အကုသလကမ္မပထဒသကဝဏ္ဏနာ

၃၄၇. ပထဘူတတ္တာတိ တေသံ ပဝတ္တနုပါယတ္တာ မဂ္ဂဘူတတ္တာ. မေထုနသမာစာရေသူတိ သဒါရသန္တောသပရဒါရဂမနဝသေန ဒုဝိဓေသု မေထုနသမာစာရေသု. တေပိ ဟိ ကာမေတဗ္ဗတော ကာမာ နာမ. မေထုနဝတ္ထူသူတိ မေထုနဿ ဝတ္ထူသု တေသု သတ္တေသု. မိစ္ဆာစာရောတိ ဂါရယှာစာရော. ဂါရယှတာ စဿ ဧကန္တနိဟီနတာယ ဧဝါတိ အာဟ ‘‘ဧကန္တနိန္ဒိတော လာမကာစာရော’’တိ. အသဒ္ဓမ္မာဓိပ္ပါယေနာတိ အသဒ္ဓမ္မသေဝနာဓိပ္ပါယေန.

သဂေါတ္တေဟိ ရက္ခိတာ ဂေါတ္တရက္ခိတာ. သဟဓမ္မိကေဟိ ရက္ခိတာ ဓမ္မရက္ခိတာ. သဿာမိကာ သာရက္ခာ. ယဿာ ဂမနေ ရညာ ဒဏ္ဍော ဌပိတော၊ သာ သပရိဒဏ္ဍာ. ဘရိယာဘာဝတ္ထံ ဓနေန ကီတာ ဓနက္ကီတာ. ဆန္ဒေန ဝသန္တီ ဆန္ဒဝါသိနီ. ဘောဂတ္ထံ ဝသန္တီ ဘောဂဝါသိနီ. ပဋတ္ထံ ဝသန္တီ ပဋဝါသိနီ. ဥဒကပတ္တံ အာမသိတွာ ဂဟိတာ ဩဒပတ္တကိနီ. စုမ္ဗဋံ အပနေတွာ ဂဟိတာ ဩဘတစုမ္ဗဋာ. ကရမရာနီတာ ဓဇာဟဋာ. တင်္ခဏိကာ မုဟုတ္တိကာ. အဘိဘဝိတွာ ဝီတိက္ကမေ မိစ္ဆာစာရော မဟာသာဝဇ္ဇော၊ န တထာ ဒွိန္နံ သမာနစ္ဆန္ဒတာယ. ‘‘အဘိဘဝိတွာ ဝီတိက္ကမနေ သတိပိ မဂ္ဂေနမဂ္ဂပဋိပတ္တိအဓိဝါသနေ ပုရိမုပ္ပန္နသေဝနာဘိသန္ဓိပယောဂါဘာဝတော မိစ္ဆာစာရော န ဟောတိ အဘိဘုယျမာနဿာ’’တိ ဝဒန္တိ. သေဝနစိတ္တေ သတိ ပယောဂါဘာဝေါ အပ္ပမာဏံ ယေဘုယျေန ဣတ္ထိယာ သေဝနပယောဂဿ အဘာဝတော. တသ္မိံ အသတိ ပုရေတရံ သေဝနစိတ္တဿ ဥပဋ္ဌာပနေပိ တဿာ မိစ္ဆာစာရော န သိယာ၊ တထာ ပုရိသဿပိ သေဝနပယောဂါဘာဝေတိ. တသ္မာ အတ္တနော ရုစိယာ ပဝတ္တိတဿ ဝသေန တယော ဗလက္ကာရေန ပဝတ္တိတဿ ဝသေန တယောတိ သဗ္ဗေပိ အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏေန ‘‘စတ္တာရော သမ္ဘာရာ’’တိ ဝုတ္တံ.

ဥပသဂ္ဂဝသေန အတ္ထဝိသေသဝါစိနော ဓာတုသဒ္ဒါတိ ‘‘အဘိဇ္ဈာယတီ’’တိ ပဒဿ ‘‘ပရဘဏ္ဍာဘိမုခီ’’တိအာဒိနာ အတ္ထော ဝုတ္တော. တတ္ထ တန္နိန္နတာယာတိ တသ္မိံ ပရဘဏ္ဍေ လုဗ္ဘနဝသေန နိန္နတာယာတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော ဝေဒိတဗ္ဗော. အဘိပုဗ္ဗော ဝါ ဈာ-သဒ္ဒေါ လုဗ္ဘနေ နိရုဠှော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဥပသဂ္ဂဝသေန အတ္ထဝိသေသဝါစိနော ဧဝ ဓာတုသဒ္ဒါ. အဒိန္နာဒါနဿ အပ္ပသာဝဇ္ဇမဟာသာဝဇ္ဇတာ ဗြဟ္မဇာလဝဏ္ဏနာယံ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. စူဠသီလဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘အဒိန္နာဒါနံ ဝိယ အပ္ပသာဝဇ္ဇာ၊ မဟာသာဝဇ္ဇာ စာ’’တိ. တသ္မာ ‘‘ယဿ ဘဏ္ဍံ အဘိဇ္ဈာယတိ၊ တဿ အပ္ပဂုဏတာယ အပ္ပသာဝဇ္ဇတာ၊ မဟာဂုဏတာယ မဟာသာဝဇ္ဇတာ’’တိအာဒိနာ အပ္ပသာဝဇ္ဇမဟာသာဝဇ္ဇဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. အတ္တနော ပရိဏာမနံ စိတ္တေနေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဟိတသုခံ ဗျာပါဒယတီတိ ယော နံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ တဿ ယံ ပတိ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ တဿ တဿ သတိ သမဝါယေ ဟိတသုခံ ဝိနာသေတိ. ဖရုသဝါစာယ အပ္ပသာဝဇ္ဇမဟာသာဝဇ္ဇတာ ဗြဟ္မဇာလဝဏ္ဏနာယံ ဝိဘာဝိတာတိ အာဟ ‘‘ဖရုသဝါစာ ဝိယာ’’တိအာဒိ. တသ္မာ ‘‘ယံ ပတိ စိတ္တံ ဗျာပါဒေတိ၊ တဿ အပ္ပဂုဏတာယ အပ္ပသာဝဇ္ဇော၊ မဟာဂုဏတာယ မဟာသာဝဇ္ဇော’’တိအာဒိနာ တဒုဘယဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘အဟော ဝတာ’’တိ ဣမိနာ ပရဿ အစ္စန္တာယ ဝိနာသစိန္တနံ ဒီပေတိ. ဧဝဉှိ ဿ ဒါရုဏပ္ပဝတ္တိယာ ကမ္မပထပ္ပဝတ္တိ.

ယထာဘုစ္စဂဟဏာဘာဝေနာတိ ယာထာဝဂဟဏဿ အဘာဝေန အနိစ္စာဒိသဘာဝဿ နိစ္စာဒိတော ဂဟဏေန. မိစ္ဆာ ပဿတီတိ ဝိတထံ ပဿတိ. ‘‘သမ္ဖပ္ပလာပေါ ဝိယာ’’တိ ဣမိနာ အာသေဝနဿ မန္ဒတာယ အပ္ပသာဝဇ္ဇတံ၊ မဟန္တတာယ မဟာသာဝဇ္ဇတံ ဒဿေတိ. ဂဟိတာကာရဝိပရီတတာတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ ဂဟိတာကာရဝိပရီတဘာဝေါ. ဝတ္ထုနောတိ တဿ အယထာဘူတသဘာဝမာဟ. တထာဘာဝေနာတိ ဂဟိတာကာရေနေဝ ဝိပရီတာကာရေနေဝ. တဿ ဒိဋ္ဌိဂတိကဿ၊ တဿ ဝါ ဝတ္ထုနော ဥပဋ္ဌာနံ၊ ‘‘ဧဝမေတံ န ဣတော အညထာ’’တိ.

ဓမ္မတောတိ သဘာဝတော. ကောဋ္ဌာသတောတိ ဖဿပဉ္စမကာဒီသု စိတ္တင်္ဂကောဋ္ဌာသေသု ယေ ကောဋ္ဌာသာ ဟောန္တိ၊ တတောတိ အတ္ထော.

စေတနာဓမ္မာတိ စေတနာသဘာဝါ.

‘‘ပဋိပါဋိယာ သတ္တာ’’တိ ဧတ္ထ နနု စေတနာ အဘိဓမ္မေ ကမ္မပထေသု န ဝုတ္တာတိ ပဋိပါဋိယာ သတ္တန္နံ ကမ္မပထဘာဝေါ န ယုတ္တောတိ? န၊ အဝစနဿ အညဟေတုကတ္တာ. န ဟိ တတ္ထ စေတနာယ အကမ္မပထပ္ပတ္တတ္တာ (ဓ. သ. မူလဋီ. အကုသလကမ္မပထကထာဝဏ္ဏနာ) ကမ္မပထရာသိမှိ အဝစနံ၊ ကဒါစိ ပန ကမ္မပထော ဟောတိ၊ န သဗ္ဗဒါတိ ကမ္မပထဘာဝဿ အနိယတတ္တာ အဝစနံ. ယဒါ ပန ကမ္မပထော ဟောတိ၊ တဒါ ကမ္မပထရာသိသင်္ဂဟော န နိဝါရိတော.

ဧတ္ထာဟ – ယဒိ စေတနာယ သဗ္ဗဒါ ကမ္မပထဘာဝါဘာဝတော အနိယတော ကမ္မပထဘာဝေါတိ ကမ္မပထရာသိမှိ အဝစနံ၊ နနု အဘိဇ္ဈာဒီနမ္ပိ ကမ္မပထဘာဝံ အပ္ပတ္တာနံ အတ္ထိတာယ အနိယတော ကမ္မပထဘာဝေါတိ တေသမ္ပိ ကမ္မပထရာသိမှိ အဝစနံ အာပဇ္ဇတီတိ? နာပဇ္ဇတိ ကမ္မပထတာတံသဘာဂတာ ဟိ တေသံ တတ္ထ ဝုတ္တတ္တာ. ယဒိ ဧဝံ စေတနာပိ တတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗာ သိယာတိ? သစ္စမေတံ၊ သာ ပန ပါဏာတိပါတာဒိကာဝါတိ ပါကဋော တဿာ ကမ္မပထဘာဝေါတိ န ဝုတ္တံ သိယာ. စေတနာယ ဟိ ‘‘စေတနာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကမ္မံ ဝဒါမိ (အ. နိ. ၆.၆၃၊ ကထာ. ၅၃၉)၊ တိဝိဓာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာယသဉ္စေတနာ အကုသလံ ကာယကမ္မ’’န္တိ (ကထာ. ၅၃၉) ဝစနတော ကမ္မဘာဝေါ ပါကဋော၊ ကမ္မံယေဝ စ သုဂတိဒုဂ္ဂတီနံ၊ တဒုပ္ပဇ္ဇနသုခဒုက္ခာနဉ္စ ပထဘာဝေန ပဝတ္တံ ‘‘ကမ္မပထော’’တိ ဝုစ္စတီတိ ပါကဋော တဿာ ကမ္မပထဘာဝေါ. အဘိဇ္ဈာဒီနံ ပန စေတနာသမီဟနဘာဝေန သုစရိတဒုစ္စရိတဘာဝေါ၊ စေတနာဇနိတဘာဝေန [စေတနာဇနိတတံဗန္ဓတိဘာဝေန (ဓ. သ. အနုဋီ. အကုသလကမ္မပထာဝဏ္ဏနာ)] သုဂတိဒုဂ္ဂတိတဒုပ္ပဇ္ဇနသုခဒုက္ခာနံ ပထဘာဝေါ စာတိ န တထာ ပါကဋော ကမ္မပထဘာဝေါတိ တေ ဧဝ တေန သဘာဝေန ဒဿေတုံ အဘိဓမ္မေ စေတနာ ကမ္မပထဘာဝေ န ဝုတ္တာ၊ အတထာဇာတိယတ္တာ ဝါ စေတနာ တေဟိ သဒ္ဓိံ န ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. မူလံ ပတွာတိ မူလဒေသနံ ပတွာ၊ မူလသဘာဝေသု ဓမ္မေသု ဒေသိယမာနေသူတိ အတ္ထော.

‘‘အဒိန္နာဒါနံ သတ္တာရမ္မဏ’’န္တိ ဣဒံ ‘‘ပဉ္စသိက္ခာပဒါ ပရိတ္တာရမ္မဏာ ဧဝါ’’တိ ဣမာယ ပဉှပုစ္ဆကပါဠိယာ (ဝိဘ. ၇၁၅) ဝိရုဇ္ဈတိ. ယဉှိ ပါဏာတိပါတာဒိဒုဿီလျဿ အာရမ္မဏံ၊ တဒေဝ တံဝေရမဏိယာ အာရမ္မဏံ. ဝီတိက္ကမိတဗ္ဗဝတ္ထုတော ဧဝ ဟိ ဝိရတီတိ. သတ္တာရမ္မဏန္တိ ဝါ သတ္တသင်္ခါတသင်္ခါရာရမ္မဏံ၊ တမေဝ ဥပါဒါယ ဝုတ္တန္တိ န ကောစိ ဝိရောဓော. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ သမ္မောဟဝိနောဒနိယံ ‘‘ယာနိ သိက္ခာပဒါနိ ဧတ္ထ ‘သတ္တာရမ္မဏာနီ’တိ ဝုတ္တာနိ၊ တာနိ ယသ္မာ သတ္တောတိ သင်္ခံ ဂတေ သင်္ခါရေယေဝ အာရမ္မဏံ ကရောန္တီ’’တိ. (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၇၁၄) ဧသ နယော ဣတော ပရေသုပိ. ဝိသဘာဂဝတ္ထုနော ‘‘ဣတ္ထီ ပုရိသော’’တိ ဂဟေတဗ္ဗတော ‘‘သတ္တာရမ္မဏော’’တိ ဧကေ. ‘‘ဧကော ဒိဋ္ဌော၊ ဒွေ သုတာ’’တိအာဒိနာ သမ္ဖပ္ပလာပေန ဒိဋ္ဌသုတမုတဝိညာတဝသေန. တထာ အဘိဇ္ဈာတိ ဧတ္ထ တထာ-သဒ္ဒေါ ‘‘ဒိဋ္ဌသုတမုတဝိညာတဝသေနာ’’ တိဒမ္ပိ ဥပသံဟရတိ၊ န သတ္တသင်္ခါရာရမ္မဏတမေဝ ဒဿနာဒိဝသေန အဘိဇ္ဈာယနတော. ‘‘နတ္ထိ သတ္တာ ဩပပါတိကာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၇၁) ပဝတ္တမာနာပိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ တေဘူမကဓမ္မဝိသယာ ဧဝါတိ အဓိပ္ပါယေနဿာ သင်္ခါရာရမ္မဏတာ ဝုတ္တာ. ကထံ ပန မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ သဗ္ဗေ တေဘူမကဓမ္မာ အာရမ္မဏံ ဟောတီတိ? သာဓာရဏတော. ‘‘နတ္ထိ သုကတဒုက္ကဋာနံ ကမ္မာနံ ဖလံ ဝိပါကော’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၇၁၊ မ. နိ. ၂.၉၄) ပဝတ္တမာနာယ အတ္ထတော ရူပါရူပါဝစရဓမ္မာပိ ဂဟိတာ ဧဝ ဟောန္တီတိ.

သုခဗဟုလတာယ ရာဇာနော ဟသမာနာပိ ‘‘ဃာတေထာ’’တိ ဝဒန္တိ၊ ဟာသော ပန နေသံ အတ္တဝူပသမာဒိအညဝိသယောတိ အာဟ ‘‘သန္နိဋ္ဌာပက။ပေ။ ဟောတီ’’တိ. မဇ္ဈတ္တဝေဒနော န ဟောတိ၊ သုခဝေဒနောဝ ဧတ္ထ သမ္ဘဝတီတိ. မုသာဝါဒေါ လောဘသမုဋ္ဌာနော သုခဝေဒနော ဝါ သိယာ မဇ္ဈတ္တဝေဒနော ဝါ၊ ဒေါသသမုဋ္ဌာနော ဒုက္ခဝေဒနော ဝါတိ မုသာဝါဒေါ တိဝေဒနော. ဣမိနာ နယေန သေသေသုပိ ယထာရဟံ ဝေဒနာဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဒေါသမောဟဝသေန ဒွိမူလကောတိ သမ္ပယုတ္တမူလမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တဿ ဟိ မူလဋ္ဌေန ဥပကာရကဘာဝေါ. နိဒါနမူလေ ပန ဂယှမာနေ ‘‘လောဘမောဟဝသေနပီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. အာမိသကိဉ္ဇက္ခဟေတုပိ ပါဏံ ဟနန္တိ. တေနေဝါဟ – ‘‘လောဘော နိဒါနံ ကမ္မာနံ သမုဒယာယာ’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၃.၃၄). သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော.