ကာယာနုပဿနာ

အာနာပါနပဗ္ဗဝဏ္ဏနာ

၃၇၄. အာရမ္မဏဝသေနာတိ အနုပဿိတဗ္ဗကာယာဒိအာရမ္မဏဝသေန. စတုဓာ ဘိန္ဒိတွာတိ ဥဒ္ဒေသဝသေန စတုဓာ ဘိန္ဒိတွာ. တတော စတုဗ္ဗိဓသတိပဋ္ဌာနတော ဧကေကံ သတိပဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ကာယံ ဝိဘဇန္တောတိ ပါဌသေသော.

ကထဉ္စာတိ ဧတ္ထ ကထန္တိ ပကာရပုစ္ဆာ၊ တေန နိဒ္ဒိသိယမာနေ ကာယာနုပဿနာပကာရေ ပုစ္ဆတိ. စ-သဒ္ဒေါ ဗျတိရေကော၊ တေန ဥဒ္ဒေသဝါရေန အပါကဋံ နိဒ္ဒေသဝါရေန ဝိဘာဝိယမာနံ ဝိသေသံ ဇောတေတိ. ဗာဟိရကေသုပိ ဣတော ဧကဒေသဿ သမ္ဘဝတော သဗ္ဗပ္ပကာရဂ္ဂဟဏံ ကတံ ‘‘သဗ္ဗပ္ပကာရကာယာနုပဿနာနိဗ္ဗတ္တကဿာ’’တိ၊ တေန ယေ ဣမေ အာနာပါနပဗ္ဗာဒိဝသေန အာဂတာ စုဒ္ဒသပ္ပကာရာ၊ တဒန္တောဂဓာ စ အဇ္ဈတ္တာဒိအနုပဿနာပ္ပကာရာ၊ တထာ ကာယဂတာသတိသုတ္တေ (မ. နိ. ၃.၁၅၃) ဝုတ္တာ ကေသာဒိဝဏ္ဏသဏ္ဌာနကသိဏာရမ္မဏစတုက္ကဇ္ဈာနပ္ပကာရာ၊ လောကိယာဒိပ္ပကာရာ စ၊ တေ သဗ္ဗေပိ အနဝသေသတော သင်္ဂဏှာတိ. ဣမေ စ ပကာရာ ဣမသ္မိံယေဝ သာသနေ၊ န ဣတော ဗဟိဒ္ဓါတိ ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗပ္ပကာရ။ပေ။ ပဋိသေဓနော စာ’’တိ. တတ္ထ တထာဘာဝပဋိသေဓနောတိ သဗ္ဗပ္ပကာရကာယာနုပဿနာနိဗ္ဗတ္တကဿ ပုဂ္ဂလဿ အညသာသနဿ နိဿယဘာဝပဋိသေဓနော၊ ဧတေန ဣဓ ဘိက္ခဝေတိ ဧတ္ထ ဣဓ-သဒ္ဒေါ အန္တောဂဓဧဝသဒ္ဒတ္ထောတိ ဒဿေတိ. သန္တိ ဟိ ဧကပဒါနိပိ အဝဓာရဏာနိ ယထာ ‘‘ဝါယုဘက္ခော’’တိ. တေနာဟ ‘‘ဣဓေဝ ဘိက္ခဝေ သမဏော’’တိအာဒိ. ပရိပုဏ္ဏသမဏပ္ပကရဏဓမ္မော ဟိ သော ပုဂ္ဂလော၊ ယော သဗ္ဗပ္ပကာရကာယာနုပဿနာနိဗ္ဗတ္တကော. ပရပ္ပဝါဒါတိ ပရေသံ အညတိတ္ထိယာနံ နာနပ္ပကာရာ ဝါဒါ တိတ္ထာယတနာနိ.

အရညာဒိကဿေဝ ဘာဝနာနုရူပသေနာသနတံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣမဿဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဒုဒ္ဒမော ဒမထံ အနုပဂတော ဂေါဏော ကူဋဂေါဏော. ဒေါဟနကာလေ ယထာ ထနေဟိ အနဝသေသတော ခီရံ န ပဂ္ဃရတိ၊ ဧဝံ ဒေါဟပဋိဗန္ဓိနီ ကူဋဓေနု. ရူပ-သဒ္ဒါဒိကေ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇနကအဿာဒေါ ရူပါရမ္မဏာဒိရသော. ပုဗ္ဗေ အာစိဏ္ဏာရမ္မဏန္တိ ပဗ္ဗဇ္ဇတော ပုဗ္ဗေ၊ အနာဒိမတိ ဝါ သံသာရေ ပရိစိတာရမ္မဏံ. နိဗန္ဓေယျာတိ ဗန္ဓေယျ. သတိယာတိ သမ္မဒေဝ ကမ္မဋ္ဌာနဿ သလ္လက္ခဏဝသေန ပဝတ္တာယ သတိယာ. အာရမ္မဏေတိ ကမ္မဋ္ဌာနာရမ္မဏေ. ဒဠှန္တိ ထိရံ၊ ယထာ သတောကာရိဿ ဥပစာရပ္ပနာဘေဒေါ သမာဓိ ဣဇ္ဈတိ၊ တထာ ထာမဂတံ ကတွာတိ အတ္ထော.

ဝိသေသာဓိဂမဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရပဒဋ္ဌာနန္တိ သဗ္ဗေသံ ဗုဒ္ဓါနံ၊ ဧကစ္စာနံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ၊ ဗုဒ္ဓသာဝကာနဉ္စ ဝိသေသာဓိဂမဿ အညေန ကမ္မဋ္ဌာနေန အဓိဂတဝိသေသာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရဿ ပဒဋ္ဌာနဘူတံ.

ဝတ္ထုဝိဇ္ဇာစရိယော ဝိယ ဘဂဝါ ယောဂီနံ အနုရူပနိဝါသဋ္ဌာနုပဒိသနတော. ဘိက္ခု ဒီပိသဒိသော အရညေ ဧကကော ဝိဟရိတွာ ပဋိပက္ခနိမ္မထနဝသေန ဣစ္ဆိတတ္ထသာဓနတော ဖလမုတ္တမန္တိ သာမညဖလံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ပရက္ကမဇဝယောဂ္ဂဘူမိန္တိ ဘာဝနုဿာဟဇဝဿ ယောဂ္ဂကရဏဘူမိဘူတံ.

အဒ္ဓါနဝသေန ပဝတ္တာနံ အဿာသပဿာသာနံ ဝသေန ဒီဃံ ဝါ အဿသန္တော၊ ဣတ္တရဝသေန ပဝတ္တာနံ အဿာသပဿာသာနံ ဝသေန ရဿံ ဝါ အဿသန္တောတိ ယောဇနာ. ဧဝံ သိက္ခတောတိ အဿာသပဿာသာနံ ဒီဃရဿတာပဇာနနသဗ္ဗကာယပ္ပဋိသံဝေဒနဩဠာရိကောဠာရိကပဋိပ္ပဿမ္ဘနဝသေန ဘာဝနံ သိက္ခတော၊ တထာဘူတော ဝါ ဟုတွာ တိဿော သိက္ခာ ပဝတ္တယတော. အဿာသပဿာသနိမိတ္တေတိ အဿာသပဿာသသန္နိဿယေန ဥပဋ္ဌိတပဋိဘာဂနိမိတ္တေ. အဿာသပဿာသေ ပရိဂ္ဂဏှာတိ ရူပမုခေန ဝိပဿနံ အဘိနိဝိသန္တော၊ ယော ‘‘အဿာသပဿာသကမ္မိကော’’တိ ဝုတ္တော. ဈာနင်္ဂါနိ ပရိဂ္ဂဏှာတိ အရူပမုခေန ဝိပဿနံ အဘိနိဝိသန္တော. ဝတ္ထု နာမ ကရဇကာယော စိတ္တစေတသိကာနံ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဘာဝတော. အညော သတ္တော ဝါ ပုဂ္ဂလော ဝါ နတ္ထီတိ ဝိသုဒ္ဓိဒိဋ္ဌိ ‘‘တယိဒံ ဓမ္မမတ္တံ၊ န အဟေတုကံ၊ နာပိ ဣဿရာဒိဝိသမဟေတုကံ၊ အထ ခေါ အဝိဇ္ဇာဒိဟေတုက’’န္တိ အဒ္ဓါတ္တယေပိ ကင်္ခါဝိတရဏေန ဝိတိဏ္ဏကင်္ခေါ. ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ဘိက္ခု ရူပ’’န္တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၃၆၁၊ ၂.၁၁၃၊ ၃.၈၆၊ ၈၉၊ ပဋိ. မ. ၁.၅၄) နယေန ကလာပသမ္မသနဝသေန တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ. ဥဒယဝယာနုပဿနာဒိဝသေန ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေန္တော. အနုက္ကမေန မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ.

‘‘ပရဿ ဝါ အဿာသပဿာသကာယေ’’တိ ဣဒံ သမ္မသနဝါရဝသေနာယံ ပါဠိ ပဝတ္တာတိ ကတွာ ဝုတ္တံ၊ သမထဝသေန ပန ပရဿ အဿာသပဿာသကာယေ အပ္ပနာနိမိတ္တုပ္ပတ္တိ ဧဝ နတ္ထိ. အဋ္ဌပေတွာတိ အန္တရန္တရာ န ဌပေတွာ. အပရာပရံ သဉ္စရဏကာလောတိ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါဓမ္မေသုပိ နိရန္တရံ ဝါ ဘာဝနာယ ပဝတ္တနကာလော ကထိတော. ဧကသ္မိံ ကာလေ ပနိဒံ ဥဘယံ န လဗ္ဘတီတိ ‘‘အဇ္ဈတ္တံ၊ ဗဟိဒ္ဓါ’’တိ စ ဝုတ္တံ ဣဒံ ဓမ္မဒွယံ ဃဋိတံ ဧကသ္မိံ ကာလေ ဧကတော အာရမ္မဏဘာဝေန န လဗ္ဘတိ၊ ဧကဇ္ဈံ အာလမ္ဗိတုံ န သက္ကာတိ အတ္ထော.

သမုဒေတိ ဧတသ္မာတိ သမုဒယော၊ သော ဧဝ ကာရဏဋ္ဌေန ဓမ္မောတိ သမုဒယဓမ္မော. အဿာသပဿာသာနံ ဥပ္ပတ္တိဟေတု ကရဇကာယာဒိ၊ တဿ အနုပဿနသီလော သမုဒယဓမ္မာနုပဿီ၊ တံ ပန သမုဒယဓမ္မံ ဥပမာယ ဒဿေန္တော ‘‘ယထာ နာမာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဘသ္တန္တိ ရုတ္တိံ. ဂဂ္ဂရနာဠိန္တိ ဥက္ကာပနာဠိံ. တေတိ ကရဇကာယာဒိကေ. ယထာ အဿာသပဿာသကာယော ကရဇကာယာဒိသမ္ဗန္ဓီ တံနိမိတ္တတာယ၊ ဧဝံ ကရဇကာယာဒယောပိ အဿာသပဿာသကာယသမ္ဗန္ဓိနော တံနိမိတ္တဘာဝေနာတိ ‘‘သမုဒယဓမ္မာ ကာယသ္မိ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘သမုဒယ။ပေ။ ဝုစ္စတီ’’တိ. ပကတိဝါစီ ဝါ ဓမ္မ-သဒ္ဒေါ ‘‘ဇာတိဓမ္မာန’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၃၁၊ ၃.၃၁၀၊ ပဋိ. မ. ၁.၃၃) ဝိယာတိ ကာယဿ ပစ္စယသမဝါယေ ဥပ္ပဇ္ဇနကပကတိကာယာနုပဿီ ဝါ ‘‘သမုဒယဓမ္မာနုပဿီ’’တိ ဝုတ္တော. တေနာဟ ‘‘ကရဇကာယဉ္စာ’’တိအာဒိ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ကာယသ္မိန္တိ ဘုမ္မဝစနံ သုဋ္ဌုတရံ ယုဇ္ဇတိ.

ဝယဓမ္မာနုပဿီတိ ဧတ္ထ အဟေတုကတ္တေပိ ဝိနာသဿ ယေသံ ဟေတုဓမ္မာနံ အဘာဝေ ယံ န ဟောတိ၊ တဒဘာဝေါ တဿ အဘာဝဿ ဟေတု ဝိယ ဝေါဟရီယတီတိ ဥပစာရတော ကရဇကာယာဒိအဘာဝေါ အဿာသပဿာသကာယဿ ဝယကာရဏံ ဝုတ္တော. တေနာဟ ‘‘ယထာ ဘသ္တာယာ’’တိအာဒိ. အယံ တာဝေတ္ထ ပဌမဝိကပ္ပဝသေန အတ္ထဝိဘာဝနာ. ဒုတိယဝိကပ္ပဝသေန ဥပစာရေန ဝိနာယေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါနုပဿနာ ဝိယ ဘိန္နဝတ္ထုဝိသယတာယ သမုဒယဝယဓမ္မာနုပဿနာပိ ဧကကာလေ န လဗ္ဘတီတိ အာဟ ‘‘ကာလေန သမုဒယံ ကာလေန ဝယံ အနုပဿန္တော’’တိ. ‘‘အတ္ထိ ကာယော’’တိ ဧဝ-သဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ ‘‘ကာယောဝ အတ္ထီ’’တိ ဝတွာ အဝဓာရဏေန နိဝတ္တိတံ ဒဿေန္တော ‘‘န သတ္တော’’တိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော – ယော ရူပါဒီသု သတ္တဝိသတ္တတာယ၊ ပရေသဉ္စ သဇ္ဇာပနဋ္ဌေန၊ သတွဂုဏယောဂတော ဝါ ‘‘သတ္တော’’တိ ပရေဟိ ပရိကပ္ပိတော၊ တဿ သတ္တနိကာယဿ ပူရဏတော စ စဝနုပပဇ္ဇနဓမ္မတာယ ဂလနတော စ ‘‘ပုဂ္ဂလော’’တိ၊ ထီယတိ သံဟညတိ ဧတ္ထ ဂဗ္ဘောတိ ‘‘ဣတ္ထီ’’တိ၊ ပုရိ ပုရေ ဘာဂေ သေတိ ပဝတ္တတီတိ ‘‘ပုရိသော’’တိ၊ အာဟိတော အဟံ မာနော ဧတ္ထာတိ ‘‘အတ္တာ’’တိ၊ အတ္တနော သန္တကဘာဝေန ‘‘အတ္တနိယ’’န္တိ၊ ပရော န ဟောတီတိ ကတွာ ‘‘အဟ’’န္တိ၊ မမ သန္တကန္တိ ကတွာ ‘‘မမာ’’တိ၊ ဝုတ္တပ္ပကာရဝိနိမုတ္တော အညောတိ ကတွာ ‘‘ကောစီ’’တိ၊ တဿ သန္တကဘာဝေန ‘‘ကဿစီ’’တိ၊ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗော ကောစိ နတ္ထိ၊ ကေဝလံ ‘‘ကာယော ဧဝ အတ္ထီ’’တိ. ဒသဟိပိ ပဒေဟိ အတ္တတ္တနိယသုညတမေဝ ကာယဿ ဝိဘာဝေတိ. ဧဝန္တိ ‘‘ကာယောဝ အတ္ထီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရေန.

ဉာဏပမာဏတ္ထာယာတိ ကာယာနုပဿနာဉာဏံ ပရံ ပမာဏံ ပါပနတ္ထာယ. သတိပမာဏတ္ထာယာတိ ကာယပရိဂ္ဂါဟိကံ သတိံ ပဝတ္တနသတိံ ပရံ ပမာဏံ ပါပနတ္ထာယ. ဣမဿ ဟိ ဝုတ္တနယေန ‘‘အတ္ထိ ကာယော’’တိ အပရာပရုပ္ပတ္တိဝသေန ပစ္စုပဋ္ဌိတာ သတိ ဘိယျောသော မတ္တာယ တတ္ထ ဉာဏဿ၊ သတိယာ စ ပရိဗြူဟနာယ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘သတိသမ္ပဇညာနံ ဝုဍ္ဎတ္ထာယာ’’တိ. ဣမိဿာ ဘာဝနာယ တဏှာဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟာနံ ဥဇုပဋိပက္ခတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘တဏှာ။ပေ။ ဝိဟရတီ’’တိ. တထာဘူတော စ လောကေ ကိဉ္စိပိ ‘‘အဟ’’န္တိ ဝါ ‘‘မမ’’န္တိ ဝါ ဂဟေတဗ္ဗံ န ပဿတိ၊ ကုတော ဂဏှေယျာတိ အာဟ ‘‘န စ ကိဉ္စီ’’တိအာဒိ. ဧဝမ္ပီတိ ဧတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေါ ဟေဋ္ဌာ နိဒ္ဒိဋ္ဌဿ တာဒိသဿ အတ္ထဿ အဘာဝတော အဝုတ္တသမုစ္စယတ္ထောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဥပရိ အတ္ထံ ဥပါဒါယာ’’တိ အာဟ ယထာ ‘‘အန္တမသော တိရစ္ဆာနဂတာယပိ၊ အယမ္ပိ ပါရာဇိကော ဟောတီ’’တိ. (ပါရာ. ၄၂) ဧဝန္တိ ပန နိဒ္ဒိဋ္ဌာကာရဿ ပစ္စာမသနံ နိဂမနဝသေန ကတန္တိ အာဟ ‘‘ဣမိနာ ပန။ပေ။ ဒဿေတီ’’တိ.

ပုဗ္ဗဘာဂသတိပဋ္ဌာနဿ ဣဓ အဓိပ္ပေတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘သတိ ဒုက္ခသစ္စ’’န္တိ. သာ ပန သတိ ယသ္မိံ အတ္တဘာဝေ၊ တဿ သမုဋ္ဌာပိကာ တဏှာ၊ တဿာပိ သမုဋ္ဌာပိကာ ဧဝ နာမ ဟောတိ တဒဘာဝေ အဘာဝတောတိ အာဟ ‘‘တဿာ သမုဋ္ဌာပိကာ ပုရိမတဏှာ’’တိ၊ ယထာ ‘‘သင်္ခါရပစ္စယာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၂၆၊ ဥဒါ. ၁၊ ဝိဘ. ၄၈၄). တံဝိညာဏဗီဇတံသန္တတိသမ္ဘူတော သဗ္ဗောပိ လောကိယော ဝိညာဏပ္ပဗန္ဓော ‘‘သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ’’ တွေဝ ဝုစ္စတိ သုတ္တန္တနယေန. အပ္ပဝတ္တီတိ အပ္ပဝတ္တိနိမိတ္တံ၊ ဥဘိန္နံ အပ္ပဝတ္တိယာ နိမိတ္တဘူတောတိ အတ္ထော. န ပဝတ္တတိ ဧတ္ထာတိ ဝါ အပ္ပဝတ္တိ. ‘‘ဒုက္ခပရိဇာနနော’’တိအာဒိ ဧကန္တတော စတုကိစ္စသာဓနဝသေနေဝ အရိယမဂ္ဂဿ ပဝတ္တီတိ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. အဝုတ္တသိဒ္ဓေါ ဟိ တဿ ဘာဝနာပဋိဝေဓော. စတုသစ္စဝသေနာတိ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနဝသေန. ဥဿက္ကိတွာတိ ဝိသုဒ္ဓိပရမ္ပရာယ အာရုဟိတွာ၊ ဘာဝနံ ဥပရိ နေတွာတိ အတ္ထော. နိယျာနမုခန္တိ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော နိဿရဏူပါယော.

အာနာပါနပဗ္ဗဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဣရိယာပထပဗ္ဗဝဏ္ဏနာ

၃၇၅. ဣရိယာပထဝသေနာတိ ဣရိယနံ ဣရိယာ၊ ကိရိယာ၊ ဣဓ ပန ကာယိကပယောဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣရိယာနံ ပထော ပဝတ္တိမဂ္ဂေါတိ ဣရိယာပထော၊ ဂမနာဒိဝသေန ပဝတ္တာ သရီရာဝတ္ထာ. ဂစ္ဆန္တော ဝါ ဟိ သတ္တော ကာယေန ကာတဗ္ဗကိရိယံ ကရောတိ ဌိတော ဝါ နိသိန္နော ဝါ နိပန္နော ဝါတိ၊ တေသံ ဣရိယာပထာနံ ဝသေန၊ ဣရိယာပထဝိဘာဂေနာတိ အတ္ထော. ပုန စပရန္တိ ပုန စ အပရံ၊ ယထာဝုတ္တအာနာပါနကမ္မဋ္ဌာနတော ဘိယျောပိ အညံ ကာယာနုပဿနာကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေမိ၊ သုဏာထာတိ ဝါ အဓိပ္ပါယော. ‘‘ဂစ္ဆန္တော ဝါ’’တိအာဒိ ဂမနာဒိမတ္တဇာနနဿ၊ ဂမနာဒိဂတဝိသေသဇာနနဿ စ သာဓာရဏဝစနံ၊ တတ္ထ ဂမနာဒိမတ္တဇာနနံ န ဣဓ နာဓိပ္ပေတံ၊ ဂမနာဒိဂတဝိသေသဇာနနံ ပန အဓိပ္ပေတန္တိ တံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ကာမ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သတ္တူပလဒ္ဓိန္တိ ‘‘သတ္တော အတ္ထီ’’တိ ဥပလဒ္ဓိံ သတ္တဂ္ဂါဟံ. န ပဇဟတိ န ပရိစ္စဇတိ ‘‘အဟံ ဂစ္ဆာမိ၊ မမ ဂမန’’န္တိ ဂါဟသဗ္ဘာဝတော. တတော ဧဝ အတ္တသညံ ‘‘အတ္ထိ အတ္တာ ကာရကော ဝေဒကော’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တံ ဝိပရီတသညံ န ဥဂ္ဃါဋေတိ နာပနေတိ အပ္ပဋိပက္ခဘာဝတော၊ အနနုဗြူဟနတော ဝါ. ဧဝံ ဘူတဿ စဿ ကုတော ကမ္မဋ္ဌာနာဒိဘာဝေါတိ အာဟ ‘‘ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာ ဝါ န ဟောတီ’’တိ. ‘‘ဣမဿ ပနာ’’တိအာဒိ သုက္ကပက္ခော၊ တဿ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တမေဝ ဟိ အတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘ဣဒဉှီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

တတ္ထ ကော ဂစ္ဆတီတိ သာဓနံ၊ ကိရိယဉ္စ အဝိနိဗ္ဘုတ္တံ ကတွာ ဂမနကိရိယာယ ကတ္တုပုစ္ဆာ၊ သာ ကတ္တုဘာဝဝိသိဋ္ဌအတ္တပဋိက္ခေပတ္ထာ ဓမ္မမတ္တဿေဝ ဂမနသိဒ္ဓိဒဿနတော. ကဿ ဂမနန္တိ တမေဝတ္ထံ ပရိယာယန္တရေန ဝဒတိ သာဓနံ၊ ကိရိယဉ္စ ဝိနိဗ္ဘုတ္တံ ကတွာ ဂမနကိရိယာယ အကတ္တုသမ္ဗန္ဓီဘာဝဝိဘာဝနတော. ပဋိက္ခေပတ္ထဉှိ အန္တောနီတံ ကတွာ ဥဘယတ္ထံ ကိံ-သဒ္ဒေါ ပဝတ္တော. ကိံ ကာရဏာတိ ပန ပဋိက္ခိတ္တကတ္တုကာယ ဂမနကိရိယာယ အဝိပရီတကာရဏပုစ္ဆာ. ဣဒဉှိ ဂမနံ နာမ အတ္တာ မနသာ သံယုဇ္ဇတိ၊ မနော ဣန္ဒြိယေဟိ၊ ဣန္ဒြိယာနိ အတ္တေဟီတိ ဧဝမာဒိ မိစ္ဆာကာရဏဝိနိမုတ္တအနုရူပပစ္စယဟေတုကော ဓမ္မာနံ ပဝတ္တိအာကာရဝိသေသော. တေနာဟ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ.

န ကောစိ သတ္တော ဝါ ပုဂ္ဂလော ဝါ ဂစ္ဆတိ ဓမ္မမတ္တဿေဝ ဂမနသိဒ္ဓိတော၊ တဗ္ဗိနိမုတ္တဿ စ ကဿစိ အဘာဝတော. ဣဒါနိ ဓမ္မမတ္တဿေဝ ဂမနသိဒ္ဓိံ ဒဿေတုံ ‘‘စိတ္တကိရိယာဝါယောဓာတုဝိပ္ဖါရေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ စိတ္တကိရိယာ စ သာ၊ ဝါယောဓာတုယာ ဝိပ္ဖါရော ဝိပ္ဖန္ဒနဉ္စာတိ စိတ္တကိရိယာဝါယောဓာတုဝိပ္ဖါရော၊ တေန. ဧတ္ထ စ စိတ္တကိရိယဂ္ဂဟဏေန အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓဝါယောဓာတုဝိပ္ဖါရံ နိဝတ္တေတိ၊ ဝါယောဓာတုဝိပ္ဖါရဂ္ဂဟဏေန စေတနာဝစီဝိညတ္တိဘေဒံ စိတ္တကိရိယံ နိဝတ္တေတိ၊ ဥဘယေန ပန ကာယဝိညတ္တိံ ဝိဘာဝေတိ. ‘‘ဂစ္ဆတီ’’တိ ဝတွာ ယထာ ပဝတ္တမာနေ ကာယေ ‘‘ဂစ္ဆတီ’’တိ ဝေါဟာရော ဟောတိ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တန္တိ ဂန္တုကာမတာဝသေန ပဝတ္တစိတ္တံ. ဝါယံ ဇနေတီတိ ဝါယောဓာတုအဓိကံ ရူပကလာပံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ အဓိကတာ စေတ္ထ သာမတ္ထိယတော၊ န ပမာဏတော. ဂမနစိတ္တသမုဋ္ဌိတံ သဟဇာတရူပကာယဿ ထမ္ဘနသန္ဓာရဏစလနာနံ ပစ္စယဘူတေန အာကာရဝိသေသေန ပဝတ္တမာနံ ဝါယောဓာတုံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဝါယော ဝိညတ္တိံ ဇနေတီ’’တိ. အဓိပ္ပါယသဟဘာဝီ ဟိ ဝိကာရော ဝိညတ္တိ. ယထာဝုတ္တအဓိကဘာဝေနေဝ စ ဝါယောဂဟဏံ၊ န ဝါယောဓာတုယာ ဧဝ ဇနကဘာဝတော၊ အညထာ ဝိညတ္တိယာ ဥပါဒါယရူပဘာဝေါ ဒုရုပပါဒေါ သိယာ. ပုရတော အဘိနီဟာရော ပုရတောဘာဂေန ကာယဿ ပဝတ္တနံ၊ ယော ‘‘အဘိက္ကမော’’တိ ဝုစ္စတိ.

‘‘ဧသေဝ နယော’’တိ အတိဒေသေန သင်္ခေပတော ဝတွာ တမတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘တတြာပိ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ကောဋိတော ပဋ္ဌာယာတိ ဟေဋ္ဌိမကောဋိတော ပဋ္ဌာယ ပါဒတလတော ပဋ္ဌာယ. ဥဿိတဘာဝေါတိ ဥဗ္ဗိဒ္ဓဘာဝေါ.

ဧဝံ ပဇာနတောတိ ဧဝံ စိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖါရေနေဝ ဂမနာဒိ ဟောတီတိ ပဇာနတော. တဿ ဧဝံ ပဇာနနာယ နိစ္ဆယဂမနတ္ထံ ‘‘ဧဝံ ဟောတီ’’တိ ဝိစာရဏာ ဝုစ္စတိ လောကေ ယထာဘူတံ အဇာနန္တေဟိ မိစ္ဆာဘိနိဝေသဝသေန၊ လောကဝေါဟာရဝသေန ဝါ. အတ္ထိ ပနာတိ အတ္တနော ဧဝံ ဝီမံသနဝသေန ပုစ္ဆာဝစနံ. နတ္ထီတိ နိစ္ဆယဝသေန သတ္တဿ ပဋိက္ခေပဝစနံ. ‘‘ယထာ ပနာ’’တိအာဒိ တဿေဝ အတ္ထဿ ဥပမာယ ဝိဘာဝနံ၊ တံ သုဝိညေယျမေဝ.

နာဝါ မာလုတဝေဂေနာတိ ယထာ အစေတနာ နာဝါ ဝါတဝေဂေန ဒေသန္တရံ ယာတိ၊ ယထာ စ အစေတနော တေဇနံ ကဏ္ဍော ဇိယာဝေဂေန ဒေသန္တရံ ယာတိ၊ တထာ အစေတနော ကာယော ဝါတာဟတော ယထာဝုတ္တဝါယုနာ နီတော ဒေသန္တရံ ယာတီတိ ဧဝံ ဥပမာသံသန္ဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သစေ ပန ကောစိ ဝဒေယျ ‘‘ယထာ နာဝါတေဇနာနံ ပေလ္လကဿ ပုရိသဿ ဝသေန ဒေသန္တရဂမနံ၊ ဧဝံ ကာယဿာပီ’’တိ၊ ဟောတု၊ ဧဝံ ဣစ္ဆိတော ဝါယမတ္ထော ယထာ ဟိ နာဝါတေဇနာနံ သံဟတလက္ခဏဿေဝ ပုရိသဿ ဝသေန ဂမနံ၊ န အသံဟတလက္ခဏဿ၊ ဧဝံ ကာယဿာပီတိ. ကာ နော ဟာနိ၊ ဘိယျောပိ ဓမ္မမတ္တတာဝ ပတိဋ္ဌံ လဘတိ၊ န ပုရိသဝါဒေါ. တေနာဟ ‘‘ယန္တသုတ္တဝသေနာ’’တိအာဒိ.

တတ္ထ ပယုတ္တန္တိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ဂမနာဒိကိရိယာဝသေန ပစ္စယေဟိ ပယောဇိတံ. ဌာတီတိ တိဋ္ဌတိ. ဧတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ လောကေ. ဝိနာ ဟေတုပစ္စယေတိ ဂန္တုကာမတာစိတ္တတံသမုဋ္ဌာနဝါယောဓာတုအာဒိဟေတုပစ္စယေဟိ ဝိနာ. တိဋ္ဌေတိ တိဋ္ဌေယျ. ဝဇေတိ ဝဇေယျ ဂစ္ဆေယျ ကော နာမာတိ သမ္ဗန္ဓော. ပဋိက္ခေပတ္ထော စေတ္ထ ကိံ-သဒ္ဒေါတိ ဟေတုပစ္စယဝိရဟေန ဌာနဂမနပဋိက္ခေပမုခေန သဗ္ဗာယပိ ဓမ္မပ္ပဝတ္တိယာ ပစ္စယာဓီနဝုတ္တိတာဝိဘာဝနေန အတ္တသုညတာ ဝိယ အနိစ္စဒုက္ခတာပိ ဝိဘာဝိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

ပဏိဟိတောတိ ယထာ ယထာ ပစ္စယေဟိ ပကာရေဟိ နိဟိတော ဌပိတော. သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဝစနန္တိ သဗ္ဗေသမ္ပိ စတုန္နံ ဣရိယာပထာနံ ဧကဇ္ဈံ သင်္ဂဏှနဝစနံ၊ ပုဗ္ဗေ ဝိသုံ ဝိသုံ ဣရိယာပထာနံ ဝုတ္တတ္တာ ဣဒံ နေသံ ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ ဝစနန္တိ အတ္ထော. ပုရိမနယော ဝါ ဣရိယာပထပ္ပဓာနော ဝုတ္တောတိ တတ္ထ ကာယော အပ္ပဓာနော အနုနိပ္ဖါဒီတိ ဣဓ ကာယံ ပဓာနံ၊ အပဓာနဉ္စ ဣရိယာပထံ အနုနိပ္ဖါဒိံ ကတွာ ဒဿေတုံ ဒုတိယနယော ဝုတ္တောတိ ဧဝမ္ပေတ္ထ ဒွိန္နံ နယာနံ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဌိတောတိ ပဝတ္တော.

ဣရိယာပထပရိဂ္ဂဏှနမ္ပိ ဣရိယာပထဝတော ကာယဿေဝ ပရိဂ္ဂဏှနံ တဿ အဝတ္ထာဝိသေသဘာဝတောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဣရိယာပထပရိဂ္ဂဏှနေန ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတီ’’တိ. တေနေဝေတ္ထ ရူပက္ခန္ဓဝသေနေဝ သမုဒယာဒယော ဥဒ္ဓဋာ. ဧသ နယော သေသဝါရေသုပိ. အာဒိနာတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ယထာ ‘‘တဏှာသမုဒယာ ကမ္မသမုဒယာ အာဟာရသမုဒယာ’’တိ နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏံ ပဿန္တောပိ ရူပက္ခန္ဓဿ ဥဒယံ ပဿတီတိ ဣမေ စတ္တာရော အာကာရာ သင်္ဂယှန္တိ၊ ဧဝံ ‘‘အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ’’တိ အာဒယောပိ ပဉ္စ အာကာရာ သင်္ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

ဣရိယာပထပဗ္ဗဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

စတုသမ္ပဇညပဗ္ဗဝဏ္ဏနာ

၃၇၆. စတုသမ္ပဇညဝသေနာတိ သမန္တတော ပကာရေဟိ၊ ပကဋ္ဌံ ဝါ သဝိသေသံ ဇာနာတီတိ သမ္ပဇာနော၊ သမ္ပဇာနဿ ဘာဝေါ သမ္ပဇညံ၊ တထာပဝတ္တံ ဉာဏံ၊ ဟတ္ထဝိကာရာဒိဘေဒဘိန္နတ္တာ စတ္တာရိ သမ္ပဇညာနိ သမာဟဋာနိ စတုသမ္ပဇညံ၊ တဿ ဝသေန. ‘‘အဘိက္ကန္တေ’’တိအာဒီနိ သာမညဖလေ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၁၄၊ ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၂၁၄ ဝါကျခန္ဓေပိ) ဝဏ္ဏိတာနိ၊ န ပုန ဝဏ္ဏေတဗ္ဗာနိ၊ တသ္မာ တံတံသံဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာပိ တတ္ထ ဝိဟိတနယေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗာ. ‘‘အဘိက္ကန္တေ ပဋိက္ကန္တေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတီ’’တိအာဒိ ဝစနတော အဘိက္ကမာဒိဂတစတုသမ္ပဇညပရိဂ္ဂဏှနေန ရူပကာယဿေဝေတ္ထ သမုဒယဓမ္မာနုပဿိတာဒိ အဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘ရူပက္ခန္ဓဿေဝ သမုဒယော စ ဝယော စ နီဟရိတဗ္ဗော’’တိ. ရူပဓမ္မာနံယေဝ ဟိ ပဝတ္တိအာကာရဝိသေသာ အဘိက္ကမာဒယောတိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

စတုသမ္ပဇညပဗ္ဗဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပဋိက္ကူလမနသိကာရပဗ္ဗဝဏ္ဏနာ

၃၇၇. ပဋိက္ကူလမနသိကာရဝသေနာတိ ဇိဂုစ္ဆနီယတာယ ပဋိကူလမေဝ ပဋိက္ကူလံ၊ ယော ပဋိက္ကူလသဘာဝေါ ပဋိက္ကူလာကာရော၊ တဿ မနသိ ကရဏဝသေန. အန္တရေနာပိ ဟိ ဘာဝဝါစိနံ သဒ္ဒံ ဘာဝတ္ထော ဝိညာယတိ ယထာ ‘‘ပဋဿ သုက္က’’န္တိ. ယသ္မာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၈၂) ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ တတ္ထ၊ တံသံဝဏ္ဏနာယဉ္စ (ဝိသုဒ္ဓိ. ဋီ. ၁.၁၈၂ အာဒယော) ဝုတ္တနယေန ‘‘ဣမမေဝ ကာယ’’န္တိ အာဒီနမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဝတ္ထာဒီဟိ ပသိဗ္ဗကာကာရေန ဗန္ဓိတွာ ကတံ အာဝါဋနံ ပုတောဠိ. နာနာကာရာ ဧကသ္မိံ ဌာနေ သမ္မိဿာတိ ဧတ္တာဝတာ နာနာဝဏ္ဏာနံ ကေသာဒီနဉ္စ ဥပမေယျတာ. ဝိဘူတကာလောတိ ပဏ္ဏတ္တိံ သမတိက္ကမိတွာ ကေသာဒီနံ အသုဘာကာရဿ ဥပဋ္ဌိတကာလော. ဣတိ-သဒ္ဒဿ အာကာရတ္ထတံ ဒဿေန္တော ‘‘ဧဝ’’န္တိ ဝတွာ တံ အာကာရံ သရူပတော ဒဿေန္တော ‘‘ကေသာဒိပရိဂ္ဂဏှနေနာ’’တိအာဒိမာဟ. ကေသာဒိသညိတာနဉှိ အသုစိဘာဝါနံ ပရမဒုဂ္ဂန္ဓဇေဂုစ္ဆပဋိက္ကူလာကာရဿ သမုဒယတော အနုပဿနာ ဣဓ ကာယာနုပဿနာတိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

ပဋိက္ကူလမနသိကာရပဗ္ဗဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဓာတုမနသိကာရပဗ္ဗဝဏ္ဏနာ

၃၇၈. ဓာတုမနသိကာရဝသေနာတိ ပထဝီဓာတုအာဒိကာ စတဿော ဓာတုယော အာရဗ္ဘ ပဝတ္တဘာဝနာမနသိကာရဝသေန၊ စတုဓာတုဝဝတ္ထာနဝသေနာတိ အတ္ထော. ဓာတုမနသိကာရော၊ ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနံ၊ စတုဓာတုဝဝတ္ထာနန္တိ ဟိ အတ္ထတော ဧကံ. ဂေါဃာတကောတိ ဇီဝိကတ္ထာယ ဂုန္နံ ဃာတကော. အန္တေဝါသိကောတိ ကမ္မကရဏဝသေန တဿ သမီပဝါသီ တံ နိဿာယ ဇီဝနကော. ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာတိ ဧကသ္မိံ ဌာနေ အညမညံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ. မဟာပထာနံ ဝေမဇ္ဈဋ္ဌာနသင်္ခါတေတိ စတုန္နံ မဟာပထာနံ တာယ ဧဝ ဝိနိဝိဇ္ဈနဋ္ဌာနတာယ ဝေမဇ္ဈသင်္ခါတေ. ယသ္မာ တေ စတ္တာရော မဟာပထာ စတူဟိ ဒိသာဟိ အာဂန္တွာ တတ္ထ သမောဟိတာ ဝိယ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ တံ ဌာနံ စတုမဟာပထံ၊ တသ္မိံ စတုမဟာပထေ. ဌိတ-သဒ္ဒေါ ‘‘ဌိတော ဝါ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၂၆၃၊ အ. နိ. ၅.၂၈) ဌာနသင်္ခါတဣရိယာပထသမင်္ဂိတာယ၊ ဌာ-သဒ္ဒဿ ဝါ ဂတိနိဝတ္တိအတ္ထတာယ အညတ္ထ ဌပေတွာ ဂမနံ သေသဣရိယာပထသမင်္ဂိတာယ ဗောဓကော၊ ဣဓ ပန ယထာ တထာ ရူပကာယဿ ပဝတ္တိအာကာရဗောဓကော အဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘စတုန္နံ ဣရိယာပထာနံ ယေန ကေနစိ အာကာရေန ဌိတတ္တာ ယထာ ဌိတ’’န္တိ. တတ္ထ အာကာရေနာတိ ဌာနာဒိနာ ရူပကာယဿ ပဝတ္တိအာကာရေန. ဌာနာဒယော ဟိ ဣရိယာပထသင်္ခါတာယ ကိရိယာယ ပထော ပဝတ္တိမဂ္ဂေါတိ ‘‘ဣရိယာပထော’’တိ ဝုစ္စန္တီတိ ဝုတ္တော ဝါယမတ္ထော. ယထာဌိတန္တိ ယထာပဝတ္တံ၊ ယထာဝုတ္တံ ဌာနမေဝေတ္ထ ပဏိဓာနန္တိ အဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ‘‘ယထာ ဌိတတ္တာ စ ယထာပဏိဟိတ’’န္တိ. ‘‘ဌိတ’’န္တိ ဝါ ကာယဿ ဌာနသင်္ခါတဣရိယာပထသမာယောဂပရိဒီပနံ၊ ‘‘ပဏိဟိတ’’န္တိ တဒညဣရိယာပထသမာယောဂပရိဒီပနံ. ‘‘ဌိတ’’န္တိ ဝါ ကာယသင်္ခါတာနံ ရူပဓမ္မာနံ တသ္မိံ တသ္မိံ ခဏေ သကိစ္စဝသေန အဝဋ္ဌာနပရိဒီပနံ၊ ပဏိဟိတန္တိ ပစ္စယဝသေန တေဟိ တေဟိ ပစ္စယေဟိ ပကာရတော နိဟိတံ ပဏိဟိတန္တိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပစ္စဝေက္ခတီတိ ပတိ ပတိ အဝေက္ခတိ၊ ဉာဏစက္ခုနာ ဝိနိဗ္ဘုဇ္ဇိတွာ ဝိသုံ ဝိသုံ ပဿတိ.

ဣဒါနိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဘာဝတ္ထဝိဘာဝနဝသေန ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ဂေါဃာတကဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပေါသေန္တဿာတိ မံသူပစယပရိဗြူဟနာယ ကုဏ္ဍကဘတ္တကပ္ပါသဋ္ဌိအာဒီဟိ သံဝဍ္ဎေန္တဿ. ဝဓိတံ မတန္တိ ဟိံသိတံ ဟုတွာ မတံ. မတန္တိ စ မတမတ္တံ. တေနေဝါဟ ‘‘တာဝဒေဝါ’’တိ. ဂါဝီတိ သညာ န အန္တရဓာယတီတိ ယာနိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနိ ယထာသန္နိဝိဋ္ဌာနိ ဥပါဒါယ ဂါဝီသမညာ မတမတ္တာယပိ ဂါဝိယာ တေသံ တံသန္နိဝေသဿ အဝိနဋ္ဌတ္တာ. ဝိလီယန္တိ ဘိဇ္ဇန္တိ ဝိဘုဇ္ဇန္တီတိ ဗီလာ၊ ဘာဂါ ဝ-ကာရဿ ဗ-ကာရံ၊ ဣကာရဿ စ ဤကာရံ ကတွာ. ဗီလသောတိ ဗီလံ ဗီလံ ကတွာ. ဝိဘဇိတွာတိ အဋ္ဌိသင်္ဃာတတော မံသံ ဝိဝေစေတွာ၊ တတော ဝါ ဝိဝေစိတံ မံသံ ဘာဂသော ကတွာ. တေနေဝါဟ ‘‘မံသသညာ ပဝတ္တတီ’’တိ. ပဗ္ဗဇိတဿာပိ အပရိဂ္ဂဟိတကမ္မဋ္ဌာနဿ. ဃနဝိနိဗ္ဘောဂန္တိ သန္တတိသမူဟကိစ္စဃနာနံ ဝိနိဗ္ဘုဇ္ဇနံ ဝိဝေစနံ. ဓာတုသော ပစ္စဝေက္ခတောတိ ဃနဝိနိဗ္ဘောဂကရဏေန ဓာတုံ ဓာတုံ ပထဝီအာဒိဓာတုံ ဝိသုံ ဝိသုံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ. သတ္တသညာတိ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိဝသေန ပဝတ္တာ သတ္တသညာတိ ဝဒန္တိ၊ ဝေါဟာရဝသေန ပဝတ္တသတ္တသညာယပိ တဒါ အန္တရဓာနံ ယုတ္တမေဝ ယာထာဝတော ဃနဝိနိဗ္ဘောဂဿ သမ္ပာဒနတော. ဧဝဉှိ သတိ ယထာဝုတ္တဩပမ္မတ္ထေန ဥပမေယျတ္ထော အညဒတ္ထု သံသန္ဒတိ သမေတိ. တေနေဝါဟ ‘‘ဓာတုဝသေနေဝ စိတ္တံ သန္တိဋ္ဌတီ’’တိ. ဒက္ခောတိ ဆေကော တံတံသမညာယ ကုသလော ‘‘ယထာဇာတေ သူနသ္မိံ နင်္ဂုဋ္ဌခုရဝိသာဏာဒိဝန္တေ အဋ္ဌိမံသာဒိအဝယဝသမုဒါယေ အဝိဘတ္တေ ဂါဝီသမညာ၊ န ဝိဘတ္တေ. ဝိဘတ္တေ ပန အဋ္ဌိမံသာဒိအဝယဝသမညာ’’တိ ဇာနနတော. စတုမဟာပထော ဝိယ စတုဣရိယာပထောတိ ဂါဝိယာ ဌိတစတုမဟာပထော ဝိယ ကာယဿ ပဝတ္တိမဂ္ဂဘူတော စတုဗ္ဗိဓော ဣရိယာပထော ယသ္မာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၃၀၅) ဝိတ္ထာရိတာ၊ တသ္မာ တတ္ထ၊ တံသံဝဏ္ဏနာယဉ္စ (ဝိသုဒ္ဓိ. ဋီ. ၁.၃၀၆) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

ဓာတုမနသိကာရပဗ္ဗဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နဝသိဝထိကပဗ္ဗဝဏ္ဏနာ

၃၇၉. သိဝထိကာယ အပဝိဒ္ဓဥဒ္ဓုမာတကာဒိပဋိသံယုတ္တာနံ ဩဓိသော ပဝတ္တာနံ ကထာနံ၊ တဒဘိဓေယျာနဉ္စ ဥဒ္ဓုမာတကာဒိအသုဘဘာဂါနံ သိဝထိကပဗ္ဗာနီတိ သင်္ဂီတိကာရေဟိ ဂဟိတသမညာ. တေနာဟ ‘‘သိဝထိကပဗ္ဗေဟိ ဝိဘဇိတု’’န္တိ. မရိတွာ ဧကာဟာတိက္ကန္တံ ဧကာဟမတံ. ဥဒ္ဓံ ဇီဝိတပရိယာဒါနာတိ ဇီဝိတက္ခယတော ဥပရိ မရဏတော ပရံ. သမုဂ္ဂတေနာတိ သမုဋ္ဌိတေန. ဥဒ္ဓုမာတတ္တာတိ ဥဒ္ဓံ ဥဒ္ဓံ ဓုမာတတ္တာ သူနတ္တာ. သေတရတ္တေဟိ ဝိပရိဘိန္နံ ဝိမိဿိတံ နီလံ ဝိနီလံ၊ ပုရိမဝဏ္ဏဝိပရိဏာမဘူတံ ဝါ နီလံ ဝိနီလံ. ဝိနီလမေဝ ဝိနီလကန္တိ က-ကာရေန ပဒဝဍ္ဎနံ အနတ္ထန္တရတော ယထာ ‘‘ပီတကံ လောဟိတက’’န္တိ (ဓ. သ. ၆၁၆). ပဋိက္ကူလတ္တာတိ ဇိဂုစ္ဆနီယတ္တာ. ကုစ္ဆိတံ ဝိနီလန္တိ ဝိနီလကန္တိ ကုစ္ဆနတ္ထော ဝါ အယံ က-ကာရောတိ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ယထာ ‘‘ပါပကော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတီ’’တိ. (ဒီ. နိ. ၃.၃၁၆၊ အ. နိ. ၅.၂၁၃၊ မဟာဝ. ၂၈၅) ပရိဘိန္နဋ္ဌာနေဟိ ကာကကင်္ကာဒီဟိ. ဝိဿန္ဒမာနပုဗ္ဗန္တိ ဝိဿဝန္တပုဗ္ဗံ၊ တဟံ တဟံ ပဂ္ဃရန္တပုဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. တထာဘာဝန္တိ ဝိဿန္ဒမာနပုဗ္ဗဘာဝံ.

သော ဘိက္ခူတိ ယော ‘‘ပဿေယျ သရီရံ သိဝထိကာယ ဆဍ္ဍိတ’’န္တိ ဝုတ္တော၊ သော ဘိက္ခု. ဥပသံဟရတိ သဒိသတံ. ‘‘အယမ္ပိ ခေါ’’တိအာဒိ ဥပသံဟရဏာကာရဒဿနံ. အာယူတိ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ၊ အရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ ပနေတ္ထ ဝိညာဏဂတိကမေဝ. ဥသ္မာတိ ကမ္မဇတေဇော. ဧဝံ ပူတိကသဘာဝေါယေဝါတိ ဧဝံ အတိဝိယ ဒုဂ္ဂန္ဓဇေဂုစ္ဆပဋိက္ကူလပူဘိကသဘာဝေါ ဧဝ၊ န အာယုအာဒီနံ အဝိဂမေ ဝိယ မတ္တသောတိ အဓိပ္ပါယော. ဧဒိသော ဘဝိဿတီတိ ဧဝံဘာဝီတိ အာဟ ‘‘ဧဝံ ဥဒ္ဓုမာတာဒိဘေဒေါ ဘဝိဿတီ’’တိ.

လုဉ္စိတွာ လုဉ္စိတွာတိ ဥပ္ပါဋေတွာ ဥပ္ပါဋေတွာ. သာဝသေသမံသလောဟိတယုတ္တန္တိ သဗ္ဗသော အခါဒိတတ္တာ တဟံ တဟံ သေသေန အပ္ပါဝသေသေန မံသလောဟိတေန ယုတ္တံ. ‘‘အညေန ဟတ္ထဋ္ဌိက’’န္တိ အဝိသေသေန ဟတ္ထဋ္ဌိကာနံ ဝိပ္ပကိဏ္ဏတာ ဇောတိတာတိ အနဝသေသတော တေသံ ဝိပ္ပကိဏ္ဏတံ ဒဿေန္တော ‘‘စတုသဋ္ဌိဘေဒမ္ပီ’’တိအာဒိမာဟ.

တေရောဝဿိကာနီတိ တိရောဝဿံ ဂတာနိ၊ တာနိ ပန သံဝစ္ဆရံ ဝီတိဝတ္တာနိ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘အတိက္ကန္တသံဝစ္ဆရာနီ’’တိ. ပုရာဏတာယ ဃနဘာဝဝိဂမေန ဝိစုဏ္ဏတာ ဣဓ ပူတိဘာဝေါတိ သော ယထာ ဟောတိ၊ တံ ဒဿေန္တော ‘‘အဗ္ဘောကာသေ’’တိအာဒိမာဟ. တေရောဝဿိကာနေဝါတိ သံဝစ္ဆရမတ္တာတိက္ကန္တာနိ ဧဝ. ခဇ္ဇမာနတာဒိဝသေန ဒုတိယသိဝထိကပဗ္ဗာဒီနံ ဝဝတ္ထာပိတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ခဇ္ဇမာနတာဒီနံ ဝသေန ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ’’တိ.

နဝသိဝထိကပဗ္ဗဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဣမာနေဝ ဒွေတိ အဝဓာရဏေန အပ္ပနာကမ္မဋ္ဌာနံ တတ္ထ နိယမေတိ အညပဗ္ဗေသု တဒဘာဝတော. ယတော ဟိ ဧဝ-ကာရော၊ တတော အညတ္ထ နိယမေတိ၊ တေန ပဗ္ဗဒွယဿ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာနတာပိ အပ္ပဋိသိဒ္ဓါ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ အနိစ္စတာဒိဒဿနတော. သင်္ခါရေသု အာဒီနဝဝိဘာဝနာနိ သိဝထိကပဗ္ဗာနီတိ အာဟ ‘‘သိဝထိကာနံ အာဒီနဝါနုပဿနာဝသေန ဝုတ္တတ္တာ’’တိ. ဣရိယာပထပဗ္ဗာဒီနံ အပ္ပနာဝဟတာ ပါကဋာ ဧဝါတိ ‘‘သေသာနိ ဒွါဒသပီ’’တိ ဝုတ္တံ. ယံ ပနေတ္ထ အတ္ထတော အဝိဘတ္တံ. တံ သုဝိညေယျမေဝ.

ကာယာနုပဿနာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.