၈. ကုမာရိဘူတဝဂ္ဂေါ

၁-၂-၃. ပဌမကုမာရိဘူတာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ကုမာရိဘူတဝဂ္ဂဿ ပဌမဒုတိယတတိယာနိ တီဟိ ဂိဟိဂတသိက္ခာပဒေဟိ သဒိသာနေဝ. ယာ ပန တာ သဗ္ဗပဌမာ ဒွေ မဟာသိက္ခမာနာ၊ တာ အတိက္ကန္တဝီသတိဝဿာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တာ ဟိ ဂိဟိဂတာ ဝါ ဟောန္တု၊ အဂိဟိဂတာ ဝါ၊ သမ္မုတိကမ္မာဒီသု ‘‘သိက္ခမာနာ’’ဣစ္စေဝ ဝတ္တဗ္ဗာ၊ ‘‘ဂိဟိဂတာ’’တိ ဝါ ‘‘ကုမာရိဘူတာ’’တိ ဝါ န ဝတ္တဗ္ဗာ. ဂိဟိဂတာယ ဒသဝဿကာလေ သိက္ခာသမ္မုတိံ ဒတွာ ဒွါဒသဝဿကာလေ ဥပသမ္ပဒါ ကာတဗ္ဗာ၊ ဧကာဒသဝဿကာလေ ဒတွာ တေရသဝဿကာလေ ကာတဗ္ဗာ၊ ဒွါဒသတေရသစုဒ္ဒသပန္နရသသောဠသသတ္တရသအဋ္ဌာရသဝဿကာလေ သိက္ခာသမ္မုတိံ ဒတွာ ဝီသတိဝဿကာလေ ဥပသမ္ပဒါ ကာတဗ္ဗာ. အဋ္ဌာရသဝဿကာလတော ပဋ္ဌာယ စ ပနာယံ ‘‘ဂိဟိဂတာ’’တိပိ ‘‘ကုမာရိဘူတာ’’တိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ယာ ပနာယံ ‘‘ကုမာရိဘူတာ’’တိ ဝုတ္တာ သာမဏေရီ၊ သာ ‘‘ဂိဟိဂတာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗာ၊ ‘‘ကုမာရိဘူတာ’’ဣစ္စေဝ ဝတ္တဗ္ဗာ. သိက္ခာသမ္မုတိဒါနဝသေန ပန သဗ္ဗာပိ ‘‘သိက္ခမာနာ’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ.

ပဌမကုမာရိဘူတာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ဦနဒွါဒသဝဿသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

စတုတ္ထေ ဦနဒွါဒသဝဿာတိ ဥပသမ္ပဒါဝသေန အပရိပုဏ္ဏဒွါဒသဝဿာ. ပါစိတ္တိယန္တိ ဥပဇ္ဈာယာ ဟုတွာ ဝုဋ္ဌာပေန္တိယာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဒုက္ကဋာနိ အန္တရာ၊ ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေ ပါစိတ္တိယန္တိ.

ဦနဒွါဒသဝဿသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. ပရိပုဏ္ဏဒွါဒသဝဿသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ပဉ္စမေ သံဃေန အသမ္မတာတိ ယဿာ သံဃေန ပဒဘာဇနေ (ပါစိ. ၁၁၃၂) ဝုတ္တာ ဝုဋ္ဌာပနသမ္မုတိ န ဒိန္နာ. သေသံ ဥဘယတ္ထာပိ မဟာသိက္ခမာနာသိက္ခာပဒဒွယသဒိသမေဝါတိ.

ပရိပုဏ္ဏဒွါဒသဝဿသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. ခီယနဓမ္မသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဆဋ္ဌေ အလံ တာဝ တေ အယျေ ဝုဋ္ဌာပိတေနာတိ ဝုစ္စမာနာတိ ဝုဋ္ဌာပနသမ္မုတိယာ ယာစိတာယ သံဃေန ဥပပရိက္ခိပိတွာ ‘‘ယသ္မာ ဗာလာ အဗျတ္တာ စ အလဇ္ဇိနီ စ ဟောတိ၊ တသ္မာ အလံ တာဝ တုယှံ ဥပသမ္ပာဒိတေနာ’’တိ ဧဝံ နိဝါရီယမာနာ. ပစ္ဆာ ခီယနဓမ္မန္တိ ပစ္ဆာ အညာသံ ဗျတ္တာနံ လဇ္ဇိနီနံ ဝုဋ္ဌာပနသမ္မုတိံ ဒိယျမာနံ ဒိသွာ ‘‘အဟမေဝ နူန ဗာလာ’’တိအာဒီနိ ဘဏမာနာ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ခီယေယျ. ပါစိတ္တိယန္တိ ဧဝံ ခီယနဓမ္မံ အာပဇ္ဇန္တိယာ ပါစိတ္တိယံ.

သာဝတ္ထိယံ စဏ္ဍကာဠိံ အာရဗ္ဘ ဧဝံ ခီယနဓမ္မံ အာပဇ္ဇနဝတ္ထုသ္မိံ ပညတ္တံ၊ ပကတိယာ ဆန္ဒာဒီနံ ဝသေန ကရောန္တီနံ ခီယန္တိယာ၊ ဥမ္မတ္တိကာဒီနဉ္စ အနာပတ္တိ. ဝုဋ္ဌာပနသမ္မုတိယာ ယာစနံ၊ ဥပပရိက္ခိတွာ န ဆန္ဒာဒိဝသေန ပဋိက္ခိတ္တာယ ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿဝေါ၊ ပစ္ဆာခီယနန္တိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ အဒိန္နာဒါနသဒိသာနိ၊ ဣဒံ ပန ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

ခီယနဓမ္မသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇-၈. သိက္ခမာနနဝုဋ္ဌာပနပဌမဒုတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

သတ္တမေ သာ ပစ္ဆာတိ သိက္ခမာနာယ ဥပသမ္ပဒါယ ယာစိယမာနာယ သာ ဘိက္ခုနီ ဧဝံ ဝတွာ လဒ္ဓေ စီဝရေ ပစ္ဆာ အသတိ အန္တရာယေ ‘‘နေဝ ဝုဋ္ဌာပေဿာမိ၊ န ဝုဋ္ဌာပနာယ ဥဿုက္ကံ ကရိဿာမီ’’တိ ဓုရံ နိက္ခိပေယျ၊ တဿာ သဟ ဓုရနိက္ခေပေန ပါစိတ္တိယန္တိ. အဋ္ဌမေပိ ဧသေဝ နယော.

ဥဘယမ္ပိ သာဝတ္ထိယံ ထုလ္လနန္ဒံ အာရဗ္ဘ ဧတေသု ဝတ္ထူသု ပညတ္တံ၊ ဒွီသုပိ သတိ အန္တရာယေ၊ ပရိယေသိတွာ အလဘန္တိယာ၊ ဂိလာနာယ၊ အာပဒါသု၊ ဥမ္မတ္တိကာဒီနဉ္စ အနာပတ္တိ. ဥဘယတ္ထ ‘‘ဧဝါဟံ တံ ဝုဋ္ဌာပေဿာမီ’’တိ ပဋိညာ၊ အာကင်္ခိတနိပ္ဖတ္တိ၊ ပစ္ဆာ ဓုရနိက္ခေပေါ၊ အနုညာတကာရဏာဘာဝေါတိ ဣမာနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ သမနုဘာသနသဒိသာနီတိ.

သိက္ခမာနနဝုဋ္ဌာပနပဌမဒုတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. သောကာဝါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

နဝမေ သောကာဝါသန္တိ သင်္ကေတံ ကတွာ အာဂစ္ဆမာနာ ပုရိသာနံ အန္တောသောကံ ပဝေသေတီတိ သောကာဝါသာ၊ တံ သောကာဝါသံ. အထ ဝါ ဃရံ ဝိယ ဃရသာမိကာ အယမ္ပိ ပုရိသသမာဂမံ အလဘမာနာ သောကံ အာဝိသတိ၊ ဣတိ ယံ အာဝိသတိ၊ သွာဿာ အာဝါသော ဟောတီတိ သောကာဝါသာ. တေနေဝဿ ပဒဘာဇနေ (ပါစိ. ၁၁၆၀) ‘‘သောကာဝါသာ နာမ ပရေသံ ဒုက္ခံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ သောကံ အာဝိသတီ’’တိ ဒွိဓာ အတ္ထော ဝုတ္တော. ပါစိတ္တိယန္တိ ဧဝရူပံ ဝုဋ္ဌာပေန္တိယာ ဝုတ္တနယေနေဝ ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေ ဥပဇ္ဈာယာယ ပါစိတ္တိယံ.

သာဝတ္ထိယံ ထုလ္လနန္ဒံ အာရဗ္ဘ ဧဝရူပံ သိက္ခမာနံ ဝုဋ္ဌာပနဝတ္ထုသ္မိံ ပညတ္တံ. အဇာနန္တိယာ၊ ဥမ္မတ္တိကာဒီနဉ္စ အနာပတ္တိ. သောကာဝါသတာ၊ ဇာနနံ၊ ဝုဋ္ဌာပနန္တိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ ဂဗ္ဘိနိဝုဋ္ဌာပနသဒိသာနေဝါတိ.

သောကာဝါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. အနနုညာတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဒသမေ မာတာပိတူဟီတိ ဝိဇာတမာတရာ စ ဇနကပိတရာ စ. သာမိကေနာတိ ယေန ပရိဂ္ဂဟိတာ၊ တေန. အနနုညာတန္တိ ဥပသမ္ပဒတ္ထာယ အနနုညာတံ. ဒွိက္ခတ္တုဉှိ ဘိက္ခုနီဟိ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗံ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇာကာလေ စ ဥပသမ္ပဒါကာလေ စ၊ ဘိက္ခူနံ ပန သကိံ အာပုစ္ဆိတေပိ ဝဋ္ဋတိ. တသ္မာ ယာ ဥပသမ္ပဒါကာလေ အနာပုစ္ဆာ ဥပသမ္ပာဒေတိ၊ တဿာ ဝုတ္တနယေနေဝ ပါစိတ္တိယံ.

သာဝတ္ထိယံ ထုလ္လနန္ဒံ အာရဗ္ဘ အနနုညာတဝုဋ္ဌာပနဝတ္ထုသ္မိံ ပညတ္တံ. အပလောကေတွာ ဝုဋ္ဌာပေန္တိယာ၊ တေသံ အတ္ထိဘာဝံ အဇာနန္တိယာ၊ ဥမ္မတ္တိကာဒီနဉ္စ အနာပတ္တိ. အနပလောကနံ၊ အတ္ထိဘာဝဇာနနံ၊ ဝုဋ္ဌာပနန္တိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ. အနနုညာတသမုဋ္ဌာနံ၊ ကိရိယာကိရိယံ၊ နောသညာဝိမောက္ခံ၊ အစိတ္တကံ၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ တိစိတ္တံ၊ တိဝေဒနန္တိ.

အနနုညာတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၁. ပါရိဝါသိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဧကာဒသမေ ပါရိဝါသိကဆန္ဒဒါနေနာတိ ပါရိဝါသိယေန ဆန္ဒဒါနေန. တတ္ထ စတုဗ္ဗိဓံ ပါရိဝါသိယံ ပရိသပါရိဝါသိယံ ရတ္တိပါရိဝါသိယံ ဆန္ဒပါရိဝါသိယံ အဇ္ဈာသယပါရိဝါသိယန္တိ.

တတ္ထ ပရိသပါရိဝါသိယံ နာမ ဘိက္ခူ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ၊ အထ မေဃော ဝါ ဥဋ္ဌဟတိ၊ ဥဿာရဏာ ဝါ ကရီယတိ၊ မနုဿာ ဝါ အဇ္ဈောတ္ထရန္တာ အာဂစ္ဆန္တိ၊ ဘိက္ခူ ‘‘အနောကာသာ မယံ၊ အညတြ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဆန္ဒံ အဝိဿဇ္ဇိတွာဝ ဥဋ္ဌဟန္တိ၊ ဣဒံ ပရိသပါရိဝါသိယံ နာမ၊ ကိဉ္စာပိ ပရိသပါရိဝါသိယံ၊ ဆန္ဒဿ ပန အဝိဿဋ္ဌတ္တာ ကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ.

ပုန ဘိက္ခူ ‘‘ဥပေါသထာဒီနိ ကရိဿာမာ’’တိ ရတ္တိံ သန္နိပတိတွာ ‘‘ယာဝ သဗ္ဗေ သန္နိပတန္တိ၊ တာဝ ဓမ္မံ သုဏိဿာမာ’’တိ ဧကံ အဇ္ဈေသန္တိ၊ တသ္မိံ ဓမ္မကထံ ကထေန္တေယေဝ အရုဏော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ. သစေ ‘‘စာတုဒ္ဒသိကံ ဥပေါသထံ ကရိဿာမာ’’တိ နိသိန္နာ၊ ‘‘ပန္နရသော’’တိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန္နရသိကံ ကာတုံ နိသိန္နာ၊ ပါဋိပဒေ အနုပေါသထေ ဥပေါသထံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ. အညံ ပန သံဃကိစ္စံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ဣဒံ ရတ္တိပါရိဝါသိယံ နာမ.

ပုန ဘိက္ခူ ‘‘ကိဉ္စိဒေဝ အဗ္ဘာနာဒိသံဃကမ္မံ ကရိဿာမာ’’တိ သန္နိသိန္နာ ဟောန္တိ၊ တတြေကော နက္ခတ္တပါဌကော ဘိက္ခု ဧဝံ ဝဒတိ ‘‘အဇ္ဇ နက္ခတ္တံ ဒါရုဏံ၊ မာ ဣဒံ ကမ္မံ ကရောထာ’’တိ. တေ တဿ ဝစနေန ဆန္ဒံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ တတ္ထေဝ နိသိန္နာ ဟောန္တိ၊ အထညော အာဂန္တွာ ‘‘နက္ခတ္တံ ပတိမာနေန္တံ၊ အတ္ထော ဗာလံ ဥပဇ္ဈဂါ (ဇာ. ၁.၁.၄၉)၊ ကိံ နက္ခတ္တေန ကရောထာ’’တိ ဝဒတိ၊ ဣဒံ ဆန္ဒပါရိဝါသိယဉ္စေဝ အဇ္ဈာသယပါရိဝါသိယဉ္စ. ဧတသ္မိံ ပါရိဝါသိယေ ပုန ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိံ အနာဟရိတွာ ကမ္မံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ပါရိဝါသိကဆန္ဒဒါနေနာ’’တိ. ပါစိတ္တိယန္တိ ဧဝံ ဝုဋ္ဌာပေန္တိယာ ဝုတ္တနယေနေဝ ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေ ပါစိတ္တိယံ.

ရာဇဂဟေ ထုလ္လနန္ဒံ အာရဗ္ဘ ဧဝံ ဝုဋ္ဌာပနဝတ္ထုသ္မိံ ပညတ္တံ. ဆန္ဒံ အဝိဿဇ္ဇေတွာဝ အဝုဋ္ဌိတာယ ပရိသာယ ဝုဋ္ဌာပေန္တိယာ၊ ဥမ္မတ္တိကာဒီနဉ္စ အနာပတ္တိ. ပါရိဝါသိကဆန္ဒဒါနတာ၊ ဝုဋ္ဌာပနန္တိ ဣမာနေတ္ထ ဒွေ အင်္ဂါနိ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ ဂမ္ဘိနိသိက္ခာပဒသဒိသာနေဝါတိ.

ပါရိဝါသိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၂. အနုဝဿသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဒွါဒသမေ အနုဝဿန္တိ အနုသံဝစ္ဆရံ. ဧဝံ ဝုဋ္ဌာပေန္တိယာပိ ဝုတ္တနယေနေဝ ပါစိတ္တိယံ.

သာဝတ္ထိယံ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခုနိယော အာရဗ္ဘ အနုဝဿံ ဝုဋ္ဌာပနဝတ္ထုသ္မိံ ပညတ္တံ. ဧကန္တရိကံ ဝုဋ္ဌာပေန္တိယာ၊ ဥမ္မတ္တိကာဒီနဉ္စ အနာပတ္တိ. အနုဝဿတာ၊ ဝုဋ္ဌာပနန္တိ ဣမာနေတ္ထ ဒွေ အင်္ဂါနိ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ ဧကာဒသမေ ဝုတ္တနယာနေဝါတိ.

အနုဝဿသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၃. ဧကဝဿသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

တေရသမေ ဧကန္တရိကံ ဧကံ ဝုဋ္ဌာပေန္တိယာ၊ ဥမ္မတ္တိကာဒီနဉ္စ အနာပတ္တိ. သေသံ ဒွါဒသမေန သဒိသမေဝါတိ.

ဧကဝဿသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ကုမာရိဘူတဝဂ္ဂေါ အဋ္ဌမော.