿဂ္ဂိယံ၊ ဧဝမိဓ ဒုက္ကဋံ. တေနေဝ ကပ္ပိယဉ္စ အကပ္ပိယဉ္စ သုတ္တံ ဝါယာပေန္တဿ သစေ ပစ္ဆိမစီဝရပ္ပမာဏာ ဝါ ဦနကာ ဝါ အကပ္ပိယသုတ္တပရိစ္ဆေဒါ ဟောန္တိ၊ တေသု ပရိစ္ဆေဒဂဏနာယ ဒုက္ကဋံ. ကပ္ပိယသုတ္တပရိစ္ဆေဒေသု အနာပတ္တိ. အထ ဧကန္တရိကေန ဝါ သုတ္တေန၊ ဒီဃတော ဝါ ကပ္ပိယံ တိရိယံ အကပ္ပိယံ ကတွာ ဝီတံ ဟောတိ၊ ပမာဏယုတ္တေ ပရိစ္ဆေဒေ ပရိစ္ဆေဒေ ဒုက္ကဋံ.

ယဒိ ပန (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၃၆-၆၃၈) ဒွေ တန္တဝါယာ ဟောန္တိ ဧကော ကပ္ပိယော ဧကော အကပ္ပိယော၊ သုတ္တဉ္စ အကပ္ပိယံ၊ တေ စေ ဝါရေန ဝိနန္တိ၊ အကပ္ပိယတန္တဝါယေန ဝီတေ ပမာဏယုတ္တေ ပရိစ္ဆေဒေ ပရိစ္ဆေဒေ ပါစိတ္တိယံ၊ ဦနတရေ ဒုက္ကဋံ. ဣတရေန ဝီတေ ဥဘယတ္ထ ဒုက္ကဋံ. သစေ ဒွေပိ ဝေမံ ဂဟေတွာ ဧကတော ဝိနန္တိ၊ ပမာဏယုတ္တေ ပရိစ္ဆေဒေ ပရိစ္ဆေဒေ ပါစိတ္တိယံ. အထ သုတ္တံ ကပ္ပိယံ၊ စီဝရဉ္စ ကေဒါရဗဒ္ဓါဒီဟိ သပရိစ္ဆေဒံ၊ အကပ္ပိယတန္တဝါယေန ဝီတေ ပရိစ္ဆေဒေ ပရိစ္ဆေဒေ ဒုက္ကဋံ၊ ဣတရေန ဝီတေ အနာပတ္တိ. သစေ ဒွေပိ ဧကတော ဝိနန္တိ၊ ပမာဏယုတ္တေ ပရိစ္ဆေဒေ ပရိစ္ဆေဒေ ဒုက္ကဋံ. အထ သုတ္တမ္ပိ ကပ္ပိယဉ္စ အကပ္ပိယဉ္စ၊ တေ စေ ဝါရေန ဝိနန္တိ၊ အကပ္ပိယတန္တဝါယေန အကပ္ပိယသုတ္တမယေသု ပစ္ဆိမစီဝရပ္ပမာဏေသု ပရိစ္ဆေဒေသု ဝီတေသု ပရိစ္ဆေဒဂဏနာယ ပါစိတ္တိယံ၊ ဦနတရေသု ကပ္ပိယသုတ္တမယေသု စ ဒုက္ကဋံ. ကပ္ပိယတန္တဝါယေန အကပ္ပိယသုတ္တမယေသု ပမာဏယုတ္တေသု ဝါ ဦနကေသု ဝါ ဒုက္ကဋမေဝ၊ ကပ္ပိယသုတ္တမယေသု အနာပတ္တိ.

အထ ဧကန္တရိကေန ဝါ သုတ္တေန၊ ဒီဃတော ဝါ အကပ္ပိယံ တိရိယံ အကပ္ပိယံ ကတွာ ဝိနန္တိ၊ ဥဘောပိ ဝါ တေ ဝေမံ ဂဟေတွာ ဧကတော ဝိနန္တိ၊ အပရိစ္ဆေဒေ စီဝရေ ပမာဏယုတ္တေ ပရိစ္ဆေဒေ ပရိစ္ဆေဒေ ဒုက္ကဋံ၊ သပရိစ္ဆေဒေ ပရိစ္ဆေဒဝသေန ဒုက္ကဋာနိ. တေနာဟ ‘‘ဧတေနေဝ ဥပါယေနာ’’တိအာဒိ.

ဧတ္ထ စ တန္တဝါယော တာဝ အညာတကအပ္ပဝါရိတတော ဝိညတ္တိယာ လဒ္ဓေါ အကပ္ပိယော၊ သေသော ကပ္ပိယော. သုတ္တမ္ပိ သာမံ ဝိညာပိတံ အကပ္ပိယံ၊ သေသံ၊ ဉာတကာဒိဝသေန ဥပ္ပန္နဉ္စ ကပ္ပိယန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တိကပါစိတ္တိယန္တိ ဝါယာပိတေ ဝါယာပိတသညိဝေမတိကအဝါယာပိတသညီနံ ဝသေန တီဏိ ပါစိတ္တိယာနိ. စီဝရတ္ထာယ ဝိညာပိတသုတ္တန္တိ သာမံ ဝါ အညေန ဝါ စီဝရတ္ထာယ ဝိညာပိတသုတ္တံ. ကိဉ္စာပိ ပါဠိယံ ‘‘သာမံ သုတ္တံ ဝိညာပေတွာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တထာပိ ဣဓ ‘‘စီဝရတ္ထာယ သာမံ ဝိညာပိတသုတ္တ’’န္တိ အဝတွာ ကေဝလံ ‘‘စီဝရတ္ထာယ ဝိညာပိတသုတ္တ’’န္တိ အင်္ဂေသု ဝုတ္တတ္တာ အညေန စီဝရတ္ထာယ ဝိညာပိတသုတ္တမ္ပိ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အကပ္ပိယဝိညတ္တိယာတိ ‘‘စီဝရံ မေ၊ အာဝုသော၊ ဝါယထာ’’တိ ဧဝံဘူတာယ အကပ္ပိယဝိညတ္တိယာ.

သုတ္တဝိညတ္တိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. မဟာပေသကာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

စီဝရသာမိကေဟိ ပုဗ္ဗေ အပ္ပဝါရိတော ဟုတွာတိ ‘‘ကီဒိသေန တေ၊ ဘန္တေ၊ စီဝရေန အတ္ထော၊ ကီဒိသံ တေ စီဝရံ ဝါယာပေမိ၊ ဝဒ၊ ဘန္တေ၊ ယဒိစ္ဆသီ’’တိ စီဝရသာမိကေဟိ ပုဗ္ဗေ အဝုတ္တော ဟုတွာ. ဧတ္ထ စ အာယတာဒီဟိ တီဟိ သုတ္တဝဍ္ဎနာကာရေန သဟ ဝါယနာကာရံ ဒဿေတိ၊ သုဝီတာဒီဟိ စတူဟိ ဝါယနာကာရမေဝ. ‘‘ကိဉ္စိမတ္တံ အနုပဒဇ္ဇေယျာမာ’’တိအာဒိ တဿ ကတ္တဗ္ဗာကာရမတ္တဒဿနံ၊ န ပန အင်္ဂဒဿနံ သုတ္တဝဍ္ဎနဝသေနေဝ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာတိ အာဟ ‘‘န ဘိက္ခုနော ပိဏ္ဍပါတဒါနမတ္တေနာ’’တိအာဒိ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဣဒံ မေ၊ ဘန္တေ၊ စီဝရံ ပုဗ္ဗေ အပ္ပဝါရိတေန အညာတကဿ ဂဟပတိကဿ တန္တဝါယေ ဥပသင်္ကမိတွာ စီဝရေ ဝိကပ္ပံ အာပန္နံ နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ (ပါရာ. ၆၄၃) ဣမိနာ နယေန နိဿဇ္ဇနဝိဓာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တိကပါစိတ္တိယန္တိ အညာတကေ အညာတကသညိဝေမတိကဉာတကသညီနံ ဝသေန တီဏိ ပါစိတ္တိယာနိ.

မဟာပေသကာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. အစ္စေကစီဝရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ပဌမပဒဿာတိ ‘‘ဒသာဟာနာဂတ’’န္တိ ပဒဿ. ပုရိမနယေနေဝါတိ အစ္စန္တသံယောဂဝသေနေဝ. တာနိ ဒိဝသာနီတိ တေသု ဒိဝသေသု. အစ္စန္တမေဝါတိ နိရန္တရမေဝ၊ တေသု ဒသာဟေသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဒိဝသေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပဝါရဏာမာသဿာတိ ပုဗ္ဗကတ္တိကမာသဿ. သော ဟိ ဣဓ ပဌမပဝါရဏာယောဂတော ‘‘ပဝါရဏာမာသော’’တိ ဝုတ္တော. ဇုဏှပက္ခပဉ္စမိတော ပဋ္ဌာယာတိ သုက္ကပက္ခပဉ္စမိံ အာဒိံ ကတွာ. ပဝါရဏာမာသဿ ဇုဏှပက္ခပဉ္စမိတောတိ ဝါ ပဝါရဏာမာသဿ ပကာသနတော ပုရိမဿ ဇုဏှပက္ခဿ ပဉ္စမိတော ပဋ္ဌာယာတိ အတ္ထော. ယော ပနေတ္ထ ‘‘ကာမဉ္စေသ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၆၅၀) ‘ဒသာဟပရမံ အတိရေကစီဝရံ ဓာရေတဗ္ဗ’န္တိ (ပါရာ. ၄၆၃) ဣမိနာဝ သိဒ္ဓေါ၊ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိဝသေန ပန အပုဗ္ဗံ ဝိယ အတ္ထံ ဒဿေတွာ သိက္ခာပဒံ ဌပိတ’’န္တိ ပါဌော ဒိဿတိ၊ သော ပမာဒပါဌော ‘‘ဒသာဟာနာဂတ’’န္တိ ဣမိနာ ဝိရောဓတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကိဉ္စ ‘‘ဇုဏှပက္ခပဉ္စမိတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အဋ္ဌကထာယေဝ ပုဗ္ဗာပရဝိရောဓောပိ သိယာ.

အစ္စေကစီဝရန္တိ အစ္စာယိကစီဝရံ ဝုစ္စတိ၊ သော စ အစ္စာယိကဘာဝေါ ဒါယကဿ ဂမိကာဒိဘာဝေနာတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဂမိကဂိလာနဂဗ္ဘိနိအဘိနဝုပ္ပန္နသဒ္ဓါနံ ပုဂ္ဂလာန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဂမိကော နာမ ‘‘သေနာယ ဝါ ဂန္တုကာမော ဟောတိ၊ ပဝါသံ ဝါ ဂန္တုကာမော ဟောတီ’’တိ (ပါရာ. ၆၄၉) ဝုတ္တော. အညတရေန ‘‘ဝဿာဝါသိကံ ဒဿာမီ’’တိ ဧဝံ အာရောစေတွာ ဒိန္နန္တိ ဂမိကာဒီနံ အညတရေန ဂမနာဒီဟိ ကာရဏေဟိ ဒါတုကာမေန ဒူတံ ဝါ ပေသေတွာ၊ သယံ ဝါ အာဂန္တွာ ‘‘ဝဿာဝါသိကံ ဒဿာမီ’’တိ ဧဝံ အာရောစေတွာ ဒိန္နံ စီဝရံ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဣဒံ မေ၊ ဘန္တေ၊ အစ္စေကစီဝရံ စီဝရကာလသမယံ အတိက္ကာမိတံ နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ (ပါရာ. ၆၄၉) ဣမိနာ နယေန နိဿဇ္ဇနဝိဓာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

သေသန္တိ ‘‘သာဓာရဏပညတ္တီ’’တိအာဒိကံ. အယံ ပန ဝိသေသော – တတ္ထ အတိရေကစီဝရေ အတိရေကစီဝရသညိအာဒိနော ဒသာဟာတိက္ကမော၊ ဣဓ အစ္စေကစီဝရေ အစ္စေကစီဝရသညိအာဒိနော စီဝရကာလာတိက္ကမော. တထာ အနစ္စေကစီဝရေ အစ္စေကစီဝရသညိနော၊ ဝေမတိကဿ စ ဒုက္ကဋံ. ဇာတိပ္ပမာဏသမ္ပန္နဿ အစ္စေကစီဝရဿ အတ္တနော သန္တကတာ၊ ဒသာဟာနာဂတာယ ကတ္တိကတေမာသိကပုဏ္ဏမာယ ဥပ္ပန္နဘာဝေါ၊ အနဓိဋ္ဌိတအဝိကပ္ပိတတာ၊ စီဝရကာလာတိက္ကမောတိ စတုရင်္ဂဘာဝေါဝ ဧတ္ထ ဝိသေသော.

အစ္စေကစီဝရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. သာသင်္ကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဥပသမ္ပဇ္ဇန္တိအာဒီသု ဝိယာတိ ‘‘ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’’တိ (ဝိဘ. ၅၀၈) ဣမဿ ဝိဘင်္ဂေ ‘‘ဥပသမ္ပဇ္ဇာ’’တိ ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗေ ‘‘ဥပသမ္ပဇ္ဇ’’န္တိ ဥဒ္ဓဋံ. တဒိဟ နိဒဿနံ ကတံ. အာဒိသဒ္ဒေန ပန ‘‘အနာပုစ္ဆံ ဝါ ဂစ္ဆေယျာ’’တိအာဒီနံ (ပါစိ. ၁၁၁၊ ၁၁၅) သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဥပဂန္တွာတိ ဥပသဒ္ဒဿတ္ထမာဟ. ဝသိတွာတိ အက္ခဏ္ဍံ ဝသိတွာ. ‘‘ယေန ယဿ ဟိ သမ္ဗန္ဓော၊ ဒူရဋ္ဌမ္ပိ စ တဿ တ’’န္တိ ဝစနတော ‘‘ဣမဿ။ပေ။ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဣမဿာတိ ‘‘ဥပဝဿ’’န္တိ ပဒဿ. ဝိနယပရိယာယေန အရညလက္ခဏံ အဒိန္နာဒါနပါရာဇိကေ အာဂတံ. တတ္ထ ဟိ ‘‘ဂါမာ ဝါ အရညာ ဝါ’’တိ အနဝသေသတော အဝဟာရဋ္ဌာနပရိဂ္ဂဟေန တဒုဘယံ အသင်္ကရတော ဒဿေတုံ ‘‘ဌပေတွာ ဂါမဉ္စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဂါမူပစာရော ဟိ လောကေ ဂါမသင်္ခမေဝ ဂစ္ဆတီတိ. ဣဓ ပန သုတ္တန္တပရိယာယေန ‘‘ပဉ္စဓနုသတိကံ ပစ္ဆိမ’’န္တိ (ပါရာ. ၆၅၄) အာဂတံ အာရညကံ ဘိက္ခုံ သန္ဓာယ. န ဟိ သော ဝိနယပရိယာယိကေ အရညေ ဝသန္တော ‘‘အာရညကော ပန္ထသေနာသနော’’တိ (မ. နိ. ၁.၆၁) သုတ္တေ ဝုတ္တော၊ တသ္မာ တတ္ထ အာဂတမေဝ လက္ခဏံ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘သဗ္ဗပစ္ဆိမာနိ အာရောပိတေန အာစရိယဓနုနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘အာစရိယဓနု နာမ ပကတိဟတ္ထေန နဝဝိဒတ္ထိပမာဏံ. ဇိယာယ ပန အာရောပိတာယ စတုဟတ္ထပမာဏ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ဂါမဿာတိ ပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ. ဣန္ဒခီလတောတိ ဥမ္မာရတော. ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနတောတိ ပရိယန္တေ ဌိတဃရဿ ဥပစာရေ ဌိတဿ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ ပဌမလေဍ္ဍုပါတတော. ကိတ္တကေန မဂ္ဂေန မိနိတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘သစေ’’တိအာဒိ. မဇ္ဈိမဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဝိဟာရဿာပိ ဂါမဿေဝ ဥပစာရံ နီဟရိတွာ ဥဘိန္နံ လေဍ္ဍုပါတာနံ အန္တရာ မိနိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. စောရာနံ နိဝိဋ္ဌောကာသာဒိဒဿနေနာတိ အာရာမေ၊ အာရာမူပစာရေ စ စောရာနံ နိဝိဋ္ဌောကာသာဒိဒဿနေန ကာရဏေန. အာဒိသဒ္ဒေန ဘုတ္တောကာသဋ္ဌိတောကာသနိသိန္နောကာသနိပန္နောကာသာနံ ဂဟဏံ. စောရေဟိ မနုဿာနံ ဟတဝိလုတ္တာကောဋိတဘာဝဒဿနတောတိ အာရာမေ၊ အာရာမူပစာရေ စ ဟတဝိလုတ္တာကောဋိတဘာဝဒဿနတော.

အန္တရဃရေ နိက္ခိပေယျာတိ အန္တရေ အန္တရေ ဃရာနိ ဧတ္ထ၊ ဧတဿာတိ ဝါ အန္တရဃရံ၊ ဂါမော၊ တသ္မိံ ဌပေယျာတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘အာရညကဿာ’’တိအာဒိ. တဉ္စာတိ နိက္ခိပနဉ္စ. ‘‘မဟာပဝါရဏာယ ပဝါရိတော ဟောတီ’’တိ ဣဒံ ဝဿစ္ဆေဒံ အကတွာ ဝုဋ္ဌဘာဝံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ၊ န ပန ပဝါရဏာယ အင်္ဂဘာဝံ. တေနေဝ ဟိ ဗျတိရေကံ ဒဿေန္တေန သမန္တပါသာဒိကာယံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၅၃-၆၅၄) ဝုတ္တံ ‘‘သစေ ပစ္ဆိမိကာယ ဝါ ဥပဂတော ဟောတိ ဆိန္နဝဿော ဝါ၊ နိက္ခိပိတုံ န လဘတီ’’တိ. ကတ္တိကမာသော နာမ ပုဗ္ဗကတ္တိကမာသဿ ကာဠပက္ခပါဋိပဒတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အပရကတ္တိကပုဏ္ဏမာ၊ တာဝ ဧကူနတ္တိံသ ရတ္တိန္ဒိဝါ. ဧဝ-သဒ္ဒေန ကတ္တိကမာသတော ပရံ န လဘတီတိ ဒဿေတိ. ဦနပ္ပမာဏေ တာဝ အရညလက္ခဏာယောဂတော န လဘတု၊ ကသ္မာ ဂါဝုတတော အတိရေကပ္ပမာဏေ န လဘတီတိ အာဟ ‘‘ယတြ ဟီ’’တိအာဒိ. နိမန္တိတော ပန အဒ္ဓယောဇနမ္ပိ ယောဇနမ္ပိ ဂန္တွာ ဝသိတုံ ပစ္စေတိ၊ ဣဒမပ္ပမာဏံ. သာသင်္ကသပ္ပဋိဘယမေဝ ဟောတီတိ သာသင်္ကဉ္စေဝ သပ္ပဋိဘယဉ္စ ဟောတိ. ဧဝ-သဒ္ဒေန အနာသင်္ကအပ္ပဋိဘယေဟိ အင်္ဂယုတ္တေပိ သေနာသနေ ဝသန္တော နိက္ခိပိတုံ န လဘတီတိ ဒဿေတိ. ဧတ္တာဝတာ ပုရိမိကာယ ဥပဂန္တွာ အက္ခဏ္ဍံ ကတွာ ဝုဋ္ဌဝဿော ယံ ဂါမံ ဂေါစရဂါမံ ကတွာ ပဉ္စဓနုသတိကပစ္ဆိမေ အာရညကသေနာသနေ ဝိဟရတိ၊ တသ္မိံ ဂါမေ စီဝရံ ဌပေတွာ သကလကတ္တိကမာသံ တသ္မိံယေဝ သေနာသနေ တေန စီဝရေန ဝိနာ ဝတ္ထုံ အနုဇာနိတွာ ဣဒါနိ ဝိဟာရတော အညတ္ထ ဝသန္တဿ ဆာရတ္တံ ဝိပ္ပဝါသံ အနုဇာနန္တော ‘‘သိယာ စ တဿ ဘိက္ခုနော’’တိအာဒိမာဟ. အသမာဒါနစာရဉှိ အတ္ထတကထိနာ ဧဝ လဘန္တိ၊ နေတရေတိ ဧတ္ထ ဣဒမ္ပိ ကာရဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တတ္ထ ဆာရတ္တပရမံ တေန ဘိက္ခုနာ တေန စီဝရေန ဝိပ္ပဝသိတဗ္ဗန္တိ ယော ဘိက္ခု ဝိဟာရေ ဝသန္တော တတော အညတ္ထ ဂမနကိစ္စေ သတိ အန္တရဃရေ စီဝရံ နိက္ခိပတိ၊ တေန ဘိက္ခုနာ တေန စီဝရေန ဆာရတ္တပရမံ ဝိပ္ပဝသိတဗ္ဗံ၊ ဆ ရတ္တိယော တမှာ ဝိဟာရာ အညတ္ထ ဝသိတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝုတ္တဉှိ ဘဒန္တေန ဗုဒ္ဓဒတ္တာစရိယေန –

‘‘ယံ ဂါမံ ဂေါစရံ ကတွာ၊ ဘိက္ခု အာရညကေ ဝသေ၊

တသ္မိံ ဂါမေ ဌပေတုံ တံ၊ မာသမေကံ တု ဝဋ္ဋတိ.

‘‘အညတ္ထေဝ ဝသန္တဿ၊ ဆာရတ္တပရမံ မတံ၊

အယမဿ အဓိပ္ပါယော၊ ပဋိစ္ဆန္နော ပကာသိတော’’တိ.

တေနေဝါဟ ‘‘တတော စေ ဥတ္တရိ ဝိပ္ပဝသေယျာတိ ဆာရတ္တတော ဥတ္တရိ တသ္မိံ သေနာသနေ သတ္တမံ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေယျာ’’တိအာဒိ. တထာ အသက္ကောန္တေနာတိ ဂတဋ္ဌာနဿ ဒူရတာယ သေနာသနံ အာဂန္တွာ သတ္တမံ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေတုံ အသက္ကောန္တေန. ဧဝမ္ပိ အသက္ကောန္တေန တတြေဝ ဌိတေန ပစ္စုဒ္ဓရိတဗ္ဗံ ‘‘အတိရေကစီဝရဋ္ဌာနေ ဌဿတီ’’တိ. ဝသိတွာတိ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေတွာ. ဘိက္ခုသမ္မုတိ ဥဒေါသိတသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တာဝ.

သေသန္တိ ‘‘အညတြ ဘိက္ခုသမ္မုတိယာတိ အယမေတ္ထ အနုပညတ္တီ’’တိအာဒိကံ. တတ္ထ ဟိ အင်္ဂေသု ယံ ရတ္တိဝိပ္ပဝါသော စတုတ္ထမင်္ဂံ၊ တံ ဣဓ ဆာရတ္တတော ဥတ္တရိ ဝိပ္ပဝါသော ဟောတီတိ အယမေဝ ဝိသေသော.

သာသင်္ကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. ပရိဏတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

နနု စာယံ သံဃဿ ပရိဏတော၊ န ပရိစ္စတ္တော၊ အထ ကထံ သံဃသန္တကော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သော ဟီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ သောတိ လာဘော. ဧကေန ပရိယာယေနာတိ ပရိဏတဘာဝသင်္ခါတေန ဧကေန ပရိယာယေန. ‘‘လဘိတဗ္ဗ’’န္တိ ဣမိနာ လာဘသဒ္ဒဿ ကမ္မသာဓနမာဟ. စီဝရာဒိဝတ္ထုန္တိ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ အန္တမသော စုဏ္ဏပိဏ္ဍမ္ပိ ဒန္တကဋ္ဌမ္ပိ ဒသိကသုတ္တမ္ပိ. ပရိဏတန္တိ သံဃဿ နိန္နံ သံဃဿ ပေါဏံ သံဃဿ ပဗ္ဘာရံ ဟုတွာ ဌိတန္တိ အတ္ထော. ယေန ပန ကာရဏေန သော ပရိဏတော ဟောတိ၊ တံ ဒဿေတွာ တဿ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ဒဿာမ ကရိဿာမာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အတ္တနော ပရိဏာမေန္တဿာတိ ‘‘ဣဒံ မယှံ ဒေဟီ’’တိ သံဃဿ ပရိဏတဘာဝံ ဉတွာ အတ္တနော ပရိဏာမေတွာ ဂဏှန္တဿ. ပယောဂေတိ ပရိဏာမနပ္ပယောဂေ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဣဒံ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဇာနံ သံဃိကံ လာဘံ ပရိဏတံ အတ္တနော ပရိဏာမိကံ နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ ဣမိနာ နယေန နိဿဇ္ဇနဝိဓာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

သံဃစေတိယပုဂ္ဂလေသူတိ ဧတ္ထ စ အန္တမသော သုနခံ ဥပါဒါယ ယော ကောစိ သတ္တော ‘‘ပုဂ္ဂလော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အညသံဃာဒီနန္တိ အညသံဃစေတိယပုဂ္ဂလာနံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘သံဃဿ ပရိဏတံ အညဿ သံဃဿ ဝါ စေတိယဿ ဝါ ပုဂ္ဂလဿ ဝါ၊ စေတိယဿ ပရိဏတံ အညဿ စေတိယဿ ဝါ သံဃဿ ဝါ ပုဂ္ဂလဿ ဝါ၊ ပုဂ္ဂလဿ ပရိဏတံ အညဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝါ သံဃဿ ဝါ စေတိယဿ ဝါ ပရိဏာမေန္တဿ ဒုက္ကဋ’’န္တိ.

ဣဒါနိ အနာပတ္တိံ ဒဿေတုံ ‘‘အပရိဏတသညိနော’’တိအာဒိမာဟ. ပရိဏတေ၊ အပရိဏတေ စ အပရိဏတသညိနော စာတိ သမ္ဗန္ဓော၊ ပရိဏတေ၊ အပရိဏတေ စာတိ ဥဘယတ္ထာပိ အနာပတ္တီတိ အတ္ထော. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ပရိဏတေ အပရိဏတသညီ အတ္တနော ပရိဏာမေတိ၊ အနာပတ္တိ. အပရိဏတေ အပရိဏတသညီ အနာပတ္တီ’’တိ (ပါရာ. ၆၆၀). ဒေယျဓမ္မောတိ စတ္တာရော ပစ္စယာ. အာဒိသဒ္ဒေန ‘‘ပဋိသင်္ခါရံ ဝါ လဘေယျ၊ စိရဋ္ဌိတိကော ဝါ အဿ၊ ယတ္ထ ဝါ ပန တုမှာကံ စိတ္တံ ပသီဒတိ၊ တတ္ထ ဒေထာ’’တိ (ပါရာ. ၆၆၁) ဝစနာနံ ဂဟဏံ. သစေ ပန ဒါယကာ ‘‘မယံ သံဃဘတ္တံ ကတ္တုကာမာ၊ စေတိယပူဇံ ကတ္တုကာမာ၊ ဧကဿ ဘိက္ခုနော ပရိက္ခာရံ ဒါတုကာမာ၊ တုမှာကံ ရုစိယာ ဒဿာမ. ဘဏထ၊ ကတ္ထ ဒေမာ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၆၀) ဝဒန္တိ၊ ဧဝံ ဝုတ္တေ တေန ဘိက္ခုနာ ‘‘ယတ္ထ ဣစ္ဆထ၊ တတ္ထ ဒေထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗာ.

ပရိဏတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပတ္တဝဂ္ဂေါ တတိယော.

ဣတိ ကင်္ခါဝိတရဏိယာ ပါတိမောက္ခဝဏ္ဏနာယ

ဝိနယတ္ထမဉ္ဇူသာယံ လီနတ္ထပ္ပကာသနိယံ

နိဿဂ္ဂိယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.