ပုဗ္ဗန္တကပ္ပိကသဿတဝါဒဝဏ္ဏနာ

၂၈. ဘိက္ခုသံဃေန ဝုတ္တဝဏ္ဏော နာမ ‘‘ယာဝဉ္စိဒံ တေန ဘဂဝတာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တဝဏ္ဏော. ဧတ္ထာယံ သမ္ဗန္ဓော – န ဘိက္ခဝေ ဧတ္တကာ ဧဝ ဗုဒ္ဓဂုဏာ၊ ယေ တုမှာကံ ပါကဋာ၊ အပါကဋာ ပန ‘‘အတ္ထိ ဘိက္ခဝေ အညေ ဓမ္မာ’’တိ ဝိတ္ထာရော. တတ္ထ ‘‘ဣမေ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာ ဧဝံ ဂဟိတာ’’တိအာဒိနာ သဿတာဒိဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာနံ ယထာဂဟိတာကာရသုညတဘာဝပ္ပကာသနတော၊ ‘‘တဉ္စ ပဇာနနံ န ပရာမသတီ’’တိ သီလာဒီနဉ္စ အပရာမာသနိယျာနိကဘာဝဒီပနေန နိစ္စသာရာဒိဝိရဟပ္ပကာသနတော၊ ယာသု ဝေဒနာသု အဝီတရာဂတာယ ဗာဟိရကာနံ ဧတာနိ ဒိဋ္ဌိဝိပ္ဖန္ဒိတာနိ သမ္ဘဝန္တိ၊ တေသံ ပစ္စယဘူတာနဉ္စ သမ္မောဟာဒီနံ ဝေဒကကာရကသဘာဝါဘာဝဒဿနမုခေန သဗ္ဗဓမ္မာနံ အတ္တတ္တနိယတာဝိရဟဒီပနတော၊ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနဒီပနတော စ အယံ ဒေသနာ သုညတာဝိဘာဝနပ္ပဓာနာတိ အာဟ ‘‘သုညတာပကာသနံ အာရဘီ’’တိ. ပရိယတ္တီတိ ဝိနယာဒိဘေဒဘိန္နာ တန္တိ. ဒေသနာတိ တဿာ တန္တိယာ မနသာဝဝတ္ထာပိတာယ ဝိဘာဝနာ၊ ယထာဓမ္မံ ဓမ္မာဘိလာပဘူတာ ဝါ ပညာပနာ၊ အနုလောမာဒိဝသေန ဝါ ကထနန္တိ ပရိယတ္တိဒေသနာနံ ဝိသေသော ပုဗ္ဗေယေဝ ဝဝတ္ထာပိတောတိ အာဟ ‘‘ဒေသနာယံ ပရိယတ္တိယ’’န္တိ. ဧဝံ အာဒီသူတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန သစ္စသဘာဝသမာဓိပညာပကတိပုညအာပတ္တိဉေယျာဒယော သင်္ဂယှန္တိ. တထာ ဟိ အယံ ဓမ္မ-သဒ္ဒေါ ‘‘စတုန္နံ ဘိက္ခဝေ ဓမ္မာနံ အနနုဗောဓာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၁၈၆၊ အ. နိ. ၄.၁) သစ္စေ ဝတ္တတိ၊ ‘‘ကုသလာ ဓမ္မာ အကုသလာ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၁) သဘာဝေ၊ ‘‘ဧဝံဓမ္မာ တေ ဘဂဝန္တော အဟေသု’’န္တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၅.၃၇၈) သမာဓိမှိ၊ ‘‘သစ္စံ ဓမ္မော ဓိတိ စာဂေါ၊ သ ဝေ ပေစ္စ န သောစတီ’’တိအာဒီသု (သု. နိ. ၁၉၀) ပညာယ၊ ‘‘ဇာတိဓမ္မာနံ ဘိက္ခဝေ သတ္တာနံ ဧဝံ ဣစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၃၇၃၊ ပဋိ. မ. ၁.၃၃) ပကတိယံ၊ ‘‘ဓမ္မော သုစိဏ္ဏော သုခမာဝဟာတီ’’တိအာဒီသု (သု. နိ. ၁၈၄၊ ထေရဂါ. ၃၀၃၊ ဇာ. ၁.၁၀.၁၀၂) ပုညေ၊ ‘‘စတ္တာရော ပါရာဇိကာ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု (ပါရာ. ၂၃၃) အာပတ္တိယံ၊ ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ သဗ္ဗာကာရေန ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏမုခေ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တီ’’တိအာဒီသု (မဟာနိ. ၁၅၆၊ စူဠနိ. ၈၅၊ ပဋိ. မ. ၃.၆) ဉေယျေ ဝတ္တတိ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.သုတ္တနိက္ခေပဝဏ္ဏနာ၊ အဘိ. အဋ္ဌ. ၁.တိကမာတိကာပဒဝဏ္ဏနာ၊ ဗု. ဝံ. အဋ္ဌ. ရတနစင်္ကမနကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ). ဓမ္မာ ဟောန္တီတိ သုညာ ဓမ္မမတ္တာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော.

‘‘ဒုဒ္ဒသာ’’တိ ဧတေနေဝ တေသံ ဓမ္မာနံ ဒုက္ခောဂါဟတာ ပကာသိတာ ဟောတိ. သစေ ပန ကောစိ အတ္တနော ပမာဏံ အဇာနန္တော ဉာဏေန တေ ဓမ္မေ ဩဂါဟိတုံ ဥဿာဟံ ကရေယျ၊ တဿ တံ ဉာဏံ အပ္ပတိဋ္ဌမေဝ မကသတုဏ္ဍသူစိ ဝိယ မဟာသမုဒ္ဒေတိ အာဟ ‘‘အလဗ္ဘနေယျပတိဋ္ဌာ’’တိ. အလဗ္ဘနေယျာ ပတိဋ္ဌာ ဧတ္ထာတိ အလဗ္ဘနေယျပတိဋ္ဌာတိ ပဒဝိဂ္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော. အလဗ္ဘနေယျပတိဋ္ဌာနံ ဩဂါဟိတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ ‘‘ဧတ္တကာ ဧတေ ဤဒိသာ စာ’’တိ ပဿိတုံ န သက္ကာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဂမ္ဘီရတ္တာ ဧဝ ဒုဒ္ဒသာ’’တိ. ယေ ပန ဒဋ္ဌုမေဝ န သက္ကာ၊ တေသံ ဩဂါဟိတွာ အနုဗုဇ္ဈနေ ကထာ ဧဝ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘ဒုဒ္ဒသတ္တာ ဧဝ ဒုရနုဗောဓာ’’တိ. သဗ္ဗပရိဠာဟပဋိပ္ပဿဒ္ဓိမတ္ထကေ သမုပ္ပန္နတ္တာ၊ နိဗ္ဗုတသဗ္ဗပရိဠာဟသမာပတ္တိသမောကိဏ္ဏတ္တာ စ နိဗ္ဗုတသဗ္ဗပရိဠာဟာ. သန္တာရမ္မဏာနိ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနာနိ အနုပသန္တသဘာဝါနံ ကိလေသာနံ သင်္ခါရာနဉ္စ အဘာဝတော. အထ ဝါ သမူဟတဝိက္ခေပတာယ နိစ္စသမာဟိတဿ မနသိကာရဿ ဝသေန တဒါရမ္မဏဓမ္မာနံ သန္တဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသတဗ္ဗိသယဝိညာဏာနံ အနန္တဘာဝေါ ဝိယ. အဝိရဇ္ဈိတွာ နိမိတ္တပဋိဝေဓော ဝိယ ဣဿာသာနံ အဝိရဇ္ဈိတွာ ဓမ္မာနံ ယထာဘူတသဘာဝဗောဓော သာဒုရသော မဟာရသော စ ဟောတီတိ အာဟ အတိတ္တိကရဏဋ္ဌေနာတိ. ပဋိဝေဓပ္ပတ္တာနံ၊ တေသု စ ဗုဒ္ဓါနံယေဝ သဗ္ဗာကာရေန ဝိသယဘာဝူပဂမနတော န တက္ကဗုဒ္ဓိယာ ဂေါစရာတိ အာဟ ‘‘ဥတ္တမဉာဏဝိသယတ္တာ’’တိအာဒိ. ‘‘နိပုဏာ’’တိ ဉေယျေသု တိက္ခဝိသဒဝုတ္တိယာ ဆေကာ. ယသ္မာ ပန သော ဆေကဘာဝေါ အာရမ္မဏေ အပ္ပဋိဟတဝုတ္တိတာယ သုခုမဉေယျဂဟဏသမတ္ထတာယ သုပါကဋော ဟောတိ၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘သဏှသုခုမသဘာဝတ္တာ’’တိ.

အပရော နယော – ဝိနယပဏ္ဏတ္တိအာဒိဂမ္ဘီရနေယျဝိဘာဝနတော ဂမ္ဘီရာ. ကဒါစိ အသင်္ချေယျမဟာကပ္ပေ အတိက္ကမိတွာပိ ဒုလ္လဘဒဿနတာယ ဒုဒ္ဒသာ. ဒဿနဉ္စေတ္ထ ပညာစက္ခုဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဓမ္မနွယသင်္ခါတဿ အနုဗောဓဿ ကဿစိဒေဝ သမ္ဘဝတော ဒုရနုဗောဓာ. သန္တသဘာဝတော၊ ဝေနေယျာနဉ္စ ဂုဏသမ္ပဒါနံ ပရိယောသာနတ္တာ သန္တာ. အတ္တနော စ ပစ္စယေဟိ ပဓာနဘာဝံ နီတတာယ ပဏီတာ. သမဓိဂတသစ္စလက္ခဏတာယ အတက္ကေဟိ၊ အတက္ကေန ဝါ ဉာဏေန အဝစရိတဗ္ဗတာယ အတက္ကာဝစရာ. နိပုဏံ၊ နိပုဏေ ဝါ အတ္ထေ သစ္စပ္ပစ္စယာကာရာဒိဝသေန ဝိဘာဝနတော နိပုဏာ. လောကေ အဂ္ဂပဏ္ဍိတေန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဝေဒီယန္တိ ပကာသီယန္တီတိ ပဏ္ဍိတဝေဒနီယာ. အနာဝရဏဉာဏပဋိလာဘတော ဟိ ဘဂဝါ ‘‘သဗ္ဗဝိဒူ ဟံ အသ္မိ၊ (ဓ. ပ. ၃၅၃၊ မဟာဝ. ၁၁၊ ကထာ. ၄၀၅) ဒသဗလသမန္နာဂတော ဘိက္ခဝေ တထာဂတော’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၂.၂၁) အတ္တနော သဗ္ဗညုတာဒိဂုဏေ ပကာသေတိ. တေနေဝါဟ ‘‘သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေတီ’’တိ.

တတ္ထ ကိဉ္စာပိ သဗ္ဗညုတညာဏံ ဖလနိဗ္ဗာနာနိ ဝိယ သစ္ဆိကာတဗ္ဗသဘာဝံ န ဟောတိ၊ အာသဝက္ခယဉာဏေ ပန အဓိဂတေ အဓိဂတမေဝ ဟောတီတိ တဿ ပစ္စက္ခကရဏံ သစ္ဆိကိရိယာတိ အာဟ ‘‘အဘိဝိသိဋ္ဌေန ဉာဏေန ပစ္စက္ခံ ကတွာ’’တိ. အဘိဝိသိဋ္ဌေန ဉာဏေနာတိ စ ဟေတုအတ္ထေ ကရဏဝစနံ၊ အဘိဝိသိဋ္ဌဉာဏာဓိဂမဟေတူတိ အတ္ထော. အဘိဝိသိဋ္ဌဉာဏန္တိ ဝါ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေ အဓိပ္ပေတေ ကရဏဝစနမ္ပိ ယုဇ္ဇတိယေဝ. ပဝေဒနဉ္စေတ္ထ အညာဝိသယာနံ သစ္စာဒီနံ ဒေသနာကိစ္စသာဓနတော၊ ‘‘ဧကောမှိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၁၁၊ ကထာ. ၄၀၅) ပဋိဇာနနတော စ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝဒမာနာတိ ဧတ္ထ သတ္တိအတ္ထော မာန-သဒ္ဒေါ၊ ဝတ္တုံ ဥဿာဟံ ကရောန္တောတိ အတ္ထော. ဧဝံဘူတာ စ ဝတ္တုကာမာ နာမ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘ဝဏ္ဏံ ဝတ္တုကာမာ’’တိ. သာဝသေသံ ဝဒန္တောပိ ဝိပရီတံ ဝဒန္တော ဝိယ ‘‘သမ္မာ ဝဒတီ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘အဟာပေတွာ’’တိ၊ တေန အနဝသေသတ္ထော ဣဓ သမ္မာ-သဒ္ဒေါတိ ဒဿေတိ. ‘‘ဝတ္တုံ သက္ကုဏေယျု’’န္တိ ဣမိနာ ‘‘ဝဒေယျု’’န္တိ သကတ္ထဒီပနဘာဝမာဟ. ဧတ္ထ စ ကိဉ္စာပိ ဘဂဝတော ဒသဗလာဒိဉာဏာနိပိ အနညသာဓာရဏာနိ၊ သပ္ပဒေသဝိသယတ္တာ ပန တေသံ ဉာဏာနံ န တေဟိ ဗုဒ္ဓဂုဏာ အဟာပေတွာ ဂဟိတာ နာမ ဟောန္တိ၊ နိပ္ပဒေသဝိသယတ္တာ ပန သဗ္ဗညုတညာဏဿ တသ္မိံ ဂဟိတေ သဗ္ဗေပိ ဗုဒ္ဓဂုဏာ ဂဟိတာ ဧဝ နာမ ဟောန္တီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘ယေဟိ။ပေ။ ဝဒေယျု’’န္တိ. ပုထူနိ အာရမ္မဏာနိ ဧတဿာတိ ပုထုအာရမ္မဏံ၊ သဗ္ဗာရမ္မဏတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော. အထ ဝါ ပုထုအာရမ္မဏာရမ္မဏတောတိ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ ‘‘ပုထုအာရမ္မဏတော’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဧကဿ အာရမ္မဏ-သဒ္ဒဿ လောပံ ကတွာ ‘‘ဩဋ္ဌမုခေါ ကာမာဝစရ’’န္တိ အာဒီသု ဝိယ၊ တေနဿ ပုထုဉာဏကိစ္စသာဓကတံ ဒဿေတိ. တထာ ဟေတံ တီသု ကာလေသု အပ္ပဋိဟတဉာဏံ၊ စတုယောနိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ၊ ပဉ္စဂတိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ၊ ဆသု အသာဓာရဏဉာဏေသု သေသာသာဓာရဏဉာဏာနိ၊ သတ္တအရိယပုဂ္ဂလဝိဘာဝကဉာဏံ၊ အဋ္ဌသုပိ ပရိသာသု အကမ္ပနဉာဏံ၊ နဝသတ္တာဝါသပရိဇာနနဉာဏံ၊ ဒသဗလဉာဏန္တိ ဧဝမာဒီနံ အနေကသတသဟဿဘေဒါနံ ဉာဏာနံ ယထာသမ္ဘဝံ ကိစ္စံ သာဓေတီတိ. ‘‘ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပတ္တိဝသေနာ’’တိ ဧတေန သဗ္ဗညုတညာဏဿ ကမဝုတ္တိတံ ဒဿေတိ. ကမေနာပိ ဟိ တံ ဝိသယေသု ပဝတ္တတိ၊ န သကိံယေဝ ယထာ ဗာဟိရကာ ဝဒန္တိ ‘‘သကိံယေဝ သဗ္ဗညူ သဗ္ဗံ ဇာနာတိ၊ န ကမေနာ’’တိ.

ယဒိ ဧဝံ အစိန္တေယျာပရိမေယျဘေဒဿ ဉေယျဿ ပရိစ္ဆေဒဝတာ ဧကေန ဉာဏေန နိရဝသေသတော ကထံ ပဋိဝေဓောတိ၊ ကော ဝါ ဧဝမာဟ ‘‘ပရိစ္ဆေဒဝန္တံ ဗုဒ္ဓဉာဏ’’န္တိ. အနန္တဉှိ တံ ဉာဏံ ဉေယျံ ဝိယ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ယာဝတကံ ဉေယျံ တာဝတကံ ဉာဏံ. ယာဝတကံ ဉာဏံ၊ တာဝတကံ ဉေယျ’’န္တိ (မဟာနိ. ၁၅၆၊ စူဠနိ. ၈၅၊ ပဋိ. မ. ၃.၅). ဧဝမ္ပိ ဇာတိဘူမိသဘာဝါဒိဝသေန ဒိသာဒေသကာလာဒိဝသေန စ အနေကဘေဒဘိန္နေ ဉေယျေ ကမေန ဂယှမာနေ အနဝသေသပဋိဝေဓော န သမ္ဘဝတိ ယေဝါတိ၊ နယိဒမေဝံ. ကသ္မာ? ယံ ကိဉ္စိ ဘဂဝတာ ဉာတုံ ဣစ္ဆိတံ သကလံ ဧကဒေသော ဝါ. တတ္ထ အပ္ပဋိဟတစာရတာယ ပစ္စက္ခတော ဉာဏံ ပဝတ္တတိ၊ ဝိက္ခေပါဘာဝတော စ ဘဂဝါ သဗ္ဗကာလံ သမာဟိတောဝ ဉာတုံ၊ ဣစ္ဆိတဿ ပစ္စက္ခဘာဝေါ န သက္ကာ နိဝါရေတုံ ‘‘အာကင်္ခါပဋိဗဒ္ဓံ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏ’’န္တိအာဒိ (မဟာနိ. ၁၅၆၊ စူဠနိ. ၈၅၊ ပဋိ. မ. ၃.၅) ဝစနတော၊ န စေတ္ထ ဒူရတော စိတ္တပဋံ ပဿန္တာနံ ဝိယ၊ ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ’’တိ ဝိပဿန္တာနံ ဝိယ စ အနေကဓမ္မာဝဗောဓကာလေ အနိရူပိတရူပေန ဘဂဝတော ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ အစိန္တေယျာနုဘာဝတာယ ဗုဒ္ဓဉာဏဿ. တေနေဝါဟ ‘‘ဗုဒ္ဓဝိသယော အစိန္တေယျော’’တိ (အ. နိ. ၄.၇၇). ဣဒံ ပနေတ္ထ သန္နိဋ္ဌာနံသဗ္ဗာကာရေန သဗ္ဗဓမ္မာဝဗောဓနသမတ္ထဿ အာကင်္ခါပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိနော အနာဝရဏဉာဏဿ ပဋိလာဘေန ဘဂဝါ သန္တာနေန သဗ္ဗဓမ္မပဋိဝေဓသမတ္ထော အဟောသိ သဗ္ဗနေယျာဝရဏဿ ပဟာနတော၊ တသ္မာ သဗ္ဗညူ၊ န သကိံယေဝ သဗ္ဗဓမ္မာဝဗောဓတော၊ ယထာ သန္တာနေန သဗ္ဗဣန္ဓနဿ ဒဟနသမတ္ထတာယ ပါဝကော ‘‘သဗ္ဗဘူ’’တိ ဝုစ္စတီတိ.

ဝဝတ္ထာပနဝစနန္တိ သန္နိဋ္ဌာပနဝစနံ၊ အဝဓာရဏဝစနန္တိ အတ္ထော. အညေ ဝါတိ ဧတ္ထ အဝဓာရဏေန နိဝတ္တိတံ ဒဿေတိ ‘‘န ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိအာဒယော’’တိ၊ အယဉ္စ ဧဝ-သဒ္ဒေါ အနိယတဒေသတာယ စ-သဒ္ဒေါ ဝိယ ယတ္ထ ဝုတ္တော၊ တတော အညတ္ထာပိ ဝစနိစ္ဆာဝသေန ဥပတိဋ္ဌတီတိ အာဟ ‘‘ဂမ္ဘီရာ ဝါ’’တိအာဒိ. သဗ္ဗပဒေဟီတိ ယာဝ ‘‘ပဏ္ဍိတဝေဒနီယာ’’တိ ဣဒံ ပဒံ၊ တာဝ သဗ္ဗပဒေဟိ. သာဝကပါရမိဉာဏန္တိ သာဝကာနံ ဒါနာဒိပါရိပူရိယာ နိပ္ဖန္နံ ဝိဇ္ဇတ္တယဆဠဘိညာစတုပ္ပဋိသမ္ဘိဒါဒိဘေဒံ ဉာဏံ. တတောတိ သာဝကပါရမိဉာဏတော. တတ္ထာတိ သာဝကပါရမိဉာဏေ. တတောပီတိ အနန္တရနိဒ္ဒိဋ္ဌတော ပစ္စေကဗုဒ္ဓဉာဏတောပိ၊ ကော ပန ဝါဒေါ သာဝကပါရမိဉာဏတောတိ အဓိပ္ပါယော. ဧတ္ထာယံ အတ္ထယောဇနာ – ကိဉ္စာပိ သာဝကပါရမိဉာဏံ ဟေဋ္ဌိမသေက္ခဉာဏံ ပုထုဇ္ဇနဉာဏဉ္စ ဥပါဒါယ ဂမ္ဘီရံ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဉာဏံ ဥပါဒါယ န တထာ ဂမ္ဘီရန္တိ ‘‘ဂမ္ဘီရမေဝါ’’တိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ. တထာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဉာဏမ္ပိ သဗ္ဗညုတညာဏံ ဥပါဒါယာတိ တတ္ထ ဝဝတ္ထာနံ န လဗ္ဘတိ၊ သဗ္ဗညုတညာဏဓမ္မာ ပန သာဝကပါရမိဉာဏာဒီနံ ဝိယ ကိဉ္စိ ဥပါဒါယ အဂမ္ဘီရဘာဝါဘာဝတော ဂမ္ဘီရာ ဝါတိ. ယထာ စေတ္ထ ဝဝတ္ထာနံ ဒဿိတံ၊ ဧဝံ သာဝကပါရမိဉာဏံ ဒုဒ္ဒသံ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဉာဏံ ပန တတော ဒုဒ္ဒသတရန္တိ တတ္ထ ဝဝတ္ထာနံ နတ္ထီတိအာဒိနာ ဝဝတ္ထာနသဗ္ဘာဝေါ နေတဗ္ဗော. တေနေဝါဟ ‘‘တထာ ဒုဒ္ဒသာဝ။ပေ။ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ.

ကသ္မာ ပနေတံ ဧဝံ အာရဒ္ဓံတိ ဧတ္ထာယံ အဓိပ္ပါယော – ဘဝတု တာဝ နိရဝသေသဗုဒ္ဓဂုဏဝိဘာဝနူပါယဘာဝတော သဗ္ဗညုတညာဏံ ဧကမ္ပိ ပုထုနိဿယာရမ္မဏဉာကိစ္စသိဒ္ဓိယာ ‘‘အတ္ထိ ဘိက္ခဝေ အညေဝ ဓမ္မာ’’တိအာဒိနာ ဗဟုဝစနေန ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ၊ တဿ ပန ဝိဿဇ္ဇနံ သစ္စပစ္စယာကာရာဒိဝိသေသဝသေန အနညသာဓာရဏေန ဝိဘဇနနယေန အနာရဘိတွာ သနိဿယာနံ ဒိဋ္ဌီနံ ဝိဘဇနဝသေန ကသ္မာ အာရဒ္ဓန္တိ. တတ္ထ ယထာ သစ္စပစ္စယာကာရာဒီနံ ဝိဘဇနံ အနညသာဓာရဏံ၊ သဗ္ဗညုတညာဏဿေဝ ဝိသယော၊ ဧဝံ နိရဝသေသေန ဒိဋ္ဌိဂတဝိဘဇနမ္ပီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဗုဒ္ဓါနဉှီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ဌာနာနီတိ ကာရဏာနိ. ဂဇ္ဇိတံ မဟန္တံ ဟောတီတိ ဒေသေတဗ္ဗဿ အတ္ထဿ အနေကဝိဓတာယ၊ ဒုဝိညေယျတာယ စ နာနာနယေဟိ ပဝတ္တမာနံ ဒေသနာဂဇ္ဇိတံ မဟန္တံ ဝိပုလံ၊ ဗဟုဘေဒဉ္စ ဟောတိ. ဉာဏံ အနုပဝိသတီတိ တတော ဧဝ စ ဒေသနာဉာဏံ ဒေသေတဗ္ဗဓမ္မေ ဝိဘာဂသော ကုရုမာနံ အနုပဝိသတိ၊ တေ အနုပဝိဿ ဌိတံ ဝိယ ဟောတီတိ အတ္ထော.

ဗုဒ္ဓဉာဏဿ မဟန္တဘာဝေါ ပညာယတီတိ ဧဝံဝိဓဿ နာမ ဓမ္မဿ ဒေသကံ ပဋိဝေဓကဉ္စာတိ ဗုဒ္ဓါနံ ဒေသနာဉာဏဿ ပဋိဝေဓဉာဏဿ စ ဥဠာရဘာဝေါ ပါကဋော ဟောတိ. ဧတ္ထ စ ကိဉ္စာပိ ‘‘သဗ္ဗံ ဝစီကမ္မံ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဉာဏာနုပရိဝတ္တီ’’တိ (မဟာနိ. ၆၉၊ စူဠနိ. ၈၅၊ ပဋိ. မ. ၃.၅၊ နေတ္တိ. ၁၄) ဝစနတော သဗ္ဗာပိ ဘဂဝတော ဒေသနာ ဉာဏရဟိတာ နတ္ထိ၊ သီဟသမာနဝုတ္တိတာယ စ သဗ္ဗတ္ထ သမာနုဿာဟပ္ပဝတ္တိ ဒေသေတဗ္ဗဓမ္မဝသေန ပန ဒေသနာ ဝိသေသတော ဉာဏေန အနုပဝိဋ္ဌာ ဂမ္ဘီရတရာ စ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကထံ ပန ဝိနယပဏ္ဏတ္တိံ ပတွာ ဒေသနာ တိလက္ခဏာဟတာ သုညတာပဋိသံယုတ္တာ ဟောတီတိ? တတ္ထာပိ စ သန္နိသိန္နပရိသာယ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ ပဝတ္တမာနာ ဒေသနာ သင်္ခါရာနံ အနိစ္စတာဒိဝိဘာဝနီ၊ သဗ္ဗဓမ္မာနံ အတ္တတ္တနိယတာဘာဝပ္ပကာသနီ စ ဟောတိ. တေနေဝါဟ ‘‘အနေကပရိယာယေန ဓမ္မိံ ကထံ ကတွာ’’တိအာဒိ.

ဘူမန္တရန္တိ ဓမ္မာနံ အဝတ္ထာဝိသေသဉ္စ ဌာနဝိသေသဉ္စ. တတ္ထ အဝတ္ထာဝိသေသောသတိအာဒိဓမ္မာနံ သတိပဋ္ဌာနိန္ဒြိယဗလဗောဇ္ဈင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂါဒိဘေဒေါ. ဌာနဝိသေသော ကာမာဝစရာဒိဘေဒေါ. ပစ္စယာကာရပဒဿ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. သမယန္တရန္တိ ဒိဋ္ဌိဝိသေသာ၊ နာနာဝိဟိတာ ဒိဋ္ဌိယောတိ အတ္ထော၊ အညသမယံ ဝါ. ဧဝံ ဩတိဏ္ဏေ ဝတ္ထုသ္မိန္တိ ဧဝံ လဟုကဂရုကာဒိဝသေန တဒနုရူပေ ဩတိဏ္ဏေ ဝတ္ထုသ္မိံ သိက္ခာပဒပညာပနံ.

ယဒိပိ ကာယာနုပဿနာဒိဝသေန သတိပဋ္ဌာနာဒယော သုတ္တန္တပိဋကေပိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၄၊ မ. နိ. ၁.၁၀၇) ဝိဘတ္တာ၊ သုတ္တန္တဘာဇနီယာဒိဝသေန ပန အဘိဓမ္မေယေဝ တေ သဝိသေသံ ဝိဘတ္တာတိ အာဟ ‘‘ဣမေ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ။ပေ။ အဘိဓမ္မပိဋကံ ဝိဘဇိတွာ’’တိ. တတ္ထ ‘‘သတ္တ ဖဿာ’’တိ သတ္တဝိညာဏဓာတုသမ္ပယောဂဝသေန ဝုတ္တံ. တထာ ‘‘သတ္တ ဝေဒနာ’’တိအာဒီသုပိ. လောကုတ္တရာ ဓမ္မာ နာမာတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော၊ ပကာရတ္ထော ဝါ၊ တေန ဝုတ္တာဝသေသံ အဘိဓမ္မေ အာဂတံ ဓမ္မာနံ ဝိဘဇိတဗ္ဗာကာရံ သင်္ဂဏှာတိ. စတုဝီသတိ သမန္တပဋ္ဌာနာနိ ဧတ္ထာတိ စတုဝီသတိသမန္တပဋ္ဌာနံ၊ အဘိဓမ္မပိဋကံ. ဧတ္ထ ပစ္စယနယံ အဂ္ဂဟေတွာ ဓမ္မဝသေနေဝ သမန္တပဋ္ဌာနဿ စတုဝီသတိဝိဓတာ ဝုတ္တာ. ယထာဟ –

‘‘တိကဉ္စ ပဋ္ဌာနဝရံ ဒုကုတ္တမံ၊

ဒုကတိကဉ္စေဝ တိကဒုကဉ္စ၊

တိကတိကဉ္စေဝ ဒုကဒုကဉ္စ၊

ဆ အနုလောမမှိ နယာ သုဂမ္ဘီရာ. (ပဋ္ဌာ. ၁.ပစ္စယနိဒ္ဒေသ ၄၁၊ ၄၄၊ ၄၈၊ ၅၂)၊

တထာ –

တိကဉ္စ။ပေ။ ဆ ပစ္စနီယမှိ နယာ သုဂမ္ဘီရာ၊

တိကဉ္စ။ပေ။ ဆ အနုလောမပစ္စနီယမှိ နယာ သုဂမ္ဘီရာ၊

တိကဉ္စ။ပေ။ ပစ္စနီယာနုလောမမှိ နယာ သုဂမ္ဘီရာ’’တိ. (ပဋ္ဌာ. ၁.ပစ္စယနိဒ္ဒေသ ၄၄၊ ၅၂)၊

ဧဝံ ဓမ္မဝသေန စတုဝီသတိဘေဒေသု တိကပဋ္ဌာနာဒီသု ဧကေကံ ပစ္စယနယေန အနုလောမာဒိဝသေန စတုဗ္ဗိဓံ ဟောတီတိ ဆန္နဝုတိ သမန္တပဋ္ဌာနာနိ. တတ္ထ ပန ဓမ္မာနုလောမေ တိကပဋ္ဌာနေ ကုသလတ္တိကေ ပဋိစ္စဝါရေ ပစ္စယာနုလောမေ ဟေတုမူလကေ ဟေတုပစ္စယဝသေန ဧကူနပညာသ ပုစ္ဆာနယာ သတ္တ ဝိဿဇ္ဇနနယာတိ အာဒိနာ ဒဿိယမာနာ အနန္တဘေဒါ နယာတိ အာဟ ‘‘အနန္တနယ’’န္တိ. ဟောတိ စေတ္ထ –

‘‘ပဋ္ဌာနံ နာမ ပစ္စေကံ ဓမ္မာနံ အနုလောမာဒိမှိ တိကဒုကာဒီသု ယာ ပစ္စယမူလဝိသိဋ္ဌာ စတုနယတော သတ္တဓာ ဂတီ’’တိ.

နဝဟာကာရေဟီတိ ဥပ္ပါဒါဒီဟိ နဝဟိ ပစ္စယာကာရေဟိ. တတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဧတသ္မာ ဖလန္တိ ဥပ္ပါဒေါ၊ ဥပ္ပတ္တိယာ ကာရဏဘာဝေါ. သတိ စ အဝိဇ္ဇာယ သင်္ခါရာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ န အသတိ၊ တသ္မာ အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရာနံ ဥပ္ပါဒေါ ဟုတွာ ပစ္စယော ဟောတိ. တထာ အဝိဇ္ဇာယ သတိ သင်္ခါရာ ပဝတ္တန္တိ ဓရန္တိ၊ နိဝိသန္တိ စ၊ တေ အဝိဇ္ဇာယ သတိ ဖလံ ဘဝါဒီသု ခိပန္တိ၊ အာယူဟန္တိ ဖလုပ္ပတ္တိယာ ဃဋန္တိ၊ သံယုဇ္ဇန္တိ အတ္တနော ဖလေန၊ ယသ္မိံ သန္တာနေ သယဉ္စ ဥပ္ပန္နာ၊ တံ ပလိဗုန္ဓန္တိ၊ ပစ္စယန္တရသမဝါယေ ဥဒယန္တိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဟိနောတိ စ သင်္ခါရာနံ ကာရဏဘာဝံ ဂစ္ဆတိ၊ ပဋိစ္စ အဝိဇ္ဇံ သင်္ခါရာ အယန္တိ ပဝတ္တန္တီတိ ဧဝံ အဝိဇ္ဇာယ သင်္ခါရာနံ ကာရဏဘာဝူပဂမနဝိသေသာ ဥပ္ပါဒါဒယော ဝေဒိတဗ္ဗာ. တထာ သင်္ခါရာဒီနံ ဝိညာဏာဒီသု.

ဥပ္ပါဒဋ္ဌိတီတိအာဒီသု စ တိဋ္ဌတိ ဧတေနာတိ ဌိတိ၊ ကာရဏံ. ဥပ္ပါဒေါ ဧဝ ဌိတိ ဥပ္ပါဒဋ္ဌိတိ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ယသ္မာ အယောနိသောမနသိကာရော၊ ‘‘အာသဝသမုဒယာ အဝိဇ္ဇာသမုဒယော’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၀၃) ဝစနတော အာသဝါ စ အဝိဇ္ဇာယ ပစ္စယော၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဥဘောပေတေ ဓမ္မာ ပစ္စယသမုပ္ပန္နာ’’တိ. ပစ္စယပရိဂ္ဂဟေ ပညာတိ သင်္ခါရာနံ အဝိဇ္ဇာယ စ ဥပ္ပါဒါဒိကေ ပစ္စယာကာရေ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဟဏဝသေန ပဝတ္တာ ပညာ. ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏန္တိ ဓမ္မာနံ ပစ္စယုပ္ပန္နာနံ ပစ္စယဘာဝတော ဓမ္မဋ္ဌိတိသင်္ခါတေ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေ ဉာဏံ. ပစ္စယဓမ္မာ ဟိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေ ‘‘ဒွါဒသ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒါ’’တိ ဝစနတော ဒွါဒသ ပစ္စယာ. အယဉ္စ နယော န ပစ္စုပ္ပန္နေ ဧဝ၊ အထ ခေါ အတီတာနာဂတကာလေပိ၊ န စ အဝိဇ္ဇာယ ဧဝ သင်္ခါရေသု၊ အထ ခေါ သင်္ခါရာဒီနမ္ပိ ဝိညာဏာဒီသု လဗ္ဘတီတိ ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ ပစ္စယာကာရဿ ဝိဘတ္တဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘အတီတမ္ပိ အဒ္ဓါန’’န္တိအာဒိ ပါဠိံ အာရဘိ. ပဋ္ဌာနေ (ပဋ္ဌာ. ၁.ပစ္စယနိဒ္ဒေသ ၁) ဒဿိတာ ဟေတာဒိပစ္စယာ ဧဝေတ္ထ ဥပ္ပါဒါဒိပစ္စယာကာရေဟိ ဂဟိတာတိ တေ ယထာသမ္ဘဝံ နီဟရိတွာ ယောဇေတဗ္ဗာ၊ အတိဝိတ္ထာရဘယေန ပန န ယောဇယိမှ.

တဿ တဿ ဓမ္မဿာတိ တဿ တဿ သင်္ခါရာဒိပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မဿ. တထာ တထာ ပစ္စယဘာဝေနာတိ ဥပ္ပါဒါဒိဟေတာဒိပစ္စယဘာဝေန. အတီတပစ္စုပ္ပန္နာနာဂတဝသေန တယော အဒ္ဓါ ကာလာ ဧတဿာတိ တိယဒ္ဓံ. ဟေတုဖလဖလဟေတုဟေတုဖလဝသေန တယော သန္ဓီ ဧတဿာတိ တိသန္ဓိံ. သင်္ခိပ္ပန္တိ ဧတ္ထ အဝိဇ္ဇာဒယော ဝိညာဏာဒယော စာတိ သင်္ခေပေါ၊ ကမ္မံ ဝိပါကော စ. သင်္ခိပ္ပန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝါ သင်္ခေပေါ၊ အဝိဇ္ဇာဒယော ဝိညာဏာဒယော စ. ကောဋ္ဌာသပရိယာယော ဝါ သင်္ခေပ-သဒ္ဒေါ. အတီတေ ကမ္မသင်္ခေပါဒိဝသေန စတ္တာရော သင်္ခေပါ ဧတဿာတိ စတုသင်္ခေပံ. သရူပတော အဝုတ္တာပိ တသ္မိံ တသ္မိံ သင်္ခေပေ အာကိရီယန္တိ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရာဒိဂ္ဂဟဏေဟိ ပကာသီယန္တီတိ အာကာရာ၊ အတီတေ ဟေတုအာဒီနံ ဝါ ပကာရာ အာကာရာ၊ တေ သင်္ခေပေ ပဉ္စ ပဉ္စ ကတွာ ဝီသတိအာကာရာ ဧတဿာတိ ဝီသတာကာရံ.

ခတ္တိယာဒိဘေဒေန အနေကဘေဒဘိန္နာပိ သဿတဝါဒိနော ဇာတိသတသဟဿာနုဿရဏာဒိနော အဘိနိဝေသဟေတုနော ဝသေန စတ္တာရောဝ ဟောန္တိ၊ န တတော ဥဒ္ဓံ အဓောတိ သဿတဝါဒါဒီနံ ပရိမာဏပရိစ္ဆေဒဿ အနညဝိသယတံ ဒဿေတုံ ‘‘စတ္တာရော ဇနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ စတ္တာရော ဇနာတိ စတ္တာရော ဇနသမူဟာ. ဣဒံ နိဿာယာတိ ဣဒံ ဣဒပ္ပစ္စယတာယ သမ္မာ အဂ္ဂဟဏံ၊ တတ္ထာပိ စ ဟေတုဖလဘာဝေန သမ္ဗန္ဓာနံ သန္တတိဃနဿ အဘေဒိတတ္တာ ပရမတ္ထတော ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ဘေဒနိဗန္ဓနံ နာနတ္တနယံ အနုပဓာရေတွာ ဂဟိတံ ဧကတ္တဂ္ဂဟဏံ နိဿာယ. ဣဒံ ဂဏှန္တီတိ ဣဒံ သဿတဂ္ဂဟဏံ အဘိနိဝိဿ ဝေါဟရန္တိ၊ ဣမိနာ နယေန ဧကစ္စသဿတဝါဒါဒယောပေတ္ထ ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတွာ ဝတ္တဗ္ဗာ. ဘိန္ဒိတွာတိ ‘‘အာတပ္ပမနွာယာ’’တိအာဒိနာ ဝိဘဇိတွာ ‘‘တယိဒံ ဘိက္ခဝေ တထာဂတော ပဇာနာတီ’’တိအာဒိနာ ဝိမဒ္ဒိတွာ နိဇ္ဇဋံ နိဂုမ္ဗံ ကတွာ ဒိဋ္ဌိဇဋာဝိဇဋနေန ဒိဋ္ဌိဂုမ္ဗဝိဝရဏေန စ.

‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိနာ ဗုဒ္ဓဂုဏေ အာရဗ္ဘ ဒေသနာယ သမုဋ္ဌိတတ္တာ သဗ္ဗညုတညာဏံ ဥဒ္ဒိသိတွာ ဒေသနာကုသလော ဘဂဝါ သမယန္တရဝိဂ္ဂါဟဏဝသေန သဗ္ဗညုတညာဏမေဝ ဝိဿဇ္ဇေတီတိ ဒဿေတိ. ‘‘သန္တီ’’တိ ဣမိနာ တေသံ ဒိဋ္ဌိဂတိကာနံ ဝိဇ္ဇမာနတာယ အဝိစ္ဆိန္နတံ၊ တတော စ နေသံ မိစ္ဆာဂါဟတော သိထိလကရဏဝိဝေစနေဟိ အတ္တနော ဒေသနာယ ကိစ္စကာရိတံ၊ အဝိတထတဉ္စ ဒီပေတိ ဓမ္မရာဇာ.

၂၉. အတ္ထီတိ ‘‘သံဝိဇ္ဇန္တီ’’တိ ဣမိနာ သမာနတ္ထော ပုထုဝစနဝိသယော ဧကော နိပါတော ‘‘အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ ကေသာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၇၊ မ. နိ. ၁.၁၁၀၊ မ. နိ. ၃.၁၅၄၊ သံ. နိ. ၄.၁၂၇၊ ခု. ပါ. ၃.၁) ဝိယ. သဿတာဒိဝသေန ပုဗ္ဗန္တံ ကပ္ပေန္တီတိ ပုဗ္ဗန္တကပ္ပိကာ. ယသ္မာ ပန တေ တံ ပုဗ္ဗန္တံ ပုရိမသိဒ္ဓေဟိ တဏှာဒိဋ္ဌိကပ္ပေဟိ ကပ္ပေတွာ၊ အာသေဝနဗလဝတာယ ဝိစိတ္တဝုတ္တိတာယ စ ဝိကပ္ပေတွာ အပရဘာဂသိဒ္ဓေဟိ အဘိနိဝေသဘူတေဟိ တဏှာဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟေဟိ ဂဏှန္တိ အဘိနိဝိသန္တိ ပရာမသန္တိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ပုဗ္ဗန္တံ ကပ္ပေတွာ ဝိကပ္ပေတွာ ဂဏှန္တီ’’တိ. တဏှုပါဒါနဝသေန ဝါ ကပ္ပနဂ္ဂဟဏာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. တဏှာပစ္စယာ ဟိ ဥပါဒါနံ. ကောဋ္ဌာသေသူတိ ဧတ္ထ ကောဋ္ဌာသာဒီသူတိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပဒပူရဏသမီပဥမ္မဂ္ဂါဒီသုပိ ဟိ အန္တ-သဒ္ဒေါ ဒိဿတိ. တထာ ဟိ ‘‘ဣင်္ဃ တွံ သုတ္တန္တေ ဝါ ဂါထာယော ဝါ အဘိဓမ္မံ ဝါ ပရိယာပုဏဿု (ပါစိ. ၄၄၂)၊ သုတ္တန္တေ ဩကာသံ ကာရာပေတွာ’’တိ (ပါစိ. ၁၂၂၁) စ အာဒီသု ပဒပူရဏေ အန္တ-သဒ္ဒေါ ဝတ္တတိ၊ ဂါမန္တံ ဩသရေယျ၊ (ပါရာ. ၄၀၉၊ စူဠဝ. ၃၄၃) ဂါမန္တသေနာသန’’န္တိအာဒီသု သမီပေ၊ ‘‘ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂေါ ဧကော အန္တော၊ အတ္ထီတိ ခေါ ကစ္စာန အယမေကော အန္တော’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၂.၁၅၊ ၃.၉၀) ဥမ္မဂ္ဂေတိ.

ကပ္ပ-သဒ္ဒေါ မဟာကပ္ပသမန္တဘာဝကိလေသကာမဝိတက္ကကာလပညတ္တိသဒိသဘာဝါဒီသု ဝတ္တတီတိ အာဟ ‘‘သမ္ဗဟုလေသု အတ္ထေသု ဝတ္တတီ’’တိ. တထာ ဟေသ ‘‘စတ္တာရိမာနိ ဘိက္ခဝေ ကပ္ပဿ အသင်္ချေယျာနီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၁၅၆) မဟာကပ္ပေ ဝတ္တတိ၊ ‘‘ကေဝလကပ္ပံ ဝေဠုဝနံ ဩဘာသေတွာ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၉၄) သမန္တဘာဝေ၊ ‘‘သင်္ကပ္ပေါ ကာမော၊ ရာဂေါ ကာမော၊ သင်္ကပ္ပရာဂေါ ကာမော’’တိအာဒီသု (မဟာနိ. ၁၊ စူဠနိ. ၈) ကိလေသကာမေ၊ ‘‘တက္ကော ဝိတက္ကော သင်္ကပ္ပေါ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၇) ဝိတက္ကေ၊ ‘‘ယေန သုဒံ နိစ္စကပ္ပံ ဝိဟရာမီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၈၇) ကာလေ၊ ‘‘ဣစ္စာယသ္မာ ကပ္ပေါ’’တိအာဒီသု (သု. နိ. ၁၀၉၀၊ စူဠနိ. ၁၁၃) ပညတ္တိယံ၊ ‘‘သတ္ထုကပ္ပေန ဝတ ကိရ ဘော သာဝကေန သဒ္ဓိံ မန္တယမာနာ န ဇာနိမှာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၆၀) သဒိသဘာဝေ ဝတ္တတီတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတန္တိ မဟာနိဒ္ဒေသံ (မဟာနိ. ၂၈) သန္ဓာယာဟ. တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေနာတိ ဒိဋ္ဌိယာ ဥပနိဿယဘူတာယ သဟဇာတာယ အဘိနန္ဒနဘူတာယ စ တဏှာယ၊ သဿတာဒိအာကာရေန အဘိနိဝိသန္တဿ မိစ္ဆာဂါဟဿ စ ဝသေန. ပုဗ္ဗေနိဝုတ္ထဓမ္မဝိသယာယ ကပ္ပနာယ အဓိပ္ပေတတ္တာ အတီတကာလဝါစကော ဣဓ ပုဗ္ဗ-သဒ္ဒေါ၊ ရူပါဒိခန္ဓဝိနိမုတ္တဿ ကပ္ပနာဝတ္ထုနော အဘာဝါ အန္တ-သဒ္ဒေါ စ ဘာဂဝါစကောတိ အာဟ ‘‘အတီတံ ခန္ဓကောဋ္ဌာသ’’န္တိ. ‘‘ကပ္ပေတွာ’’တိ စ တသ္မိံ ပုဗ္ဗန္တေ တဏှာယနာဘိနိဝေသာနံ သမတ္ထနံ ပရိနိဋ္ဌာပနမာဟ. ဌိတာတိ တဿာ လဒ္ဓိယာ အဝိဇဟနံ. အာရဗ္ဘာတိ အာလမ္ဗိတွာ. ဝိသယော ဟိ တဿာ ဒိဋ္ဌိယာ ပုဗ္ဗန္တော. ဝိသယဘာဝတော ဧဝ ဟိ သော တဿာ အာဂမနဋ္ဌာနံ၊ အာရမ္မဏပစ္စယော စာတိ ဝုတ္တံ ‘‘အာဂမ္မ ပဋိစ္စာ’’တိ.

အဓိဝစနပဒါနီတိ ပညတ္တိပဒါနိ. ဒါသာဒီသု သိရိဝဍ္ဎကာဒိ-သဒ္ဒါ ဝိယ ဝစနမတ္တမေဝ အဓိကာရံ ကတွာ ပဝတ္တိယာ အဓိဝစနံ ပညတ္တိ. အထ ဝါ အဓိ-သဒ္ဒေါ ဥပရိဘာဝေ၊ ဝုစ္စတီတိ ဝစနံ၊ ဥပရိ ဝစနံ အဓိဝစနံ၊ ဥပါဒါဘူတရူပါဒီနံ ဥပရိ ပညာပိယမာနာ ဥပါဒါပညတ္တီတိ အတ္ထော၊ တသ္မာ ပညတ္တိဒီပကပဒါနီတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပညတ္တိမတ္တဉှေတံ ဝုစ္စတိ၊ ယဒိဒံ ‘‘အတ္တာ၊ လောကော’’တိ စ၊ န ရူပဝေဒနာဒယော ဝိယ ပရမတ္ထော. အဓိကဝုတ္တိတာယ ဝါ အဓိဝုတ္တိယောတိ ဒိဋ္ဌိယော ဝုစ္စန္တိ. အဓိကဉှိ သဘာဝဓမ္မေသု သဿတာဒိံ ပကတိအာဒိဒဗ္ဗာဒိံ ဇီဝါဒိံ ကာယာဒိဉ္စ အဘူတမတ္ထံ အဇ္ဈာရောပေတွာ ဒိဋ္ဌိယော ပဝတ္တန္တီတိ.

၃၀. အဘိဝဒန္တီတိ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စံ၊ မောဃမည’’န္တိ (မ. နိ. ၂.၁၈၇၊ ၂၀၃၊ ၄၂၇၊ မ. နိ. ၃.၂၇၊ ၂၉) အဘိနိဝိသိတွာ ဝဒန္တိ ‘‘အယံ ဓမ္မော၊ နာယံ ဓမ္မော’’တိအာဒိနာ ဝိဝဒန္တိ. အဘိဝဒနကိရိယာယ အဇ္ဇာပိ အဝိစ္ဆေဒဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝတ္တမာနကာလဝစနံ. ဒိဋ္ဌိ ဧဝ ဒိဋ္ဌိဂတံ ‘‘မုတ္တဂတံ၊ (မ. နိ. ၂.၁၁၉၊ အ. နိ. ၉.၁၁) သင်္ခါရဂတ’’န္တိအာဒီသု (မဟာနိ. ၄၁) ဝိယ. ဂန္တဗ္ဗာဘာဝတော ဝါ ဒိဋ္ဌိယာ ဂတမတ္တံ၊ ဒိဋ္ဌိယာ ဂဟဏမတ္တန္တိ အတ္ထော. ဒိဋ္ဌိပ္ပကာရော ဝါ ဒိဋ္ဌိဂတံ. လောကိယာ ဟိ ဝိဓယုတ္တဂတပကာရ-သဒ္ဒေ သမာနတ္ထေ ဣစ္ဆန္တိ. ဧကေကသ္မိဉ္စ ‘‘အတ္တာ’’တိ၊ ‘‘လောကော’’တိ စ ဂဟဏဝိသေသံ ဥပါဒါယ ပညာပနံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ရူပါဒီသု အညတရံ အတ္တာ စ လောကော စာတိ ဂဟေတွာ’’တိ. အမရံ နိစ္စံ ဓုဝန္တိ သဿတဝေဝစနာနိ. မရဏာဘာဝေန ဝါ အမရံ၊ ဥပ္ပါဒါဘာဝေန သဗ္ဗထာပိ အတ္ထိတာယ နိစ္စံ၊ ထိရဋ္ဌေန ဝိကာရာဘာဝေန ဓုဝံ. ‘‘ယထာဟာ’’တိအာဒိနာ ယထာဝုတ္တမတ္ထံ နိဒ္ဒေသပဋိသမ္ဘိဒါပါဠီဟိ ဝိဘာဝေတိ. အယဉ္စ အတ္ထော ‘‘ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတိ၊ ဝေဒနံ၊ သညံ၊ သင်္ခါရေ၊ ဝိညာဏံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိ ဣမိဿာ ပဉ္စဝိဓာယ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ ဝသေန ဝုတ္တော. ‘‘ရူပဝန္တံ အတ္တာန’’န္တိအာဒိကာယ ပန ပဉ္စဒသဝိဓာယ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ ဝသေန စတ္တာရော စတ္တာရော ခန္ဓေ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဂဟေတွာ တဒညံ ‘‘လောကော’’တိ ပညပေန္တီတိ အယမ္ပိ အတ္ထော လဗ္ဘတိ. တထာ ဧကံ ခန္ဓံ ’’အတ္တာ’’တိ ဂဟေတွာ တဒညေ အတ္တနော ဥပဘောဂဘူတော လောကောတိ၊ သသန္တတိပတိတေ ဝါ ခန္ဓေ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဂဟေတွာ တဒညေ ‘‘လောကော’’တိ ပညပေန္တီတိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧတ္ထာဟ – သဿတော ဝါဒေါ ဧတေသန္တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ၊ နနု တေသံ အတ္တာ လောကော စ သဿတောတိ အဓိပ္ပေတော၊ န ဝါဒေါ တိ? သစ္စမေတံ၊ သဿတသဟစရိတတာယ ပန ‘‘ဝါဒေါ သဿတော’’တိ ဝုတ္တံ ယထာ ‘‘ကုန္တာ ပစရန္တီ’’တိ. သဿတော ဣတိ ဝါဒေါ ဧတေသန္တိ ဝါ ဣတိ-သဒ္ဒလောပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အထ ဝါ သဿတံ ဝဒန္တိ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စ’’န္တိ အဘိနိဝိဿ ဝေါဟရန္တီတိ သဿတဝါဒါ၊ သဿတဒိဋ္ဌိနောတိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

၃၁. အာတာပနံ ကိလေသာနံ ဝိဗာဓနံ ပဟာနံ. ပဒဟနံ ကောသဇ္ဇပက္ခေ ပတိတုံ အဒတွာ စိတ္တဿ ဥဿဟနံ. အနုယောဂေါ ယထာ သမာဓိ ဝိသေသဘာဂိယတံ ပါပုဏာတိ၊ ဧဝံ ဝီရိယဿ ဗဟုလီကရဏံ. ဣဓ ဥပစာရပ္ပနာစိတ္တပရိဒမနဝီရိယာနံ အဓိပ္ပေတတ္တာ အာဟ ‘‘တိပ္ပဘေဒံ ဝီရိယ’’န္တိ. နပ္ပမဇ္ဇတိ ဧတေနာတိ အပ္ပမာဒေါ၊ အသမ္မောသော. သမ္မာ ဥပါယေန မနသိ ကရောတိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဧတေနာတိ သမ္မာမနသိကာရော ဉာဏန္တိ အာဟ ‘‘ဝီရိယဉ္စ သတိဉ္စ ဉာဏဉ္စာ’’တိ. ဧတ္ထာတိ ‘‘အာတပ္ပ။ပေ။ မနသိကာရံ အနွာယာ’’တိ ဣမသ္မိံ ပါဌေ. သီလဝိသုဒ္ဓိယာ သဒ္ဓိံ စတုန္နံ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနံ အဓိဂမနပဋိပဒါ ဝတ္တဗ္ဗာ၊ သာ ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရတော ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘သင်္ခေပတ္ထော’’တိ. ‘‘တထာရူပ’’န္တိ စုဒ္ဒသဝိဓေဟိ စိတ္တဒမနေဟိ ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနဿ ဒမိတတံ ဝဒတိ.

သမာဓာနာဒိအဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနဿ ယောဂိနော သမာဓိဝိဇမ္ဘနဘူတာ လောကိယာဘိညာ ဈာနာနုဘာဝေါ. ‘‘ဈာနာဒီန’’န္တိ ဣဒံ ဈာနလာဘိဿ ဝိသေသေန ဈာနဓမ္မာ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တိ၊ တံမုခေန သေသဓမ္မာတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဇနကဘာဝံ ပဋိက္ခိပတိ. သတိ ဟိ ဇနကဘာဝေ ရူပါဒိဓမ္မာနံ ဝိယ သုခါဒိဓမ္မာနံ ဝိယ၊ စ ပစ္စယာယတ္တဝုတ္တိတာယ ဥပ္ပါဒဝန္တတာ ဝိညာယတိ၊ ဥပ္ပါဒေ စ သတိ အဝဿမ္ဘာဝီ နိရောဓောတိ အနဝကာသာဝ နိစ္စတာ သိယာတိ. ကူဋဋ္ဌ-သဒ္ဒေါ ဝါ လောကေ အစ္စန္တနိစ္စေ နိရုဠှော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘‘ဧသိကဋ္ဌာယိဋ္ဌိတော’’တိ ဧတေန ယထာ ဧသိကာ ဝါတပ္ပဟာရာဒီဟိ န စလတိ၊ ဧဝံ န ကေနစိ ဝိကာရံ အာပဇ္ဇတီတိ ဝိကာရာဘာဝမာဟ၊ ‘‘ကူဋဋ္ဌော’’တိ ဣမိနာ ပန အနိစ္စတာဘာဝံ. ဝိကာရောပိ ဝိနာသောယေဝါတိ အာဟ၊ ‘‘ဥဘယေနပိ လောကဿ ဝိနာသာဘာဝံ ဒီပေတီ’’တိ. ‘‘ဝိဇ္ဇမာနမေဝါ’’တိ ဧတေန ကာရဏေ ဖလဿ အတ္ထိဘာဝဒဿနေန အဘိဗျတ္တိဝါဒံ ဒီပေတိ. နိက္ခမတီတိ စ အဘိဗျတ္တိံ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ကထံ ပန ဝိဇ္ဇမာနောယေဝ ပုဗ္ဗေ အနဘိဗျတ္တော အဘိဗျတ္တိံ ဂစ္ဆတီတိ? ယထာ အန္ဓကာရေန ပဋိစ္ဆန္နော ဃဋော အာလောကေန အဘိဗျတ္တိံ ဂစ္ဆတိ.

ဣဒမေတ္ထ ဝိစာရေတဗ္ဗံ – ကိံ ကရောန္တော အာလောကော ဃဋံ ပကာသေတီတိ ဝုစ္စတိ၊ ယဒိ ဃဋဝိသယံ ဗုဒ္ဓိံ ကရောန္တော၊ ဗုဒ္ဓိယာ အနုပ္ပန္နာယ ဥပ္ပတ္တိဒီပနတော အဘိဗျတ္တိဝါဒေါ ဟာယတိ. အထ ဃဋဗုဒ္ဓိယာ အာဝရဏဘူတံ အန္ဓကာရံ ဝိဓမန္တော၊ ဧဝမ္ပိ အဘိဗျတ္တိဝါဒေါ ဟာယတိယေဝ. သတိ ဟိ ဃဋဗုဒ္ဓိယာ အန္ဓကာရော ကထံ တဿာ အာဝရဏံ ဟောတီတိ၊ ယထာ ဃဋဿ အဘိဗျတ္တိ န ယုဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ အတ္တနောပိ. တတ္ထာပိ ဟိ ယဒိ ဣန္ဒြိယဝိသယာဒိသန္နိပါတေန အနုပ္ပန္နာယ ဗုဒ္ဓိယာ ဥပ္ပတ္တိ၊ ဥပ္ပတ္တိဝစနေနေဝ အဘိဗျတ္တိဝါဒေါ ဟာယတိ၊ တထာ သဿတဝါဒေါ. အထ ဗုဒ္ဓိပ္ပဝတ္တိယာ အာဝရဏဘူတဿ အန္ဓကာရဋ္ဌာနိယဿ မောဟဿ ဝိဓမနေန. သတိ ဗုဒ္ဓိယာ ကထံ မောဟော အာဝရဏန္တိ၊ ကိဉ္စိ ဘေဒသမ္ဘဝတော. န ဟိ အဘိဗျဉ္ဇနကာနံ စန္ဒသူရိယမဏိပဒီပါဒီနံ ဘေဒေန အဘိဗျဉ္ဇိတဗ္ဗာနံ ဃဋာဒီနံ ဘေဒေါ ဟောတိ၊ ဟောတိ စ ဝိသယဘေဒေန ဗုဒ္ဓိဘေဒေါတိ ဘိယျောပိ အဘိဗျတ္တိ န ယုဇ္ဇတိယေဝ၊ န စေတ္ထ ဝုတ္တိကပ္ပနာ ယုတ္တာ ဝုတ္တိယာ ဝုတ္တိမတော စ အနညထာနုဇာနနတောတိ. တေ စ သတ္တာ သန္ဓာဝန္တီတိ ယေ ဣဓ မနုဿဘာဝေန အဝဋ္ဌိတာ၊ တေယေဝ ဒေဝဘာဝါဒိဥပဂမနေန ဣတော အညတ္ထ ဂစ္ဆန္တိ၊ အညထာ ကတဿ ကမ္မဿ ဝိနာသော၊ အကတဿ စ အဗ္ဘာဂမော အာပဇ္ဇေယျာတိ အဓိပ္ပါယော.

အပရာပရန္တိ အပရသ္မာ ဘဝါ အပရံ ဘဝံ. ဧဝံ သင်္ချံ ဂစ္ဆန္တီတိ အတ္တနော နိစ္စသဘာဝတ္တာ န စုတူပပတ္တိယော၊ သဗ္ဗဗျာပိတာယ နာပိ သန္ဓာဝနသံသရဏာနိ၊ ဓမ္မာနံယေဝ ပန ပဝတ္တိဝိသေသေန ဧဝံ သင်္ချံ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဧဝံ ဝေါဟရီယန္တီတိ အဓိပ္ပါယော. ဧတေန အဝဋ္ဌိတသဘာဝဿ အတ္တနော၊ ဓမ္မိနော စ ဓမ္မမတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေဝ ဝိနဿတိ စာတိ ဣမံ ဝိပရိဏာမဝါဒံ ဒဿေတိ. ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ပရတော ဝက္ခာမ. အတ္တနော ဝါဒံ ဘိန္ဒတီတိ သန္ဓာဝနာဒိဝစနသိဒ္ဓါယ အနိစ္စတာယ ပုဗ္ဗေ ပဋိညာတံ သဿတဝါဒံ ဘိန္ဒတိ၊ ဝိဒ္ဓံသေတီတိ အတ္ထော. သဿတိသမန္တိ ဝါ ဧတဿ သဿတံ ထာဝရံ နိစ္စကာလန္တိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ဟေတုံ ဒဿေန္တောတိ ယေသံ ‘‘သဿတော’’တိ အတ္တာနဉ္စ လောကဉ္စ ပညပေတိ အယံ ဒိဋ္ဌိဂတိကော၊ တေသံ ဟေတုံ ဒဿေန္တောတိ အတ္ထော. န ဟိ အတ္တနော ဒိဋ္ဌိယာ ပစ္စက္ခကတမတ္ထံ အတ္တနောယေဝ သာဓေတိ၊ အတ္တနော ပန ပစ္စက္ခကတေန အတ္ထေန အတ္တနော အပ္ပစ္စက္ခဘူတမ္ပိ အတ္ထံ သာဓေတိ. အတ္တနာ ဟိ ယထာနိစ္ဆိတံ ပရေဟိ ဝိညာပေတိ၊ န အနိစ္ဆိတံ. ‘‘ဟေတုံ ဒဿေန္တော’’တိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဟေတုဒဿနံ – ဧတေသု အနေကေသု ဇာတိသတသဟဿေသု ဧကောဝါယံ မေ အတ္တာ၊ လောကော စ အနုဿရဏသဗ္ဘာဝတော. ယော ဟိ ယမတ္ထံ အနုဘဝတိ၊ သော ဧဝ တံ အနုဿရတိ၊ န အညော. န ဟိ အညေန အနုဘူတမတ္ထံ အညော အနုဿရိတုံ သက္ကောတိ ယထာ တံ ဗုဒ္ဓရက္ခိတေန အနုဘူတံ ဓမ္မရက္ခိတော. ယထာ စေတာသု၊ ဧဝံ ဣတော ပုရိမတရာသုပိ ဇာတီသူတိ. ကသ္မာ သဿတော မေ အတ္တာ စ လောကော စ. ယထာ စ မေ၊ ဧဝံ အညေသမ္ပိ သတ္တာနံ သဿတော အတ္တာ စ လောကော စာတိ? သဿတဝသေန ဒိဋ္ဌိဂဟနံ ပက္ခန္ဒော ဒိဋ္ဌိဂတိကော ပရေပိ တတ္ထ ပတိဋ္ဌပေတိ၊ ပါဠိယံ ပန ‘‘အနေကဝိဟိတာနိ အဓိဝုတ္တိပဒါနိ အဘိဝဒန္တိ. သော ဧဝံ အာဟာ’’တိ စ ဝစနတော ပရာနုမာနဝသေန ဣဓ ဟေတုဒဿနံ အဓိပ္ပေတန္တိ ဝိညာယတိ. ကာရဏန္တိ တိဝိဓံ ကာရဏံ သမ္ပာပကံ နိဗ္ဗတ္တကံ ဉာပကန္တိ. တတ္ထ အရိယမဂ္ဂေါ နိဗ္ဗာနဿ သမ္ပာပကံ ကာရဏံ၊ ဗီဇံ အင်္ကုရဿ နိဗ္ဗတ္တကံ ကာရဏံ၊ ပစ္စယုပ္ပန္နတာဒယော အနိစ္စတာဒီနံ ဉာပကံ ကာရဏံ၊ ဣဓာပိ ဉာပကကာရဏမေဝ အဓိပ္ပေတံ. ဉာပကော ဟိ ဉာပေတဗ္ဗတ္ထဝိသယဿ ဉာဏဿ ဟေတုဘာဝတော ကာရဏန္တိ. တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယ တံ ဉာဏံ တိဋ္ဌတိ တတ္ထာတိ ‘‘ဌာန’’န္တိ၊ ဝသတိ တတ္ထ ပဝတ္တတီတိ ‘‘ဝတ္ထူ’’တိ စ ဝုစ္စတိ. တထာ ဟိ ဘဂဝတာ ဝတ္ထု-သဒ္ဒေန ဥဒ္ဒိသိတွာပိ ဌာနသဒ္ဒေန နိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ.

၃၂-၃၃. ဒုတိယတတိယဝါဒါနံ ပဌမဝါဒတော နတ္ထိ ဝိသေသော ဌပေတွာ ကာလဝိသေသန္တိ အာဟ ‘‘ဥပရိ ဝါဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော’’တိ. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ သဿတဝါဒေါ စတုဓာ ဝိဘတ္တော၊ နနု အဓိစ္စသမုပ္ပန္နိကဝါဒေါ ဝိယ ဒုဝိဓေနေဝ ဝိဘဇိတဗ္ဗော သိယာတိ အာဟ ‘‘မန္ဒပညော ဟိ တိတ္ထိယော’’တိအာဒိ.

၃၄. တက္ကယတီတိ ဦဟယတိ၊ သဿတာဒိအာကာရေန တသ္မိံ တသ္မိံ အာရမ္မဏေ စိတ္တံ အဘိနိရောပေတီတိ အတ္ထော. တက္ကောတိ အာကောဋနလက္ခဏော ဝိနိစ္ဆယလက္ခဏော ဝါ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနဘူတော ဝိတက္ကော. ဝီမံသာ နာမ ဝိစာရဏာ၊ သာ ပနေတ္ထ အတ္ထတော ပညာပတိရူပကော လောဘသဟဂတစိတ္တုပ္ပါဒေါ၊ မိစ္ဆာဘိနိဝေသော ဝါ အယောနိသောမနသိကာရော၊ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝါ ဒိဋ္ဌိဝိပ္ဖန္ဒိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တေနေဝါဟ ‘‘တုလနာ ရုစ္စနာ ခမနာ’’တိ. ပရိယာဟနနံ ဝိတက္ကဿ အာရမ္မဏဦဟနံ ဧဝါတိ အာဟ ‘‘တေန တေန ပကာရေန တက္ကေတွာ’’တိ. အနုဝိစရိတန္တိ ဝီမံသာယ အနုပဝတ္တိတံ၊ ဝီမံသာနုဂတေန ဝါ ဝိစာရေန အနုမဇ္ဇိတံ. ပဋိ ပဋိ ဘာတီတိ ပဋိဘာနံ၊ ယထာသမိဟိတာကာရဝိသေသဝိဘာဝကော စိတ္တုပ္ပါဒေါ. ပဋိဘာနတော ဇာတံ ပဋိဘာနံ၊ သယံ အတ္တနော ပဋိဘာနံ သယံ ပဋိဘာနံ. တေနေဝါဟ ‘‘အတ္တနော ပဋိဘာနမတ္တသဉ္ဇာတ’’န္တိ. မတ္တ-သဒ္ဒေန ဝိသေသာဓိဂမာဒယော နိဝတ္တေတိ.

‘‘အနာဂတေပိ ဧဝံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဣဒံ န ဣဓာဓိပ္ပေတတက္ကီဝသေနေဝ ဝုတ္တံ၊ လာဘီတက္ကိနော ဧဝမ္ပိ သမ္ဘဝတီတိ သမ္ဘဝဒဿနဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယံ ကိဉ္စိ အတ္တနာ ပဋိလဒ္ဓံ ရူပါဒိ သုခါဒိ စ ဣဓ လဗ္ဘတီတိ လာဘော၊ န ဈာနာဒိဝိသေသော. ‘‘ဧဝံ သတိ ဣဒံ ဟောတီ’’တိ အနိစ္စေသု ဘာဝေသု အညော ကရောတိ၊ အညော ပဋိသံဝေဒေတီတိ အာပဇ္ဇတိ၊ တထာ စ သတိ ကတဿ ဝိနာသော၊ အကတဿ စ အဗ္ဘာဂမော သိယာ. နိစ္စေသု ပန ဘာဝေသု ယော ကရောတိ၊ သော ပဋိသံဝေဒေတီတိ န ဒေါသော အာပဇ္ဇတီတိ တက္ကိကဿ ယုတ္တိဂဝေသနာကာရံ ဒဿေတိ.

တက္ကမတ္တေနေဝါတိ အာဂမာဓိဂမာဒီနံ အနုဿဝါဒီနဉ္စ အဘာဝါ သုဒ္ဓတက္ကေနေဝ. နနု စ ဝိသေသလာဘိနောပိ သဿတဝါဒိနော အတ္တနော ဝိသေသာဓိဂမဟေတု အနေကေသု ဇာတိသတသဟဿေသု ဒသသု သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋေသု စတ္တာလီသာယ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋေသု ယထာနုဘူတံ အတ္တနော သန္တာနံ တပ္ပဋိဗဒ္ဓဉ္စ ‘‘အတ္တာ၊ လောကော’’တိ စ အနုဿရိတွာ တတော ပုရိမပုရိမတရာသုပိ ဇာတီသု တထာဘူတဿ အတ္ထိတာနုဝိတက္ကနမုခေန သဗ္ဗေသမ္ပိ သတ္တာနံ တထာဘာဝါနုဝိတက္ကနဝသေနေဝ သဿတာဘိနိဝေသိနော ဇာတာ၊ ဧဝဉ္စ သတိ သဗ္ဗောပိ သဿတဝါဒီ အနုဿုတိဇာတိဿရတက္ကိကာ ဝိယ အတ္တနော ဥပလဒ္ဓဝတ္ထုနိဗန္ဓနေန တက္ကနေန ပဝတ္တဝါဒတ္တာ တက္ကီပက္ခေယေဝ တိဋ္ဌေယျ၊ အဝဿဉ္စ ဝုတ္တပ္ပကာရံ တက္ကနမိစ္ဆိတဗ္ဗံ၊ အညထာ ဝိသေသလာဘီ သဿတဝါဒီ ဧကစ္စသဿတိကပက္ခံ၊ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နိကပက္ခံ ဝါ ဘဇေယျာတိ? န ခေါ ပနေတံ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ယသ္မာ ဝိသေသလာဘီနံ ခန္ဓသန္တာနဿ ဒီဃဒီဃတရဒီဃတမကာလာနုဿရဏံ သဿတဂ္ဂါဟဿ အသာဓာရဏကာရဏံ. တထာ ဟိ ‘‘အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရာမိ. ဣမိနာမဟမေတံ ဇာနာမီ’’တိ အနုဿရဏမေဝ ပဓာနကာရဏဘာဝေန ဒဿိတံ. ယံ ပန တဿ ‘‘ဣမိနာမဟမေတံ ဇာနာမီ’’တိ ပဝတ္တံ တက္ကနံ၊ န တံ ဣဓ ပဓာနံ အနုဿရဏံ ပတိ တဿ အပ္ပဓာနဘူတတ္တာ. ယဒိ ဧဝံ အနုဿဝါဒီနမ္ပိ ပဓာနဘာဝေါ အာပဇ္ဇတီတိ စေ? န၊ တေသံ သစ္ဆိကိရိယာယ အဘာဝေန တက္ကပဓာနတ္တာ၊ ပဓာနကာရဏေန စ နိဒ္ဒေသော နိရုဠှော သာသနေ လောကေ စ ယထာ ‘‘စက္ခုဝိညာဏံ၊ ယဝင်္ကုရော’’တိ စ.

အထ ဝါ ဝိသေသာဓိဂမနိဗန္ဓနရဟိတဿ တက္ကနဿ ဝိသုံ သဿတဂ္ဂါဟေ ကာရဏဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝိသေသာဓိဂမော ဝိသုံ သဿတဂ္ဂါဟကာရဏံ ဝတ္တဗ္ဗော၊ သော စ မန္ဒမဇ္ဈတိက္ခပညာဝသေန တိဝိဓောတိ ဘဂဝတာ သဗ္ဗတက္ကိနော တက္ကီဘာဝသာမညေန ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ စတုဓာ ဝဝတ္ထာပိတော သဿတဝါဒေါ. ယဒိပိ အနုဿဝါဒိဝသေန တက္ကိကာနံ ဝိယ မန္ဒပညာဒီနမ္ပိ ဟီနာဒိဝသေန အနေကဘေဒသဗ္ဘာဝတော ဝိသေသလာဘီနမ္ပိ ဗဟုဓာ ဘေဒေါ သမ္ဘဝတိ၊ သဗ္ဗေ ပန ဝိသေသလာဘိနော မန္ဒပညာဒိဝသေန တယော ရာသီ ကတွာ တတ္ထ ဥက္ကဋ္ဌဝသေန အနေကဇာတိသတသဟဿဒသသံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋစတ္တာရီသသံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋာနုဿရဏေန အယံ ဝိဘာဂေါ ဝုတ္တော. တီသုပိ ရာသီသု ယေ ဟီနမဇ္ဈပညာ၊ တေ ဝုတ္တပရိစ္ဆေဒတော ဦနကမေဝ အနုဿရန္တိ. ယေ ပန တတ္ထ ဥက္ကဋ္ဌပညာ၊ တေ ဝုတ္တပရိစ္ဆေဒံ အတိက္ကမိတွာ နာနုဿရန္တီတိ ဧဝံ ပနာယံ ဒေသနာ. တသ္မာ အညတရဘေဒသင်္ဂဟဝသေနေဝ ဘဂဝတာ စတ္တာရိဋ္ဌာနာနိ ဝိဘတ္တာနီတိ ဝဝတ္ထိတာ သဿတဝါဒီနံ စတုဗ္ဗိဓတာ. န ဟိ ဣဓ သာဝသေသံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ ဓမ္မရာဇာ.

၃၅. ‘‘အညတရေနာ’’တိ ဧတဿ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧကေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝါ-သဒ္ဒဿ ပန အနိယမတ္ထတံ ဒဿေတုံ ‘‘ဒွီဟိ ဝါ တီဟိ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. တေန စတူသု ဌာနေသု ယထာရဟံ ဧကစ္စံ ဧကစ္စဿ ပညာပနေ သဟကာရီကာရဏန္တိ ဒဿေတိ. ကိံ ပနေတာနိ ဝတ္ထူနိ အဘိနိဝေသဿ ဟေတု၊ ဥဒါဟု ပတိဋ္ဌာပနဿ. ကိဉ္စေတ္ထ ယဒိ တာဝ အဘိနိဝေသဿ၊ ကသ္မာ အနုဿရဏတက္ကနာနိယေဝ ဂဟိတာနိ၊ န သညာဝိပလ္လာသာဒယော. တထာဟိ ဝိပရီတသညာ အယောနိသောမနသိကာရအသပ္ပုရိသူပနိဿယအသဒ္ဓမ္မဿဝနာဒီနိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ ပဝတ္တနဋ္ဌာနာနိ. အထ ပတိဋ္ဌာပနဿ အဓိဂမယုတ္တိယော ဝိယ အာဂမောပိ ဝတ္ထုဘာဝေန ဝတ္တဗ္ဗော၊ ဥဘယတ္ထာပိ ‘‘နတ္ထိ ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ’’တိ ဝစနံ န ယုဇ္ဇတီတိ? န. ကသ္မာ? အဘိနိဝေသပက္ခေ တာဝ အယံ ဒိဋ္ဌိဂတိကော အသပ္ပုရိသူပနိဿယအသဒ္ဓမ္မဿဝနေဟိ အယောနိသော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ ဝိပလ္လာသသညော ရူပါဒိဓမ္မာနံ ခဏေ ခဏေ ဘိဇ္ဇနသဘာဝဿ အနဝဗောဓတော ဓမ္မယုတ္တိံ အတိဓာဝန္တော ဧကတ္တနယံ မိစ္ဆာ ဂဟေတွာ ယထာဝုတ္တာနုဿရဏတက္ကေဟိ ခန္ဓေသု ‘‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၃၁) အဘိနိဝေသံ ဇနေသိ. ဣတိ အာသန္နကာရဏတ္တာ၊ ပဓာနကာရဏတ္တာ၊ တဂ္ဂဟဏေနေဝ စ ဣတရေသမ္ပိ ဂဟိတတ္တာ အနုဿရဏတက္ကနာနိယေဝ ဣဓ ဂဟိတာနိ. ပတိဋ္ဌာပနပက္ခေ ပန အာဂမောပိ ယုတ္တိပက္ခေယေဝ ဌိတော ဝိသေသတော ဗာဟိရကာနံ တက္ကဂါဟိဘာဝတောတိ အနုဿရဏတက္ကနာနိယေဝ ဒိဋ္ဌိယာ ဝတ္ထုဘာဝေန ဂဟိတာနိ. ကိဉ္စ ဘိယျော ဒုဝိဓံ လက္ခဏံ ပရမတ္ထဓမ္မာနံ သဘာဝလက္ခဏံ သာမညလက္ခဏဉ္စာတိ. တတ္ထ သဘာဝလက္ခဏာဝဗောဓော ပစ္စက္ခဉာဏံ၊ သာမညလက္ခဏာဝဗောဓော အနုမာနဉာဏံ၊ အာဂမော စ သုတမယာယ ပညာယ သာဓနတော အနုမာနဉာဏမေဝ အာဝဟတိ၊ သုတာနံ ပန ဓမ္မာနံ အာကာရပရိဝိတက္ကနေန နိဇ္ဈာနက္ခန္တိယံ ဌိတော စိန္တာမယံ ပညံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ အနုက္ကမေန ဘာဝနာယ ပစ္စက္ခဉာဏံ အဓိဂစ္ဆတီတိ ဧဝံ အာဂမောပိ တက္ကဝိသယံ နာတိက္ကမတီတိ တဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတောဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သော အဋ္ဌကထာယံ အနုဿုတိတက္ကဂ္ဂဟဏေန ဝိဘာဝိတောတိ ယုတ္တံ ဧဝိဒံ ‘‘နတ္ထိ ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ’’တိ. ‘‘အနေကဝိဟိတာနိ အဓိဝုတ္တိပဒါနိ အဘိဝဒန္တိ၊ သဿတံ အတ္တာနဉ္စ လောကဉ္စ ပညပေန္တီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၃၀) စ ဝစနတော ပတိဋ္ဌာပနဝတ္ထူနိ ဣဓာဓိပ္ပေတာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၃၆. ဒိဋ္ဌိယေဝ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ ပရမဝဇ္ဇတာယ အနေကဝိဟိတာနံ အနတ္ထာနံ ဟေတုဘာဝတော. ယထာဟ ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပရမာဟံ ဘိက္ခဝေ ဝဇ္ဇံ ဝဒါမီ’’တိ (အ. နိ. ၁.၃၁၀) ‘‘ယထာဟာ’’တိအာဒိနာ ပဋိသမ္ဘိဒါပါဠိယာ (ပဋိ. မ. ၁.၁၂၄) ဒိဋ္ဌိယာ ဌာနဝိဘာဂံ ဒဿေတိ. တတ္ထ ခန္ဓာပိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ အာရမ္မဏဋ္ဌေန ‘‘ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိအာဒိ (သံ. နိ. ၃.၈၁၊ ၃၄၅) ဝစနတော. အဝိဇ္ဇာပိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ ဥပနိဿယာဒိဘာဝေန ပဝတ္တနတော. ယထာဟ ‘‘အဿုတဝါ ဘိက္ခဝေ ပုထုဇ္ဇနော အရိယာနံ အဒဿာဝီ အရိယဓမ္မဿ အကောဝိဒေါ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၁.၂၊ ပဋိ. မ. ၁.၁၃၀). ဖဿောပိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ. ယထာ စာဟ ‘‘တဒပိ ဖဿပစ္စယာ၊ (ဒီ. နိ. ၁.၁၁၈ အာဒယော) ဖုဿ ဖုဿ ပဋိသံဝေဒေန္တီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၄၄) စ. သညာပိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ. ဝုတ္တဉ္စေတံ ‘‘သညာနိဒါနာ ဟိ ပပဉ္စသင်္ခါ၊ (သု. နိ. ၈၈၀၊ မဟာနိ. ၁၀၉) ပထဝိတော သညတွာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂) စ အာဒိ. ဝိတက္ကောပိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘တက္ကဉ္စ ဒိဋ္ဌီသု ပကပ္ပယိတွာ၊ သစ္စံ မုသာတိ ဒွယဓမ္မမာဟူ’’တိ (သု. နိ. ၈၉၂) ‘‘တက္ကီ ဟောတိ ဝီမံသီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၃၄) စ အာဒိ. အယောနိသောမနသိကာရောပိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘တဿ ဧဝံ အယောနိသော မနသိ ကရောတော ဆန္နံ ဒိဋ္ဌီနံ အညတရာ ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ‘အတ္ထိ မေ အတ္တာ’တိ ဝါ အဿ သစ္စတော ထေတတော ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၁.၁၉). သမုဋ္ဌာတိ ဧတေနာတိ သမုဋ္ဌာနံ သမုဋ္ဌာနဘာဝေါ သမုဋ္ဌာနဋ္ဌော. ပဝတ္တိတာတိ ပရသန္တာနေသု ဥပ္ပါဒိတာ. ပရိနိဋ္ဌာပိတာတိ အဘိနိဝေသဿ ပရိယောသာနံ မတ္ထကံ ပါပိတာတိ အတ္ထော. ‘‘အာရမ္မဏဝသေနာ’’တိ အဋ္ဌသု ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနေသု ခန္ဓေ သန္ဓာယာဟ. ပဝတ္တနဝသေနာတိ အဝိဇ္ဇာဒယော. အာသေဝနဝသေနာတိ ပါပမိတ္တပရတောဃောသာဒီနမ္ပိ သေဝနံ လဗ္ဘတိယေဝ. အထ ဝါ ဧဝံဂတိကာတိ ဧဝံဂမနာ၊ ဧဝံနိဋ္ဌာတိ အတ္ထော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဣမေ ဒိဋ္ဌိသင်္ခါတာ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာ ဧဝံ ပရမတ္ထတော အသန္တံ အတ္တာနံ သဿတဘာဝဉ္စဿ အဇ္ဈာရောပေတွာ ဂဟိတာ၊ ပရာမဋ္ဌာ စ ဗာလလပနာ ယာဝ ပဏ္ဍိတာ န သမနုယုဉ္ဇန္တိ၊ တာဝ ဂစ္ဆန္တိ ပဝတ္တန္တိ. ပဏ္ဍိတေဟိ သမနုယုဉ္ဇိယမာနာ ပန အနဝဋ္ဌိတဝတ္ထုကာ အဝိမဒ္ဒက္ခမာ သူရိယုဂ္ဂမနေ ဥဿာဝဗိန္ဒူ ဝိယ ခဇ္ဇောပနကာ ဝိယ စ ဘိဇ္ဇန္တိ ဝိနဿန္တိ စာတိ.

တတ္ထာယံ အနုယုဉ္ဇနေ သင်္ခေပကထာ – ယဒိ ဟိ ပရေန ပရိကပ္ပိတော အတ္တာ လောကော ဝါ သဿတော သိယာ၊ တဿ နိဗ္ဗိကာရတာယ ပုရိမရူပါဝိဇဟနတော ကဿစိ ဝိသေသာဓာနဿ ကာတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ အဟိတတော နိဝတ္တနတ္ထံ၊ ဟိတေ စ ပဋိပတ္တိအတ္ထံ ဥပဒေသော ဧဝ နိပ္ပယောဇနော သိယာ သဿတဝါဒိနော၊ ကထံ ဝါ သော ဥပဒေသော ပဝတ္တီယတိ ဝိကာရာဘာဝတော၊ ဧဝဉ္စ အတ္တနော အဇဋာကာသဿ ဝိယ ဒါနာဒိကိရိယာ ဟိံသာဒိကိရိယာ စ န သမ္ဘဝတိ. တထာ သုခဿ ဒုက္ခဿ အနုဘဝနနိဗန္ဓော ဧဝ သဿတဝါဒိနော န ယုဇ္ဇတိ ကမ္မဗဒ္ဓါဘာဝတော၊ ဇာတိအာဒီနဉ္စ အသမ္ဘဝတော ကုတော ဝိမောက္ခော၊ အထ ပန ဓမ္မမတ္တံ တဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေဝ ဝိနဿတိ စ၊ ယဿ ဝသေနာယံ ကိရိယာဒိဝေါဟာရောတိ ဝဒေယျ၊ ဧဝမ္ပိ ပုရိမရူပါဝိဇဟနေန အဝဋ္ဌိတဿ အတ္တနော ဓမ္မမတ္တန္တိ န သက္ကာ သမ္ဘာဝေတုံ၊ တေ ဝါ ပနဿ ဓမ္မာ အဝတ္ထာဘူတာ အညေ ဝါ သိယုံ အနညေ ဝါ. ယဒိ အညေ၊ န တာဟိ တဿ ဥပ္ပန္နာဟိပိ ကောစိ ဝိသေသော အတ္ထိ. ယာဟိ ကရောတိ ပဋိသံဝေဒေတိ စဝတိ ဥပပဇ္ဇတိ စာတိ ဣစ္ဆိတံ၊ တသ္မာ တဒဝတ္ထော ဧဝ ယထာဝုတ္တဒေါသော. ကိဉ္စ ဓမ္မကပ္ပနာပိ နိရတ္ထိကာ သိယာ၊ အထာနညေ ဥပ္ပါဒဝိနာသဝန္တီဟိ အဝတ္ထာဟိ အနညဿ အတ္တနော တာသံ ဝိယ ဥပ္ပါဒဝိနာသသဗ္ဘာဝတော ကုတော နိစ္စတာဝကာသော၊ တာသမ္ပိ ဝါ အတ္တနော ဝိယ နိစ္စတာတိ ဗန္ဓဝိမောက္ခာနံ အသမ္ဘဝေါ ဧဝါတိ န ယုဇ္ဇတိယေဝ သဿတဝါဒေါ. န စေတ္ထ ကောစိ ဝါဒီ ဓမ္မာနံ သဿတဘာဝေ ပရိသုဒ္ဓံ ယုတ္တိံ ဝတ္တုံ သမတ္ထော၊ ယုတ္တိရဟိတဉ္စ ဝစနံ န ပဏ္ဍိတာနံ စိတ္တံ အာရာဓေတီတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ယာဝ ပဏ္ဍိတာ န သမနုယုဉ္ဇန္တိ၊ တာဝ ဂစ္ဆန္တိ ပဝတ္တန္တီ’’တိ. ကမ္မဝသေန အဘိမုခေါ သမ္ပရေတိ ဧတ္ထာတိ အဘိသမ္ပရာယော၊ ပရောလောကော.

‘‘သဗ္ဗညုတညာဏဉ္စာ’’တိ ဣဒံ ဣဓ သဗ္ဗညုတညာဏဿ ဝိဘဇိယမာနတ္တာ ဝုတ္တံ၊ တသ္မိံ ဝါ ဝုတ္တေ တဒဓိဋ္ဌာနတော အာသဝက္ခယဉာဏံ၊ တဒဝိနာဘာဝတော သဗ္ဗမ္ပိ ဝါ ဘဂဝတော ဒသဗလာဒိဉာဏံ ဂဟိတမေဝ ဟောတီတိ ကတွာ. ပဇာနန္တောပီတိ ပိ-သဒ္ဒေါ သမ္ဘာဝနေ၊ တေန ‘‘တဉ္စာ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တံ စ-သဒ္ဒတ္ထမာဟ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – တံ ဒိဋ္ဌိဂတတော ဥတ္တရိတရံ သာရဘူတံ သီလာဒိဂုဏဝိသေသမ္ပိ တထာဂတော နာဘိနိဝိသတိ၊ ကော ပန ဝါဒေါ ဝဋ္ဋာမိသေတိ. ‘‘အဟ’’န္တိ ဒိဋ္ဌိဝသေန ဝါ တံ ပရာမသနာကာရမာဟ. ပဇာနာမီတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ ပကာရတ္ထော၊ တေန ‘‘မမ’’န္တိ တဏှာဝသေန ပရာမသနာကာရံ ဒဿေတိ. ဓမ္မသဘာဝံ အတိက္ကမိတွာ ပရတော အာမသနံ ပရာမာသော. န ဟိ တံ အတ္ထိ၊ ခန္ဓေသု ယံ ‘‘အဟ’’န္တိ ဝါ၊ ‘‘မမ’’န္တိ ဝါ ဂဟေတဗ္ဗံ သိယာ. ယော ပန ပရာမာသော တဏှာဒယောဝ၊ တေ စ ဘဂဝတော ဗောဓိမူလေယေဝ ပဟီနာတိ အာဟ ‘‘ပရာမာသကိလေသာန’’န္တိအာဒိ. အပရာမာသတောတိ ဝါ နိဗ္ဗုတိဝေဒနဿ ဟေတုဝစနံ၊ ‘‘ဝိဒိတာ’’တိ ဣဒံ ပဒံ အပေက္ခိတွာ ကတ္တရိ သာမိဝစနံ၊ အပရာမသနဟေတု ပရာမာသရဟိတာယ ပဋိပတ္တိယာ တထာဂတေန သယမေဝ အသင်္ခတဓာတု အဓိဂတာတိ ဧဝံ ဝါ ဧတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

‘‘ယာသု ဝေဒနာသူ’’တိအာဒိနာ ဘဂဝတော ဒေသနာဝိလာသံ ဒဿေတိ. တထာ ဟိ ခန္ဓာယတနာဒိဝသေန အနေကဝိဓာသု စတုသစ္စဒေသနာသု သမ္ဘဝန္တီသုပိ အယံ တထာဂတာနံ ဒေသနာသု ပဋိပတ္တိ၊ ယံ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ မိစ္ဆာပဋိပတ္တိယာ ဒိဋ္ဌိဂဟနံ ပက္ခန္ဒာတိ ဒဿနတ္ထံ ဝေဒနာယေဝ ပရိညာယ ဘူမိဒဿနတ္ထံ ဥဒ္ဓဋာ. ကမ္မဋ္ဌာနန္တိ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနံ. ယထာဘူတံ ဝိဒိတွာတိ ဝိပဿနာပညာယ ဝေဒနာယ သမုဒယာဒီနိ အာရမ္မဏပဋိဝေဓဝသေန မဂ္ဂပညာယ အသမ္မောဟပဋိဝေဓဝသေန ဇာနိတွာ၊ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာတိ အတ္ထော. ပစ္စယသမုဒယဋ္ဌေနာတိ ‘‘ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတိ၊ ဣမဿုပ္ပါဒါ ဣဒံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၀၄၊ သံ. နိ. ၂.၂၁၊ ဥဒါ. ၁) ဝုတ္တလက္ခဏေန အဝိဇ္ဇာဒီနံ ပစ္စယာနံ ဥပ္ပါဒေန စေဝ မဂ္ဂေန အသမုဂ္ဃါတေန စ. နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏန္တိ ဥပ္ပါဒလက္ခဏံ၊ ဇာတိန္တိ အတ္ထော. ပဉ္စန္နံ လက္ခဏာနန္တိ ဧတ္ထ စတုန္နံ ပစ္စယာနမ္ပိ ဥပ္ပါဒလက္ခဏမေဝ ဂဟေတွာ ဝုတ္တန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ ယသ္မာ ပစ္စယလက္ခဏမ္ပိ လဗ္ဘတိယေဝ၊ တထာ စေဝ သံဝဏ္ဏိတံ. ပစ္စယနိရောဓဋ္ဌေနာတိ ဧတ္ထာပိ ဝုတ္တနယာနုသာရေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယန္တိ ယသ္မာ၊ ယံ ဝါ သုခံ သောမနဿံ. ပဋိစ္စာတိ အာရမ္မဏပစ္စယာဒိဘူတံ ဝေဒနံ လဘိတွာ. အယန္တိ သုခသောမနဿာနံ ပစ္စယဘာဝေါ၊ သုခသောမနဿမေဝ ဝါ၊ ‘‘အဿာဒေါ’’တိ ပဒံ ပန အပေက္ခိတွာ ပုလ္လိင်္ဂနိဒ္ဒေသော. အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ပုရိမုပ္ပန္နံ ဝေဒနံ အာရဗ္ဘ သောမနဿုပ္ပတ္တိယံ ယော ပုရိမဝေဒနာယ အဿာဒေတဗ္ဗာကာရော သောမနဿဿာဒနာကာရော၊ အယံ အဿာဒေါတိ. ကထံ ပန ဝေဒနံ အာရဗ္ဘ သုခံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ? စေတသိကသုခဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ နာယံ ဒေါသော. ဝိသေသနံ ဟေတ္ထ သောမနဿဂ္ဂဟဏံ သုခံ သောမနဿန္တိ ‘‘ရုက္ခော သိံသပါ’’တိ ယထာ.

‘‘အနိစ္စာ’’တိ ဣမိနာ သင်္ခါရဒုက္ခတာဝသေန ဥပေက္ခာဝေဒနာယ၊ သဗ္ဗဝေဒနာသုယေဝ ဝါ အာဒီနဝမာဟ၊ ဣတရေဟိ ဣတရဒုက္ခတာဝသေန ယထာက္ကမံ ဒုက္ခသုခဝေဒနာနံ၊ အဝိသေသေန ဝါ တီဏိပိ ပဒါနိ သဗ္ဗာသမ္ပိ ဝေဒနာနံ ဝသေန ယောဇေတဗ္ဗာနိ. အယန္တိ ယော ဝေဒနာယ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စဘာဝေါ၊ ဥဒယဗ္ဗယပဋိပီဠနဋ္ဌေန ဒုက္ခဘာဝေါ၊ ဇရာယ မရဏေန စာတိ ဒွေဓာ ဝိပရိဏာမေတဗ္ဗဘာဝေါ စ၊ အယံ ဝေဒနာယ အာဒီနဝေါ၊ ယတော ဝါ အာဒီနံ ပရမကာရုညံ ဝါတိ ပဝတ္တတီတိ. ဝေဒနာယ နိဿရဏန္တိ ဧတ္ထ ဝေဒနာယာတိ နိဿက္ကဝစနံ၊ ယာဝ ဝေဒနာပဋိဗဒ္ဓံ ဆန္ဒရာဂံ န ပဇဟတိ၊ တာဝါယံ ပုရိသော ဝေဒနံ အလ္လီနောယေဝ ဟောတိ. ယဒါ ပန တံ ဆန္ဒရာဂံ ပဇဟတိ၊ တဒါယံ ပုရိသော ဝေဒနာယ နိဿဋော ဝိသံယုတ္တော ဟောတီတိ ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနံ ဝေဒနာယ နိဿရဏံ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ ဝေဒနာဂ္ဂဟဏေန ဝေဒနာယ သဟဇာတနိဿယာရမ္မဏဘူတာ စ ရူပါရူပဓမ္မာ ဂဟိတာ ဧဝ ဟောန္တီတိ ပဉ္စန္နမ္ပိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ ဂဟဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝေဒနာသီသေန ပန ဒေသနာ အာဂတာ၊ တတ္ထ ကာရဏံ ဝုတ္တမေဝ၊ လက္ခဏဟာရနယေန ဝါ အယမတ္ထော ဝိဘာဝေတဗ္ဗော. တတ္ထ ဝေဒနာဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတာ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဒုက္ခသစ္စံ၊ ဝေဒနာနံ သမုဒယဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတာ အဝိဇ္ဇာဒယော သမုဒယသစ္စံ၊ အတ္ထင်္ဂမနိဿရဏပရိယာယေဟိ နိရောဓသစ္စံ၊ ‘‘ယထာဘူတံ ဝိဒိတွာ’’တိ ဧတေန မဂ္ဂသစ္စန္တိ ဧဝမေတ္ထ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ကာမုပါဒါနမူလကတ္တာ သေသုပါဒါနာနံ၊ ပဟီနေ စ ကာမုပါဒါနေ ဥပါဒါနသေသာဘာဝတော ‘‘ဝိဂတဆန္ဒရာဂတာယ အနုပါဒါနော’’တိ ဝုတ္တံ. အနုပါဒါဝိမုတ္တောတိ အတ္တနော မဂ္ဂဖလပ္ပတ္တိံ ဘဂဝါ ဒဿေတိ. ‘‘ဝေဒနာန’’န္တိအာဒိနာ ဟိ ယဿာ ဓမ္မဓာတုယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ ဣမံ ဒိဋ္ဌိဂတံ သကာရဏံ သဂတိကံ ပဘေဒတော ဝိဘဇိတုံ သမတ္ထော အဟောသိ၊ တဿ သဗ္ဗညုတညာဏဿ သဒ္ဓိံ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါယ ဥပ္ပတ္တိဘူမိံ ဒဿေတိ ဓမ္မရာဇာ.

ပဌမဘာဏဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.