နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ဒီဃနိကာယေ

ပါထိကဝဂ္ဂဋီကာ

၁. ပါထိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

သုနက္ခတ္တဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၁. အပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနာတိ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာဝသေန ဟေဋ္ဌာ အဂ္ဂဟိတတာယ အပုဗ္ဗဿ အဘိနဝဿ ပဒဿ ဝဏ္ဏနာ အတ္ထဝိဘာဝနာ. ‘‘ဟိတွာ ပုနပ္ပုနာဂတမတ္ထ’’န္တိ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.ဂန္ထာရမ္ဘကထာ) ဟိ ဝုတ္တံ. မလ္လေသူတိ ဧတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ. ဆာယူဒကသမ္ပန္နေ ဝနသဏ္ဍေ ဝိဟရတီတိ အနုပိယသာမန္တာ ကတဿ ဝိဟာရဿ အဘာဝတော. ယဒိ န တာဝ ပဝိဋ္ဌော၊ ကသ္မာ ‘‘ပါဝိသီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ပဝိသိဿာမီ’’တိအာဒိ၊ တေန အဝဿံ ဘာဝိနိ ဘူတေ ဝိယ ဥပစာရာ ဟောန္တီတိ ဒဿေတိ. ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဥပမာယ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘ယထာ ကိ’’န္တိအာဒိမာဟ. ဧတန္တိ ဧတံ ‘‘အတိပ္ပဂေါ ခေါ’’တိအာဒိကံ စိန္တနံ အဟောသိ. အတိဝိယ ပဂေါ ခေါတိ အတိဝိယ ပါတောဝ. ဆန္နကောပီနတာယ၊ ပရိဗ္ဗာဇကပဗ္ဗဇ္ဇုပဂမေန စ ဆန္နပရိဗ္ဗာဇကံ၊ န နဂ္ဂပရိဗ္ဗာဇကံ.

၂. ယသ္မာ ဘဂဝတော ဥစ္စာကုလပ္ပသုတတံ၊ မဟာဘိနိက္ခမနနိက္ခန္တတံ၊ အနညသာဓာရဏဒုက္ကရစရဏံ၊ ဝိဝေကဝါသံ၊ လောကသမ္ဘာဝိတတံ၊ ဩဝါဒါနုသာသနီဟိ လောကဿ ဗဟုပကာရတံ၊ ပရပ္ပဝါဒမဒ္ဒနံ၊ မဟိဒ္ဓိကတံ၊ မဟာနုဘာဝတန္တိ ဧဝမာဒိကံ တံတံအတ္တပစ္စက္ခဂုဏဝိသေသံ နိဿာယ ယေဘုယျေန အညတိတ္ထိယာပိ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ အာဒရဂါရဝဗဟုမာနံ ဒဿေန္တိယေဝ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ မာနထဒ္ဓတံ အကတွာ’’တိအာဒိ. လောကသမုဒါစာရဝသေနာတိ လောကောပစာရဝသေန. စိရဿန္တိ စိရကာလေန. အာဒီနိ ဝဒန္တိ ဥပစာရဝသေန. တဿာတိ ဘဂ္ဂဝဂေါတ္တဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ. ဂိဟိသဟာယောတိ ဂိဟိကာလတော ပဋ္ဌာယ သဟာယော. ပစ္စက္ခာတောတိ ယေနာကာရေန ပစ္စက္ခာနာ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ပစ္စက္ခာမီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

၃. ဥဒ္ဒိဿာတိ သတ္ထုကာရဘာဝေန ဥဒ္ဒိဿာတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယောတိ တံ ဒဿေန္တော ‘‘ဘဂဝါ မေ’’တိအာဒိမာဟ. ယဒါ သုနက္ခတ္တဿ ‘‘ဘဂဝန္တံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ၊ ဝါစာ ဘိန္နာ၊ တဒါ ဧဝဿ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ ကောစိ သမ္ဗန္ဓော နတ္ထိ အသကျပုတ္တိယဘာဝတော သာသနတော ပရိဗာဟိရတ္တာ. အယံ တာဝေတ္ထ သာသနယုတ္တိ၊ သာ ပနာယံ ဌပေတွာ သာသနယုတ္တိကောဝိဒေ အညေသံ န သမ္မဒေဝ ဝိသယောတိ ဘဂဝါ သဗ္ဗသာဓာရဏဝသေနဿ အတ္တနာ သမ္ဗန္ဓာဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိ နူ’’တိ အာဒိံ ဝတွာ သုနက္ခတ္တံ ‘‘ကော သန္တော ကံ ပစ္စာစိက္ခသီ’’တိ အာဟ. ယသ္မာ မုခါဂတောယံ သမ္ဗန္ဓော၊ န ပူဇာဂတာဒိကော၊ ယော စ ယာစကယာစိတဗ္ဗတာဝသေန ဟောတိ၊ တဒုဘယဉ္စေတ္ထ နတ္ထီတိ ဒဿေန္တော ဘဂဝါ သုနက္ခတ္တံ ‘‘ကော သန္တော ကံ ပစ္စာစိက္ခသီ’’တိ အဝေါစ၊ တသ္မာ တမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ယာစကော ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယာစိတကော ဝါ ယာစကံ ပစ္စာစိက္ခေယျာတိ သမ္ဗန္ဓော. တွံ ပန နေဝ ယာစကော ‘‘အဟံ ဘန္တေ ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ ဝိဟရိဿာမီ’’တိ ဧဝံ မမ သန္တိကံ အနုပဂတတ္တာ. န ယာစိတကော ‘‘ဧဟိ တွံ သုနက္ခတ္တ မမံ ဥဒ္ဒိဿ ဝိဟရာဟီ’’တိ ဧဝံ မယာ အပတ္ထိတတ္တာ.

ကော သမာနောတိ ယာစကယာစိတကေသု ကော နာမ ဟောန္တော. ကန္တိ ယာစကယာစိတကေသု ဧဝ ကံ နာမ ဟောန္တံ မံ ပစ္စာစိက္ခသိ. တုစ္ဆပုရိသာတိ ဈာနမဂ္ဂါဒိဥတ္တရိမနုဿဓမ္မေသု ကဿစိပိ အဘာဝါ ရိတ္တပုရိသာ. နနု စာယံ သုနက္ခတ္တော လောကိယဇ္ဈာနာနိ၊ ဧကစ္စာဘိညဉ္စ ဥပ္ပါဒေသီတိ? ကိဉ္စာပိ ဥပ္ပါဒေသိ၊ တတော ပန ဘဂဝတိ အာဃာတုပ္ပါဒနေန သဟေဝ ပရိဟီနော အဟောသိ. အပရာဓော နာမ သုပ္ပဋိပတ္တိယာ ဝိရဇ္ဈနဟေတုဘူတော ကိလေသုပ္ပါဒေါတိ အာဟ ‘‘ယတ္တကော တေ အပရာဓော၊ တတ္တကော ဒေါသော’’တိ. ယာဝဉ္စာတိ အဝဓိပရိစ္ဆေဒဘာဝဒဿနံ ‘‘ယာဝဉ္စ တေန ဘဂဝတာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၃) ဝိယ. တေတိ တယာ. ဣဒန္တိ နိပါတမတ္တံ. အပရဒ္ဓန္တိ အပရဇ္ဈိတံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘ပစ္စာစိက္ခာမိဒါနာဟံ ဘန္တေ ဘဂဝန္တ’’န္တိအာဒီနိ ဝဒန္တေန တုစ္ဆပုရိသ တယာ ယာဝဉ္စိဒံ အပရဒ္ဓံ၊ န တဿ အပရာဓဿ ပမာဏံ အတ္ထီတိ.

၄. မနုဿဓမ္မာတိ ဘာဝနာနုယောဂေန ဝိနာ မနုဿေဟိ အနုဋ္ဌာတဗ္ဗဓမ္မာ. သော ဟိ မနုဿာနံ စိတ္တာဓိဋ္ဌာနမတ္တေန ဣဇ္ဈနတော တေသံ သမ္ဘာဝိတဓမ္မော ဝိယ ဌိတော တထာ ဝုတ္တော၊ မနုဿဂ္ဂဟဏဉ္စေတ္ထ တေသု ဗဟုလံ ပဝတ္တနတော. ဣဒ္ဓိဘူတံ ပါဋိဟာရိယံ၊ န အာဒေသနာနုသာသနီပါဋိဟာရိယန္တိ အဓိပ္ပါယော. ကတေတိ ပဝတ္တိတေ. နိယျာတီတိ နိဂ္ဂစ္ဆတိ၊ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော နိဂ္ဂမနဝသေန ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော. ဓမ္မေ ဟိ နိဂ္ဂစ္ဆန္တေ တံသမင်္ဂိပုဂ္ဂလော ‘‘နိဂ္ဂစ္ဆတီ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ အဋ္ဌကထာယံ ပန နိ-သဒ္ဒေါ ဥပသဂ္ဂမတ္တံ၊ ယာတိ ဣစ္စေဝ အတ္ထောတိ ဒဿေတုံ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော ဝုတ္တော. တတြာတိ ပဓာနဘာဝေန ဝုတ္တဿ အတ္ထဿ ဘုမ္မဝသေန ပဋိနိဒ္ဒေသောတိ တသ္မိံ ဓမ္မေ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယ နိယျန္တေတိ အယမေတ္ထ အတ္ထောတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘တသ္မိံ။ပေ။ သံဝတ္တမာနေ’’တိ.

၅. အဂ္ဂန္တိ ဉာယတီတိ အဂ္ဂညံ. လောကပညတ္တိန္တိ လောကဿ ပညာပနံ. လောကဿ အဂ္ဂန္တိ လောကုပ္ပတ္တိသမယေ ‘‘ဣဒံ နာမ လောကဿ အဂ္ဂ’’န္တိ ဧဝံ ဇာနိတဗ္ဗံ ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗံ. အဂ္ဂမရိယာဒန္တိ အာဒိမရိယာဒံ.

၆. ဧတ္တကံ ဝိပ္ပလပိတွာတိ ‘‘န ဒါနာဟံ ဘန္တေ ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ ဝိဟရိဿာမီ’’တိ၊ ‘‘န ဟိ ပန မေ ဘန္တေ ဘဂဝါ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ကရောတီ’’တိ၊ ‘‘န ဟိ ပန မေ ဘန္တေ ဘဂဝါ အဂ္ဂညံ ပညပေတီ’’တိ စ ဧတ္တကံ ဝိပ္ပလပိတွာ. ဣဒံ ကိရ သော ဘဂဝါ သတ္ထုကိစ္စံ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ၊ အဂ္ဂညပညာပနဉ္စ ကာတုံ န သက္ကောတီတိ ပကာသေန္တော ကထေသိ. တေနာဟ ‘‘သုနက္ခတ္တော ကိရာ’’တိအာဒိ. ဥတ္တရဝစနဝသေန ပတိဋ္ဌာဘာဝတော အပ္ပတိဋ္ဌော. တတော ဧဝ နိရဝေါ နိဿဒ္ဒေါ.

အာဒီနဝဒဿနတ္ထန္တိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကဿ အာဒီနဝဿ ဒဿနတ္ထံ. တေနာဟ ‘‘သယမေဝ ဂရဟံ ပါပုဏိဿသီ’’တိ. သမ္ပရာယိကာ ပန အာဒီနဝါ အနေကဝိဓာ၊ တေ ဒဿေန္တော သုနက္ခတ္တော န သဒ္ဒဟေယျာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကဿေဝ ဂဟဏံ. အနေကကာရဏေနာတိ ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟ’’န္တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၁၅၇၊ ၂၅၅) အနေကဝိဓေန ဝဏ္ဏကာရဏေန. ဧဝံ မေ အဝဏ္ဏော န ဘဝိဿတီတိ အဇ္ဈာသယေန အတ္တနော ဗာလတာယ ဝဏ္ဏာရဟာနံ အဝဏ္ဏံ ကထေတွာ. ဧဝံ ဘဂဝါ မက္ခိဘာဝေ အာဒီနဝံ ဒဿေတွာ ပုန တဿ ကထနေ ကာရဏံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ဣတိ ခေါ တေ’’တိအာဒိမာဟာတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘တတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧဝဉှိ သုနက္ခတ္တဿ အပ္ပကောပိ ဝစနောကာသော န ဘဝိဿတီတိ. အပက္ကမီတိ အတ္တနာ ယထာဌိတာ ဝုဋ္ဌာယ အပသက္ကိ. အပက္ကန္တော သာသနတော ဘဋ္ဌော. တေနာဟ ‘‘စုတော’’တိ. ဧဝမေဝါတိ အပက္ကမန္တော စ န ယထာ တထာ အပက္ကမိ၊ ယထာ ပန ကာယဿ ဘေဒါ အပါယေ နိဗ္ဗတ္တေယျ၊ ဧဝမေဝ အပက္ကမိ.

ကောရခတ္တိယဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၇. ဒွီဟိ ပဒေဟီတိ ဒွီဟိ ဝါကျေဟိ အာရဒ္ဓံ ဗျတိရေကဝသေန တဒုဘယတ္ထနိဒ္ဒေသဝသေန ဥပရိဒေသနာယ ပဝတ္တတ္တာ. အနုသန္ဓိဒဿနဝသေနာတိ ယထာနုသန္ဓိသင်္ခါတအနုသန္ဓိဒဿနဝသေန.

ဧကံ သမယန္တိ စ ဘုမ္မတ္ထေ ဥပယောဂဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ဧကသ္မိံ သမယေ’’တိ စ. ထူလူ နာမ ဇနပဒေါတိ ဇနပဒီနံ ရာဇကုမာရာနံ ဝသေန တထာလဒ္ဓနာမော. ကုက္ကုရဝတံ သမာဒါနဝသေန ဧတသ္မိံ အတ္ထီတိ ကုက္ကုရဝတိကောတိ အာဟ ‘‘သမာဒိန္နကုက္ကုရဝတော’’တိ. အညမ္ပီတိ ‘‘စတုက္ကောဏ္ဍိကဿေဝ ဝိစရဏံ၊ တထာ ကတွာဝ ခါဒနံ၊ ဘုဉ္ဇနံ၊ ဝါမပါဒံ ဥဒ္ဓရိတွာ မုတ္တဿ ဝိဿဇ္ဇန’’န္တိ ဧဝမာဒိကံ အညမ္ပိ သုနခေဟိ ကာတဗ္ဗကိရိယံ. စတူဟိ သရီရာဝယဝေဟိ ကုဏ္ဍနံ ဂမနံ စတုက္ကောဏ္ဍော၊ သော ဧတသ္မိံ အတ္ထီတိ စတုက္ကောဏ္ဍိကော. သော ပန ယသ္မာ စတူဟိ သရီရာဝယဝေဟိ သင်္ဃဋ္ဋိတဂမနော ဟောတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘စတုသင်္ဃဋ္ဋိတော’’တိ. တေနေဝါဟ ‘‘ဒွေ ဇဏ္ဏူနီ’’တိအာဒိ. ဘက္ခသန္တိ ဝါ ဘက္ခိတဗ္ဗံ၊ အသိတဗ္ဗဉ္စ. တေနေဝါဟ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယ’’န္တိ. ကာမံ ခါဒနဉ္စ နာမ မုခေန ကာတဗ္ဗံ၊ ဟတ္ထေန ပန တတ္ထ ဥပနာမနံ နိဝါရေတုံ အဝဓာရဏံ ကတန္တိ အာဟ ‘‘ဟတ္ထေန အပရာမသိတွာ’’တိ၊ အဂ္ဂဟေတွာတိ အတ္ထော. သုန္ဒရရူပေါတိ သုန္ဒရဘာဝေါ. ဝတာတိ ပတ္ထနတ္ထေ နိပါတော ‘‘အဟော ဝတာဟံ လာဘီ အဿ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ. ‘‘သမဏေန နာမ ဧဝရူပေန ဘဝိတဗ္ဗံ အဟော ဝတာဟံ ဧဒိသော ဘဝေယျ’’န္တိ ဧဝံ တဿ ပတ္ထနာ အဟောသိ. တေနာဟ ‘‘ဧဝံ ကိရာ’’တိအာဒိ.

ဂရဟတ္ထေ အပိ-ကာရော ‘‘အပိ သိဉ္စေ ပလဏ္ဍက’’န္တိအာဒီသု ဝိယ. အရဟန္တေ စ ဗုဒ္ဓေ၊ ဗုဒ္ဓသာဝကေ ‘‘အရဟန္တော ခီဏာသဝါ န ဟောန္တီ’’တိ ဧဝံ တဿ ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပန္နာ. ယထာဟ မဟာသီဟနာဒသုတ္တေ ‘‘နတ္ထိ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ အလမရိယဉာဏဒဿနဝိသေသာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၄၆). သတ္တမံ ဒိဝသန္တိ ဘုမ္မတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ. အလသကေနာတိ အဇီရဏေန အာမရောဂေန.

အဋ္ဌိတစမတ္တတာယ ပုရာဏပဏ္ဏသဒိသော.ဗီရဏတ္ထမ္ဗကန္တိ ဗီရဏဂစ္ဆာ.

မတ္တာ ဧတဿ အတ္ထီတိ မတ္တံ၊ ဘောဇနမတ္တဝန္တန္တိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ပမာဏယုတ္တ’’န္တိ. မန္တာ မန္တာတိ မန္တာယ မန္တာယ.

၈. ဧကဒွီဟိကာယ ဂဏနာယ. နိရာဟာရောဝ အဟောသိ ဘဂဝတော ဝစနံ အညထာ ကာတုကာမော၊ တထာဘူတောပိ သတ္တမေ ဒိဝသေ ဥပဋ္ဌာကေန ဥပနီတံ ဘက္ခသံ ဒိသွာ ‘‘ဓီ’’တိ ဥပဋ္ဌာပေတုံ အသက္ကောန္တော ဘောဇနတဏှာယ အာကဍ္ဎိယမာနဟဒယော တံ ကုစ္ဆိပူရံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဘဂဝတာ ဝုတ္တနိယာမေနေဝ ကာလမကာသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အထဿာ’’တိအာဒိ. သစေပိ။ပေ။ စိန္တေယျာတိ ယဒိ ဧသော အစေလော ‘‘ဓီ’’တိ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ ‘‘အဇ္ဇပိ အဟံ န ဘုဉ္ဇေယျ’’န္တိ စိန္တေယျ၊ တထာစိန္တနေ သတိပိ ဒေဝတာဝိဂ္ဂဟေန တံ ဒိဝသံ။ပေ။ ကရေယျ. ကသ္မာ? အဒွေဇ္ဈဝစနာ ဟိ တထာဂတာ၊ န တေသံ ဝစနံ ဝိတထံ ဟောတိ.

ဂတဂတဋ္ဌာနံ အင်္ဂဏမေဝ ဟောတီတိ တေဟိ တံ ကဍ္ဎိတွာ ဂစ္ဆန္တေဟိ ဂတဂတပ္ပဒေသော ဥတ္တရကသာမန္တာ ဝိဝဋင်္ဂဏမေဝ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတိ. တေတိ တိတ္ထိယာ. သုသာနံယေဝ ဂန္တွာတိ ‘‘ဗီရဏတ္ထမ္ဗကံ အတိက္ကမိဿာမာ’’တိ ဂစ္ဆန္တာပိ အနေကဝါရံ တံ အနုသံယာယိတွာ ပုနပိ တံယေဝ သုသာနံ ဥပဂန္တွာ.

၉. ဣဒန္တိ ဣဒံ မတသရီရံ. ‘‘တမေဝ ဝါ သရီရံ ကထာပေသီတိ တံ သရီရံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဌိတပေတေန ကထာပေသီ’’တိ ကေစိ. ကောရခတ္တိယံ ဝါ အသုရယောနိတော အာနေတွာ ကထာပေတု အညံ ဝါ ပေတံ၊ ကော ဧတ္ထ ဝိသေသော. ‘‘အစိန္တေယျော ဟိ ဗုဒ္ဓဝိသယော’’တိ ပန ဝစနတော တဒေဝ သရီရံ သုနက္ခတ္တေန ပဟတမတ္တံ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဥဋ္ဌာယ တမတ္ထံ ဉာပေသီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပုရိမောယေဝ ပန အတ္ထော အဋ္ဌကထာသု ဝိနိစ္ဆိတော. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနတော’’တိအာဒိ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၁၀).

၁၀. ဝိပါကန္တိ ဖလံ၊ အတ္ထနိဗ္ဗတ္တီတိ အတ္ထော.

သမာနေတဗ္ဗာနီတိ သမ္မာ အာနေတဗ္ဗာနိ၊ သရူပတော အာနေတွာ ဒဿေတဗ္ဗာနီတိ အတ္ထော. ပါဋိဟာရိယာနံ ပဌမာဒိတာ ဘဂဝတာ ဝုတ္တာနုပုဗ္ဗိယာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကေစိ ပနေတ္ထ ‘‘ပရစိတ္တဝိဘာဝနံ၊ အာယုပရိစ္ဆေဒဝိဘာဝနံ၊ ဗျာဓိဝိဘာဝနံ၊ ဂတိဝိဘာဝနံ၊ သရီရနိက္ခေပဝိဘာဝနံ၊ သုနက္ခတ္တေန သဒ္ဓိံ ကထာဝိဘာဝနဉ္စာတိ ဆ ပါဋိဟာရိယာနီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ ယဒိ သုနက္ခတ္တဿ စိတ္တဝိဘာဝနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ သတိ ‘‘သတ္တာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ တဿ ဘာဝိအဝဏ္ဏဝိဘာဝနာယ သဒ္ဓိံ. အထ အစေလဿ မရဏစိတ္တဝိဘာဝနံ၊ တံ ‘‘သတ္တမံ ဒိဝသံ ကာလံ ကရိဿတီ’’တိ ဣမိနာ သင်္ဂဟိတန္တိ ဝိသုံ န ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တသ္မာ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ.

အစေလကဠာရမဋ္ဋကဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၁၁. နိက္ခန္တဒန္တမဋ္ဋကောတိ နိက္ခန္တဒန္တော မဋ္ဋကော. သော ကိရ အစေလကဘာဝတော ပုဗ္ဗေ မဋ္ဋကိတော ဟုတွာ ဝိစရိ ဝိဝရဒန္တော စ၊ တေန နံ ‘‘ကောရမဋ္ဋကော’’တိ သဉ္ဇာနန္တိ. ယံ ကိဉ္စိ တဿ ဒေန္တော ‘‘သာဓုရူပေါ အယံ သမဏော’’တိ သမ္ဘာဝေန္တော အဂ္ဂံ သေဋ္ဌံယေဝ ဒေန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘လာဘဂ္ဂံ ပတ္တော၊ အဂ္ဂလာဘံ ပတ္တော’’တိ. ဗဟူ အစေလကာ တံ ပရိဝါရေတွာ ဝိစရန္တိ၊ ဂဟဋ္ဌာ စ တံ ဗဟူ အဍ္ဎာ ဝိဘဝသမ္ပန္နာ ကာလေန ကာလံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပယိရုပါသန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ယသဂ္ဂံ အဂ္ဂပရိဝါရံ ပတ္တော’’တိ. ဝတာနိယေဝ ပဇ္ဇိတဗ္ဗတော ပဒါနိ. အညမညံ အသင်္ကရတော ဝတကောဋ္ဌာသာ ဝါ.သမတ္တာနီတိ သမံ အတ္တနိ ဂဟိတာနိ. ပုရတ္ထိမေနာတိ ဧန-သဒ္ဒသမ္ဗန္ဓေန ‘‘ဝေသာလိ’’န္တိ ဥပယောဂဝစနံ၊ အဝိဒူရတ္ထေ စ ဧန-သဒ္ဒေါ ပဉ္စမျန္တောတိ အာဟ ‘‘ဝေသာလိတော အဝိဒူရေ’’တိ.

၁၂. သာသနေ ပရိစယဝသေန တိလက္ခဏာဟတံ ပဉှံ ပုစ္ဆိ.န သမ္ပာယာသီတိ နာဝဗုဇ္ဈိ န သမ္ပာဒေသိ. တေနာဟ ‘‘သမ္မာ ဉာဏဂတိယာ’’တိအာဒိ. သမ္ပာယနံ ဝါ သမ္ပာဒနံ. ပဉှံ ပုဋ္ဌဿ စ သမ္ပာဒနံ နာမ သမ္မဒေဝ ကထနန္တိ တဒဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိမာဟ. ကောပဝသေန တဿ အက္ခီနိ ကမ္ပနဘာဝံ အာပဇ္ဇိံသူတိ အာဟ ‘‘ကမ္ပနက္ခီနိပိ ပရိဝတ္တေတွာ’’တိ. ကောပန္တိ ကောဓံ၊ သော ပန စိတ္တဿ ပကုပ္ပနဝသေန ပဝတ္တတီတိ အာဟ ‘‘ကုပ္ပနာကာရ’’န္တိ. ဒေါသန္တိ အာဃာတံ၊ သော ပန အာရမ္မဏေ ဒုဿနဝသေန ပဝတ္တီတိ အာဟ ‘‘ဒုဿနာကာရ’’န္တိ. အတုဋ္ဌာကာရန္တိ တုဋ္ဌိယာ ပီတိယာ ပဋိပက္ခဘူတပ္ပဝတ္တိအာကာရံ. ကာယဝစီဝိကာရေဟိ ပါကဋမကာသိ. မာ ဝတ နောတိ ဧတ္ထ မာတိ ပဋိက္ခေပေါ၊ နောတိ မယှန္တိ အတ္ထောတိ အာဟ ‘‘အဟော ဝတ မေ န ဘဝေယျာ’’တိ. မံ ဝတ နောတိ ဧတ္ထ ပန နောတိ သံသယေတိ အာဟ ‘‘အဟောသိ ဝတ နု မမာ’’တိ.

၁၄. ပရိပုဗ္ဗော ဒဟိတ-သဒ္ဒေါ ဝတ္ထနိဝါသနံ ဝဒတီတိ အာဟ ‘‘ပရိဒဟိတော နိဝတ္ထဝတ္ထော’’တိ. ယသနိမိတ္တကတာယ လာဘဿ ယသပရိဟာနိယာဝ လာဘပရိဟာနိ ဝုတ္တာ ဟောတီတိ ပါဠိယံ ‘‘ယသာ နိဟီနော’’တိ ဝုတ္တံ.

အစေလပါထိကပုတ္တဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၁၅. ‘‘အဟံ သဗ္ဗံ ဇာနာမီ’’တိ ဧဝံ သဗ္ဗညုတညာဏံ ဝဒတိ ပဋိဇာနာတီတိ ဉာဏဝါဒေါ၊ တေန မယာ ဉာဏဝါဒေန သဒ္ဓိံ.အတိက္ကမ္မ ဂစ္ဆတောတိ ဥပဍ္ဎဘာဂေန ပရိစ္ဆိန္နံ ပဒေသံ အတိက္ကမိတွာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ကာတုံ ဂစ္ဆတော. ကိံ ပနာယံ အစေလော ပါထိကပုတ္တော အတ္တနော ပမာဏံ န ဇာနာတီတိ? နော န ဇာနာတိ. ယဒိ ဧဝံ၊ ကသ္မာ သုက္ခဂဇ္ဇိတံ ဂဇ္ဇီတိ? ‘‘ဧဝါဟံ လောကေ ပါသံသော ဘဝိဿာမီ’’တိ ကောဟညေ ကတွာ သုက္ခဂဇ္ဇိတံ ဂဇ္ဇိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘နဂရဝါသိနော’’တိအာဒိ. ပဋ္ဌပေတွာတိ ယုဂဂ္ဂါဟံ အာရဘိတွာ.

၁၆. ဟီနဇ္ဈာသယတ္တာ။ပေ။ ဥဒပါဒိ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ဟီနာဓိမုတ္တိကာ သတ္တာ ဟီနာဓိမုတ္တိကေ ဧဝ သတ္တေ သေဝန္တိ ဘဇန္တိ ပယိရုပါသန္တီ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၉၈).

ယသ္မာ တထာဝုတ္တာ ဝါစာ တထာရူပစိတ္တဟေတုကာ၊ တဉ္စ စိတ္တံ တထာရူပဒိဋ္ဌိစိတ္တဟေတုကံ၊ တသ္မာ ‘‘တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယာ’’တိ ဝတွာ ယထာ တဿာ အပ္ပဟာနံ ဟောတိ၊ တံ ဒဿေန္တော ‘‘တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယာ’’တိ အာဟ၊ တဿ စ ယထာ အပ္ပဟာနံ ဟောတိ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ’’တိ အဝေါစ. ယသ္မာ ဝါ တထာရူပါ ဝါစာ မဟာသာဝဇ္ဇာ၊ စိတ္တံ တတော မဟာသာဝဇ္ဇတရံ တံသမုဋ္ဌာပကဘာဝတော၊ ဒိဋ္ဌိ ပန တတော မဟာသာဝဇ္ဇတမာ တဒုဘယဿ မူလဘာဝတော၊ တသ္မာ တေသံ မဟာသာဝဇ္ဇတာယ ဣမံ ဝိဘာဂံ ဒဿေတွာ အယံ အနုက္ကမော ဌပိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တေသံ ပန ယထာ ပဟာနံ ဟောတိ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘အဟ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘နာဟံ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဝဒန္တောတိ သာဌေယျေန ဝိနာ ဥဇုကမေဝ ‘‘အဟံ ဗုဒ္ဓေါ န ဟောမီ’’တိ ဝဒန္တော. စိတ္တဒိဋ္ဌိပ္ပဟာနေပိ ဧသေဝ နယော. ဝိပတေယျာတိ ဧတ္ထ ဝိ-သဒ္ဒေါ ပဌမေ ဝိကပ္ပေ ဥပသဂ္ဂမတ္တံ၊ ဒုတိယေ ပန ဝိသရဏတ္ထောတိ အာဟ ‘‘သတ္တဓာ ဝါ ပန ဖလေယျာ’’တိ.

၁၇. ဧကံသေနာတိ ဧကန္တေန၊ ဧကန္တိကံ ပန ဝစနပရိယာယဝိနိမုတ္တံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘နိပ္ပရိယာယေနာ’’တိ. ဩဓာရိတာတိ အဝဓာရိတာ နိယမေတွာ ဘာသိတာ. ဝိဂတရူပေနာတိ အပဂတသဘာဝေန. တေနာဟ ‘‘ဝိဂစ္ဆိတသဘာဝေနာ’’တိ၊ ဣဒ္ဓါနုဘာဝေန အပနီတသကဘာဝေန. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အတ္တနော’’တိအာဒိ.

၁၈. ဒွယံ ဂစ္ဆတီတိ ဒွယဂါမိနီ. ကီဒိသံ ဒွယန္တိ အာဟ ‘‘သရူပေနာ’’တိအာဒိ. အယဉှိ သော ဂဏ္ဍဿုပရိဖောဋ္ဌဗ္ဗာဒေါသံ.

၁၉. အဇိတဿ လိစ္ဆဝိသေနာပတိဿ မဟာနိရယေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော အာဂန္တွာ အစေလဿ ပါထိကပုတ္တဿ သန္တိကေ ပရောဒနံ. အဘာဝါတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပ္ပကာရဿ ပါဋိဟာရိယကရဏဿ အဘာဝါ. ဘဂဝါ ပန သန္နိပတိတပရိသာယံ ပသာဒဇနနတ္ထံ တဒနုရူပံ ပါဋိဟာရိယမကာသိယေဝ. ယထာဟ ‘‘တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာ’’တိအာဒိ.

ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယကထာဝဏ္ဏနာ

၂၀. နိစယနံ ဓနဓညာနံ သဉ္စယနံ နိစယော၊ တတ္ထ နိယုတ္တာတိ နေစယိကာ၊ ဂဟပတိ ဧဝ နေစယိကာ ဂဟပတိနေစယိကာ. ဧတ္တကာနိ ဇင်္ဃသဟဿာနီတိ ပရိမာဏာဘာဝတော သဟဿေဟိပိ အပရိမာဏဂဏနာ. တေနေဝါတိ ဣမဿ ဝသေန သန္နိပတိတာယ ဧဝံ မဟတိယာ ပရိသာယ ဗန္ဓနမောက္ခံ ကာတုံ လဗ္ဘတိ၊ ဧတေနေဝ ကာရဏေန.

၂၁. စိတ္တုတြာသဘယန္တိ စိတ္တဿ ဥတြာသနာကာရေန ပဝတ္တဘယံ၊ န ဉာဏဘယံ၊ နာပိ ‘‘ဘာယတိ ဧတသ္မာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ အာရမ္မဏဘယံ. ဆမ္ဘိတတ္တန္တိ တေနေဝ စိတ္တုတြာသဘယေန သကလသရီရဿ ဆမ္ဘိတဘာဝေါ. လောမဟံသောတိ တေနေဝ ဘယေန၊ တေန စ ဆမ္ဘိတတ္တေန သကလသရီရေ လောမာနံ ဟဋ္ဌဘာဝေါ၊ သော ပန တေသံ ဘိတ္တိယံ နာဂဒန္တာနံ ဝိယ ဥဒ္ဓံမုခတာတိ အာဟ ‘‘လောမာနံ ဥဒ္ဓဂ္ဂဘာဝေါ’’တိ. အန္တန္တေန အာဝိဇ္ဈိတွာတိ အတ္တနော နိသီဒနတ္ထံ နိဂူဠှဋ္ဌာနံ ဥပပရိက္ခန္တော ပရိဗ္ဗာဇကာရာမံ ပရိယန္တေန အနုသံယာယိတွာ၊ ကဿစိဒေဝ သုနက္ခတ္တဿ ဝါ သုနက္ခတ္တသဒိသဿ ဝါ သဗ္ဗညုပဋိညံ အပ္ပဟာယ သတ္ထု သမ္မုခီဘာဝေ သတ္တဓာ တဿ မုဒ္ဓါဖလနံ ဓမ္မတာ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘မာ နဿတု ဗာလော’’တိအာဒိ.

၂၂. သံသပ္ပတီတိ တတ္ထေဝ ပါသာဏဖလကေ ဗာလဒါရကော ဝိယ ဥဋ္ဌာတုံ အသက္ကောန္တော အဝသီဒနဝသေန ဣတော စိတော စ သံသပ္ပတိ. တေနာဟ ‘‘ဩသီဒတီ’’တိ. တတ္ထေဝ သဉ္စရတီတိ တသ္မိံယေဝ ပါသာဏေ အာနိသဒုပဋ္ဌိနော သဉ္စလနံ နိသဇ္ဇဝသေနေဝ သဉ္စရတိ၊ န ဥဋ္ဌာယ ပဒသာ.

၂၃. ဝိနဋ္ဌရူပေါတိ သမ္ဘာဝနာယ ဝိနာသေန၊ လာဘဿ ဝိနာသေန စ ဝိနဋ္ဌသဘာဝေါ.

ပဌမဘာဏဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂၅. ဂေါယုတ္တေဟီတိ ဗလဝန္တဗလီဗဒ္ဒယောဇိတေဟိ.

၂၆. တဿာတိ ဇာလိယဿ. အယဉှိ မဏ္ဍိသေန ပရိဗ္ဗာဇကေန သဒ္ဓိံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုဏိ၊ တတော ပုရေတရံ ဘဂဝတော ဂုဏာနံ အဇာနနကာလေ အယံ ပဝတ္တိ. တေနေဝါဟ ‘‘တိဋ္ဌတု တာဝ ပါဋိဟာရိယံ။ပေ။ ပရာဇယော ဘဝိဿတီ’’တိ.

၂၇. တိဏသီဟောတိ တိဏသဒိသဟရိတဝဏ္ဏော သီဟော. ကာဠသီဟောတိ ကာဠဝဏ္ဏော သီဟော. ပဏ္ဍုသီဟောတိ ပဏ္ဍုဝဏ္ဏော သီဟော. ကေသရသီဟောတိ ကေသရဝန္တော သေတဝဏ္ဏော၊ လောဟိတဝဏ္ဏော ဝါ သီဟော. မိဂရညောတိ ဧတ္ထ မိဂ-သဒ္ဒေါ ကိဉ္စာပိ ပသဒကုရုင်္ဂါဒီသု ကေသုစိဒေဝ စတုပ္ပဒေသု နိရုဠှော၊ ဣဓ ပန သဗ္ဗသာဓာရဏဝသေနာတိ ဒဿေန္တော ‘‘မိဂရညောတိ သဗ္ဗစတုပ္ပဒါနံ ရညော’’တိ ဝုတ္တံ. အာဂန္တွာ သေတိ ဧတ္ထာတိ အာသယော၊ နိဝါသနဋ္ဌာနံ. သီဟနာဒန္တိ ပရိဿယာနံ သဟနတော၊ ပဋိပက္ခဿ စ ဟနနတော ‘‘သီဟော’’တိ လဒ္ဓနာမဿ မိဂါဓိပဿ ဃောသံ၊ သော ပန တေန ယသ္မာ ကုတောစိပိ အဘီတဘာဝေန ပဝတ္တီယတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘အဘီတနာဒ’’န္တိ. တတ္ထ တတ္ထ တာသု တာသု ဒိသာသု ဂန္တွာ စရိတဗ္ဗတာယ ဘက္ခိတဗ္ဗတာယ ဂေါစရော ဃာသောတိ အာဟ ‘‘ဂေါစရာယာတိ အာဟာရတ္ထာယာ’’တိ. ဝရံ ဝရန္တိ မိဂသံဃေ မိဂသမူဟေ မုဒုမံသတာယ ဝရံ ဝရံ မဟိံသဝနဝရာဟာဒိံ ဝဓိတွာတိ ယောဇနာ. တေနာဟ ‘‘ထူလံ ထူလ’’န္တိ. ဝရဝရဘာဝေန ဟိ တဿ ဝရဘာဝေါ ဣစ္ဆိတော. သူရဘာဝံ သန္နိဿိတံ သူရဘာဝသန္နိဿိတံ၊ တေန. သူရဘာဝေနာပိ ဟိ ‘‘ကိံ ဣမေ ပါဏကေ ဒုဗ္ဗလေ ဟန္တွာ’’တိ အပ္ပထာမေသု ပါဏေသု ကာရုညံ ဥပတိဋ္ဌတိ.

၂၈. ဝိဃာသောတိ ပရဿ ဘက္ခိတသေသတာယ ဝိရူပေါ ဃာသော ဝိဃာသော၊ ဥစ္ဆိဋ္ဌံ. တေနာဟ ‘‘ဘက္ခိတာတိရိတ္တမံသ’’န္တိ၊ တသ္မိံ ဝိဃာသေ၊ ဝိဃာသနိမိတ္တန္တိ အတ္ထော. အသ္မိမာနဒေါသေနာတိ အသ္မိမာနဒေါသဟေတု၊ အဟံကာရနိမိတ္တန္တိ အတ္ထော. သော ပနဿ အသ္မိမာနော ယထာ ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘တတြာယ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

‘‘သေဂါလကံယေဝါ’’တိပိ ပါဌော၊ ယထာဝုတ္တောဝ အတ္ထော. ဘေရဏ္ဍကံယေဝါတိ ဘေရဏ္ဍသကုဏရဝသဒိသံယေဝ၊ ဘေရဏ္ဍော နာမ ဧကော ပက္ခီ ဒွိမုခေါ၊ တဿ ကိရ သဒ္ဒေါ အတိဝိယ ဝိရူပေါ အမနာပေါ. တေနာဟ ‘‘အပ္ပိယအမနာပသဒ္ဒမေဝါ’’တိ. သမ္မာပဋိပတ္တိယာ ဝိသေသတော သုဋ္ဌု ဂတာတိ သုဂတာ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ. တေ အပဒါယန္တိ သောဓေန္တိ သတ္တသန္တာနံ ဧတေဟီတိ သုဂတာပဒါနာနိ၊ တိဿော သိက္ခာ. ယသ္မာ တာဟိ တေ ‘‘သုဂတာ’’တိ လက္ခီယန္တိ၊ တာ စ တေသံ ဩဝါဒဘူတာ၊ တသ္မာ ‘‘သုဂတလက္ခဏေသူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယဒိ တာ သုဂတဿ လက္ခဏဘူတာ၊ သာသနဘူတာ စ၊ ကထံ ပနေသ ပါထိကပုတ္တော တတ္ထ တာသု သိက္ခာသု ဇီဝတိ၊ ကော တဿ တာဟိ သမ္ဗန္ဓောတိ အာဟ ‘‘ဧတဿ ဟီ’’တိအာဒိ. သမ္ဗုဒ္ဓါနံ ဒေမာတိ ဒေန္တီတိ ဗုဒ္ဓသညာယ ဒေန္တီတိ အဓိပ္ပါယော. တေန ဧသ။ပေ။ ဇီဝတိ နာမ န သုဂတနွယအဇ္ဈုပဂမနတော. ‘‘တထာဂတေ’’တိအာဒိ ဧကတ္တေ ပုထုဝစနန္တိ အာဟ ‘‘တထာဂတ’’န္တိအာဒိ. ဗဟုဝစနံ ဧဝ ဂရုသ္မိံ ဧကသ္မိမ္ပိ ဗဟုဝစနပ္ပယောဂတော ဧကဝစနံ ဝိယ ဝုတ္တံ ဝစနဝိပလ္လာသေန.

၂၉. သမေက္ခိတွာတိ သမံ ကတွာ မိစ္ဆာဒဿနေန အပေက္ခိတွာ၊ တံ ပန အပေက္ခနံ တထာ မညနမေဝါတိ အာဟ ‘‘မညိတွာ’’တိ. ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တံ သမေက္ခနမ္ပိ မညနံ ဧဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘အမညီတိ ပုန အမညိတ္ထာ’’တိ၊ တေန အပရာပရံ တဿ မညနပ္ပဝတ္တိံ ဒဿေတိ. ဘေရဏ္ဍကရဝံ ကောသတိ ဝိက္ကောသတီတိ ကောတ္ထု.

၃၀. တေ တေ ပါဏေ ဗျာပါဒေန္တော ဃသတီတိ ဗျဂ္ဃေါတိ ဣမိနာ နိဗ္ဗစနေန ‘‘ဗျဂ္ဃေါ’’တိ မိဂရာဇဿပိ သိယာ နာမန္တိ အာဟ ‘‘ဗျဂ္ဃေါတိ မညတီတိ သီဟောဟမသ္မီတိ မညတီ’’တိ. ယဒိပိ ယထာဝုတ္တနိဗ္ဗစနဝသေန သီဟောပိ ‘‘ဗျဂ္ဃေါ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ၊ ဗျဂ္ဃ-သဒ္ဒေါ ပန မိဂရာဇေ ဧဝ နိရုဠှောတိ ဒဿေန္တော ‘‘သီဟေန ဝါ’’တိအာဒိမာဟ.

၃၁. သီဟေန ဝိစရိတဝနေ သံဝဍ္ဎတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘မဟာဝနေ သုညဝနေ ဝိဝဍ္ဎော’’တိ.

၃၄. ကိလေသဗန္ဓနာတိ တဏှာဗန္ဓနတော. တဏှာဗန္ဓနဉှိ ထိရံ ဒဠှဗန္ဓနံ ဒုမ္မောစနီယံ. ယထာဟ –

‘‘သာရတ္တရတ္တာ မဏိကုဏ္ဍလေသု၊

ပုတ္တေသု ဒါရေသု စ ယာ အပေက္ခာ၊

ဧတံ ဒဠှံ ဗန္ဓနမာဟု ဓီရာ၊

ဩဟာရိနံ သိထိလံ ဒုပ္ပမုဉ္စ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၃၄၆၊ ဇာ. ၁.၂.၁၀၂)၊

ကိလေသဗန္ဓနာတိ ဝါ ဒသဝိဓသံယောဇနတော. မဟာဝိဒုဂ္ဂံ နာမ စတ္တာရော ဩဃာ မဟန္တံ ဇလဝိဒုဂ္ဂံ ဝိယ အနုပစိတကုသလသမ္ဘာရေဟိ ဒုဂ္ဂမဋ္ဌေန.

အဂ္ဂညပညတ္တိကထာဝဏ္ဏနာ

၃၆. ဣမဿ ပဒဿ. ဣဒံ နာမ လောကဿ အဂ္ဂန္တိ ဇာနိတဗ္ဗံ၊ တံ အဂ္ဂညံ၊ သော ပန လောကဿ ဥပ္ပတ္တိက္ကမော ပဝတ္တိ ပဝေဏီ စာတိ အာဟ ‘‘လောကုပ္ပတ္တိစရိယဝံသ’’န္တိ. သမ္မာသမ္ဗောဓိတော ဥတ္တရိတရံ နာမ ကိဉ္စိ နတ္ထိ ပဇာနိတဗ္ဗေသု၊ တံ ပန ကောဋိံ ကတွာ ဒဿေန္တော ‘‘ယာဝ သဗ္ဗညုတညာဏာ ပဇာနာမီ’’တိ အာဟ. ‘‘မမ ပဇာနနာ’’တိ အဿာဒေန္တော တဏှာဝသေန၊ ‘‘အဟံ ပဇာနာမီ’’တိ အဘိနိဝိသန္တော ဒိဋ္ဌိဝသေန၊ ‘‘သုဋ္ဌု ပဇာနာမိ သမ္မာ ပဇာနာမီ’’တိ ပဂ္ဂဏှန္တော မာနဝသေန န ပရာမသာမီတိ ယောဇနာ. ‘‘ပစ္စတ္တညေဝါ’’တိ ပဒံ ‘‘နိဗ္ဗုတိ ဝိဒိတာ’’တိ ပဒဒွယေနာပိ ယောဇေတဗ္ဗံ ‘‘ပစ္စတ္တံယေဝ ဥပ္ပါဒိတာ နိဗ္ဗုတိ စ ပစ္စတ္တံယေဝ ဝိဒိတာ’’တိ၊ သယမ္ဘုဉာဏေန နိဗ္ဗတ္တိတာ နိဗ္ဗုတိ သယမေဝ ဝိဒိတာတိ အတ္ထော. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ပစ္စတ္တ’’န္တိ ပဒံ ဝိဝိဓဝိဘတ္တိကံ ဟုတွာ အာဝုတ္တိနယေန အာဝတ္တတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘အတ္တနာယေဝ အတ္တနီ’’တိ ဝုတ္တံ. အဝိဒိတနိဗ္ဗာနာတိ အပ္ပဋိလဒ္ဓနိဗ္ဗာနာ မိစ္ဆာပဋိပန္နတ္တာ. ပဇာနနမ္ပိ ဟိ တဒဓိဂမဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတိ ဣဋ္ဌဘာဝေန ပဝတ္တတီတိ အယော၊ သုခံ. တပ္ပဋိက္ခေပေန အနယော၊ ဒုက္ခံ. တဒေဝ ဟိတသုခဿ ဗျသနတော ဗျသနံ.

၃၇. တံ ဒဿေန္တောတိ ဘဂဝါပိ ‘‘အညတိတ္ထိယော တတ္ထ သာရသညီ’’တိ တံ ဒဿေန္တော. အာဓိပစ္စဘာဝေနာတိ အာဓိပစ္စသဘာဝေန. ယဿ အာစရိယဝါဒဿ ဝသေန ပုရိသော ‘‘အာစရိယော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ သော အာစရိယဝါဒေါ အာစရိယဘာဝေါတိ အာဟ ‘‘အာစရိယဘာဝံ အာစရိယဝါဒ’’န္တိ. ဧတ္ထာတိ အာစရိယဝါဒေ. ဣတိ ကတွာတိ ဣမိနာ ကာရဏေန. သောတိ အာစရိယဝါဒေါ. ‘‘အဂ္ဂညံ’’ တွေဝ ဝုတ္တော အဂ္ဂညဝိသယတ္တာ. ကေန ဝိဟိတန္တိ ကေန ပကာရေန ဝိဟိတံ. တေနာဟ ‘‘ကေန ဝိဟိတံ ကိန္တိ ဝိဟိတ’’န္တိ. ဗြဟ္မဇာလေတိ ဗြဟ္မဇာလသံဝဏ္ဏနာယံ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၈). တတ္ထ ဟိ ဝိတ္ထာရတော ဝုတ္တဝိဓိံ ဣဓ အတိဒိသတိ၊ ပါဠိ ပန တတ္ထ စေဝ ဣဓ စ ဧကသဒိသာ ဝါတိ.

၄၁. ခိဍ္ဍာ ပဒေါသိကာ မူလဘူတာ ဧတ္ထ သန္တီတိ ခိဍ္ဍာပဒေါသိကံ၊ အာစရိယကံ. တေနေဝါဟ ‘‘ခိဍ္ဍာပဒေါသိကမူလက’’န္တိ. မနောပဒေါသိကန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော.

၄၇. ယေန ဝစနေန အဗ္ဘာစိက္ခန္တိ၊ တဿ အဝိဇ္ဇမာနတာ နာမ အတ္ထဝသေနေဝါတိ အာဟ ‘‘အသံဝိဇ္ဇမာနဋ္ဌေနာ’’တိ. တုစ္ဆာ၊ မုသာတိ စ ကရဏတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနန္တိ အာဟ ‘‘တုစ္ဆေန၊ မုသာဝါဒေနာ’’တိ. ဝစနဿ အန္တောသာရံ နာမ အဝိပရီတော အတ္ထောတိ တဒဘာဝေနာဟ ‘‘အန္တောသာရဝိရဟိတေနာ’’တိ. အဘိအာစိက္ခန္တီတိ အဘိဘဝိတွာ ဃဋ္ဋေန္တာ ကထေန္တိ၊ အက္ကောသန္တီတိ အတ္ထော. ဝိပရီတသညောတိ အယာထာဝသညော. သုဘံ ဝိမောက္ခန္တိ ‘‘သုဘ’’န္တိ ဝုတ္တဝိမောက္ခံ. ဝဏ္ဏကသိဏန္တိ သုနီလကသုပီတကာဒိဝဏ္ဏကသိဏံ. သဗ္ဗန္တိ ယံ သုဘံ၊ အသုဘဉ္စ ဝဏ္ဏကသိဏံ၊ တဉ္စ သဗ္ဗံ. န အသုဘန္တိ အသုဘမ္ပိ ‘‘အသုဘ’’န္တိ တသ္မိံ သမယေ န သဉ္ဇာနာတိ၊ အထ ခေါ ‘‘သုဘံ’’ တွေဝ သဉ္ဇာနာတီတိ အတ္ထော. ဝိပရီတာ အယာထာဝဂါဟိတာယ၊ အယာထာဝဝါဒိတာယ စ.

၄၈. ယသ္မာ သော ပရိဗ္ဗာဇကော အဝိဿဋ္ဌမိစ္ဆာဂါဟိတာယ သမ္မာ အပ္ပဋိပဇ္ဇိတုကာမော သမ္မာပဋိပန္နံ ဝိယ မံ သမဏော ဂေါတမော၊ ဘိက္ခဝေါ စ သဉ္ဇာနန္တူတိ အဓိပ္ပါယေန ‘‘တထာ ဓမ္မံ ဒေသေတု’’န္တိအာဒိမာဟ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘မယာ ဧတဿ။ပေ။ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. မမ္မန္တိ မမ္မပ္ပဒေသံ ပီဠာဇနနဋ္ဌာနံ. သုဋ္ဌူတိ သက္ကစ္စံ. ယထာ န ဝိနဿတိ၊ ဧဝံ အနုရက္ခ.

ဝါသနာယာတိ ကိလေသက္ခယာဝဟာယ ပဋိပတ္တိယာ ဝါသနာယ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

ပါထိကသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ.

၂. ဥဒုမ္ဗရိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

နိဂြောဓပရိဗ္ဗာဇကဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၄၉. ဥဒုမ္ဗရိကာယာတိ သမ္ဗန္ဓေ သာမိဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ဥဒုမ္ဗရိကာယ ဒေဝိယာ သန္တကေ ပရိဗ္ဗာဇကာရာမေ’’တိ. ‘‘ဥဒုမ္ဗရိကာယ’’န္တိ ဝါ ပါဌော၊ တထာ သတိ အဓိကရဏေ ဧတံ ဘုမ္မံ. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော ဥဒုမ္ဗရိကာယ ရညော ဒေဝိယာ နိဗ္ဗတ္တိတော အာရာမော ဥဒုမ္ဗရိကာ၊ တဿံ ဥဒုမ္ဗရိကာယံ. တေနာဟ ‘‘ဥဒုမ္ဗရိကာယ ဒေဝိယာ သန္တကေ’’တိ. တာယ ဟိ နိဗ္ဗတ္တိတော တဿာ သန္တကော. ဝရဏာဒိပါဌဝသေန စေတ္ထ နိဗ္ဗတ္တတ္ထဗောဓကဿ သဒ္ဒဿ အဒဿနံ. သန္ဓာနောတိ ဘိန္နာနမ္ပိ တေသံ သန္ဓာပနေန ‘‘သန္ဓာနော’’တိ ဧဝံ လဒ္ဓနာမော. သံဝဏ္ဏိတောတိ ပသံသိတော. ဣရိယတီတိ ပဝတ္တတိ. အရိယေန ဉာဏေနာတိ ကိလေသေဟိ အာရကတ္တာ အရိယေန လောကုတ္တရေန ဉာဏေန. အရိယာယ ဝိမုတ္တိယာတိ သုဝိသုဒ္ဓါယ လောကုတ္တရဖလဝိမုတ္တိယာ.

ဒိဝါ-သဒ္ဒေါ ဒိန-သဒ္ဒေါ ဝိယ ဒိဝသပရိယာယော၊ တဿ ဝိသေသနဘာဝေန ဝုစ္စမာနော ဒိဝါ-သဒ္ဒေါ သဝိသေသံ ဒိဝသဘာဂံ ဒီပေတီတိ အာဟ ‘‘ဒိဝသဿ ဒိဝါ’’တိအာဒိ. ယသ္မာ သမာပန္နဿ စိတ္တံ နာနာရမ္မဏတော ပဋိသံဟတံ ဟောတိ၊ ဈာနသမင်္ဂီ စ ပဝိဝေကူပဂမနေန သင်္ဂဏိကာဘာဝတော ဧကာကိယာယ နိလီနော ဝိယ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘တတော တတော။ပေ။ ဂတော’’တိ. မနော ဘဝန္တိ မနသော ဝိဝဋ္ဋနိဿိတံ ဝဍ္ဎိံ အာဝဟန္တီတိ မနောဘာဝနိယာတိ အာဟ ‘‘မနဝဍ္ဎကာန’’န္တိအာဒိ. ဥန္နမတိ န သင်္ကုစတိ၊ အလီနဉ္စ ဟောတီတိ အတ္ထော.

၅၁. ယာဝတာတိ ယာဝန္တောတိ အယမေတ္ထ အတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ယတ္တကာ’’တိ. တေသန္တိ နိဒ္ဓါရဏေ သာမိဝစနံ. နိဒ္ဓါရဏဉ္စ ကေနစိ ဝိသေသေန ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ. ယေဟိ စ ဂုဏဝိသေသေဟိ သမန္နာဂတာ ဘဂဝတော သာဝကာ ဥပါသကာ ရာဇဂဟေ ပဋိဝသန္တိ၊ အယဉ္စ တေဟိ သမန္နာဂတောတိ ဣမံ ဝိသေသံ ဒီပေတုံ ‘‘တေသံ အဗ္ဘန္တရော’’တိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘ဘဂဝတော ကိရာ’’တိအာဒိ.

၅၂. တေသန္တိ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ. ကထာယာတိ တိရစ္ဆာနကထာယ. ဒဿနေနာတိ ဒိဋ္ဌိဒဿနေန. အာကပ္ပေနာတိ ဝေသေန. ကုတ္တေနာတိ ကိရိယာယ. အာစာရေနာတိ အညမညသ္မိံ အာစရိတဗ္ဗအာစာရေန. ဝိဟာရေနာတိ ရတ္တိန္ဒိဝံ ဝိဟရိတဗ္ဗဝိဟရဏေန. ဣရိယာပထေနာတိ ဌာနာဒိဣရိယာပထေန. အညာကာရတာယ အညတိတ္ထေ နိယုတ္တာတိ အညတိတ္ထိယာ. သင်္ဂန္တွာ သမာဂန္တွာ ရာသီ ဟုတွာ ပရေဟိ နိသိန္နဋ္ဌာနေ. အရညာနိ စ တာနိ ဝနပတ္ထာနိ စာတိ အရညဝနပတ္ထာနိ. တတ္ထ ယံ အရညကင်္ဂနိပ္ဖါဒကံ အာရညကာနံ၊ တံ ‘‘အရည’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝနပတ္ထန္တိ ဂါမန္တံ အတိက္ကမိတွာ မနုဿာနံ အနုပစာရဋ္ဌာနံ၊ ယတ္ထ န ကသီယတိ န ဝပ္ပီယတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ဝနပတ္ထန္တိ ဒူရာနမေတံ သေနာသနာနံ အဓိဝစန’’န္တိ ‘‘ဝနပတ္ထန္တိ ဝနသဏ္ဍာနမေတံ သေနာသနာနံ၊ ဝနပတ္ထန္တိ ဘီသနကာနမေတံ၊ ဝနပတ္ထန္တိ သလောမဟံသာနမေတံ၊ ဝနပတ္ထန္တိ ပရိယန္တာနမေတံ ဝနပတ္ထန္တိ န မနုဿူပစာရာနမေတံ သေနာသနာနံ အဓိဝစန’’န္တိ (ဝိဘ. ၅၃၁). တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဂါမူပစာရတော မုတ္တာနီ’’တိအာဒိ. ပန္တာနီတိ ပရိယန္တာနိ အတိဒူရာနိ. တေနာဟ ‘‘ဒူရတရာနီ’’တိအာဒိ. ဝိဟာရူပစာရေနာတိ ဝိဟာရဿ ဥပစာရပ္ပဒေသေန. အဒ္ဓိကဇနဿာတိ မဂ္ဂဂါမိနော ဇနဿ. မန္ဒသဒ္ဒါနီတိ ဥစ္စာသဒ္ဒမဟာသဒ္ဒါဘာဝတော တနုသဒ္ဒါနိ. မနုဿေဟိ သမာဂမ္မ ဧကဇ္ဈံ ပဝတ္တိတသဒ္ဒေါ နိဂ္ဃေါသော၊ တဿ ယသ္မာ အတ္ထော ဒုဗ္ဗိဘာဝိတော ဟောတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘အဝိဘာဝိတတ္ထေန နိဂ္ဃေါသေနာ’’တိ. ဝိဂတဝါတာနီတိ ဝိဂတသဒ္ဒါနိ. ‘‘ရဟဿ ကရဏဿ ယုတ္တာနီ’’တိ ဣမိနာပိ တေသံ ဌာနာနံ အရညလက္ခဏယုတ္တတံ၊ ဇနဝိဝိတ္တတံ၊ ဝနဝိဝိတ္တမေဝ စ ဝိဘာဝေတိ၊ တထာ ‘‘ဧကီဘာဝဿ အနုရူပါနီ’’တိ ဣမိနာ.

၅၃. ကေနာတိ ဟေတုမှိ၊ သဟယောဂေ စ ကရဏဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ကေန ကာရဏေန ကေန ပုဂ္ဂလေန သဒ္ဓိ’’န္တိ. ဧကောပိ ဟိ ဝိဘတ္တိနိဒ္ဒေသော အနေကတ္ထဝိဘာဝနော ဟောတိ၊ တထာ တဒ္ဓိတတ္ထပဒသမာဟာရေတိ.

သံသန္ဒနန္တိ အာလာပသလ္လာပဝသေန ကထာသံသန္ဒနံ. ဉာဏဗျတ္တဘာဝန္တိ ဗျတ္တဉာဏဘာဝံ၊ သော ပန ပရဿ ဝစနေ ဥတ္တရဒါနဝသေန၊ ပရေန ဝါ ဝုတ္တဥတ္တရေ ပစ္စုတ္တရဒါနဝသေန သိယာတိ အာဟ ‘‘ဥတ္တရပစ္စုတ္တရနယေနာ’’တိ. ယော ဟိ ပရဿ ဝစနံ တိပုက္ခလေန နယေန ရူပေတိ၊ တထာ ပရဿ ရူပနဝစနံ ဇာတိဘာဝံ အာပါဒေတိ၊ တဿ တာဒိသံ ဝစနသဘာဝံ ဉာဏဝေယျတ္တိယံ ဝိဘာဝေတိ ပါကဋံ ကရောတီတိ. သုညာဂါရေသု နဋ္ဌာတိ သုညာဂါရေသု နိဝါသေသု နဋ္ဌာ ဝိနဋ္ဌာ အဘာဝံ ဂတာ. နာဿ ပညာ နဿေယျ တေဟိ တေဟိ ကတပုစ္ဆနပဋိပုစ္ဆနနိမိတ္တံ နာနာပဋိဘာနုပ္ပတ္တိယာ ဝိသာရမာပန္နံ ပုစ္ဆိတံ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတုံ အသမတ္ထတာယ. ဩရောဓေယျာမာတိ နိရုဿာဟံ ဝိယ ကရောန္တာ အဝရောဓေယျာမ၊ တံ ပရဿ ဩရောဓနံ ဝါဒဇာလေန ဝိနန္ဓနံ ဝိယ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဝိနန္ဓေယျာမာ’’တိ. တဒတ္ထံ တေန တုစ္ဆကုမ္ဘိနိဒဿနံ ကတံ၊ တံ ဗျတိရေကမုခေန ဒဿေတုံ ‘‘ပူရိတဃဋော ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ဗလံ ဒီပေန္တောတိ အဘူတမေဝ အတ္တနော ဉာဏဗလံ ပကာသေန္တော. အသမ္ဘိန္နန္တိ ဇာတိသမ္ဘေဒါဘာဝေန အသမ္ဘိန္နံ. အညဇာတိသမ္ဘေဒေ သတိ အဿတရဿ အဿဿ ဇာတဘာဝေါ ဝိယ သီဟဿပိ သီဟထာမာဘာဝေါ သိယာတိ အာဟ ‘‘အသမ္ဘိန္နကေသရသီဟ’’န္တိ. ဌာနသော ဝါတိ တင်္ခဏေ ဧဝ.

၅၄. ‘‘သုမာဂဓာ နာမ နဒီ’’တိ ကေစိ၊ တံ မိစ္ဆာတိ ဒဿေန္တော ‘‘သုမာဂဓာ နာမ ပေါက္ခရဏီ’’တိ ဝတွာ တဿာ ပေါက္ခရဏိဘာဝဿ သုတ္တန္တရေ အာဂတတံ ဒဿေတုံ ‘‘ယဿာ တီရေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. မောရာနံ နိဝါပေါ ဧတ္ထာတိ မောရနိဝါပေါ. ဗျဓိကရဏာနမ္ပိ ဟိ ပဒါနံ ဗာဟိရတ္ထသမာသော ဟောတိယေဝ ယထာ ‘‘ဥရသိလောမော’’တိ. အထ ဝါ နိဝုတ္ထံ ဧတ္ထာတိ နိဝါပေါ၊ မောရာနံ နိဝါပေါ မောရနိဝါပေါ၊ မောရာနံ နိဝါပဒိန္နဋ္ဌာနံ. တေနာဟ ‘‘ယတ္ထ မောရာန’’န္တိအာဒိ. ယသ္မာ နိဂြောဓော တပေါဇိဂုစ္ဆဝါဒေါ၊ သာသနေ စ ဘိက္ခူ အတ္တကိလမထာနုယောဂံ ဝဇ္ဇေတွာ ဘာဝနာနုယောဂေန ပရမဿာသပ္ပတ္တေ ဝိဟရန္တေ ပဿတိ၊ တသ္မာ ‘‘ကထံ နု ခေါ သမဏော ဂေါတမော ကာယကိလမထေန ဝိနာဝ သာဝကေ ဝိနေတီ’’တိ သဉ္ဇာတသန္ဒေဟော ‘‘ကော နာမ သော’’တိအာဒိနာ ဘဂဝန္တံ ပုစ္ဆိ. အဿသတိ အနုသင်္ကိတပရိသင်္ကိတော ဟောတိ ဧတေနာတိ အဿာသော၊ ပီတိသောမနဿန္တိ အာဟ ‘‘အဿာသပ္ပတ္တာတိ တုဋ္ဌိပ္ပတ္တာ သောမနဿပ္ပတ္တာ’’တိ. အဓိကော သေဋ္ဌော အာသယော နိဿယော အဇ္ဈာသယောတိ အာဟ ‘‘ဥတ္တမနိဿယဘူတ’’န္တိ. အာဒိဘူတံ ပုရာတနံ သေဋ္ဌစရိယံ အာဒိဗြဟ္မစရိယံ၊ လောကုတ္တရမဂ္ဂန္တိ အတ္ထော. တထာ ဟေသ သဗ္ဗဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓသာဝကေဟိ တေနေဝ အာကာရေန အဓိဂတော. တေနာဟ ‘‘ပုရာဏ။ပေ။ အရိယမဂ္ဂ’’န္တိ. တထာ ဟိ တံ ဘဂဝါ ‘‘အဒ္ဒသ ပုရာဏံ မဂ္ဂံ ပုရာဏမဉ္ဇသ’’န္တိ အဝေါစ. ပူရေတွာ ဘာဝနာပါရိပူရိဝသေန. ‘‘ပူရေတွာ’’တိ ဝါ ဣဒံ ‘‘အဇ္ဈာသယံ အာဒိဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ ဧတ္ထ ပါဌသေသောတိ ဝဒန္တိ. ‘‘အဇ္ဈာသယံ အာဒိဗြဟ္မစရိယံ ပဋိဇာနန္တိ အဿာသပ္ပတ္တာ’’တိ ဧဝံ ဝါ ဧတ္ထ ယောဇနာ.

တပေါဇိဂုစ္ဆာဝါဒဝဏ္ဏနာ

၅၅. ပကတာ ဟုတွာ ဝိစ္ဆိန္နာ ဝိပ္ပကတာတိ အာဟ ‘‘အနိဋ္ဌိတာဝ ဟုတွာ ဌိတာ’’တိ.

၅၆. ဝီရိယေန ပါပဇိဂုစ္ဆနဝါဒေါတိ လူခပဋိပတ္တိသာဓနေန ဝီရိယေန အတ္တတဏှာဝိနောဒနဝသေန ပါပကဿ ဇိဂုစ္ဆနဝါဒေါ. ဇိဂုစ္ဆတီတိ ဇိဂုစ္ဆော၊ တဗ္ဘာဝေါ ဇေဂုစ္ဆံ၊ အဓိကံ ဇေဂုစ္ဆံ အဓိဇေဂုစ္ဆံ၊ အတိဝိယ ပါပဇိဂုစ္ဆနံ၊ တသ္မိံ အဓိဇေဂုစ္ဆေ. ကာယဒဠှီဗဟုလံ တပတီတိ တပေါ၊ အတ္တကိလမထာနုယောဂဝသေန ပဝတ္တံ ဝီရိယံ၊ တေန ကာယဒဠှီဗဟုလတာနိမိတ္တဿ ပါပဿ ဇိဂုစ္ဆနံ၊ ဝိရဇ္ဇနမ္ပိ တပေါဇိဂုစ္ဆာတိ အာဟ ‘‘ဝီရိယေန ပါပဇိဂုစ္ဆာ’’တိ. ဃာသစ္ဆာဒနသေနာသနတဏှာဝိနောဒနမုခေန အတ္တသ္နေဟဝိရဇ္ဇနန္တိ အတ္ထော. ဥပရိ ဝုစ္စမာနေသု နာနာကာရေသု အစေလကာဒိဝတေသု ဧကဇ္ဈံ သမာဒိန္နာနံ ပရိသောဓနမေဝေတ္ထ ပါရိပူရဏံ၊ န သဗ္ဗေသံ အနဝသေသတော သမာဒါနံ တဿ အသမ္ဘဝတောတိ အာဟ ‘‘ပရိပုဏ္ဏာတိ ပရိသုဒ္ဓါ’’တိ. ပရိသောဓနဉ္စ နေသံ သကသမယသိဒ္ဓေန နယေန ပဋိပဇ္ဇနမေဝ. ဝိပရိယာယေန အပရိသုဒ္ဓတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၅၇. ‘‘ဧကံ ပဉှမ္ပိ န ကထေတီ’’တိ ပဌမံ အတ္တနာ ပုစ္ဆိတပဉှဿ အကထိတတ္တာ ဝုတ္တံ.

တပနိဿိတကောတိ အတ္တကိလမထာနုယောဂသင်္ခါတံ တပံ နိဿာယ သမာဒါယ ဝတ္တနကော. သီဟနာဒေတိ သီဟနာဒသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ. ယသ္မာ တတ္ထ ဝိတ္ထာရိတနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာနိ၊ တသ္မာ တဿာ အတ္ထပ္ပကာသနာယ ဝုတ္တနယေနပိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

ဥပက္ကိလေသဝဏ္ဏနာ

၅၈. ‘‘သမ္မာ အာဒိယတီ’’တိ ဝတွာ သမ္မာ အာဒိယနဉ္စဿ ဒဠှဂ္ဂါဟော ဧဝါတိ အာဟ ‘‘ဒဠှံ ဂဏှာတီ’’တိ. ‘‘သာသနာဝစရေနာပိ ဒီပေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧကစ္စော ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ၊ တေန ဓုတင်္ဂဓရတာမတ္တေန အတ္တမနတာ၊ ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပတာ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ ဥပက္ကိလေသောတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ၊ န ယထာဝုတ္တတပသမာဒါနဓုတင်္ဂဓရတာနံ သတိပိ အနိယျာနိကတ္တေ သဒိသတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

‘‘ဒုဝိဓဿာပီတိ ‘အတ္တမနော ဟောတိ ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပေါ’တိ စ ဧဝံ ဥပက္ကိလေသဘေဒေန ဝုတ္တဿ ဒုဝိဓဿာပိ တပဿိနော’’တိ ကေစိ. ယသ္မာ ပန အဋ္ဌကထာယံ သာသနိကဝသေနာပိ အတ္ထော ဒီပိတော၊ တသ္မာ ဗာဟိရကဿ၊ သာသနိကဿ စာတိ ဧဝံ ဒုဝိဓဿာပိ တပဿိနောတိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တထာ စေဝ ဟိ ဥပရိပိ အတ္ထဝဏ္ဏနံ ဝက္ခတီတိ. ဧတ္တာဝတာတိ ယဒိဒံ ‘‘ကော အညော မယာ သဒိသော’’တိ ဧဝံ အတိမာနဿ၊ အနိဋ္ဌိတကိစ္စဿေဝ စ ‘‘အလမေတ္တာဝတာ’’တိ ဧဝံ အတိမာနဿ စ ဥပ္ပါဒနံ၊ ဧတ္တာဝတာ.

ဥက္ကံသတီတိ ဥက္ကဋ္ဌံ ကရောတိ. ဥက္ခိပတီတိ အညေသံ ဥပရိ ခိပတိ၊ ပဂ္ဂဏှာတီတိ အတ္ထော. ပရံ သံဟာရေတီတိ ပရံ သံဟရံ နိဟီနံ ကရောတိ. အဝက္ခိပတီတိ အဓော ခိပတိ၊ အဝမညတီတိ အတ္ထော.

မာနမဒကရဏေနာတိ မာနသင်္ခါတဿ မဒဿ ကရဏေန ဥပ္ပါဒနေန. မုစ္ဆိတော ဟောတီတိ မုစ္ဆာပန္နော ဟောတိ၊ သာ ပန မုစ္ဆာပတ္တိ အဘိဇ္ဈာသီလဗ္ဗတပရာမာသကာယဂန္ထေဟိ ဂဓိတစိတ္တတာ၊ တတ္ထ စ အတိလဂ္ဂဘာဝေါတိ အာဟ ‘‘ဂဓိတော အဇ္ဈောသန္နော’’တိ. ပမဇ္ဇနဉ္စေတ္ထ ပမဇ္ဇနမေဝါတိ အာဟ ‘‘ပမာဒမာပဇ္ဇတီ’’တိ. ကေဝလံ ဓုတင်္ဂသုဒ္ဓိကော ဟုတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ အနနုယုဉ္ဇန္တော တာယ ဧဝ ဓုတင်္ဂသုဒ္ဓိကတာယ အတ္တုက္ကံသနာဒိဝသေန ပဝတ္တေယျာတိ ဒဿေတုံ ‘‘သာသနေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘ဓုတင်္ဂမေဝ။ပေ။ ပစ္စေတီ’’တိ.

၅၉. တေယေဝ ပစ္စယာ. သုဋ္ဌု ကတွာ ပဋိသင်္ခရိတွာ လဒ္ဓါတိ အာဒရဂါရဝယောဂေန သက္ကစ္စံ အဘိသင်္ခရိတွာ ဒါနဝသေန ဥပနယဝသေန လဒ္ဓါ. ဝဏ္ဏဘဏနန္တိ ဂုဏကိတ္တနံ. အဿာတိ တပဿိနော.

၆၀. ဝေါဒါသန္တိ ဗျာသနံ၊ ဝိဘဇ္ဇနန္တိ အတ္ထော. တံ ပနေတ္ထ ဝိဘဇ္ဇနံ ဒွိဓာ ဣစ္ဆိတန္တိ အာဟ ‘‘ဒွေဘာဂံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ. ဒွေ ဘာဂေ ကရောတိ ရုစ္စနာရုစ္စနဝသေန. ဂေဓဇာတောတိ သဉ္ဇာတဂေဓော. မုစ္ဆနံ နာမ သတိဝိပ္ပဝါသေနေဝ ဟောတိ၊ န သတိယာ သတီတိ အာဟ ‘‘သမုဋ္ဌဿတီ’’တိ. အာဒီနဝမတ္တမ္ပီတိ ဂဓိတာဒိဘာဝေန ပရိဘောဂေ အာဒီနဝမတ္တမ္ပိ န ပဿတိ. မတ္တညုတာတိ ပရိဘောဂေ မတ္တညုတာ. ပစ္စဝေက္ခဏပရိဘောဂမတ္တမ္ပီတိ ပစ္စဝေက္ခဏမတ္တေန ပရိဘောဂမ္ပိ ဧကဝါရံ ပစ္စဝေက္ခိတွာပိ ပရိဘုဉ္ဇနမ္ပိ န ကရောတိ.

၆၁. ဝိစက္ကသဏ္ဌာနာတိ ဝိပုလတမစက္ကသဏ္ဌာနာ. သဗ္ဗဿ ဘုဉ္ဇနတော အယောကူဋသဒိသာ ဒန္တာ ဧဝ ဒန္တကူဋံ.အပသာဒေတီတိ ပသာဒေတိ. အစေလကာဒိဝသေနာတိ အစေလကဝတာဒိဝသေန. လူခါဇီဝိန္တိ သလ္လေခပဋိပတ္တိယာ လူခဇီဝိကံ.

၆၂. တပံ ကရောတီတိ ဘာဝနာမနသိကာရလက္ခဏံ တပံ စရတိ စရန္တော ဝိယ ဟောတိ. စင်္ကမံ ဩတရတိ ဘာဝနံ အနုယုဉ္ဇန္တော ဝိယ. ဝိဟာရင်္ဂဏံ သမ္မဇ္ဇတိ ဝတ္တပဋိပတ္တိံ ပူရေန္တော ဝိယ.

‘‘အာဒဿယမာနော’’တိ ဝါ ပါဌော.

ကိဉ္စိ ဝဇ္ဇန္တိ ကိဉ္စိ ကာယိကံ ဝါ ဝါစသိကံ ဝါ ဒေါသံ. ဒိဋ္ဌိဂတန္တိ ဝိပရီတဒဿနံ. အရုစ္စမာနန္တိ အတ္တနော သိဒ္ဓန္တေ ပဋိက္ခိတ္တဘာဝေန အရုစ္စမာနံ. ရုစ္စတိ မေတိ ‘‘ကပ္ပတိ မေ’’တိ ဝဒတိ. အနုဇာနိတဗ္ဗန္တိ တစ္ဆာဝိပရီတဘူတဘာဝေန ‘‘ဧဝမေတ’’န္တိ အနုဇာနိတဗ္ဗံ. သဝနမနောဟာရိတာယ ‘‘သာဓု သုဋ္ဌူ’’တိ အနုမောဒိတဗ္ဗံ.

၆၃. ကုဇ္ဈနသီလတာယ ကောဓနော. ဝုတ္တလက္ခဏော ဥပနာဟော ဧတဿ အတ္ထီတိ ဥပနာဟီ. ဧဝံဘူတော စ တံသမင်္ဂီ ဟောတီတိ ‘‘သမန္နာဂတော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧသ နယော ဣတော ပရေသုပိ.

အယံ ပန ဝိသေသော – ဣဿတိ ဥသူယတီတိ ဥဿုကီ. သဌနံ အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနံ သဌော၊ သော ဧတဿ အတ္ထီတိ သဌော. သန္တဒေါသပဋိစ္ဆာဒနသဘာဝါ မာယာ၊ မာယာ ဧတဿ အတ္ထီတိ မာယာဝီ. ဂရုဋ္ဌာနိယာနမ္ပိ ပဏိပါတာကရဏလက္ခဏံ ထမ္ဘနံ ထဒ္ဓံ၊ တမေတ္ထ အတ္ထီတိ ထဒ္ဓေါ. ဂုဏေဟိ သမာနံ၊ အဓိကဉ္စ အတိက္ကမိတွာ နိဟီနံ ကတွာ မညနသီလတာယ အတိမာနီ. အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနတ္ထိကတာသင်္ခါတာ ပါပါ လာမကာ ဣစ္ဆာ ဧတဿာတိ ပါပိစ္ဆော. မိစ္ဆာ ဝိပရီတာ ဒိဋ္ဌိ ဧတဿာတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော. ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စံ၊ မောဃမည’’န္တိ (မ. နိ. ၁၈၇၊ ၂၀၂၊ ၄၂၇၊ ၃.၂၇၊ ၂၉၊ ဥဒါ. ၅၅၊ မဟာနိ. ၂၀၊ နေတ္တိ. ၅၈) ဧဝံ အတ္တနာ အတ္တာဘိနိဝိဋ္ဌတာယ သတာ ဒိဋ္ဌိ သန္ဒိဋ္ဌိ၊ တမေဝ ပရာမသတီတိ သန္ဒိဋ္ဌိပရာမာသီ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘သယံ ဒိဋ္ဌိ သန္ဒိဋ္ဌီ’’တိ ဝတ္ထုဝသေန အတ္ထော ဝုတ္တော. အာ ဗာဠှံ ဝိယ ဓီယတီတိ အာဓာနန္တိ အာဟ ‘‘ဒဠှံ သုဋ္ဌု ဌပိတ’’န္တိ. ယထာဂဟိတံ ဂါဟံ ပဋိနိဿဇ္ဇနသီလော ပဋိနိဿဂ္ဂီ၊ တပ္ပဋိက္ခေပေန ဒုပ္ပဋိနိဿဂ္ဂီ. ပဋိသေဓတ္ထော ဟိ အယံ ဒု-သဒ္ဒေါ ယထာ ‘‘ဒုပ္ပညော၊ (မ. နိ. ၁.၄၄၉) ဒုဿီလော’’တိ (အ. နိ. ၅.၂၁၃၊ ၁၀.၇၅၊ ပါရာ. ၁၉၅၊ ဓ. ပ. ၃၀၈) စ.

ပရိသုဒ္ဓပပဋိကပ္ပတ္တကထာဝဏ္ဏနာ

၆၄. ဣဓ နိဂြောဓ တပဿီတိ ယထာနုက္ကန္တံ ပုရိမပါဠိံ နိဂမနဝသေန ဧကဒေသေန ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘ဧဝံ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ. ဂဟိတလဒ္ဓိန္တိ ‘‘အစေလကာဒိဘာဝေါ သေယျော၊ တေန စ သံသာရသုဒ္ဓိ ဟောတီ’’တိ ဧဝံ ဂဟိတလဒ္ဓိံ. ရက္ခိတံ တပန္တိ တာယ လဒ္ဓိယာ သမာဒိယိတွာ ရက္ခိတံ အစေလကဝတာဒိတပံ. ‘‘သဗ္ဗမေဝ သံကိလိဋ္ဌ’’န္တိ ဣမိနာ ယံ ဝက္ခတိ ပရိသုဒ္ဓပါဠိဝဏ္ဏနာယံ ‘‘လူခတပဿိနော စေဝ ဓုတင်္ဂဓရဿ စ ဝသေန ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၆၄)၊ တဿ ပရိကပ္ပိတရူပဿ လူခဿ တပဿိနောတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယောတိ ဒဿေတိ. ‘‘ပရိသုဒ္ဓပါဠိဒဿနတ္ထ’’န္တိ စ ဣမိနာ တိတ္ထိယာနံ ဝသေန ပါဠိ ယေဝေတ္ထ လဗ္ဘတိ၊ န ပန တဒတ္ထောတိ ဒဿေတိ. ဝုတ္တဝိပက္ခဝသေနာတိ ဝုတ္တဿ အတ္ထဿ ပဋိပက္ခဝသေန၊ ပဋိက္ခေပဝသေနာတိ အတ္ထော. တသ္မိံ ဌာနေတိ ဟေတုအတ္ထေ ဘုမ္မန္တိ တဿ ဟေတုအတ္ထေန ကရဏဝစနေန အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ဧဝံ သော တေနာ’’တိအာဒိမာဟ. ဥတ္တရိ ဝါယမမာနောတိ ယထာသမာဒိန္နေဟိ ဓုတဓမ္မေဟိ အပရိတုဋ္ဌော၊ အပရိယောသိတသင်္ကပ္ပေါ စ ဟုတွာ ဥပရိ ဘာဝနာနုယောဂဝသေန သမ္မာဝါယာမံ ကရောန္တော.

၆၉. ဣတော ပရန္တိ ဣတော ယထာဝုတ္တနယတော ပရံ. အဂ္ဂဘာဝံ ဝါ သာရဘာဝံ ဝါတိ တပေါဇိဂုစ္ဆာယ အဂ္ဂဘာဝံ ဝါ သာရဘာဝံ ဝါ အဇာနန္တော. ‘‘အယမေဝဿ အဂ္ဂဘာဝေါ သာရဘာဝေါ’’တိ မညမာနော ‘‘အဂ္ဂပ္ပတ္တာ၊ သာရပ္ပတ္တာ စာ’’တိ အာဟ.

ပရိသုဒ္ဓတစပ္ပတ္တာဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၇၀. ယမနံ သံယမနံ ယာမော၊ ဟိံသာဒီနံ အကရဏဝသေန စတုဗ္ဗိဓော ယာမောဝ စာတုယာမော၊ သော ဧဝ သံဝရော၊ တေန သံဝုတော ဂုတ္တသဗ္ဗဒွါရော စာတုယာမသံဝရသံဝုတော. တေနာဟ ‘‘စတုဗ္ဗိဓေန သံဝရေန ပိဟိတော’’တိ. အတိပါတနံ ဟိံသနန္တိ အာဟ ‘‘ပါဏံ န ဟနတီ’’တိ. လောဘစိတ္တေန ဘာဝိတံ သမ္ဘာဝိတန္တိ ကတွာ ဘာဝိတံ နာမ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ. အယဉ္စ တေသု တေသံယေဝ သမုဒါစာရော မဂ္ဂေါဋ္ဌာပကံ ဝိယာတိ အာဟ ‘‘တေသံ သညာယာ’’တိ.

ဧတန္တိ အဘိဟရဏံ၊ ဟီနာယ အနာဝတ္တနဉ္စ. တေနာဟ ‘‘သော အဘိဟရတီတိ အာဒိလက္ခဏ’’န္တိ. အဘိဟရတီတိ အဘိဗုဒ္ဓိံ နေတိ. တေနာဟ ‘‘ဥပရူပရိ ဝဍ္ဎေတီ’’တိ. စက္ကဝတ္တိနာပိ ပဗ္ဗဇိတဿ အဘိဝါဒနာဒိ ကရီယတေဝါတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ သေဋ္ဌာ ဂုဏဝိသေသယောဂတော၊ ဒေါသဝိရဟိတတော စ၊ ယတော သာ ပဏ္ဍိတပညတ္တာ ဝုတ္တာ. ဂိဟိဘာဝေါ ပန နိဟီနော တဒုဘယာဘာဝတောတိ အာဟ ‘‘ဟီနာယ ဂိဟိဘာဝတ္ထာယာ’’တိ.

၇၁. တစပ္ပတ္တာတိ တစံ ပတ္တာ၊ တစသဒိသာ ဟောတီတိ အတ္ထော.

၇၄. တိတ္ထိယာနံ ဝသေနာတိ တိတ္ထိယာနံ သမယဝသေန. နေသန္တိ တိတ္ထိယာနံ. တန္တိ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ. သီလသမ္ပဒါတိ သဗ္ဗာကာရသမ္ပန္နံ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ. တစသာရသမ္ပတ္တိတောတိ တစတပေါဇိဂုစ္ဆာယာသာရသမ္ပတ္တိတော. ဝိသေသဘာဝန္တိ ဝိသေသသဘာဝံ.

အစေလကပါဠိမတ္တမ္ပီတိ အစေလကပါဠိအာဂတတ္ထမတ္တမ္ပိ နတ္ထိ၊ တသ္မာ မယံ အနဿာမ ဝိနဋ္ဌာတိ အတ္ထော. အ-ကာရော ဝါ နိပါတမတ္တံ၊ နဿာမာတိ ဝိနဿာမ. ကုတော ပရိသုဒ္ဓပါဠီတိ ကုတော ဧဝ အမှေသု ပရိသုဒ္ဓပါဠိအာဂတပဋိပတ္တိ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. သုတိဝသေနာပီတိ သောတပထာဂမနမတ္တေနာပိ န ဇာနာမ.

နိဂြောဓဿပဇ္ဈာယနဝဏ္ဏနာ

၇၅. အဿာတိ သန္ဓာနဿ ဂဟပတိဿ. ကက္ခဠန္တိ ဖရုသံ. ဒုရာသဒဝစနန္တိ အဝတ္တဗ္ဗဝစနံ. ယသ္မာ ဖရုသဝစနံ ယံ ဥဒ္ဒိဿ ပယုတ္တံ၊ တသ္မိံ ခမာပိတေ ခမာပကဿ ပဋိပါကတိကံ ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘အယံ မယီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

၇၆. ဗောဓတ္ထာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ၊ န အတ္တနော ဗုဒ္ဓဘာဝဃောသနတ္ထာယ. ဝါဒတ္ထာယာတိ ပရဝါဒဘဉ္ဇနဝါဒတ္ထာယ. ရာဂါဒိသမနတ္ထာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ၊ န အန္တေဝါသိကမျတာယ. ဩဃနိတ္ထရဏတ္ထာယာတိ စတုရောဃနိတ္ထရဏတ္ထာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ သဗ္ဗသော ဩရပါရာတိဏ္ဏမာဝဟတ္တာ ဒေသနာယ. သဗ္ဗကိလေသပရိနိဗ္ဗာနတ္ထာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ ကိလေသာနံ လေသေနပိ ဒေသနာယ အပရာမဋ္ဌဘာဝတော.

ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနာဒိဝဏ္ဏနာ

၇၇. ဣဒံ သဗ္ဗမ္ပီတိ သတ္တဝဿတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ‘‘သတ္တာဟ’’န္တိ ပဒံ၊ ဣဒံ သဗ္ဗမ္ပိ ဝစနံ. အသဌော ပန အမာယာဝီ ဥဇုဇာတိကော တိက္ခပညော ဥဂ္ဃဋိတညူတိ အဓိပ္ပါယော. သော ဟိ တံမုဟုတ္တေနေဝ အရဟတ္တံ ပတ္တုံ သက္ခိဿတီတိ. ဝင်္ကဝင်္ကောတိ ကာယဝင်္ကာဒီဟိပိ ဝင်္ကေဟိ ဝင်္ကော ဇိမှော ကုဋိလော. ‘‘သဌံ ပနာဟံ အနုသာသိတုံ န သက္ကောမီ’’တိ န ဣဒံ ဘဂဝါ ကိလာသုဘာဝေနေဝ ဝဒတိ၊ အထ ခေါ တဿ အဘာဇနဘာဝေနေဝ.

၇၈. ပကတိယာ အာစရိယောတိ ယော ဧဝ တုမှာကံ ဣတော ပုဗ္ဗေ ပကတိယာ အာစရိယော အဟောသိ၊ သော ဧဝ ဣဒါနိပိ ပုဗ္ဗာစိဏ္ဏဝသေန အာစရိယော ဟောတု၊ န မယံ တုမှေ အန္တေဝါသိကေ ကာတုကာမာတိ အဓိပ္ပါယော. န မယံ တုမှာကံ ဥဒ္ဒေသေန အတ္ထိကာ၊ ဓမ္မတန္တိ မေဝ ပန တုမှေ ဉာပေတုကာမမှာတိ အဓိပ္ပါယော. အာဇီဝတောတိ ဇီဝိကာယ ဝုတ္တိတော. အကုသလာတိ ကောဋ္ဌာသံ ပတ္တာတိ အကုသလာတိ တံ တံ ကောဋ္ဌာသတံယေဝ ဥပဂတာ. ကိလေသဒရထသမ္ပယုတ္တာတိ ကိလေသဒရထသဟိတာ တံသမ္ဗန္ဓနတော. ဇာတိဇရာမရဏာနံ ဟိတာတိ ဇာတိဇရာမရဏိယာ. သံကိလေသော ဧတ္ထ အတ္ထိ၊ သံကိလေသေ ဝါ နိယုတ္တာတိ သံကိလေသိကာ. ဝေါဒါနံ ဝုစ္စတိ ဝိသုဒ္ဓိ၊ တဿ ပစ္စယဘူတတ္တာ ဝေါဒါနိယာ. တထာဘူတာ စေတေ ဝေါဒါပေန္တီတိ အာဟ ‘‘သတ္တေ ဝေါဒါပေန္တီ’’တိ. သိခါပ္ပတ္တာ ပညာယ ပါရိပူရိဝေပုလ္လတာ မဂ္ဂဖလဝသေနေဝ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာတိ အာဟ ‘‘မဂ္ဂပညာ။ပေ။ ဝေပုလ္လတ’’န္တိ. ဥဘောပိ ဝါ ဧတာနိ ပါရိပူရိဝေပုလ္လာနိ. ယာ ဟိ တဿ ပါရိပူရီ၊ သာ ဧဝ ဝေပုလ္လတာတိ. တတောတိ သံကိလေသဓမ္မပ္ပဟာနဝေါဒါနဓမ္မာဘိဗုဒ္ဓိဟေတု.

၇၉. ‘‘ယထာ မာရေနာ’’တိ နယိဒံ နိဒဿနဝသေန ဝုတ္တံ၊ အထ ခေါ တထာဘာဝကထနမေဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘မာရော ကိရာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အထာတိ မာရေန တေသံ ပရိယုဋ္ဌာနပ္ပတ္တိတော ပစ္ဆာ အညာသီတိ ယောဇနာ. ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ ပဂေဝ န အညာသီတိ? အနာဝဇ္ဇိတတ္တာ. မာရံ ပဋိဗာဟိတွာတိ မာရေန တေသု ကတံ ပရိယုဋ္ဌာနံ ဝိဓမေတွာ၊ န တေသံ သတိ ပယောဇနေ ဗုဒ္ဓါနံ ဒုက္ကရံ. သောတိ မဂ္ဂဖလုပ္ပတ္တိဟေတု. တေသံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ.

ဖုဋ္ဌာတိ ပရိယုဋ္ဌာနဝသေန ဖုဋ္ဌာ. ယတြာတိ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မန္တိ အာဟ ‘‘ယေသူ’’တိ. အညာဏတ္ထန္တိ အာဇာနနတ္ထံ၊ ဥပသဂ္ဂမတ္တဉ္စေတ္ထ အာ-ကာရောတိ အာဟ ‘‘ဇာနနတ္ထ’’န္တိ၊ ဝီမံသနတ္ထန္တိ အတ္ထော. စိတ္တံ နုပ္ပန္နန္တိ ‘‘ဇာနာမ တာဝဿ ဓမ္မ’’န္တိ အာဇာနနတ္ထံ ‘‘ဗြဟ္မစရိယံ စရိဿာမာ’’တိ ဧကသ္မိံ ဒိဝသေ ဧကဝါရမ္ပိ တေသံ စိတ္တံ နုပ္ပန္နံ. သတ္တာဟော ပန ဝုစ္စမာနော ဧတေသံ ကိံ ကရိဿတီတိ ယောဇနာ. သတ္တာဟံ ပူရေတုန္တိ သတ္တာဟံ ဗြဟ္မစရိယံ ပူရေတုံ၊ ဗြဟ္မစရိယဝသေန ဝါ သတ္တာဟံ ပူရေတုန္တိ အတ္ထော. ပရဝါဒဘိန္ဒနန္တိ ပရဝါဒမဒ္ဒနံ. သကဝါဒသမုဿာပနန္တိ သကဝါဒပဂ္ဂဏှနံ. ဝါသနာယာတိ သစ္စသမ္ပဋိဝေဓဝါသနာယ. နေသန္တိ စ ပကရဏဝသေန ဝုတ္တံ. တဒညေသမ္ပိ ဟိ ဘဂဝတော သမ္မုခါ၊ ပရမ္ပရာယ စ ဒေဝမနုဿာနံ သုဏန္တာနံ ဝါသနာယ ပစ္စယော ဧဝါတိ. ယံ ပနေတ္ထ အတ္ထတော န ဝိဘတ္တံ၊ တံ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

ဥဒုမ္ဗရိကသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ.

၃. စက္ကဝတ္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

အတ္တဒီပသရဏတာဝဏ္ဏနာ

၈၀. ဥတ္တာနံ ဝုစ္စတိ ပါကဋံ၊ တပ္ပဋိက္ခေပေန အနုတ္တာနံ အပါကဋံ၊ ပဋိစ္ဆန္နံ၊ အပစုရံ၊ ဒုဝိညေယျဉ္စ. အနုတ္တာနာနံ ပဒါနံ ဝဏ္ဏနာ အနုတ္တာနပဒဝဏ္ဏနာ. ဥတ္တာနပဒဝဏ္ဏနာယ ပယောဇနာဘာဝတော အနုတ္တာနဂ္ဂဟဏံ. ‘‘မာတုလာ’’တိ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန လဒ္ဓနာမော ဧကော ရုက္ခော၊ တဿာ အာသန္နပ္ပဒေသေ မာပိတတ္တာ နဂရမ္ပိ ‘‘မာတုလာ’’ တွေဝ ပညာယိတ္ထ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘မာတုလာယန္တိ ဧဝံ နာမကေ နဂရေ’’တိ. အဝိဒူရေတိ တဿ နဂရဿ အဝိဒူရေ.

ကာမဉ္စေတ္ထ သုတ္တေ ‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရာဇာ ဒဠှနေမိ နာမ အဟောသီ’’တိအာဒိနာ အတီတဝံသဒီပိကာ ကထာ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ အာဂတာ၊ ‘‘အဍ္ဎတေယျဝဿသတာယုကာနံ မနုဿာနံ ဝဿသတာယုကာ ပုတ္တာ ဘဝိဿန္တီ’’တိအာဒိနာ ပန သဝိသေသံ အနာဂတတ္ထပဋိသံယုတ္တာ ကထာ အာဂတာတိ ဝုတ္တံ ‘‘အနာဂတဝံသဒီပိကာယ သုတ္တန္တကထာယာ’’တိ. အနာဂတတ္ထဒီပနဉှိ အစ္ဆရိယံ၊ တတ္ထာပိ အနာဂတဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပဋိပတ္တိကိတ္တနံ အစ္ဆရိယတမံ. သမာဂမေနာတိ သန္နိပါတေန.

‘‘ဘတ္တဂ္ဂံ အမနာပ’’န္တိအာဒိ ကေဝလံ တေသံ ပရိဝိတက္ကမတ္တံ. အမနာပန္တိ အမနုညံ. ဗုဒ္ဓေသု ကတော အပ္ပကောပိ အပရာဓော အပ္ပကော ကာရော ဝိယ ဂရုတရဝိပါကောတိ အာဟ ‘‘ဗုဒ္ဓေဟိ သဒ္ဓိံ။ပေ။ သဒိသံ ဟောတီ’’တိ. တတြာတိ တသ္မိံ မာတုလနဂရဿ သမီပေ၊ တဿံ ဝါ ပရိသာယံ.

အတ္တဒီပါတိ ဧတ္ထ ကာမံ ယော ပရော န ဟောတိ၊ သော အတ္တာတိ သသန္တာနော ‘‘အတ္တာ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ ဟိတသုခေသိဘာဝေန ပန အတ္တနိဗ္ဗိသေသတ္တာ ဓမ္မော ဣဓ ‘‘အတ္တာ’’တိ အဓိပ္ပေတော. တေနာဟ ‘‘အတ္တာ နာမ လောကိယလောကုတ္တရော ဓမ္မော’’တိ. ဒွိဓာ အာပေါ ဂတော ဧတ္ထာတိ ဒီပေါ၊ ဩဃေန အနဇ္ဈောတ္ထတော ဘူမိဘာဂေါ. ဣဓ ပန ကာမောဃာဒီဟိ အနဇ္ဈောတ္ထရဏီယတ္တာ ဒီပေါ ဝိယာတိ ဒီပေါ၊ အတ္တာ ဒီပေါ ပတိဋ္ဌာ ဧတေသန္တိ အတ္တဒီပါ. တေနာဟ ‘‘အတ္တာနံ ဒီပ’’န္တိအာဒိ. ဒီပဘာဝေါ စေတ္ထ ပဋိသရဏတာတိ အာဟ ‘‘ဣဒံ တဿေဝ ဝေဝစန’’န္တိ. အညသရဏပဋိက္ခေပဝစနန္တိ အညသရဏဘာဝပဋိက္ခေပဝစနံ. ဣဒဉှိ န အညံ သရဏံ ကတွာ ဝိဟရဏဿေဝ ပဋိက္ခေပဝစနံ၊ အထ ခေါ အညဿ သရဏသဘာဝဿေဝ ပဋိက္ခေပဝစနံ တပ္ပဋိက္ခေပေ စ တေန ဣတရဿာပိ ပဋိက္ခေပသိဒ္ဓိတော. တေနာဟ ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိ. ဣဒါနိ တမေဝတ္ထံ သုတ္တန္တရေန သာဓေတုံ ‘‘ဝုတ္တမ္ပိ စေတ’’န္တိအာဒိ. ယဒိ ဧတ္ထ ပါကတိကော အတ္တာ ဣစ္ဆိတော၊ ကထံ တဿ ဒီပသရဏဘာဝေါ၊ တသ္မာ အဓိပ္ပါယိကော ဧတ္ထ အတ္တာ ဘဝေယျာတိ ပုစ္ဆတိ ‘‘ကော ပနေတ္ထ အတ္တာ နာမာ’’တိ. ဣတရော ယထာဓိပ္ပေတံ အတ္တာနံ ဒဿေန္တော ‘‘လောကိယလောကုတ္တရော ဓမ္မော’’တိ. ဒုတိယဝါရောပိ ပဌမဝါရဿေဝ ပရိယာယဘာဝေန ဒေသိတောတိ ဒဿေတုံ ‘‘တေနာဟာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ဂေါစရေတိ ဘိက္ခူနံ ဂေါစရဋ္ဌာနဘူတေ. တေနာဟ ‘‘စရိတုံ ယုတ္တဋ္ဌာနေ’’တိ. သကေတိ ကထံ ပနာယံ ဘိက္ခူနံ သကောတိ အာဟ ‘‘ပေတ္တိကေ ဝိသယေ’’တိ. ပိတိတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓတော အာဂတတ္တာ ‘‘အယံ တုမှာကံ ဂေါစရော’’တိ တေန ဥဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ ပေတ္တိကေ ဝိသယေတိ. စရန္တန္တိ သာမိအတ္ထေ ဥပယောဂဝစနန္တိ အာဟ ‘‘အယမေဝတ္ထော’’တိ၊ စရန္တာနန္တိ စ အတ္ထော၊ တေနာယံ ဝိဘတ္တိဝိပလ္လာသေနပိ ဝစနဝိပလ္လာသေနပီတိ ဒဿေတိ. ကိလေသမာရဿ ဩတာရာလာဘေနေဝ ဣတရမာရာနမ္ပိ ဩတာရာလာဘော ဝေဒိတဗ္ဗော. အယံ ပနတ္ထောတိ ဂေါစရေ စရဏံ သန္ဓာယာဟ၊ ဝတ္ထု ပန ဗျတိရေကမုခေန အာဂတံ.

သကုဏေ ဟန္တီတိ သကုဏဂ္ဃိ၊ မဟာသေနသကုဏော. အဇ္ဈပ္ပတ္တာတိ အဘိဘဝနဝသေန ပတ္တာ ဥပဂတာ. န မျာယန္တိ မေ အယံ သကုဏဂ္ဃိ နာလံ အဘဝိဿ. နင်္ဂလကဋ္ဌကရဏန္တိ နင်္ဂလေန ကသိတပ္ပဒေသော. လေဍ္ဍုဋ္ဌာနန္တိ လေဍ္ဍူနံ ဥဋ္ဌပိတဋ္ဌာနံ. သကေ ဗလေတိ အတ္တနော ဗလဟေတု. အပတ္ထဒ္ဓါတိ အဝဂါဠှတ္ထမ္ဘာ သဉ္ဇာတတ္ထမ္ဘာ. အဿရမာနာတိ အဝှါယန္တီ.

မဟန္တံ လေဍ္ဍုန္တိ နင်္ဂလေန ဘိန္နဋ္ဌာနေ သုက္ခတာယ တိခိဏသိင်္ဂအယောဃနသဒိသံ မဟန္တံ လေဍ္ဍုံ. အဘိရုဟိတွာတိ တဿ အဓောဘာဂေန အတ္တနာ ပဝိသိတွာ နိလီနယောဂ္ဂပ္ပဒေသံ သလ္လက္ခေတွာ တဿုပရိ စင်္ကမန္တော အဿရမာနော အဋ္ဌာသိ. ‘‘ဧဟိ ခေါ’’တိအာဒိ တဿ အဿရမာနာကာရဒဿနံ. သန္နယှာတိ ဝါတဂ္ဂဟဏဝသေန ဥဘော ပက္ခေ သမံ ဌပေတွာ. ပစ္စုပါဒီတိ ပါဝိသိ. တတ္ထေဝါတိ ယတ္ထ ပုဗ္ဗေ လာပေါ ဌိတော၊ တတ္ထေဝ လေဍ္ဍုမှိ. ဥရန္တိ အတ္တနော ဥရပ္ပဒေသံ. ပစ္စတာဠေသီတိ ပတိ အတာဠေသိ သာရမ္ဘဝသေန ဝေဂေန ဂန္တွာ ပဟရဏတော ဝိဓာရေန္တီ ပတာဠေသိ. အာရမ္မဏန္တိ ပစ္စယံ. ‘‘အဝသရ’’န္တိ ကေစိ.

‘‘ကုသလာန’’န္တိ ဧဝံ ပဝတ္တာယ ဒေသနာယ ကော အနုသန္ဓိ? ယထာအနုသန္ဓိ ဧဝ. အာဒိတော ဟိ ‘‘အတ္တဒီပါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိဟရထာ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၃.၈၀) ယေဝ အတ္တဓမ္မပရိယာယေန လောကိယလောကုတ္တရဓမ္မာ ဂဟိတာ၊ တေ ယေဝေတ္ထ ကုသလဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတာတိ. အနဝဇ္ဇလက္ခဏာနန္တိ အဝဇ္ဇပဋိပက္ခသဘာဝါနံ. ‘‘အဝဇ္ဇရဟိတသဘာဝါန’’န္တိ ကေစိ. တတ္ထ ပုရိမေ အတ္ထဝိကပ္ပေ ဝိပါကဓမ္မဓမ္မာ ဧဝ ဂဟိတာ၊ ဒုတိယေ ပန ဝိပါကဓမ္မာပိ. ယဒိ ဧဝံ၊ ကထံ တေသံ သမာဒါယ ဝတ္တနန္တိ? န ခေါ ပနေတံ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ‘‘ဝိပါကဓမ္မာ သီလာဒိ ဝိယ သမာဒါယ ဝတ္တိတဗ္ဗာ’’တိ. သမာဒါနန္တိ ပန အတ္တနော သန္တာနေ သမ္မာ အာဒါနံ ပစ္စယဝသေန ပဝတ္တိ ယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိပါကဓမ္မာ ဟိ ပစ္စယဝိသေသေဟိ သတ္တသန္တာနေ သမ္မဒေဝ အာဟိတာ အာယုအာဒိသမ္ပတ္တိဝိသေသဘူတာ ဥပရူပရိကုသလဝိသေသုပ္ပတ္တိယာ ဥပနိဿယာ ဟောန္တီတိ ဝဒန္တိ. ပုညံ ပဝဍ္ဎတီတိ ဧတ္ထ ပုညန္တိ ဥတ္တရပဒလောပေနာယံ နိဒ္ဒေသောတိ အာဟ ‘‘ပုညဖလံ ဝဍ္ဎတီ’’တိ. ပုညဖလန္တိ စ ဧကဒေသသရူပေကသေသေန ဝုတ္တံ ‘‘ပုညဉ္စ ပုညဖလဉ္စ ပုညဖလ’’န္တိ အာဟ ‘‘ဥပရူပရိ ပုညမ္ပိ ပုညဝိပါကောပိ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ.

‘‘မာတာပိတူန’’န္တိအာဒိ နိဒဿနမတ္တံ၊ တသ္မာ အညမ္ပိ ဧဝရူပံ ဟေတူပနိဿယံ ကုသလံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သိနေဟဝသေနာတိ ဥပနိဿယဘူတဿ သိနေဟဿ ဝသေန၊ န သမ္ပယုတ္တဿ. န ဟိ သိနေဟသမ္ပယုတ္တံ နာမ ကုသလံ အတ္ထိ. မုဒုမဒ္ဒဝစိတ္တန္တိ မေတ္တာဝသေန အတိဝိယ မဒ္ဒဝန္တံ စိတ္တံ. ယထာ မတ္ထကပ္ပတ္တံ ဝဋ္ဋဂါမိကုသလံ ဒဿေတုံ ‘‘မာတာပိတူနံ ။ပေ။ မုဒုမဒ္ဒဝစိတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ မတ္ထကပ္ပတ္တမေဝ ဝိဝဋ္ဋဂါမိကုသလံ ဒဿေတုံ ‘‘စတ္တာရော သတိ။ပေ။ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ’’တိ ဝုတ္တံ. တဒညေပိ ပန ဒါနသီလာဒိဓမ္မာ ဝဋ္ဋဿ ဥပနိဿယဘူတာ ဝဋ္ဋဂါမိကုသလံ ဝိဝဋ္ဋဿ ဥပနိဿယဘူတာ ဝိဝဋ္ဋဂါမိကုသလန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပရိယောသာနန္တိ ဖလဝိသေသာဝဟတာယ ဖလဒါယ ကောဋိ သိခါပ္ပတ္တိ၊ ဒေဝလောကေ စ ပဝတ္တိသိရိဝိဘဝေါတိ ပရိယောသာနံ ‘‘မနုဿလောကေ’’တိ ဝိသေသိတံ၊ မနုဿလောကဝသေနေဝ စာယံ ဒေသနာ အာဂတာတိ. မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနသမ္ပတ္တိ ပရိယောသာနန္တိ ယောဇနာ. ဝိဝဋ္ဋဂါမိကုသလဿ ဝိပါကံ သုတ္တပရိယောသာနေ ဒဿိဿတိ ‘‘အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သင်္ခေါ နာမ ရာဇာ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၃.၁၀၈).

ဒဠှနေမိစက္ကဝတ္တိရာဇကထာဝဏ္ဏနာ

၈၁. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ‘‘ကုသလာနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာန’’န္တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၃.၁၁၀) သုတ္တဒေသနာယ အာရဒ္ဓဋ္ဌာနေ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋဂါမိဘာဝေန သာဓာရဏေ ကုသလဂ္ဂဟဏေ. တတ္ထ ဝဋ္ဋဂါမိကုသလာနုသန္ဓိဝသေန ‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ ဘိက္ခဝေ’’တိ ဒေသနံ အာရဘိ၊ အာရဘန္တော စ ဒေသိယမာနမတ္တံ. ဓမ္မပဋိဂ္ဂါဟကာနံ ဘိက္ခူနံ သင်္ခေပတော ဧဝံ ဒီပေတွာ အာရဘီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ၊ ပဌမံ တထာ အဒီပေန္တောပိ ဘဂဝါ အတ္ထတော ဒီပေတိ ဝိယာတိ အဓိပ္ပါယော.

၈၂. ဤသကမ္ပီတိ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ. အဝသက္ကိတန္တိ ဩဂတဘဋ္ဌံ. နေမိအဘိမုခန္တိ နေမိပ္ပဒေသဿ သမ္မုခါ. ဗန္ဓိံသု စက္ကရတနဿ ဩသက္ကိတာနောသက္ကိတဘာဝံ ဇာနိတုံ. တဒေတန္တိ ယထာဝုတ္တဋ္ဌာနာ စဝနံ. အတိဗလဝဒေါသေတိ ရညော ဗလဝတိ အနတ္ထေ ဥပဋ္ဌိတေ သတိ.

အပ္ပမတ္တောတိ ရညော အာဏာယ ပမာဒံ အကရောန္တော.

ဧကသမုဒ္ဒပရိယန္တမေဝါတိ ဇမ္ဗုဒီပမေဝ သန္ဓာယ ဝဒတိ. သော ဥတ္တရတော အဿကဏ္ဏပဗ္ဗတေန ပရိစ္ဆိန္နံ ဟုတွာ အတ္တာနံ ပရိက္ခိပိတွာ ဌိတဧကသမုဒ္ဒပရိယန္တော. ပုညိဒ္ဓိဝသေနာတိ စက္ကဝတ္တိဘာဝါဝဟာယ ပုညိဒ္ဓိယာ ဝသေန.

၈၃. ဧဝံ ကတွာတိ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ. သုကတံ ကမ္မန္တိ ဒသကုသလကမ္မပထမေဝ ဝဒတိ.

‘‘ဒသဝိဓံ၊ ဒွါဒသဝိဓ’’န္တိ စ ဝုတ္တဝိဘာဂေါ ပရတော အာဂမိဿတိ. ပူရေန္တေနေဝါတိ ပူရေတွာ ဌိတေနေဝ. နိဒ္ဒေါသေတိ စက္ကဝတ္တိဝတ္တဿ ပဋိပက္ခဘူတာနံ ဒေါသာနံ အပဂမနေ နိဒ္ဒေါသေ. စက္ကဝတ္တီနံ ဝတ္တေတိ စက္ကဝတ္တိရာဇူဟိ ဝတ္တိတဗ္ဗဝတ္တေ. ဘာဝိနိ ဘူတေ ဝိယ ဟိ ဥပစာရော ယထာ ‘‘အဂမာ ရာဇဂဟံ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ (သု. နိ. ၄၁၀). အဓိဂတစက္ကဝတ္တိဘာဝါပိ ဟိ တေ တတ္ထ ဝတ္တန္တေဝါတိ တထာ ဝုတ္တံ.

စက္ကဝတ္တိအရိယဝတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၄. အညထာ ဝတ္တိတုံ အဒေန္တော သော ဓမ္မော အဓိဋ္ဌာနံ ဧတဿာတိ တဒဓိဋ္ဌာနံ၊ တေန တဒဓိဋ္ဌာနေန စေတသာ. သက္ကရောန္တောတိ အာဒရကိရိယာဝသေန ကရောန္တော. တေနာဟ ‘‘ယထာ’’တိအာဒိ. ဂရုံ ကရောန္တောတိ ပါသာဏစ္ဆတ္တံ ဝိယ ဂရုကရဏဝသေန ဂရုံ ကရောန္တော. တေနေဝါဟ ‘‘တသ္မိံ ဂါရဝုပ္ပတ္တိယာ’’တိ. မာနေန္တောတိ သမ္ဘာဝနာဝသေန မနေန ပိယာယန္တော. တေနာဟ ‘‘တမေဝါ’’တိအာဒိ. ဧဝံ ပူဇယတော အပစာယတော ဧဝဉ္စ ယထာဝုတ္တသက္ကာရာဒိသမ္ဘဝေါတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘တံ အပဒိသိတွာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဓမ္မာဓိပတိဘူတော အာဂတဘာဝေနာ’’တိ ဣမိနာ ယထာဝုတ္တဓမ္မဿ ဇေဋ္ဌကဘာဝေန ပုရိမပုရိမတရအတ္တဘာဝေသု သက္ကစ္စ သမုပစိတဘာဝံ ဒဿေတိ. ‘‘ဓမ္မဝသေနေဝ သဗ္ဗကိရိယာနံ ကရဏေနာ’’တိ ဧတေန ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ယထာဝုတ္တဓမ္မနိန္နပေါဏပဗ္ဘာရဘာဝံ ဒဿေတိ. အဿာတိ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိယာ. ပရံ ရက္ခန္တော အညံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိအနတ္ထတော ရက္ခန္တော တေနေဝ ပရတ္ထသာဓနေန ခန္တိအာဒိဂုဏေန အတ္တာနံ တတော ဧဝ ရက္ခတိ. မေတ္တစိတ္တတာတိ မေတ္တစိတ္တတာယ. နိဝါသနပါရုပနဂေဟာဒီနံ သီတုဏှာဒိပဋိဗာဟနေန အာဝရဏံ. အန္တော ဇနသ္မိန္တိ အဗ္ဘန္တရဘူတေ ပုတ္တဒါရာဒိဇနေ.

‘‘သီလသံဝရေ ပတိဋ္ဌာပေဟီ’’တိ ဣမိနာ ရက္ခံ ဒဿေတိ၊ ‘‘ဝတ္ထဂန္ဓမာလာဒီနိ ဒေဟီ’’တိ ဣမိနာ အာဝရဏံ၊ ဣတရေန ဂုတ္တိံ. ဘတ္တဝေတနသမ္ပဒါနေနပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန သီလသံဝရေ ပတိဋ္ဌာပနာဒီနိ သမ္ပိဏ္ဍေတိ. ဧသေဝ နယော ဣတော ပရေသုပိ ပိ-သဒ္ဒဂ္ဂဟဏေသု. နိဂမော နိဝါသော ဧတေသန္တိ နေဂမာ၊ ဧဝံ ဇာနပဒါတိ အာဟ ‘‘နိဂမဝါသိနော’’တိအာဒိ.

နဝဝိဓာ မာနမဒါတိ ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိအာဒိ (သံ. နိ. ၄.၁၀၈၊ ဓ. သ. ၁၁၂၁၊ ဝိဘ. ၈၆၆၊ မဟာနိ. ၂၁၊ ၁၇၈) နယပ္ပဝတ္တိယာ နဝဝိဓာ မာနသင်္ခါတာ မဒါ. မာနော ဧဝ ဟေတ္ထ ပမဇ္ဇနာကာရေန ပဝတ္တိယာ မာနမဒေါ. သောဘနေ ကာယိကဝါစသိကကမ္မေ ရတောတိ သူရတော ဥ-ကာရဿ ဒီဃံ ကတွာ၊ တဿ ဘာဝေါ သောရစ္စံ၊ ကာယိကဝါစသိကော အဝီတိက္ကမော၊ သဗ္ဗံ ဝါ ကာယဝစီသုစရိတံ. သုဋ္ဌု ဩရတောတိ သောရတော၊ တဿ ဘာဝေါ သောရစ္စံ၊ ယထာဝုတ္တမေဝ သုစရိတံ. ရာဂါဒီနန္တိ ရာဂဒေါသမောဟမာနာဒီနံ. ဒမနာဒီဟီတိ ဒမနသမနပရိနိဗ္ဗာပနေဟိ. ဧကမတ္တာနန္တိ ဧကံ စိတ္တံ၊ ဧကစ္စံ အတ္တနော စိတ္တန္တိ အတ္ထော. ရာဂါဒီနဉှိ ပုဗ္ဗဘာဂိယံ ဒမနာဒိပစ္စေကံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ၊ န မဂ္ဂက္ခဏေ ဝိယ ဧကဇ္ဈံ ပဋိသင်္ခါနမုခေန ပဇဟနတော. ဧကမတ္တာနန္တိ ဝါ ဝိဝေကဝသေန ဧကံ ဧကာကိနံ အတ္တာနံ. ကာလေ ကာလေတိ တေသံ သန္တိကံ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗေ ကာလေ ကာလေ.

ဣဓ ဌတွာတိ ‘‘ဣဒံ ခေါ၊ တာတ၊ တ’’န္တိ ဧဝံ နိဂမနဝသေန ဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဌတွာ. ဝတ္တန္တိ အရိယစက္ကဝတ္တိဝတ္တံ. သမာနေတဗ္ဗန္တိ ‘‘ဒသဝိဓံ၊ ဒွါဒသဝိဓ’’န္တိ စ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တဂဏနာယ စ သမာနံ ကာတဗ္ဗံ အနူနံ အနဓိကံ ကတွာ ဒဿေတဗ္ဗံ. အဓမ္မရာဂဿာတိ အယုတ္တဋ္ဌာနေ ရာဂဿ. ဝိသမလောဘဿာတိ ယုတ္တဋ္ဌာနေပိ အတိဝိယ ဗလဝဘာဝေန ပဝတ္တလောဘဿ.

စက္ကရတနပါတုဘာဝဝဏ္ဏနာ

၈၅. ဝတ္တမာနဿာတိ ပရိပုဏ္ဏေ စက္ကဝတ္တိဝတ္တေ ဝတ္တမာနဿ၊ နော အပရိပုဏ္ဏေတိ အာဟ ‘‘ပူရေတွာ ဝတ္တမာနဿာ’’တိ. ကိတ္တာဝတာ ပနဿ ပါရိပူရီ ဟောတီတိ? တတ္ထ ‘‘ကတာဓိကာရဿ တာဝ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေန ဒွါဒသဟိပိ သံဝစ္ဆရေဟိ ပူရတိ၊ ပဉ္စဝီသတိယာ၊ ပညာသာယ ဝါ သံဝစ္ဆရေဟိ. အယဉ္စ ဘေဒေါ ဓမ္မစ္ဆန္ဒဿပိ တိက္ခမဇ္ဈမုဒုတာဝသေန၊ ဣတရဿ တတော ဘိယျောပီ’’တိ ဝဒန္တိ.

ဒုတိယာဒိစက္ကဝတ္တိကထာဝဏ္ဏနာ

၉၀. အတ္တနော မတိယာတိ ပရမ္ပရာဂတံ ပုရာဏံ တန္တိံ ပဝေဏိံ လင်္ဃိတွာ အတ္တနော ဣစ္ဆိတာကာရေန. တေနာဟ ‘‘ပေါရာဏက’’န္တိအာဒိ.

န ပဗ္ဗန္တီတိ သမိဒ္ဓိယာ န ပူရေန္တိ၊ ဖီတာ န ဟောန္တီတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘န ဝဍ္ဎန္တီ’’တိ. တထာ စာဟ ‘‘ကတ္ထစိ သုညာ ဟောန္တီ’’တိ. တတ္ထ တတ္ထ ရာဇကိစ္စေ ရညာ အမာ သဟ ဝတ္တန္တီတိ အမစ္စာ၊ ယေဟိ ဝိနာ ရာဇကိစ္စံ နပ္ပဝတ္တတိ. ပရမ္ပရာဂတာ ဟုတွာ ရညော ပရိသာယ ဘဝါတိ ပါရိသဇ္ဇာ. တေနာဟ ‘‘ပရိသာဝစရာ’’တိ. တသ္မိံ ဌာနန္တရေ ဌပိတာ ဟုတွာ ရညော အာယံ၊ ဝယဉ္စ ယာထာဝတော ဂဏေန္တီတိ ဂဏကာ. ဇာတိကုလသုတာစာရာဒိဝသေန ပုထုတ္တံ ဂတတ္တာ မဟတီ မတ္တာ ဧတေသန္တိ မဟာမတ္တာ၊ တေ ပန မဟာနုဘာဝါ အမစ္စာ ဧဝါတိ အာဟ ‘‘မဟာအမစ္စာ’’တိ. ယေ ရညော ဟတ္ထာနီကာဒီသု အဝဋ္ဌိတာ၊ တေ အနီကဋ္ဌာတိ အာဟ ‘‘ဟတ္ထိအာစရိယာဒယော’’တိ. မန္တံ ပညံ အသိတာ ဟုတွာ ဇီဝန္တီတိ မန္တဿာဇီဝိနော၊ မတိသဇီဝါတိ အတ္ထော၊ ယေ တတ္ထ တတ္ထ ရာဇကိစ္စေ ဥပဒေသဒါယိနော. တေနာဟ ‘‘မန္တာ ဝုစ္စတိ ပညာ’’တိအာဒိ.

အာယုဝဏ္ဏာဒိပရိဟာနိကထာဝဏ္ဏနာ

၉၁. ဗလဝလောဘတ္တာတိ ‘‘ဣမသ္မိံ လောကေ ဣဒါနိ ဒလိဒ္ဒမနုဿာ နာမ ဗဟူ၊ တေသံ သဗ္ဗေသံ ဓနေ အနုပ္ပဒိယမာနေ မယှံ ကောသဿ ပရိက္ခယော ဟောတီ’’တိ ဧဝံ ဥပ္ပန္နဗလဝလောဘတ္တာ. ဥပရူပရိဘူမီသူတိ ဆကာမသဂ္ဂသင်္ခါတာသု ဥပရူပရိကာမဘူမီသု. ကမ္မဿ ဖလံ အဂ္ဂံ နာမ၊ တံ ပနေတ္ထ ဥဒ္ဓဂါမီတိ အာဟ ‘‘ဥဒ္ဓံ အဂ္ဂံ အဿာ’’တိ. သဂ္ဂေ နိယုတ္တာ၊ သဂ္ဂပ္ပယောဇနာတိ ဝါ သောဝဂ္ဂိကာ. ဒသန္နံ ဝိသေသာနန္တိ ဒိဗ္ဗအာယုဝဏ္ဏယသသုခအာဓိပတေယျာနဉ္စေဝ ဒိဗ္ဗရူပါဒီနဉ္စ ဖလဝိသေသာနံ. ဝဏ္ဏဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ သကော အတ္တဘာဝဝဏ္ဏော ဂဟိတော၊ ရူပဂ္ဂဟဏေန ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါရမ္မဏံ.

၉၂. သုဋ္ဌု နိသိဒ္ဓန္တိ ယထာယံ ဣမိနာ အတ္တဘာဝေန အဒိန္နံ အာဒါတုံ န သက္ကောတိ၊ ဧဝံ သမ္မဒေဝ တတော နိသေဓိတံ ကတွာ. မူလဟတန္တိ ဇီဝိတာ ဝေါရောပနေန မူလေ ဧဝ ဟတံ.

၉၆. ရာဂဝသေန စရဏံ စရိတ္တံ၊ စရိတ္တမေဝ စာရိတ္တံ၊ မေထုနန္တိ အဓိပ္ပါယော၊ တံ ပန ‘‘ပရေသံ ဒါရေသူ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘မိစ္ဆာစာရ’’န္တိ အာဟ.

၁၀၀. ပစ္စနီကဒိဋ္ဌီတိ ‘‘အတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒိကာယ (မ. နိ. ၁.၄၄၁၊ ၂.၉၄၊ ဝိဘ. ၇၉၃) သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ပဋိပက္ခဘူတာ ဒိဋ္ဌိ.

၁၀၁. မာတုစ္ဆာဒိကာ ဥပရိ သယမေဝ ဝက္ခတိ. အတိဗလဝလောဘောတိ အတိဝိယ ဗလဝါ ဗဟလကိလေသော၊ ယေန အကာလေ၊ အဒေသေ စ ပဝတ္တတိ. မိစ္ဆာဓမ္မောတိ မိစ္ဆာ ဝိပရီတော အဝိသဘာဂဝတ္ထုကော လောဘဓမ္မော. တေနာဟ ‘‘ပုရိသာန’’န္တိအာဒိ.

တဿ ဘာဝေါတိ ယေန မေတ္တာကရုဏာပုဗ္ဗင်္ဂမေန စိတ္တေန ပုဂ္ဂလော ‘‘မတ္တေယျော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ သော တဿ ယထာဝုတ္တစိတ္တုပ္ပါဒေါ၊ တံသမုဋ္ဌာနာ စ ကိရိယာ မတ္တေယျတာ. တေနာဟ ‘‘မာတရိ သမ္မာ ပဋိပတ္တိယာ ဧတံ နာမ’’န္တိ. ယာ သမ္မာ ပဇ္ဇိတဗ္ဗေ သမ္မာ အပ္ပဋိပတ္တိ၊ သောပိ ဒေါသော အဂါရဝကိရိယာဒိဘာဝတော. ဝိပ္ပဋိပတ္တိယံ ပန ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘တဿာ အဘာဝေါ စေဝ တပ္ပဋိပက္ခတာ စ အမတ္တေယျတာ’’တိ. ကုလေ ဇေဋ္ဌာနန္တိ အတ္တနော ကုလေ ဝုဒ္ဓါနံ မဟာပိတုစူဠပိတုဇေဋ္ဌကဘာတိကာဒီနံ.

ဒသဝဿာယုကသမယဝဏ္ဏနာ

၁၀၃. ‘‘ယ’’န္တိ ဣမိနာ သမယော အာမဋ္ဌော၊ ဘုမ္မတ္ထေ စေတံ ပစ္စတ္တဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ယသ္မိံ သမယေ’’တိ. အလံ ပတိနောတိ အလံပတေယျာ. တဿာ ပရိယတ္တတာ ဘရိယာဘာဝေနာတိ အာဟ ‘‘ဒါတုံ ယုတ္တာ’’တိ. အဂ္ဂရသာနီတိ မဓုရဘာဝေန၊ ဘေသဇ္ဇဘာဝေန စ အဂ္ဂဘူတရသာနိ.

ဒိပ္ပိဿန္တီတိ ပဋိပက္ခဘာဝေန သမုဇ္ဇလိဿန္တိ. တေနာဟ ‘‘ကုသလန္တိပိ န ဘဝိဿတီ’’တိ. အဟော ပုရိသောတိ မာတာဒီသုပိ ဤဒိသော၊ အညေသံ ကေသံ ကိံ ဝိဿဇ္ဇေဿတိ၊ အဟော တေဇဝပုရိသောတိ.

ဂေဟေ မာတုဂါမံ ဝိယာတိ အတ္တနော ဂေဟေ ဒါသိဘရိယာဘူတမာတုဂါမံ ဝိယ. မိဿီဘာဝန္တိ မာတာဒီသု ဘရိယာယ ဝိယ စာရိတ္တသင်္ကရံ.

ဗလဝကောပေါတိ ဟန္တုကာမတာဝသေန ဥပ္ပတ္တိယာ ဗလဝကောပေါ. အာဃာတေတီတိ အာဟနတိ၊ အတ္တနော ကက္ခဠဖရုသဘာဝေန စိတ္တံ ဝိဗာဓတီတိ အတ္ထော. နိဿယဒဟနရသော ဟိ ဒေါသော. ဗျာပါဒေတီတိ ဝိနာသေတိ၊ မနောပဒူသနတော မနဿ ပကောပနတော. တိဗ္ဗန္တိ တိက္ခံ၊ သာ ပနဿ တိက္ခတာ သရီရေ အဝဟန္တေပိ သိနေဟဝတ္ထုံ လင်္ဃိတွာပိ ပဝတ္တိယာ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ အာဟ ‘‘ပိယမာနဿပီ’’တိအာဒိ.

၁၀၄. ကပ္ပဝိနာသော ကပ္ပေါ ဥတ္တရပဒလောပေန၊ အန္တရာဝ ကပ္ပေါ အန္တရကပ္ပေါ. တဏှာဒိဘေဒေါ ကပ္ပေါ ဧတဿ အတ္ထီတိ ကပ္ပေါ၊ သတ္တလောကောတိ အာဟ ‘‘အန္တရာဝ လောကဝိနာသော’’တိ. သွာယံ အန္တရကပ္ပေါ ကတိဝိဓော၊ ကထဉ္စဿ သမ္ဘဝေါ၊ ကိံ ဂတိကောတိ အန္တောဂဓံ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘အန္တရကပ္ပေါ စ နာမာ’’တိအာဒိ. လောဘုဿဒါယာတိ လောဘာဓိကာယ ပဇာယ ဝတ္တမာနာယ.