ဝေဒနာနုပဿနာဝဏ္ဏနာ

၃၈၀. သုခံ ဝေဒနန္တိ ဧတ္ထ သုခယတီတိ သုခါ. သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ၊ ကာယဉ္စ လဒ္ဓဿာဒေ ကရောတီတိ အတ္ထော. သုဋ္ဌု ဝါ ခါဒတိ၊ ခနတိ ဝါ ကာယိကံ၊ စေတသိကဉ္စာဗာဓန္တိ သုခါ. ‘‘သုကရံ ဩကာသဒါနံ ဧတိဿာတိ သုခါ’’တိ အပရေ. ဝေဒယတိ အာရမ္မဏရသံ အနုဘဝတီတိ ဝေဒနာ. ဝေဒယမာနောတိ အနုဘဝမာနော. ‘‘ကာမ’’န္တိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဣရိယာပထပဗ္ဗေ ဝုတ္တနယမေဝ. သမ္ပဇာနဿ ဝေဒိယနံ သမ္ပဇာနဝေဒိယနံ.

ဝတ္ထုအာရမ္မဏာတိ ရူပါဒိအာရမ္မဏာ. ရူပါဒိအာရမ္မဏဉှေတ္ထ ဝေဒနာယ ပဝတ္တိဋ္ဌာနတာယ ‘‘ဝတ္ထူ’’တိ အဓိပ္ပေတံ. အဿာတိ ဘဝေယျ. ဓမ္မဝိနိမုတ္တဿ ကတ္တု အဘာဝတော ဓမ္မဿေဝ ကတ္တုဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘ဝေဒနာဝ ဝေဒယတီ’’တိ အာဟ. ‘‘ဝေါဟာရမတ္တံ ဟောတီ’’တိ ဧတေန ‘‘သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယမာနော သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယာမီ’’တိ ဣဒံ ဝေါဟာရမတ္တန္တိ ဒဿေတိ.

နိတ္ထုနန္တောတိ ဗလဝတော ဝေဒနာဝေဂဿ နိရောဓနေ အာဒီနဝံ ဒိသွာ တဿ အဝသရဒါနဝသေန နိတ္ထုနန္တော. ဝေဂသန္ဓာရဏေ ဟိ အတိမဟန္တံ ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အညမ္ပိ ဝိကာရံ ဥပ္ပါဒေယျ၊ တေန ထေရော အပရာပရံ ပရိဝတ္တတိ. ဝီရိယသမထံ ယောဇေတွာတိ အဓိဝါသနဝီရိယဿ အဓိမတ္တတ္တာ တဿ ဟာပနဝသေန သမာဓိနာ သမရသတာပါဒနေန ဝီရိယသမထံ ယောဇေတွာ. သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟီတိ လောကုတ္တရပဋိသမ္ဘိဒါဟိ သဟ. အရိယမဂ္ဂက္ခဏေ ဟိ ပဋိသမ္ဘိဒါနံ အသမ္မောဟဝသေန အဓိဂမော၊ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါယ ပန အာရမ္မဏကရဏဝသေနပိ. လောကိယာနမ္ပိ ဝါ သတိ ဥပ္ပတ္တိကာလေ တတ္ထ သမတ္ထတံ သန္ဓာယာဟ ‘‘သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟီ’’တိ. သမသီသီတိ ဝါရသမသီသီ ဟုတွာ၊ ပစ္စဝေက္ခဏဝါရဿ အနန္တရဝါရေ ပရိနိဗ္ဗာယီတိ အတ္ထော.

ယထာ စ သုခံ၊ ဧဝံ ဒုက္ခန္တိ ယထာ ‘‘သုခံ ကော ဝေဒယတီ’’တိအာဒိနာ သမ္ပဇာနဝေဒိယနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ ဒုက္ခမ္ပိ. တတ္ထ ဒုက္ခယတီတိ ဒုက္ခာ၊ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ၊ ကာယဉ္စ ပီဠေတိ ဝိဗာဓတီတိ အတ္ထော. ဒုဋ္ဌုံ ဝါ ခါဒတိ၊ ခနတိ ကာယိကံ၊ စေတသိကဉ္စ သာတန္တိ ဒုက္ခာ. ‘‘ဒုက္ကရံ ဩကာသဒါနံ ဧတိဿာတိ ဒုက္ခာ’’တိ အပရေ. အရူပကမ္မဋ္ဌာနန္တိ အရူပပရိဂ္ဂဟံ၊ အရူပဓမ္မမုခေန ဝိပဿနာဘိနိဝေသနန္တိ အတ္ထော. န ပါကဋံ ဟောတိ ဖဿဿ၊ စိတ္တဿ စ အဝိဘူတာကာရတ္တာ. တေနာဟ ‘‘အန္ဓကာရံ ဝိယ ခါယတီ’’တိ. ‘‘န ပါကဋံ ဟောတီ’’တိ စ ဣဒံ တာဒိသေ ပုဂ္ဂလေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ တေသံ အာဒိတော ဝေဒနာဝ ဝိဘူတတရာ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတိ. ဧဝဉှိ ယံ ဝုတ္တံ သက္ကပဉှဝဏ္ဏနာ ဒီသု ‘‘ဖဿော ပါကဋော ဟောတိ၊ ဝိညာဏံ ပါကဋံ ဟောတီ’’တိ၊ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၅၉) တံ အဝိရောဓိတံ ဟောတိ. ဝေဒနာဝသေန ကထိယမာနံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပါကဋံ ဟောတီတိ ယောဇနာ. ‘‘ဝေဒနာနံ ဥပ္ပတ္တိပါကဋတာယာ’’တိ စ ဣဒံ သုခဒုက္ခဝေဒနာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ. တာသဉှိ ပဝတ္တိ ဩဠာရိကာ၊ န ဣတရာယ. တဒုဘယဂ္ဂဟဏမုခေန ဝါ ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ ဣတရာယပိ ပဝတ္တိ ဝိညူနံ ပါကဋာ ဧဝါတိ ‘‘ဝေဒနာန’’န္တိ အဝိသေသဂ္ဂဟဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သက္ကပဉှေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ တသ္မာ တတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗော အတ္ထဝိသေသော တတ္ထ လီနတ္ထပ္ပကာသနိယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗော.

ပုဗ္ဗေ ‘‘ဝတ္ထုံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဝေဒနာဝ ဝေဒယတီ’’တိ ဝေဒနာယ အာရမ္မဏာဓီနဝုတ္တိတာယ စ အနတ္တတာယ စ ပဇာနနံ ဝုတ္တံ၊ ဣဒါနိ တဿာ အနိစ္စတာဒိပဇာနနံ ဒဿေန္တော ‘‘အယံ အပရောပိ ပဇာနနပရိယာယော’’တိ အာဟ. ယထာ ဧကသ္မိံ ခဏေ စိတ္တဒွယဿ အသမ္ဘဝေါ ဧကဇ္ဈံ အနေကန္တပစ္စယာဘာဝတော၊ ဧဝံ ဝေဒနာဒွယဿ ဝိသိဋ္ဌာရမ္မဏဝုတ္တိတော စာတိ အာဟ ‘‘သုခဝေဒနာက္ခဏေ ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ အဘာဝတော’’တိ. နိဒဿနမတ္တဉ္စေတံ တဒါ ဥပေက္ခာဝေဒနာယပိ အဘာဝတော၊ တေန သုခဝေဒနာက္ခဏေ ဘူတပုဗ္ဗာနံ ဣတရဝေဒနာနံ ဟုတွာအဘာဝပဇာနနေန သုခဝေဒနာယပိ ဟုတွာ အဘာဝေါ ဉာတော ဧဝ ဟောတီတိ တဿာ ပါကဋဘာဝမေဝ ဒဿေန္တော ‘‘ဣမိဿာ စ သုခါယ ဝေဒနာယ ဣတော ပဌမံအဘာဝတော’’တိ အာဟ၊ ဧတေနေဝ စ တာသမ္ပိ ဝေဒနာနံ ပါကဋဘာဝေါ ဒဿိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘ဝေဒနာ နာမ အနိစ္စာ အဓုဝါ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ’’တိ. အနိစ္စဂ္ဂဟဏေန ဟိ ဝေဒနာနံ ဝိဒ္ဓံသနဘာဝေါ ဒဿိတော ဝိဒ္ဓသ္တေ အနိစ္စတာယ သုဝိညေယျတ္တာ. အဓုဝဂ္ဂဟဏေန ပါကဋဘာဝေါ တဿ အသဒါဘာဝိတာဒိဘာဝနတော. ဝိပရိဏာမဂ္ဂဟဏေန ဒုက္ခဘာဝေါ တဿ အညထတ္တဒီပနတော၊ တေန သုခါပိ ဝေဒနာ ဒုက္ခာ၊ ပဂေဝ ဣတရာတိ တိဿန္နမ္ပိ ဝေဒနာနံ ဒုက္ခတာ ဒဿိတာ ဟောတိ. ဣတိ ‘‘ယဒနိစ္စံ ဒုက္ခံ၊ တံ ဧကန္တတော အနတ္တာ’’တိ တီသုပိ ဝေဒနာသု လက္ခဏတ္တယပဇာနနာ ဇောတိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတီ’’တိ.

ဣဒါနိ တမတ္ထံ သုတ္တေန (မ. နိ. ၂.၂၀၅) သာဓေတုံ ‘‘ဝုတ္တမ္ပိ စေတ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ နေဝ တသ္မိံ သမယေ ဒုက္ခံ ဝေဒနံ ဝေဒေတီတိ တသ္မိံ သုခဝေဒနာသမင်္ဂိသမယေ နေဝ ဒုက္ခံ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ နိရုဒ္ဓတ္တာ၊ အနုပ္ပန္နတ္တာ စ ယထာက္ကမံ အတီတာနာဂတာနံ. ပစ္စုပ္ပန္နာယ ပန အသမ္ဘဝေါ ဝုတ္တော ဧဝ. သကိစ္စက္ခဏမတ္တာဝဋ္ဌာနတော အနိစ္စာ. သမေစ္စ သမ္ဘုယျ ပစ္စယေဟိ ကတတ္တာ သင်္ခတာ. ဝတ္ထာရမ္မဏာဒိပစ္စယံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နတ္တာ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ. ခယဝယပလုဇ္ဇနနိရုဇ္ဈနပကတိတာယ ခယဓမ္မာ ဝယဓမ္မာ ဝိရာဂဓမ္မာ နိရောဓဓမ္မာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

ကိလေသေဟိ အာမသိတဗ္ဗတော အာမိသံ နာမ၊ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ၊ အာရမ္မဏကရဏဝသေန သဟ အာမိသေဟီတိ သာမိသံ. တေနာဟ ‘‘ပဉ္စကာမဂုဏာမိသနိဿိတာ’’တိ.

ဣတော ပရန္တိ ‘‘အတ္ထိ ဝေဒနာ’’တိ ဧဝမာဒိ ပါဠိံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ကာယာနုပဿနာယံ ဝုတ္တနယမေဝါ’’တိ.

ဝေဒနာနုပဿနာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

စိတ္တာနုပဿနာဝဏ္ဏနာ

၃၈၁. သမ္ပယောဂဝသေန ပဝတ္တမာနေန သဟ ရာဂေနာတိ သရာဂံ. တေနာဟ ‘‘လောဘသဟဂတ’’န္တိ. ဝီတရာဂန္တိ ဧတ္ထ ကာမံ သရာဂပဒပဋိယောဂိနာ ဝီတရာဂပဒေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ သမ္မသနစာရဿ ပန အဓိပ္ပေတတ္တာ တေဘူမကဿေဝ ဂဟဏန္တိ ‘‘လောကိယကုသလာဗျာကတ’’န္တိ ဝတွာ ‘‘ဣဒံ ပနာ’’တိအာဒိနာ တမေဝ အဓိပ္ပါယံ ဝိဝရတိ. သေသာနိ ဒွေ ဒေါသမူလာနိ၊ ဒွေ မောဟမူလာနီတိ စတ္တာရိ အကုသလစိတ္တာနိ. တေသဉှိ ရာဂေန သမ္ပယောဂါဘာဝတော နတ္ထေဝ သရာဂတာ၊ တံနိမိတ္တကတာယ ပန သိယာ တံသဟိတကာလေ သောတိ နတ္ထေဝ ဝီတရာဂတာပီတိ ဒုက္ခဝိနိမုတ္တတာ ဧဝေတ္ထ လဗ္ဘတီတိ အာဟ ‘‘နေဝ ပုရိမပဒံ န ပစ္ဆိမပဒံ ဘဇန္တီ’’တိ. ယဒိ ဧဝံ ပဒေသိကံ ပဇာနနံ အာပဇ္ဇတီတိ? နာပဇ္ဇတိ၊ ဒုကန္တရပရိယာပန္နတ္တာ တေသံ. ယေ ပန ‘‘ပဋိပက္ခဘာဝေ အဂယှမာနေ သမ္ပယောဂါဘာဝေါ ဧဝေတ္ထ ပမာဏံ ဧကစ္စအဗျာကတာနံ ဝိယာ’’တိ ဣစ္ဆန္တိ၊ တေသံ မတေန သေသာကုသလစိတ္တာနမ္ပိ ဒုတိယပဒသင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒုတိယဒုကေပိ ဝုတ္တနယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အကုသလမူလေသု သဟ မောဟေနေဝ ဝတ္တတီတိ သမောဟန္တိ အာဟ ‘‘ဝိစိကိစ္ဆာသဟဂတဉ္စေဝ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတဉ္စာ’’တိ. ယသ္မာ စေတ္ထ ‘‘သဟေဝ မောဟေနာတိ သမောဟ’’န္တိ ပုရိမပဒါဝဓာရဏမ္ပိ လဗ္ဘတိယေဝ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ယသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိ. ယထာ ပန အတိမူဠှတာယ ပါဋိပုဂ္ဂလိကနယေန သဝိသေသမောဟဝန္တတာယ ‘‘မောမူဟစိတ္တ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတော ဝိစိကိစ္ဆာဥဒ္ဓစ္စသဟဂတဒွယံ ဝိသေသတော ‘‘သမောဟ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ န တထာ သေသာကုသလစိတ္တာနီတိ ‘‘ဝဋ္ဋန္တိယေဝါ’’တိ သာသင်္ကံ ဝဒတိ. သမ္ပယောဂဝသေန ထိနမိဒ္ဓေန အနုပတိတံ အနုဂတန္တိ ထိနမိဒ္ဓါနုပတိတံ၊ ပဉ္စဝိဓံသသင်္ခါရိကာကုသလစိတ္တံ သင်္ကုစိတစိတ္တံ၊ သင်္ကုစိတစိတ္တံ နာမ အာရမ္မဏေ သင်္ကောစနဝသေန ပဝတ္တနတော. ပစ္စယဝိသေသဝသေန ထာမဇာတေန ဥဒ္ဓစ္စေန သဟဂတံ သံသဋ္ဌန္တိ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတံ၊ အညထာ သဗ္ဗမ္ပိ အကုသလစိတ္တံ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတမေဝါတိ. ပသဋစိတ္တံ နာမ အာရမ္မဏေ သဝိသေသံ ဝိက္ခေပဝသေန ဝိသဋဘာဝေန ပဝတ္တနတော.

ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနသမတ္ထတာယ ဝိပုလဖလတာယ စ ဒီဃသန္တာနတာယ စ မဟန္တဘာဝံ ဂတံ၊ မဟန္တေဟိ ဝါ ဥဠာရစ္ဆန္ဒာဒီဟိ ဂတံ ပဋိပန္နန္တိ မဟဂ္ဂတံ၊ တံ ပန ရူပါရူပဘူမိဂတံ တတော မဟန္တဿ လောကေ အဘာဝတော. တေနာဟ ‘‘ရူပါရူပါဝစရ’’န္တိ. တဿ စေတ္ထ ပဋိယောဂီ ပရိတ္တံ ဧဝါတိ အာဟ ‘‘အမဟဂ္ဂတန္တိ ကာမာဝစရ’’န္တိ. အတ္တာနံ ဥတ္တရိတုံ သမတ္ထေဟိ သဟ ဥတ္တရေဟီတိ သဥတ္တရံ. တပ္ပဋိပက္ခေန အနုတ္တရံ. တဒုဘယံ ဥပါဒါယုပါဒါယ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘သဥတ္တရန္တိ ကာမာဝစရန္တိအာဒိ. ပဋိပက္ခဝိက္ခမ္ဘနသမတ္ထေန သမာဓိနာ သမ္မဒေဝ အာဟိတံ သမာဟိတံ. တေနာဟ ‘‘ယဿာ’’တိအာဒိ. ယဿာတိ ယဿ စိတ္တဿ. ယထာဝုတ္တေန သမာဓိနာ န သမာဟိတန္တိ အသမာဟိတံ. တေနာဟ ‘‘ဥဘယသမာဓိရဟိတ’’န္တိ. တဒင်္ဂဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တံ၊ ကာမာဝစရကုသလစိတ္တံ၊ ဝိက္ခမ္ဘနဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တံ၊ မဟဂ္ဂတစိတ္တန္တိ တဒုဘယံ သန္ဓာယာဟ ‘‘တဒင်္ဂဝိက္ခမ္ဘနဝိမုတ္တီဟိ ဝိမုတ္တ’’န္တိ. ယတ္ထ တဒုဘယဝိမုတ္တိ နတ္ထိ၊ တံ ဥဘယဝိမုတ္တိရဟိတန္တိ ဂယှမာနေ လောကုတ္တရစိတ္တေပိ သိယာသင်္ကာတိ တံ နိဝတ္တနတ္ထံ ‘‘သမုစ္ဆေဒ။ပေ။ ဩကာသောဝ နတ္ထီ’’တိ အာဟ. ဩကာသဘာဝေါ စ သမ္မသနစာရဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယံ ပနေတ္ထ အတ္ထတော အဝိဘတ္တံ၊ တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနမေဝ.

စိတ္တာနုပဿနာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.