၁. ဗြဟ္မဇာလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

ပရိဗ္ဗာဇကကထာဝဏ္ဏနာ

ဧဝံ ပဌမမဟာသင်္ဂီတိံ ဒဿေတွာ ယဒတ္ထံ သာ ဣဓ ဒဿိတာ၊ ဣဒါနိ တံ နိဂမနဝသေန ဒဿေတုံ ‘‘ဣမိဿာ’’တိအာဒိမာဟ.

၁. ဧတ္တာဝတာ စ ဗြဟ္မဇာလဿ သာဓာရဏတော ဗာဟိရနိဒါနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အဗ္ဘန္တရနိဒါနံ သံဝဏ္ဏေတုံ ‘‘တတ္ထ ဧဝ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ ဆဟိ အာကာရေဟိ သံဝဏ္ဏနာ ကာတဗ္ဗာ သမ္ဗန္ဓတော ပဒတော ပဒဝိဘာဂတော ပဒတ္ထတော အနုယောဂတော ပရိဟာရတော စာတိ. တတ္ထ သမ္ဗန္ဓော နာမ ဒေသနာသမ္ဗန္ဓော. ယံ လောကိယာ ‘‘ဥမ္မုဂ္ဃါတော’’တိ ဝဒန္တိ. သော ပန ပါဠိယာ နိဒါနပါဠိဝသေန၊ နိဒါနပါဠိယာ ပန သင်္ဂီတိဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ပဌမမဟာသင်္ဂီတိံ ဒဿေန္တေန နိဒါနပါဠိယာ သမ္ဗန္ဓဿ ဒဿိတတ္တာ ပဒါဒိဝသေန သံဝဏ္ဏနံ ကရောန္တော ‘‘ဧဝန္တိ နိပါတပဒ’’န္တိအာဒိမာဟ. ‘‘မေတိအာဒီနီ’’တိ ဧတ္ထ အန္တရာ-သဒ္ဒ-စ-သဒ္ဒါနံ နိပါတပဒဘာဝေါ၊ ဝတ္တဗ္ဗော၊ န ဝါ ဝတ္တဗ္ဗော တေသံ နယဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတတ္တာ၊ တဒဝသိဋ္ဌာနံ အာပဋိ-သဒ္ဒါနံ အာဒိ-သဒ္ဒေန သင်္ဂဏှနတော. ‘‘ပဒဝိဘာဂေါ’’တိ ပဒါနံ ဝိသေသော၊ န ပန ပဒဝိဂ္ဂဟော. အထ ဝါ ပဒါနိ စ ပဒဝိဘာဂေါ စ ပဒဝိဘာဂေါ၊ ပဒဝိဂ္ဂဟော စ ပဒဝိဘာဂေါ စ ပဒဝိဘာဂေါတိ ဝါ ဧကသေသဝသေန ပဒပဒဝိဂ္ဂဟာပိ ပဒဝိဘာဂ သဒ္ဒေန ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ပဒဝိဂ္ဂဟော ‘‘ဘိက္ခူနံ သံဃော’’တိအာဒိဘေဒေသု ပဒေသု ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

အတ္ထတောတိ ပဒတ္ထတော. တံ ပန ပဒတ္ထံ အတ္ထုဒ္ဓါရက္ကမေန ပဌမံ ဧဝံ-သဒ္ဒဿ ဒဿေန္တော ‘‘ဧဝံသဒ္ဒေါ တာဝါ’’တိအာဒိမာဟ. အဝဓာရဏာဒီတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဣဒမတ္ထပုစ္ဆာပရိမာဏာဒိအတ္ထာနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တထာ ဟိ ‘‘ဧဝံဂတာနိ၊ ဧဝံဝိဓော၊ ဧဝမာကာရော’’တိအာဒီသု ဣဒံ-သဒ္ဒဿ အတ္ထေ ဧဝံ-သဒ္ဒေါ. ဂတ-သဒ္ဒေါ ဟိ ပကာရပရိယာယော၊ တထာ ဝိဓာကာရ-သဒ္ဒါ စ. တထာ ဟိ ဝိဓယုတ္တဂတ-သဒ္ဒေ လောကိယာ ပကာရတ္ထေ ဝဒန္တိ. ‘‘ဧဝံ နု ခေါ၊ န နု ခေါ၊ ကိံ နု ခေါ၊ ကထံ နု ခေါ’’တိ၊ ‘‘ဧဝံ သု တေ သုနှာတာ သုဝိလိတ္တာ ကပ္ပိတကေသမဿု၊ အာမုတ္တမာလာဘရဏာ ဩဒါတဝတ္ထဝသနာ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ သမပ္ပိတာ သမင်္ဂီဘူတာ ပရိစာရေန္တိ၊ သေယျထာပိ တွံ ဧတရဟိ သာစရိယကောတိ? နော ဟိဒံ ဘော ဂေါတမာ’’တိ စ အာဒီသု ပုစ္ဆာယံ. ‘‘ဧဝံ လဟုပရိဝတ္တံ၊ ဧဝံ အာယုပရိယန္တော’’တိ စ အာဒီသု ပရိမာဏေ. နနု စ ‘‘ဧဝံ နု ခေါ၊ ဧဝံ သု တေ၊ ဧဝံ အာယုပရိယန္တော’’တိ ဧတ္ထ ဧဝံ-သဒ္ဒေန ပုစ္ဆနာကာရပရိမာဏာကာရာနံ ဝုတ္တတ္တာ အာကာရတ္ထော ဧဝ ဧဝံ-သဒ္ဒေါ တိ? န၊ ဝိသေသသဗ္ဘာဝတော. အာကာရမတ္တဝါစကော ဟေတ္ထ အာကာရတ္ထောတိ အဓိပ္ပေတော၊ ယထာ ‘‘ဧဝံ ဗျာခေါတိအာဒီသု ပန န အာကာရဝိသေသဝါစကော ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘ဧဝံ ဇာတေန မစ္စေနာ’’တိအာဒီနိ ဥပမာဒီသု ဥဒါဟရဏာနိ ဥပပန္နာနိ ဟောန္တိ. တထာ ဟိ ‘‘ယထာပိ။ပေ။ ဗဟု’’န္တိ? ဧတ္ထ ပုပ္ဖရာသိဋ္ဌာနိယတော မနုဿုပပတ္တိသပ္ပုရိသူပနိဿယသဒ္ဓမ္မသဝနယောနိသောမနသိကာရဘောဂသမ္ပတ္တိအာဒိဒါနာဒိပုညကိရိယာဟေတုသမုဒါယတော သောဘာသုဂန္ဓတာဒိဂုဏယောဂတော မာလာဂုဏသဒိသိယော ပဟူတာ ပုညကိရိယာ မရိတဗ္ဗသဘာဝတာယ မစ္စေန သတ္တေန ကတ္တဗ္ဗာတိ ဇောဒိတတ္တာ ပုပ္ဖရာသိမာလာဂုဏာဝ ဥပမာ၊ တေသံ ဥပမာကာရော ယထာ-သဒ္ဒေန အနိယမတော ဝုတ္တောတိ ဧဝံ-သဒ္ဒေါ ဥပမာကာရနိဂမနတ္ထောတိ ဝတ္တုံ ယုတ္တံ. သော ပန ဥပမာကာရော နိယမိယမာနော အတ္ထတော ဥပမာဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဥပမာယံ အာဂတော’’တိ.

တထာ ဧဝံ ဣမိနာ အာကာရေန ‘‘အဘိက္ကမိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိနာ ဥပဒိသိယမာနာယ သမဏသာရုပ္ပါယ အာကပ္ပသမ္ပတ္တိယာ ယော တတ္ထ ဥပဒိသနာကာရော၊ သော အတ္ထတော ဥပဒေသောယေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဧဝံ တေ။ပေ။ ဥပဒေသေ’’တိ. တထာ ဧဝမေတံ ဘဂဝါ၊ ဧဝမေတံ သုဂတာတိ ဧတ္ထ စ ဘဂဝတာ ယထာဝုတ္တမတ္ထံ အဝိပရီတတော ဇာနန္တေဟိ ကတံ တတ္ထ သံဝိဇ္ဇမာနဂုဏာနံ ပကာရေဟိ ဟံသနံ ဥဒဂ္ဂတာကရဏံ သမ္ပဟံသနံ၊ ယော တတ္ထ သမ္ပဟံသနာကာရောတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဧဝမေဝံ ပနာယန္တိ ဧတ္ထ ဂရဟဏာကာရောတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. သော စ ဂရဟဏာကာရော ‘‘ဝသလီ’’တိအာဒိ ခုံသနသဒ္ဒသန္နိဓာနတော ဣဓ ဧဝံ-သဒ္ဒေန ပကာသိတောတိ ဝိညာယတိ. ယထာ စေတ္ထ၊ ဧဝံ ဥပမာကာရာဒယောပိ ဥပမာဒိဝသေန ဝုတ္တာနံ ပုပ္ဖရာသိအာဒိသဒ္ဒါနံ သန္နိဓာနတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧဝဉ္စ ဝဒေဟီတိ ‘‘ယထာဟံ ဝဒါမိ၊ ဧဝံ သမဏံ အာနန္ဒံ ဝဒေဟီ’’တိ ဝဒနာကာရော ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗော ဧဝံ-သဒ္ဒေန နိဒဿီယတီတိ နိဒဿနတ္ထော ဝုတ္တော. ဧဝံ နောတိ ဧတ္ထာပိ တေသံ ယထာဝုတ္တဓမ္မာနံ အဟိတဒုက္ခာဝဟဘာဝေ သန္နိဋ္ဌာနဇနနတ္ထံ အနုမတိဂ္ဂဟဏဝသေန ‘‘သံဝတ္တန္တိ၊ နော ဝါ၊ ကထံ ဝါ ဧတ္ထ ဟောတီ’’တိ ပုစ္ဆာယ ကတာယ ‘‘ဧဝံ နော ဧတ္ထ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ တဒါကာရသန္နိဋ္ဌာနံ ဧဝံ-သဒ္ဒေန ဝိဘာဝိတန္တိ ဝိညာယတိ၊ သော ပန တေသံ ဓမ္မာနံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တနာကာရော နိယမိယမာနော အဝဓာရဏတ္ထော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဧဝံ နော ဧတ္ထ ဟောတီတိ အာဒီသု အဝဓာရဏေ’’တိ. ဧဝံ ဘန္တေတိ ပန ဓမ္မဿ သာဓုကံ သဝနမနသိကာရေ သန္နိယောဇိတေဟိ ဘိက္ခူဟိ အတ္တနော တတ္ထ ဌိတဘာဝဿ ပဋိဇာနနဝသေန ဝုတ္တတ္တာ ဧတ္ထ ဧဝံ-သဒ္ဒေါ ဝစနသမ္ပဋိစ္ဆနတ္ထော ဝုတ္တော၊ တေန ဧဝံ ဘန္တေ၊ သာဓု ဘန္တေ၊ သုဋ္ဌု ဘန္တေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

နာနာနယနိပုဏန္တိ ဧကတ္တနာနတ္တအဗျာပါရဧဝံဓမ္မတာသင်္ခါတာ၊ နန္ဒိယာဝဋ္ဋ တိပုက္ခလသီဟဝိက္ကီဠိတအင်္ကုသဒိသာလောစနသင်္ခါတာ ဝါ အာဓာရာဒိဘေဒဝသေန နာနာဝိဓာ နယာ နာနာနယာ၊ နယာ ဝါ ပါဠိဂတိယော၊ တာ စ ပညတ္တိအနုပညတ္တိအာဒိဝသေန သံကိလေဘာဂိယာဒိလောကိယာဒိတဒုဘယဝေါမိဿတာဒိဝသေန ကုသလာဒိဝသေန ခန္ဓာဒိဝသေန သင်္ဂဟာဒိဝသေန သမယဝိမုတ္တာဒိဝသေန ဌပနာဒိဝသေန ကုသလမူလာဒိဝသေန တိကပဋ္ဌာနာဒိဝသေန စ နာနပ္ပကာရာတိ နာနာနယာ၊ တေဟိ နိပုဏံ သဏှသုခုမန္တိ နာနာနယနိပုဏံ. အာသယောဝ အဇ္ဈာသယော၊ တေ စ သဿတာဒိဘေဒေန၊ တတ္ထ စ အပ္ပရဇက္ခတာဒိဝသေန အနေကာ၊ အတ္တဇ္ဈာသယာဒယော ဧဝ ဝါ သမုဋ္ဌာနံ ဥပ္ပတ္တိဟေတု ဧတဿာတိ အနေကဇ္ဈာသယသမုဋ္ဌာနံ. အတ္ထဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နန္တိ အတ္ထဗျဉ္ဇနပရိပုဏ္ဏံ ဥပနေတဗ္ဗာဘာဝတော၊ သင်္ကာသနပကာသနဝိဝရဏဝိဘဇနဥတ္တာနီကရဏပညတ္တိဝသေန ဆဟိ အတ္ထပဒေဟိ၊ အက္ခရပဒဗျဉ္ဇနာကာရနိရုတ္တိနိဒ္ဒေသဝသေန ဆဟိ ဗျဉ္ဇနပဒေဟိ စ သမန္နာဂတန္တိ ဝါ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ဝိဝိဓပါဋိဟာရိယန္တိ ဧတ္ထ ပါဋိဟာရိယပဒဿ ဝစနတ္ထံ ‘‘ပဋိပက္ခဟရဏတော ရာဂါဒိကိလေသာပနယနတော ပါဋိဟာရိယ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ဘဂဝတော ပန ပဋိပက္ခာ ရာဂါဒယော န သန္တိ၊ ယေ ဟရိတဗ္ဗာ. ပုထုဇ္ဇနာနမ္ပိ ဝိဂတူပက္ကိလေသေ အဋ္ဌဂုဏသမန္နာဂတေ စိတ္တေ ဟတပဋိပက္ခေ ဣဒ္ဓိဝိဓံ ပဝတ္တတိ၊ တသ္မာ တတ္ထ ပဝတ္တဝေါဟာရေန စ န သက္ကာ ဣဓ ‘‘ပါဋိဟာရိယ’’န္တိ ဝတ္တုံ. သစေ ပန မဟာကာရုဏိကဿ ဘဂဝတော ဝေနေယျဂတာ စ ကိလေသာ ပဋိပက္ခာ၊ တေသံ ဟရဏတော ‘‘ပါဋိဟာရိယ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ သတိ ယုတ္တမေတံ. အထ ဝါ ဘဂဝတော စ သာသနဿ စ ပဋိပက္ခာ တိတ္ထိယာ၊ တေသံ ဟရဏတော ပါဋိဟာရိယံ. တေ ဟိ ဒိဋ္ဌိဟရဏဝသေန၊ ဒိဋ္ဌိပ္ပကာသနေ အသမတ္ထဘာဝေန စ ဣဒ္ဓိအာဒေသနာနုသာသနီဟိ ဟရိတာ အပနီတာ ဟောန္တီတိ. ‘‘ပဋီ’’တိ ဝါ အယံ သဒ္ဒေါ ‘‘ပစ္ဆာ’’တိ ဧတဿ အတ္ထံ ဗောဓေတိ ‘‘တသ္မိံ ပဋိပဝိဋ္ဌမှိ၊ အညော အာဂဉ္ဆိ ဗြာဟ္မဏော’’တိအာဒီသု ဝိယ၊ တသ္မာ သမာဟိတေ စိတ္တေ၊ ဝိဂတူပက္ကိလေသေ စ ကတကိစ္စေန ပစ္ဆာ ဟရိတဗ္ဗံ ပဝတ္တေတဗ္ဗန္တိ ပဋိဟာရိယံ၊ အတ္တနော ဝါ ဥပက္ကိလေသေသု စတုတ္ထဇ္ဈာနမဂ္ဂေဟိ ဟရိတေသု ပစ္ဆာ ဟရဏံ ပဋိဟာရိယံ. ဣဒ္ဓိအာဒေသနာနုသာသနိယော စ ဝိဂတူပက္ကိလေသေန၊ ကတကိစ္စေန စ သတ္တဟိတတ္ထံ ပုန ပဝတ္တေတဗ္ဗာ၊ ဟရိတေသု စ အတ္တနော ဥပက္ကိလေသေသု ပရသတ္တာနံ ဥပက္ကိလေသဟရဏာနိ ဟောန္တီတိ ပဋိဟာရိယာနိ ဘဝန္တိ. ပဋိဟာရိယမေဝ ပါဋိဟာရိယံ. ပဋိဟာရိယေ ဝါ ဣဒ္ဓိအာဒေသနာနုသာသနီသမုဒါယေ ဘဝံ ဧကေကံ ‘‘ပါဋိဟာရိယ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ပဋိဟာရိယံ ဝါ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ မဂ္ဂေါ စ ပဋိပက္ခဟရဏတော၊ တတ္ထ ဇာတံ၊ တသ္မိံ ဝါ နိမိတ္တဘူတေ၊ တတော ဝါ အာဂတန္တိ ပါဋိဟာရိယံ. တဿ ပန ဣဒ္ဓိအာဒိဘေဒေန ဝိသယဘေဒေန စ ဗဟုဝိဓဿ ဘဂဝတော ဒေသနာယ လဗ္ဘမာနတ္တာ အာဟ ‘‘ဝိဝိဓပါဋိဟာရိယ’’န္တိ.

န အညထာတိ ဘဂဝတော သမ္မုခါ သုတာကာရတော န အညထာတိ အတ္ထော၊ န ပန ဘဂဝတော ဒေသိတာကာရတော. အစိန္တေယျာနုဘာဝါ ဟိ ဘဂဝတော ဒေသနာ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘သဗ္ဗပ္ပကာရေန ကော သမတ္ထော ဝိညာတု’’န္တိ ဣဒံ ဝစနံ သမတ္ထိတံ ဟောတိ. ဓာရဏဗလဒဿနဉ္စ န ဝိရုဇ္ဈတိ သုတာကာရာဝိရဇ္ဈနဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. န ဟေတ္ထ အတ္ထန္တရတာပရိဟာရော ဒွိန္နမ္ပိ အတ္ထာနံ ဧကဝိသယတ္တာ၊ ဣတရထာ ထေရော ဘဂဝတော ဒေသနာယ သဗ္ဗထာ ပဋိဂ္ဂဟဏေ သမတ္ထော အသမတ္ထော စာတိ အာပဇ္ဇေယျာတိ.

‘‘ယော ပရော န ဟောတိ၊ သော အတ္တာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တာယ နိယကဇ္ဈတ္တသင်္ခါတာယ သသန္တတိယံ ဝတ္တနတော တိဝိဓောပိ မေ-သဒ္ဒေါ ကိဉ္စာပိ ဧကသ္မိံယေဝ အတ္ထေ ဒိဿတိ၊ ကရဏသမ္ပဒါနသာမိနိဒ္ဒေသဝသေန ပန ဝိဇ္ဇမာနဘေဒံ သန္ဓာယာဟ ‘‘မေ-သဒ္ဒေါ တီသု အတ္ထေသု ဒိဿတီ’’တိ.

ကိဉ္စာပိ ဥပသဂ္ဂေါ ကိရိယံ ဝိသေသေတိ၊ ဇောတကဘာဝတော ပန သတိပိ တသ္မိံ သုတ-သဒ္ဒေါ ဧဝ တံ တမတ္ထံ အနုဝဒတီတိ အနုပသဂ္ဂဿ သုတ-သဒ္ဒဿ အတ္ထုဒ္ဓါရေ သဥပသဂ္ဂဿ ဂဟဏံ န ဝိရုဇ္ဈတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘သဥပသဂ္ဂေါ စ အနုပသဂ္ဂေါ စာ’’တိ အာဟ. အဿာတိ သုတ-သဒ္ဒဿ. ကမ္မဘာဝသာဓနာနိ ဣဓ သုတ-သဒ္ဒေ သမ္ဘဝန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဥပဓာရိတန္တိ ဝါ ဥပဓာရဏန္တိ ဝါ အတ္ထော’’တိ. မယာတိ အတ္ထေ သတီတိ ယဒါ မေသဒ္ဒဿ ကတ္တုဝသေန ကရဏနိဒ္ဒေသော၊ တဒါတိ အတ္ထော. မမာတိ အတ္ထေ သတီတိ ယဒါ သမ္ဗန္ဓဝသေန သာမိနိဒ္ဒေသော၊ တဒါ.

သုတသဒ္ဒသန္နိဓာနေ ပယုတ္တေန ဧဝံသဒ္ဒေန သဝနကိရိယာဇောတကေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘ဧဝန္တိ သောတဝိညာဏာဒိဝိညာဏကိစ္စနိဒဿန’’န္တိ. အာဒိ-သဒ္ဒေန သမ္ပဋိစ္ဆနာဒီနံ ပဉ္စဒွါရိကဝိညာဏာနံ တဒဘိနိဟဋာနဉ္စ မနောဒွါရိကဝိညာဏာနံ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သဗ္ဗေသမ္ပိ ဝါကျာနံ ဧဝကာရတ္ထသဟိတတ္တာ ‘‘သုတ’’န္တိ ဧတဿ သုတံ ဧဝါတိ အယမတ္ထော လဗ္ဘတီတိ အာဟ ‘‘အဿဝနဘာဝပဋိက္ခေပတော’’တိ၊ ဧတေန အဝဓာရဏေန နိရာကတံ ဒဿေတိ. ယထာ စ သုတံ သုတံ ဧဝါတိ နိယမေတဗ္ဗံ၊ တံ သမ္မာ သုတံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အနူနာဓိကာဝိပရီတဂ္ဂဟဏနိဒဿန’’န္တိ. အထ ဝါ ‘‘သဒ္ဒန္တရတ္ထာပေါဟနဝသေန သဒ္ဒေါ အတ္ထံ ဝဒတီ’’တိ သုတန္တိ အသုတံ န ဟောတီတိ အယမေတဿ အတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ‘‘အဿဝနဘာဝပဋိက္ခေပတော’’တိ၊ ဣမိနာ ဒိဋ္ဌာဒိဝိနိဝတ္တနံ ကရောတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ. န ဣဒံ မယာ ဒိဋ္ဌံ၊ န သယမ္ဘုဉာဏေန သစ္ဆိကတံ၊ အထ ခေါ သုတံ၊ တဉ္စ ခေါ သမ္မဒေဝါတိ. တေနေဝါဟ ‘‘အနူနာဓိကာဝိပရီတဂ္ဂဟဏနိဒဿန’’န္တိ. အဝဓာရဏတ္ထေ ဝါ ဧဝံ-သဒ္ဒေ အယံ အတ္ထယောဇနာ ကရီယတီတိ တဒပေက္ခဿ သုတ-သဒ္ဒဿ အယမတ္ထော ဝုတ္တော ‘‘အဿဝနဘာဝပဋိက္ခေပတော’’တိ. တေနေဝ အာဟ ‘‘အနူနာဓိကာဝိပရီတဂ္ဂဟဏနိဒဿန’’န္တိ. သဝနသဒ္ဒေါ စေတ္ထ ကမ္မတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော သုယျတီတိ.

ဧဝံ သဝနဟေတုသုဏန္တပုဂ္ဂလသဝနဝိသေသဝသေန ပဒတ္တယဿ ဧကေန ပကာရေန အတ္ထယောဇနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပကာရန္တရေဟိပိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘တထာ ဧဝ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တဿာတိ ယာ သာ ဘဂဝတော သမ္မုခါ ဓမ္မဿဝနာကာရေန ပဝတ္တာ မနောဒွါရဝိညာဏဝီထိ၊ တဿာ. သာ ဟိ နာနပ္ပကာရေန အာရမ္မဏေ ပဝတ္တိတုံ သမတ္ထာ. တထာ စ ဝုတ္တံ ‘‘သောတဒွါရာနုသာရေနာ’’တိ. နာနပ္ပကာရေနာတိ ဝက္ခမာနာနံ အနေကဝိဟိတာနံ ဗျဉ္ဇနတ္ထဂ္ဂဟဏာနာနာကာရေန၊ ဧတေန ဣမိဿာ ယောဇနာယ အာကာရတ္ထော ဧဝံ-သဒ္ဒေါ ဂဟိတောတိ ဒီပေတိ. ပဝတ္တိဘာဝပ္ပကာသနန္တိ ပဝတ္တိယာ အတ္ထိဘာဝပ္ပကာသနံ. ‘‘သုတန္တိ ဓမ္မပ္ပကာသန’’န္တိ ယသ္မိံ အာရမ္မဏေ ဝုတ္တပ္ပကာရာ ဝိညာဏဝီထိ နာနပ္ပကာရေန ပဝတ္တာ၊ တဿ ဓမ္မတ္တာ ဝုတ္တံ၊ န သုတသဒ္ဒဿ ဓမ္မတ္ထတ္တာ. ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ ပါကဋီကရဏံ ‘‘အယဉှေတ္ထာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဝိညာဏဝီထိယာတိ ကရဏတ္ထေ ကရဏဝစနံ. မယာတိ ကတ္ထုအတ္ထေ.

‘‘ဧဝန္တိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗပ္ပကာသန’’န္တိ နိဒဿနတ္ထံ ဧဝံ-သဒ္ဒံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ နိဒဿေတဗ္ဗဿ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗတ္တာဘာဝါဘာဝတော၊ တေန ဧဝံ-သဒ္ဒေန သကလမ္ပိ သုတ္တံ ပစ္စာမဋ္ဌန္တိ ဒဿေတိ. သုတ-သဒ္ဒဿ ကိရိယာသဒ္ဒတ္တာ၊ သဝနကိရိယာယ စ သာဓာရဏဝိညာဏပ္ပဗန္ဓပဋိဗဒ္ဓတ္တာ တတ္ထ စ ပုဂ္ဂလဝေါဟာရောတိ ဝုတ္တံ ‘‘သုတန္တိ ပုဂ္ဂလကိစ္စပ္ပကာသန’’န္တိ. န ဟိ ပုဂ္ဂလဝေါဟာရရဟိတေ ဓမ္မပ္ပဗန္ဓေ သဝနကိရိယာ လဗ္ဘတီတိ.

‘‘ယဿ စိတ္တသန္တာနဿာ’’တိအာဒိပိ အာကာရတ္ထမေဝ ဧဝံ-သဒ္ဒံ ဂဟေတွာ ပုရိမယောဇနာယ အညထာ အတ္ထယောဇနံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အာကာရပညတ္တီတိ ဥပါဒါပညတ္တိ ဧဝ၊ ဓမ္မာနံ ပဝတ္တိအာကာရုပါဒါနဝသေန တထာ ဝုတ္တာ. ‘‘သုတန္တိ ဝိသယနိဒ္ဒေသော’’တိ သောတဗ္ဗဘူတော ဓမ္မော သဝနကိရိယာကတ္တုပုဂ္ဂလဿ သဝနကိရိယာဝသေန ပဝတ္တိဋ္ဌာနန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ. စိတ္တသန္တာနဝိနိမုတ္တဿ ပရမတ္ထတော ကဿစိ ကတ္တု အဘာဝေပိ သဒ္ဒဝေါဟာရေန ဗုဒ္ဓိပရိကပ္ပိတဘေဒဝစနိစ္ဆာယ စိတ္တသန္တာနတော အညံ ဝိယ တံသမင်္ဂိံ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘စိတ္တသန္တာနေန တံသမင်္ဂိနော’’တိ. သဝနကိရိယာဝိသယောပိ သောတဗ္ဗဓမ္မော သဝနကိရိယာဝသေန ပဝတ္တစိတ္တသန္တာနဿ ဣဓ ပရမတ္ထတော ကတ္တုဘာဝတော၊ သဝနဝသေန စိတ္တပ္ပဝတ္တိယာ ဧဝ ဝါ သဝနကိရိယာဘာဝတော တံကိရိယာကတ္တု စ ဝိသယော ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘တံသမင်္ဂိနော ကတ္တု ဝိသယေ’’တိ. သုတာကာရဿ စ ထေရဿ သမ္မာနိစ္ဆိတဘာဝတော အာဟ ‘‘ဂဟဏသန္နိဋ္ဌာန’’န္တိ၊ ဧတေန ဝါ အဝဓာရဏတ္ထံ ဧဝံ-သဒ္ဒံ ဂဟေတွာ အယံ အတ္ထယောဇနာ ကတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ပုဗ္ဗေ သုတာနံ နာနာဝိဟိတာနံ သုတ္တသင်္ခါတာနံ အတ္ထဗျဉ္ဇနာနံ ဥပဓာရိတရူပဿ အာကာရဿ နိဒဿနဿ အဝဓာရဏဿ ဝါ ပကာသနသဘာဝေါ ဧဝံ-သဒ္ဒေါတိ တဒါကာရာဒိဥပဓာရဏဿ ပုဂ္ဂလပညတ္တိယာ ဥပါဒါနဘူတဓမ္မပ္ပဗန္ဓဗျာပါရတာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဧဝန္တိ ပုဂ္ဂလကိစ္စနိဒ္ဒေသော’’တိ. သဝနကိရိယာ ပန ပုဂ္ဂလဝါဒိနောပိ ဝိညာဏနိရပေက္ခာ နတ္ထီတိ ဝိသေသတော ဝိညာဏဗျာပါရောတိ အာဟ ‘‘သုတန္တိ ဝိညာဏကိစ္စနိဒ္ဒေသော’’တိ. မေတိ သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိယာ ဧကန္တေနေဝ သတ္တဝိသယတ္တာ၊ ဝိညာဏကိစ္စဿ စ တတ္ထေဝ သမောဒဟိတဗ္ဗတော ‘‘မေတိ ဥဘယကိစ္စယုတ္တပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသော’’တိ ဝုတ္တံ. အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိသဘာဝါ ယထာက္ကမံ ဧဝံ-သဒ္ဒ သုတ-သဒ္ဒါနံ အတ္ထာတိ တေ တထာရူပပညတ္တိဥပါဒါနဗျာပါရဘာဝေန ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဧဝန္တိ ပုဂ္ဂလကိစ္စနိဒ္ဒေသော. သုတန္တိ ဝိညာဏကိစ္စနိဒ္ဒေသော’’တိ. ဧတ္ထ စ ကရဏကိရိယာကတ္တုကမ္မဝိသေသပ္ပကာသနဝသေန ပုဂ္ဂလဗျာပါဝိသယပုဂ္ဂလဗျာပါရနိဒဿနဝသေန ဂဟဏာကာရဂါဟကတဗ္ဗိသယဝိသေသနိဒ္ဒေသဝသေန ကတ္တုကရဏ ဗျာပါရကတ္တုနိဒ္ဒေသဝသေန စ ဒုတိယာဒယော စတဿော အတ္ထယောဇနာ ဒဿိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

သဗ္ဗဿာပိ သဒ္ဒါဓိဂမနီယဿ အတ္ထဿ ပညတ္တိမုခေနေဝ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ၊ သဗ္ဗပညတ္တီနဉ္စ ဝိဇ္ဇမာနာဒိဝသေန ဆသု ပညတ္တိဘေဒေသု အန္တောဂဓတ္တာ တေသု ‘‘ဧဝ’’န္တိအာဒီနံ ပညတ္တီနံ သရူပံ နိဒ္ဓါရေန္တော အာဟ ‘‘ဧဝန္တိ စ မေတိ စာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဧဝန္တိ စ မေတိ စ ဝုစ္စမာနဿ အတ္ထဿ အာကာရာဒိနော၊ ဓမ္မာနဉ္စ အသလ္လက္ခဏဘာဝတော အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိဘာဝေါတိ အာဟ ‘‘သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထဝသေန အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တီ’’တိ. တတ္ထ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထဝသေနာတိ ဘူတတ္ထဥတ္တမတ္ထဝသေန. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိယော မာယာမရီစိအာဒယော ဝိယ အဘူတတ္ထော၊ အနုဿဝါဒီဟိ ဂဟေတဗ္ဗော ဝိယ အနုတ္တမတ္ထော စ န ဟောတိ၊ သော ရူပသဒ္ဒါဒိသဘာဝေါ ရုပ္ပနာနုဘဝနာဒိသဘာဝေါ ဝါ အတ္ထော ‘‘သစ္စိကဋ္ဌော၊ ပရမတ္ထ စာ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ န တထာ ဧဝံ မေတိ ပဒါနမတ္ထောတိ၊ ဧတမေဝတ္ထံ ပါကဋတရံ ကာတုံ ‘‘ကိဉှေတ္ထ တ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သုတန္တိ ပန သဒ္ဒါယတနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဝိဇ္ဇမာနပညတ္တီ’’တိ. တေနေဝ ဟိ ‘‘ယဉှိ တမေတ္ထ သောတေန ဥပလဒ္ဓ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ‘‘သောတဒွါရာနုသာရေန ဥပလဒ္ဓ’’န္တိ ပန ဝုတ္တေ အတ္ထဗျဉ္ဇနာဒိသဗ္ဗံ လဗ္ဘတိ. တံ တံ ဥပါဒါယ ဝတ္တဗ္ဗတောတိ သောတပထံ အာဂတေ ဓမ္မေ ဥပါဒါယ တေသံ ဥပဓာရိတာကာရာဒိနော ပစ္စာမသနဝသေန ‘‘ဧဝ’’န္တိ၊ သသန္တတိပရိယာပန္နေ ခန္ဓေ ဥပါဒါယ ‘‘မေ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာတိ အတ္ထော. ဒိဋ္ဌာဒိသဘာဝရဟိတေ သဒ္ဒါယတနေ ပဝတ္တမာနောပိ သုတဝေါဟာရော ‘‘ဒုတိယံ တတိယ’’န္တိအာဒိကော ဝိယ ပဌမာဒီနိ ဒိဋ္ဌမုတဝိညာတေ အပေက္ခိတွာ ပဝတ္တောတိ အာဟ ‘‘ဒိဋ္ဌာဒီနိ ဥပနိဓာယ ဝတ္တဗ္ဗတော’’တိ. အသုတံ န ဟောတီတိ ဟိ ‘‘သုတ’’န္တိ ပကာသိတော ယမတ္ထောတိ.

အတ္တနာ ပဋိဝိဒ္ဓါ သုတ္တဿ ပကာရဝိသေသာ ‘‘ဧဝ’’န္တိ ထေရေန ပစ္စာမဋ္ဌာတိ အာဟ ‘‘အသမ္မောဟံ ဒီပေတီ’’တိ. ‘‘နာနပ္ပကာရပဋိဝေဓသမတ္ထော ဟောတီ’’တိ ဧတေန ဝက္ခမာနဿ သုတ္တဿ နာနပ္ပကာရတံ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈတဉ္စ ဒဿေတိ. ‘‘သုတဿ အသမ္မောသံ ဒီပေတီ’’တိ သုတာကာရဿ ယာထာဝတော ဒဿိယမာနတ္တာ ဝုတ္တံ. အသမ္မောဟေနာတိ သမ္မောဟာဘာဝေန၊ ပညာယ ဧဝ ဝါ သဝနကာလသမ္ဘူတာယ တဒုတ္တရကာလပညာသိဒ္ဓိ၊ ဧဝံ အသမ္မောသေနာတိ ဧတ္ထာပိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဗျဉ္ဇနာနံ ပဋိဝိဇ္ဈိတဗ္ဗော အာကာရော နာတိဂမ္ဘီရော၊ ယထာသုတဓာရဏမေဝ တတ္ထ ကရဏီယန္တိ သတိယာ ဗျာပါရော အဓိကော၊ ပညာ တတ္ထ ဂုဏီဘူတာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပညာပုဗ္ဗင်္ဂမာယာ’’တိအာဒိ ပညာယ ပုဗ္ဗင်္ဂမာတိ ကတွာ. ပုဗ္ဗင်္ဂမတာ စေတ္ထ ပဓာနဘာဝေါ ‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ’’တိအာဒီသု ဝိယ၊ ပုဗ္ဗင်္ဂမတာယ ဝါ စက္ခုဝိညာဏာဒီသု အာဝဇ္ဇနာဒီနံ ဝိယ အပ္ပဓာနတ္တေ ပညာ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဧတိဿာတိ အယမ္ပိ အတ္ထော ယုဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ ‘‘သတိပုဗ္ဗင်္ဂမာယာ’’တိ ဧတ္ထာပိ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ယထာသမ္ဘဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အတ္ထဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နဿာတိ အတ္ထဗျဉ္ဇနပရိပုဏ္ဏဿ၊ သင်္ကာသနပကာသနဝိဝရဏဝိဘဇနဥတ္တာနီကရဏပညတ္တိဝသေန ဆဟိ အတ္ထပဒေဟိ၊ အက္ခရပဒဗျဉ္ဇနာကာရနိရုတ္တိနိဒ္ဒေသဝသေန ဆဟိ ဗျဉ္ဇနပဒေဟိ စ သမန္နာဂတဿာတိ ဝါ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ယောနိသောမနသိကာရံ ဒီပေတီတိ ဧဝံ-သဒ္ဒေန ဝုစ္စမာနာနံ အာကာရနိဒဿနာဝဓာရဏတ္ထာနံ အဝိပရီတသဒ္ဓမ္မဝိသယတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘အဝိက္ခေပံ ဒီပေတီ’’တိ ‘‘ဗြဟ္မဇာလံ ကတ္ထ ဘာသိတ’’န္တိအာဒိ ပုစ္ဆာဝသေန ပကရဏပ္ပတ္တဿ ဝက္ခမာနဿ သုတ္တဿ သဝနံ သမာဓာနမန္တရေန န သမ္ဘဝတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ‘‘ဝိက္ခိတ္တစိတ္တဿာ’’တိအာဒိ တဿေဝတ္ထဿ သမတ္ထနဝသေန ဝုတ္တံ. သဗ္ဗသမ္ပတ္တိယာတိ အတ္ထဗျဉ္ဇနဒေသကပယောဇနာဒိသမ္ပတ္တိယာ. အဝိပရီတသဒ္ဓမ္မဝိသယေဟိ ဝိယ အာကာရနိဒဿနာဝဓာရဏတ္ထေဟိ ယောနိသောမနသိကာရဿ၊ သဒ္ဓမ္မဿဝနေန ဝိယ စ အဝိက္ခေပဿ ယထာ ယောနိသောမနသိကာရေန ဖလဘူတေန အတ္တသမ္မာပဏိဓိပုဗ္ဗေကတပုညတာနံ သိဒ္ဓိ ဝုတ္တာ တဒဝိနာဘာဝတော၊ ဧဝံ အဝိက္ခေပေန ဖလဘူတေန ကာရဏဘူတာနံ သဒ္ဓမ္မဿဝနသပ္ပုရိသူပနိဿယာနံ သိဒ္ဓိ ဒဿေတဗ္ဗာ သိယာ အဿုတဝတော၊ သပ္ပုရိသူပနိဿယရဟိတဿ စ တဒဘာဝတော.

‘‘န ဟိ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တော’’တိအာဒိနာ သမတ္ထနဝစနေန ပန အဝိက္ခေပေန ကာရဏဘူတေန သပ္ပုရိသူပနိဿယေန စ ဖလဘူတဿ သဒ္ဓမ္မဿဝနဿ သိဒ္ဓိ ဒဿိတာ. အယံ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပါယော ယုတ္တော သိယာသဒ္ဓမ္မဿဝနသပ္ပုရိသူပနိဿယာ န ဧကန္တေန အဝိက္ခေပဿ ကာရဏံ ဗာဟိရင်္ဂတ္တာ၊ အဝိက္ခေပေါ ပန သပ္ပုရိသူပနိဿယော ဝိယ သဒ္ဓမ္မဿဝနဿ ဧကန္တကာရဏန္တိ. ဧဝမ္ပိ အဝိက္ခေပေန သပ္ပုရိသူပနိဿယသိဒ္ဓိဇောတနာ န သမတ္ထိတာဝ၊ နော န သမတ္ထိတာ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တာနံ သပ္ပုရိသပယိရုပါသနာဘာဝဿ အတ္ထသိဒ္ဓတ္တာ. ဧတ္ထ စ ပုရိမံ ဖလေန ကာရဏဿ သိဒ္ဓိဒဿနံ နဒီပူရေန ဝိယ ဥပရိ ဝုဋ္ဌိသဗ္ဘာဝဿ၊ ဒုတိယံ ကာရဏေန ဖလဿ သိဒ္ဓိဒဿနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ဧကန္တေန ဝဿိနာ ဝိယ မေဃဝုဋ္ဌာနေန ဝုဋ္ဌိပ္ပဝတ္တိယာ.

ဘဂဝတော ဝစနဿ အတ္ထဗျဉ္ဇနပဘေဒပရိစ္ဆေဒဝသေန သကလသာသနသမ္ပတ္တိဩဂါဟနာကာရော နိရဝသေသပရဟိတပါရိပူရိကာရဏန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘ဧဝံ ဘဒ္ဒကော အာကာရော’’တိ. ယသ္မာ န ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ပစ္ဆိမစက္ကဒွယသမ္ပတ္တိန္တိ အတ္တသမ္မာပဏိဓိပုဗ္ဗေကတပုညတာသင်္ခါတံ ဂုဏဒွယံ. အပရာပရံ ဝုတ္တိယာ စေတ္ထ စက္ကဘာဝေါ၊ စရန္တိ ဧတေဟိ သတ္တာ သမ္ပတ္တိဘဝေသူတိ ဝါ. ယေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘စတ္တာရိမာနိ ဘိက္ခဝေ စက္ကာနိ၊ ယေဟိ သမန္နာဂတာနံ ဒေဝမနုဿာနံ စတုစက္ကံ ဝတ္တတီ’’တိအာဒိ. ပုရိမပစ္ဆိမဘာဝေါ စေတ္ထ ဒေသနာက္ကမဝသေန ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပစ္ဆိမစက္ကဒွယသိဒ္ဓိယာတိ ပစ္ဆိမစက္ကဒွယဿ အတ္ထိတာယ. သမ္မာပဏိဟိတတ္တော ပုဗ္ဗေ စ ကတပုညော သုဒ္ဓါသယော ဟောတိ တဒသုဒ္ဓိဟေတူနံ ကိလေသာနံ ဒူရီဘာဝတောတိ အာဟ ‘‘အာသယသုဒ္ဓိ သိဒ္ဓါ ဟောတီ’’တိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘သမ္မာပဏိဟိတံ စိတ္တံ၊ သေယျသော နံ တတော ကရေ’’တိ၊ ‘‘ကတပုညောသိ တွံ အာနန္ဒ၊ ပဓာနံ အနုယုဉ္ဇ ခိပ္ပံ ဟောဟိသိ အနာသဝေါတိ စ. တေနေဝါဟ ‘‘အာသယသုဒ္ဓိယာ အဓိဂမဗျတ္တိသိဒ္ဓီ’’တိ. ပယောဂသုဒ္ဓိယာတိ ယောနိသောမနသိကာရပုဗ္ဗင်္ဂမဿ ဓမ္မဿဝနပယောဂဿ ဝိသဒဘာဝေန. တထာ စာဟ ‘‘အာဂမဗျတ္တိသိဒ္ဓီ’’တိ. သဗ္ဗဿ ဝါ ကာယဝစီပယောဂဿ နိဒ္ဒေါသဘာဝေန. ပရိသုဒ္ဓကာယဝစီပယောဂေါ ဟိ ဝိပ္ပဋိသာရာဘာဝတော အဝိက္ခိတ္တစိတ္တော ပရိယတ္တိယံ ဝိသာရဒေါ ဟောတီတိ.

‘‘နာနပ္ပကာရပဋိဝေဓဒီပကေနာ’’တိအာဒိနာ အတ္ထဗျဉ္ဇနေသု ထေရဿ ဧဝံ-သဒ္ဒ သုတ-သဒ္ဒါနံ အသမ္မောဟာသမ္မောသဒီပနတော စတုပဋိသမ္ဘိဒါဝသေန အတ္ထယောဇနံ ဒဿေတိ. တတ္ထ ‘‘သောတဗ္ဗပ္ပဘေဒပဋိဝေဓဒီပကေနာ’’တိ ဧတေန အယံ သုတ-သဒ္ဒေါ ဧဝံ-သဒ္ဒသန္နိဓာနတော၊ ဝက္ခမာနာပေက္ခာယ ဝါ သာမညေနေဝ သောတဗ္ဗဓမ္မဝိသေသံ အာမသတီတိ ဒဿေတိ. မနောဒိဋ္ဌိကရဏာပရိယတ္တိဓမ္မာနံ အနုပေက္ခနသုပ္ပဋိဝေဓာ ဝိသေသတော မနသိကာရပဋိဗဒ္ဓါတိ တေ ဝုတ္တနယေန ယောနိသောမနသိကာရဒီပကေန ဧဝံ-သဒ္ဒေန ယောဇေတွာ၊ သဝနဓာရဏဝစီပရိစယာ ပရိယတ္တိဓမ္မာနံ ဝိသေသေန သောတာဝဓာနပဋိဗဒ္ဓါတိ တေ အဝိက္ခေပဒီပကေန သုတ-သဒ္ဒေန ယောဇေတွာ ဒဿေန္တော သာသနသမ္ပတ္တိယာ ဓမ္မဿဝနေ ဥဿာဟံ ဇနေတိ. တတ္ထ ဓမ္မာတိ ပရိယတ္တိဓမ္မာ. မနသာနုပေက္ခိတာတိ ‘‘ဣဓ သီလံ ကထိတံ၊ ဣဓ သမာဓိ၊ ဣဓ ပညာ၊ ဧတ္တကာ ဧတ္ထ အနုသန္ဓိယော’’တိအာဒိနာ နယေန မနသာ အနုပေက္ခိတာ. ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါတိ နိဇ္ဈာနက္ခန္တိဘူတာယ၊ ဉာတပရိညာသင်္ခါတာယ ဝါ ဒိဋ္ဌိယာ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တရူပါရူပဓမ္မေ ‘‘ဣတိ ရူပံ၊ ဧတ္တကံ ရူပ’’န္တိအာဒိနာ သုဋ္ဌု ဝဝတ္ထပေတွာ ပဋိဝိဒ္ဓါ.

‘‘သကလေန ဝစနေနာ’’တိ ပုဗ္ဗေ တီဟိ ပဒေဟိ ဝိသုံ ဝိသုံ ယောဇိတတ္တာ ဝုတ္တံ. အသပ္ပုရိသဘူမိန္တိ အကတညုတံ ‘‘ဣဓေကစ္စော ပါပဘိက္ခု တထာဂတပ္ပဝေဒိတံ ဓမ္မဝိနယံ ပရိယာပုဏိတွာ အတ္တနော ဒဟတီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ အနရိယဝေါဟာရာဝတ္ထံ. သာ ဧဝ အနရိယဝေါဟာရာဝတ္ထာ အသဒ္ဓမ္မော. နနု စ အာနန္ဒတ္ထေရဿ ‘‘မမေဒံ ဝစန’’န္တိ အဓိမာနဿ၊ မဟာကဿပတ္ထေရာဒီနဉ္စ တဒါသင်္ကာယ အဘာဝတော အသပ္ပုရိသဘူမိသမတိက္ကမာဒိဝစနံ နိရတ္ထကံ တိ? နယိဒံ ဧဝံ ‘‘ဧဝံ မေ သုတ’’န္တိ ဝဒန္တေန အယမ္ပိ အတ္ထော ဝိဘာဝိတောတိ ဒဿနတော. ကေစိ ပန ‘‘ဒေဝတာနံ ပရိဝိတက္ကာပေက္ခံ တထာဝစနန္တိ ဧဒိသီ စောဒနာ အနဝကာသာ’’တိ ဝဒန္တိ. တသ္မိံ ကိရ ခဏေ ဧကစ္စာနံ ဒေဝတာနံ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ ‘‘တထာဂတော စ ပရိနိဗ္ဗုတော၊ အယဉ္စ အာယသ္မာ ဒေသနာကုသလော၊ ဣဒါနိ ဓမ္မံ ဒေသေတိ၊ သကျကုလပ္ပသုတော တထာဂတဿ ဘာတာ စူဠပိတုပုတ္တော၊ ကိံ နု ခေါ သယံ သစ္ဆိကတ ဓမ္မံ ဒေသေတိ၊ ဥဒါဟု ဘဂဝတောယေဝ ဝစနံ ယထာသုတ’’န္တိ. ဧဝံ တဒါသင်္ကိတပ္ပကာရတော အသပ္ပုရိသဘူမိသမောက္ကမာဒိတော အတိက္ကမာဒိ ဝိဘာဝိတန္တိ. အတ္တနော အဒဟန္တောတိ ‘‘မမေတ’’န္တိ အတ္တနိ အဋ္ဌပေန္တော. အပ္ပေတီတိ နိဒဿေတိ. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေသု ယထာရဟံ သတ္တေ နေတီတိ နေတ္တိ၊ ဓမ္မောယေဝ နေတ္တိ ဓမ္မနေတ္တိ.

ဒဠှတရနိဝိဋ္ဌာ ဝိစိကိစ္ဆာ ကင်္ခါ. နာတိသံသပ္ပနံ မတိဘေဒမတ္တံ ဝိမတိ. အဿဒ္ဓိယံ ဝိနာသေတိ ဘဂဝတော ဒေသိတတ္တာ၊ သမ္မုခါ စဿ ပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ၊ ခလိတဒုရုတ္တာဒိဂ္ဂဟဏဒေါသာဘာဝတော စ. ဧတ္ထ စ ပဌမာဒယော တိဿော အတ္ထယောဇနာ အာကာရာဒိအတ္ထေသု အဂ္ဂဟိတဝိသေသမေဝ ဧဝံ-သဒ္ဒံ ဂဟေတွာ ဒဿိတာ၊ တတော ပရာ တိဿော အာကာရတ္ထမေဝ ဧဝံ-သဒ္ဒံ ဂဟေတွာ ဝိဘာဝိတာ. ပစ္ဆိမာ ပန တိဿော ယထာက္ကမံ အာကာရတ္ထံ နိဒဿနတ္ထံ အဝဓာရဏတ္ထဉ္စ ဧဝံ-သဒ္ဒံ ဂဟေတွာ ယောဇိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဧက-သဒ္ဒေါ အညသေဋ္ဌာသဟာယသင်္ချဒီသု ဒိဿတိ. တထာဟေသ ‘‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စ၊ ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမညန္တိ ဣတ္ထေကေ အဘိဝဒန္တီ’’တိအာဒီသု အညတ္ထေ ဒိဿတိ၊ ‘‘စေတသော ဧကောဒိဘာဝ’’န္တိအာဒီသု သေဋ္ဌတ္ထေ၊ ‘‘ဧကော ဝူပကဋ္ဌော’’တိအာဒီသု အသဟာယေ၊ ‘‘ဧကောဝ ခေါ ဘိက္ခဝေ ခဏော စ သမယော စ ဗြဟ္မစရိယဝါသာယာ’’တိအာဒီသု သင်္ချယံ၊ ဣဓာပိ သင်္ချယန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဧကန္တိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒနိဒ္ဒေသော’’တိ. ကာလဉ္စ သမယဉ္စာတိ ယုတ္တကာလဉ္စ ပစ္စယသာမဂ္ဂိဉ္စ. ခဏောတိ ဩကာသော. တထာဂတုပ္ပါဒါဒိကော ဟိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ ဩကာသော တပ္ပစ္စယပဋိလာဘဟေတုတ္တာ. ခဏော ဧဝ စ သမယော. ယော ‘‘ခဏော’’တိ စ ‘‘သမယော’’တိ စ ဝုစ္စတိ၊ သော ဧကော ဝါတိ ဟိ အတ္ထော. မဟာသမယောတိ မဟာသမူဟော. သမယောပိ ခေါတိ သိက္ခာပဒပူရဏဿ ဟေတုပိ. သမယပ္ပဝါဒကေတိ ဒိဋ္ဌိပ္ပဝါဒကေ. တတ္ထ ဟိ နိသိန္နာ တိတ္ထိယာ အတ္တနော အတ္တနော သမယံ ပဝဒန္တီတိ. အတ္ထာဘိသမယာတိ ဟိတပဋိလာဘာ. အဘိသမေတဗ္ဗောတိ အဘိသမယော၊ အဘိသမယော အတ္ထောတိ အဘိသမယဋ္ဌောတိ ပီဠန အာဒီနိ အဘိသမေတဗ္ဗဘာဝေန ဧကီဘာဝံ ဥပနေတွာ ဝုတ္တာနိ. အဘိသမယဿ ဝါ ပဋိဝေဓဿ ဝိသယဘူတဘာဝေါ အဘိသမယဋ္ဌောတိ တာနေဝ တထာ ဧကတ္တေန ဝုတ္တာနိ. တတ္ထ ပီဠနံ ဒုက္ခသစ္စဿ တံ သမင်္ဂီနော ဟိံသနံ အဝိပ္ဖါရိကတာကရဏံ. သန္တာပေါဒုက္ခဒုက္ခတာဒိဝသေန သန္တာပနံ ပရိဒဟဏံ.

တတ္ထ သဟကာရီကာရဏံ သန္နိဇ္ဈ သမေတိ သမဝေတီတိ သမယော၊ သမဝါယော. သမေတိ သမာဂစ္ဆတိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယမေတ္ထ တဒါဓာရပုဂ္ဂလေဟီတိ သမယော၊ ခဏော. သမေတိ ဧတ္ထ၊ ဧတေနဝ သံဂစ္ဆတိ သတ္တော၊ သဘာဝဓမ္မော ဝါ သဟဇာတာဒီဟိ၊ ဥပ္ပါဒါဒီဟိ ဝါတိ သမယော၊ ကာလော. ဓမ္မပ္ပဝတ္တိမတ္တတာယ အတ္ထတော အဘူတောပိ ဟိ ကာလော ဓမ္မပ္ပဝတ္တိယာ အဓိကရဏံ၊ ကရဏံ ဝိယ စ ကပ္ပနာမတ္တသိဒ္ဓေန ရူပေန ဝေါဟရီယတီတိ. သမံ၊ သဟ ဝါ အဝယဝါနံ အယနံ ပဝတ္တိ အဝဋ္ဌာနန္တိ သမယော၊ သမူဟော၊ ယထာ ‘‘သမုဒါယော’’တိ. အဝယဝသဟာဝဋ္ဌာနမေဝ ဟိ သမူဟောတိ. အဝသေသပစ္စယာနံ သမာဂမေ ဧတိ ဖလံ ဧတသ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပဝတ္တတိ စာတိ သမယော၊ ဟေတု ယထာ ‘‘သမုဒယော’’တိ. သမေတိ သံယောဇနဘာဝတော သမ္ဗန္ဓော ဧတိ အတ္တနော ဝိသယေ ပဝတ္တတိ၊ ဒဠှဂ္ဂဟဏဘာဝတော ဝါ သံယုတ္တာ အယန္တိ ပဝတ္တန္တိ သတ္တာ ယထာဘိနိဝေသံ ဧတေနာတိ သမယော၊ ဒိဋ္ဌိ. ဒိဋ္ဌိသံယောဇနေန ဟိ သတ္တာ အတိဝိယ ဗဇ္ဈန္တီတိ. သမိတိ သင်္ဂတိ သမောဓာနန္တိ သမယော၊ ပဋိလာဘော. သမဿ ယာနံ၊ သမ္မာ ဝါ ယာနံ အပဂမောတိ သမယော၊ ပဟာနံ. အဘိမုခံ ဉာဏေန ဧတဗ္ဗော အဘိသမေတဗ္ဗောတိ အဘိသမယော၊ ဓမ္မာနံ အဝိပရီတော သဘာဝေါ. အဘိမုခဘာဝေန သမ္မာ ဧတိ ဂစ္ဆတိ ဗုဇ္ဈတီတိ အဘိသမယော၊ ဓမ္မာနံ ယထာဘူတသဘာဝါဝဗောဓော. ဧဝံ တသ္မိံ တသ္မိံ အတ္ထေ သမယ-သဒ္ဒဿ ပဝတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သမယ-သဒ္ဒဿ အတ္ထုဒ္ဓါရေ အဘိသမယ-သဒ္ဒဿ ဥဒါဟရဏံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အဿာတိ သမယ-သဒ္ဒဿ. ကာလော အတ္ထော သမဝါယာဒီနံ အတ္ထာနံ ဣဓ အသမ္ဘဝတော ဒေသဒေသကပရိသာနံ ဝိယ သုတ္တဿ နိဒါနဘာဝေန ကာလဿ အပဒိသိတဗ္ဗတော စ.

ကသ္မာ ပနေတ္ထ အနိယာမိတဝသေနေဝ ကာလော နိဒ္ဒိဋ္ဌော၊ န ဥတုသံဝစ္ဆရာဒိဝသေန နိယမေတွာတိ အာဟ ‘‘တတ္ထ ကိဉ္စာပီ’’တိအာဒိ. ဥတုသံဝစ္ဆရာဒိဝသေန နိယမံ အကတွာ သမယ-သဒ္ဒဿ ဝစနေ အယမ္ပိ ဂုဏော လဒ္ဓေါ ဟောတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယေ ဝါ ဣမေ’’တိအာဒိမာဟ. သာမညဇောတနာ ဟိ ဝိသေသေ အဝတိဋ္ဌတီတိ. တတ္ထ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရသမယော ဒေဝသိကံ ဈာနသမာပတ္တီဟိ ဝီတိနာမနကာလော၊ ဝိသေသတော သတ္တသတ္တာဟာနိ. ပကာသာတိ ဒသသဟဿိလောကဓာတုယာ ပကမ္ပနဩဘာသပါတုဘာဝါဒီဟိ ပါကဋာ. ယထာဝုတ္တပ္ပဘေဒေသုယေဝ သမယေသု ဧကဒေသံ ပကာရန္တရေဟိ သင်္ဂဟေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ယော စာယ’’န္တိအာဒိမာဟ. တထာ ဟိ ဉာဏကိစ္စသမယော အတ္တဟိတပဋိပတ္တိသမယော စ အဘိသမ္ဗောဓိသမယော. အရိယတုဏှိဘာဝသမယော ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရသမယော. ကရုဏာကိစ္စပရဟိတပဋိပတ္တိဓမ္မိကထာသမယော ဒေသနာသမယေဝ.

ကရဏဝစနေန နိဒ္ဒေသော ကတော ယထာတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထာတိ အဘိဓမ္မဝိနယေသု. တထာတိ ဘုမ္မကရဏေဟိ. အဓိကရဏတ္ထ အာဓာရတ္ထော. ဘာဝေါ နာမ ကိရိယာ၊ ကိရိယာယ ကိရိယန္တရလက္ခဏံ ဘာဝေနဘာဝလက္ခဏံ. တတ္ထ ယထာ ကာလော သဘာဝဓမ္မပရိစ္ဆိန္နော သယံ ပရမတ္ထတော အဝိဇ္ဇမာနောပိ အာဓာရဘာဝေန ပညာတော တင်္ခဏပ္ပဝတ္တာနံ တတော ပုဗ္ဗေ ပရတော စ အဘာဝတော ‘‘ပုဗ္ဗဏှေ ဇာတော၊ သာယနှေ ဂစ္ဆတီ’’တိ၊ စ အာဒီသု၊ သမူဟော စ အဝယဝဝိနိမုတ္တော အဝိဇ္ဇမာနောပိ ကပ္ပနာမတ္တသိဒ္ဓေါ အဝယဝါနံ အာဓာရဘာဝေန ပညာပီယတိ ‘‘ရုက္ခေ သာခါ၊ ယဝရာသိယံ သမ္ဘူတော’’တိအာဒီသု၊ ဧဝံ ဣဓာပီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အဓိကရဏဉှိ။ပေ။ ဓမ္မာန’’န္တိ. ယသ္မိံ ကာလေ၊ ဓမ္မပုဉ္ဇေ ဝါ ကာမာဝစရံ ကုသလံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ၊ တသ္မိံယေဝ ကာလေ၊ ဓမ္မပုဉ္ဇေ စ ဖဿာဒယောပိ ဟောန္တီတိ အယဉှိ တတ္ထ အတ္ထော. ယထာ စ ဂါဝီသု ဒုယှမာနာသု ဂတော၊ ဒုဒ္ဓါသု အာဂတောတိ ဒေါဟနကိရိယာယ ဂမနကိရိယာ လက္ခီယတိ၊ ဧဝံ ဣဓာပိ ‘‘ယသ္မိံ သမယေ၊ တသ္မိံ သမယေ’’တိ စ ဝုတ္တေ သတီတိ အယမတ္ထော ဝိညာယမာနော ဧဝ ဟောတိ ပဒတ္ထဿ သတ္တာဝိရဟာဘဝတောတိ သမယဿ သတ္တာကိရိယာယ စိတ္တဿ ဥပ္ပါဒကိရိယာ၊ ဖဿာဒီနံ ဘဝနကိရိယာ စ လက္ခီယတိ. ယသ္မိံ သမယေတိ ယသ္မိံ နဝမေ ခဏေ၊ ယောနိသောမနသိကာရာဒိဟေတုမှိ၊ ပစ္စယသမဝါယေ ဝါ သတိ ကာမာဝစရံ ကုသလံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ၊ တသ္မိံယေဝ ခဏေ၊ ဟေတုမှိ၊ ပစ္စယသမဝါယေ စ သတိ ဖဿာဒယောပိ ဟောန္တီတိ ဥဘယတ္ထ သမယ-သဒ္ဒေ ဘုမ္မနိဒ္ဒေသော ကတော လက္ခဏဘူတဘာဝယုတ္တောတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ခဏ။ပေ။ လက္ခီယတီ’’တိ.

ဟေတုအတ္ထော ကရဏတ္ထော စ သမ္ဘဝတိ ‘‘အန္နေန ဝသတိ၊ အဇ္ဈေနေန ဝသတိ၊ ဖရသုနာ ဆိန္ဒတိ၊ ကုဒါလေန ခဏတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ. ဝီတိက္ကမဉှိ သုတွာ ဘိက္ခုသံဃံ သန္နိပါတာပေတွာ ဩတိဏ္ဏဝတ္ထုကံ ပုဂ္ဂလံ ပဋိပုစ္ဆိတွာ၊ ဝိဂရဟိတွာ စ တံ တံ ဝတ္ထုံ ဩတိဏ္ဏကာလံ အနတိက္ကမိတွာ တေနေဝ ကာလေန သိက္ခာပဒါနိ ပညပေန္တော ဘဂဝါ ဝိဟရတိ သိက္ခာပဒပညတ္တိဟေတုဉ္စ အပေက္ခမာနော တတိယပါရာဇိကာဒီသု ဝိယာတိ.

အစ္စန္တမေဝ အာရမ္ဘတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဒေသနာနိဋ္ဌာနံ ပရဟိတပဋိပတ္တိသင်္ခါတေန ကရုဏာဝိဟာရေန. တဒတ္ထဇောတနတ္ထန္တိ အစ္စန္တသံယောဂတ္ထဇောတနတ္ထံ. ဥပယောဂဝစနနိဒ္ဒေသော ကတော ယထာ ‘‘မာသံ အဇ္ဈေတီ’’တိ.

ပေါရာဏာတိ အဋ္ဌကထာစရိယာ. အဘိလာပမတ္တဘေဒေါတိ ဝစနမတ္တေန ဝိသေသော. တေန သုတ္တဝိနယေသု ဝိဘတ္တိဗျတယော ကတောတိ ဒဿေတိ.

သေဋ္ဌန္တိ သေဋ္ဌဝါစကံ ဝစနံ သေဋ္ဌန္တိ ဝုတ္တံ သေဋ္ဌဂုဏသဟစရဏတော. တထာ ဥတ္တမန္တိ ဧတ္ထာပိ. ဂါရဝယုတ္တောတိ ဂရုဘာဝယုတ္တော ဂရုဂုဏယောဂတော၊ ဂရုကရဏာရဟတာယ ဝါ ဂါရဝယုတ္တော.

ဝုတ္တောယေဝ န ပန ဣဓ ဝတ္တဗ္ဗော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂဿ ဣမိဿာ အဋ္ဌကထာယ ဧကဒေသဘာဝတောတိ အဓိပ္ပါယော.

အပိစ ဘဂေ ဝနိ၊ ဝမီတိ ဝါ ဘဂဝါ၊ ဘဂေ သီလာဒိဂုဏေ ဝနိ ဘဇိ သေဝိ၊ တေ ဝါ ဝိနေယျသန္တာနေသု ‘‘ကထံ နု ခေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျု’’န္တိ ဝနိ ယာစိ ပတ္ထယီတိ ဘဂဝါ၊ ဘဂံ ဝါ သိရိံ၊ ဣဿရိယံ၊ ယသဉ္စ ဝမိ ခေလပိဏ္ဍံ ဝိယ ဆဍ္ဍယီတိ ဘဂဝါ. တထာ ဟိ ဘဂဝါ ဟတ္ထဂတံ သိရိံ၊ စတုဒ္ဒီပိဿရိယံ၊ စက္ကဝတ္တိသမ္ပတ္တိသန္နိဿယဉ္စ သတ္တရတနသမုဇ္ဇလံ ယသံ အနပေက္ခော ပရိစ္စဇီတိ. အထ ဝါ ဘာနိ နာမ နက္ခတ္တာနိ၊ တေဟိ သမံ ဂစ္ဆန္တိ ပဝတ္တန္တီတိ ဘဂါ၊ သိနေရုယုဂန္ဓရာဒိဂတာ ဘာဇနလောကသောဘာ. တေ ဘဂဝါ ဝမိ တပ္ပဋိဗဒ္ဓဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနေန ပဇဟတီတိ ဧဝမ္ပိ ဘဂေ ဝမီတိ ဘဂဝါ.

‘‘ဓမ္မသရီရံ ပစ္စက္ခံ ကရောတီ’’တိ ‘‘ယော ဝေါ အာနန္ဒ မယာ ဓမ္မော စ ဝိနယော စ ဒေသိတော ပညတ္တော၊ သော ဝေါ မမစ္စယေန သတ္ထာ’’တိ ဝစနတော ဓမ္မဿ သတ္ထုဘာဝပရိယာယော ဝိဇ္ဇတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ.

ဝဇိရသင်္ဃာတသမာနကာယော ပရေဟိ အဘေဇ္ဇသရီရတ္တာ. န ဟိ ဘဂဝတော ရူပကာယေ ကေနစိ အန္တရာယော သက္ကာ ကာတုန္တိ. ဒေသနာသမ္ပတ္တိံ နိဒ္ဒိသတိ ဝက္ခမာနဿ သကလသုတ္တဿ ‘‘ဧဝ’’န္တိ နိဒ္ဒိသနတော. သာဝကသမ္ပတ္တိံ နိဒ္ဒိသတိ ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တေန ပဉ္စသု ဌာနေသု ဘဂဝတာ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတေန မယာ မဟာသာဝကေန သုတံ၊ တဉ္စ ခေါ မယာဝ သုတံ၊ န အနုဿဝိတံ၊ န ပရမ္ပရာဘတန္တိ ဣမဿတ္ထဿ ဒီပနတော. ကာလသမ္ပတ္တိံ နိဒ္ဒိသတိ ‘‘ဘဂဝါ’’တိ ပဒဿ သန္နိဓာနေ ပယုတ္တဿ သမယ-သဒ္ဒဿ ကာလဿ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒပဋိမဏ္ဍိတဘာဝဒီပနတော. ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒပရမာ ဟိ ကာလသမ္ပဒါ. တေနေတံ ဝုစ္စတိ –

‘‘ကပ္ပကသာယေ ကလိယုဂေ၊ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေါ အဟော မဟစ္ဆရိယံ၊

ဟုတာဝဟမဇ္ဈေ ဇာတံ၊ သမုဒိတမကရန္ဒမရဝိန္ဒ’’န္တိ.

ဘဂဝါတိ ဒေသကသမ္ပတ္တိံ နိဒ္ဒိသတိ ဂုဏဝိသိဋ္ဌသတ္တုတ္တမဂါရဝါဓိဝစနတော.

ဝိဇ္ဇန္တရိကာယာတိ ဝိဇ္ဇုနိစ္ဆရဏက္ခဏေ. အန္တရတောတိ ဟဒယေ. အန္တရာတိ အာရဗ္ဘ နိပ္ဖတ္တီနံ ဝေမဇ္ဈေ. အန္တရိကာယာတိ အန္တရာဠေ. ဧတ္ထ စ ‘‘တဒန္တရံ ကော ဇာနေယျ၊ ဧတေသံ အန္တရာ ကပ္ပါ၊ ဂဏနာတော အသင်္ခိယာ၊ အန္တရန္တရာ ကထံ ဩပါတေတီ’’တိ စ အာဒီသု ဝိယ ကာရဏဝေမဇ္ဈေသု ဝတ္တမာနာ အန္တရာ-သဒ္ဒါ ဧဝ ဥဒါဟရိတဗ္ဗာ သိယုံ၊ န ပန စိတ္တခဏဝိဝရေသု ဝတ္တမာနာ အန္တရန္တရိကာ-သဒ္ဒါ. အန္တရာ-သဒ္ဒဿ ဟိ အယံ အတ္ထုဒ္ဓါရောတိ. အယံ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပါယော သိယာ – ယေသု အတ္ထေသု အန္တရာ-သဒ္ဒေါ ဝတ္တတိ၊ တေသု အန္တရသဒ္ဒေါပိ ဝတ္တတီတိ သမာနတ္ထတ္တာ အန္တရာ-သဒ္ဒတ္ထေ ဝတ္တမာနော အန္တရ-သဒ္ဒေါ ဥဒါဟဋော၊ အန္တရာ-သဒ္ဒေါ ဧဝ ဝါ ‘‘ယဿန္တရတော’’တိ ဧတ္ထ ဂါထာသုခတ္ထံ ရဿံ ကတွာ ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အန္တရာ-သဒ္ဒေါ ဧဝ ပန ဣက-သဒ္ဒေန ပဒံ ဝဍ္ဎေတွာ ‘‘အန္တရိကာ’’တိ ဝုတ္တောတိ ဧဝမေတ္ထ ဥဒါဟရဏောဒါဟရိတဗ္ဗာနံ ဝိရောဓာဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အယောဇိယမာနေ ဥပယောဂဝစနံ န ပါပုဏာတိ သာမိဝစနဿ ပသင်္ဂေ အန္တရာ-သဒ္ဒယောဂေန ဥပယောဂဝစနဿ ဣစ္ဆိတတ္တာ. တေနေဝါဟ ‘‘အန္တရာသဒ္ဒေန ယုတ္တတ္တာ ဥပယောဂဝစနံ ကတ’’န္တိ.

‘‘နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော၊ အဋ္ဌာနမေတံ ဘိက္ခဝေ အနဝကာသော၊ ယံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော သဉ္စိစ္စ ပါဏံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ၊ ‘‘နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’ တိအာဒိဝစနတော ဒိဋ္ဌိသီလာနံ နိယတသဘာဝတ္တာ သောတာပန္နာပိ အညမညံ ဒိဋ္ဌိသီလသာမညေန သံဟတာ၊ ပဂေဝ သကဒါဂါမိအာဒယော. ‘‘တထာရူပါယ ဒိဋ္ဌိယာ ဒိဋ္ဌိသာမညဂတော ဝိဟရတိ၊ တထာရူပေသု သီလေသု သီလသာမညဂတော ဝိဟရတီ’’တိ ဝစနတော ပုထုဇ္ဇနာနမ္ပိ ဒိဋ္ဌိသီလသာမညေန သံဟတဘာဝေါ လဗ္ဘတိယေဝ.

သုပ္ပိယောပိ ခေါတိ ဧတ္ထ ခေါ-သဒ္ဒေါ အဝဓာရဏတ္ထော ‘‘အဿောသိ ခေါ’’တိအာဒီသု ဝိယ. တေန အဒ္ဓါနမဂ္ဂပဋိပန္နော အဟောသိယေဝ၊ နာဿ မဂ္ဂပဋိပတ္တိယာ ကောစိ အန္တရာယော အဟောသီတိ အယမတ္ထော ဒီပိတော ဟောတိ. တတြာတိ ဝါ ကာလဿ ပဋိနိဒ္ဒေသော. သောပိ ဟိ ‘‘ဧကံ သမယ’’န္တိ ပုဗ္ဗေ အဓိကတော. ယဉှိ သမယံ ဘဂဝါ အန္တရာ ရာဇဂဟဉ္စ နာဠန္ဒဉ္စ အဒ္ဓါနမဂ္ဂပဋိပန္နော၊ တသ္မိံယေဝ သမယေ သုပ္ပိယောပိ တံ မဂ္ဂံ ပဋိပန္နော အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ၊ ဗြဟ္မဒတ္တော စ ဝဏ္ဏံ ဘာသတီတိ. ပရိယာယတိ ပရိဝတ္တတီတိ ပရိယာယော၊ ဝါရော. ပရိယာယေတိ ဒေသေတဗ္ဗမတ္ထံ ပဋိပါဒေတီတိ ပရိယာယော၊ ဒေသနာ. ပရိယာယတိ အတ္တနော ဖလံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ပဝတ္တတီတိ ပရိယာယော၊ ကာရဏန္တိ ဧဝံ ပရိယာယ-သဒ္ဒဿ ဝါရာဒီသု ပဝတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကာရဏေနာတိ ကာရဏပတိရူပကေန. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘အကာရဏမေဝ ကာရဏန္တိ ဝတွာ’’တိ. ကသ္မာ ပနေတ္ထ ‘‘အဝဏ္ဏံ ဘာသတီ’’တိ၊ ‘‘ဝဏ္ဏံ ဘာသတီ’’တိ စ ဝတ္တမာနကာလနိဒ္ဒေသော ကတော၊ နနု သင်္ဂီတိကာလတော သော အဝဏ္ဏဝဏ္ဏာနံ ဘာသိတကာလော အတီတောတိ? သစ္စမေတံ၊ ‘‘အဒ္ဓါနမဂ္ဂပဋိပန္နော ဟောတီ’’တိ ဧတ္ထ ဟောတိ-သဒ္ဒေါ ဝိယ အတီတကာလတ္ထော ဘာသတိ-သဒ္ဒေါ စ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အထ ဝါ ယသ္မိံ ကာလေ တေဟိ အဝဏ္ဏော ဝဏ္ဏော စ ဘာသီယတိ၊ တံ အပေက္ခိတွာ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘တတြာတိ ကာလဿ ပဋိနိဒ္ဒေသော’’တိ ဣဒဉ္စ ဝစနံ သမတ္ထိတံ ဟောတိ.

အကာရဏန္တိ အယုတ္တိံ၊ အနုပပတ္တိန္တိ အတ္ထော. န ဟိ အရသရူပတာဒယော ဒေါသာ ဘဂဝတိ သံဝိဇ္ဇန္တိ၊ ဓမ္မသံဃာနဉ္စ ဒုရက္ခာတဒုပ္ပဋိပန္နတာဒယောတိ. အကာရဏန္တိ ဝါ ယုတ္တကာရဏရဟိတံ၊ ပဋိညာမတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော. ဣမသ္မိဉ္စ အတ္ထေ ကာရဏန္တိ ဝတွာတိ ကာရဏံ ဝါတိ ဝတွာတိ အတ္ထော. အရသရူပါဒီနဉ္စေတ္ထ ဇာတိဝုဍ္ဎေသု အဘိဝါဒနာဒိသာမီစိကမ္မာကရဏံ ကာရဏံ၊ တထာ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာလမရိယဉာဏဒဿနာဘာဝဿ သုန္ဒရိကာမဂုဏာဒိနဝဗောဓော၊ သံသာရဿ အာဒိကောဋိယာ အပညာယနပဋိညာ၊ အဗျာကတဝတ္ထုဗျာကရဏန္တိ ဧဝမာဒယော၊ တထာ အသဗ္ဗညုတာဒီနံ ကမာဝဗောဓာဒယော ယထာရဟံ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗာ. တထာ တထာတိ ဇာတိဝုဍ္ဎာနံ အနဘိဝါဒနာဒိအာကာရေန.

အဝဏ္ဏံ ဘာသမာနောတိ အဝဏ္ဏံဘာသနဟေတု. ဟေတုအတ္ထော ဟိ အယံ မာန-သဒ္ဒေါ. အနယဗျသနံ ပါပုဏိဿတိ ဧကန္တမဟာသာဝဇ္ဇတ္တာ ရတနတ္တယောပဝါဒဿ. တေနေဝါဟ –

‘‘ယော နိန္ဒိယံ ပသံသတိ၊

တံ ဝါ နိန္ဒတိ ယော ပသံသိယော၊

ဝိစိနာတိ မုခေန သော ကလိံ၊

ကလိနာ တေန သုခံ န ဝိန္ဒတီ’’တိ.

‘‘အမှာကံ အာစရိယော’’တိအာဒိနာ ဗြဟ္မဒတ္တဿ သံဝေဂုပ္ပတ္တိံ၊ အတ္တနော အာစရိယေ ကာရုညပ္ပဝတ္တိဉ္စ ဒဿေတွာ ကိဉ္စာပိ အန္တေဝါသိနာ အာစရိယဿ အနုကူလေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ အယံ ပန ပဏ္ဍိတဇာတိကတ္တာ န ဧဒိသေသု တံ အနုဝတ္တတီတိ၊ ဣဒါနိ တဿ ကမ္မဿကတညာဏပ္ပဝတ္တိံ ဒဿေန္တော ‘‘အာစရိယေ ခေါ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ဝဏ္ဏံ ဘာသိတုံ အာရဒ္ဓေါ ‘‘အပိနာမာယံ ဧတ္တကေနာပိ ရတနတ္တယာဝဏ္ဏတော ဩရမေယျာ’’တိ. ဝဏ္ဏီယတီတိ ဝဏ္ဏော၊ ဂုဏော. ဝဏ္ဏနံ ဂုဏသင်္ကိတ္တနန္တိ ဝဏ္ဏော၊ ပသံသာ. သံညူဠှာတိ ဂန္ထိတာ၊ နိဗန္ဓိတာတိ အတ္ထော. အတိတ္ထေန ပက္ခန္ဒော ဓမ္မကထိကောတိ န ဝတ္တဗ္ဗော အပရိမာဏဂုဏတ္တာ ဗုဒ္ဓါဒီနံ၊ နိရဝသေသာနဉ္စ တေသံ ဣဓ ပကာသနံ ပါဠိသံဝဏ္ဏနာယေဝ သမ္ပဇ္ဇတီတိ. အနုဿဝါဒီတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန အာကာရပရိဝိတက္ကဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယော သင်္ဂဏှာတိ. အတ္တနော ထာမေန ဝဏ္ဏံ အဘာသိ၊ န ပန ဗုဒ္ဓါဒီနံ ဂုဏာနုရူပန္တိ အဓိပ္ပါယော. အသင်္ချယျာပရိမိတပ္ပဘေဒါ ဟိ ဗုဒ္ဓါဒီနံ ဂုဏာ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ဗုဒ္ဓေါပိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဏေယျ ဝဏ္ဏံ၊

ကပ္ပမ္ပိ စေ အညမဘာသမာနော၊

ခီယေထ ကပ္ပေါ စိရဒီဃမန္တရေ၊

ဝဏ္ဏော န ခီယေထ တထာဂတဿာ’’တိ.

ဣဓာပိ ဝက္ခတိ ‘‘အပ္ပမတ္တကံ ခေါ ပနေတ’’န္တိအာဒိ.

ဣတိ ဟ တေတိ ဧတ္ထ ဣတီတိ ဝုတ္တပ္ပကာရပရာမသနံ. ဟ-ကာရော နိပါတမတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဧဝံ တေ’’တိ.

ဣရိယာပထာနုဗန္ဓနေန အနုဗန္ဓာ ဟောန္တိ၊ န ပန သမ္မာပဋိပတ္တိအနုဗန္ဓနေနာတိ အဓိပ္ပါယော. တသ္မိံ ကာလေတိ ယသ္မိံ သံဝစ္ဆရေ ဥတုမှိ မာသေ ပက္ခေ ဝါ ဘဂဝါ တံ အဒ္ဓါနမဂ္ဂံ ပဋိပန္နော၊ တသ္မိံ ကာလေ. တေနေဝ ဟိ ကိရိယာဝိစ္ဆေဒဒဿနဝသေန ‘‘ရာဇဂဟေ ပိဏ္ဍာယ စရတီ’’တိ ဝတ္တမာနကာလနိဒ္ဒေသော ကတော. သောတိ ဧဝံ ရာဇဂဟေ ဝသမာနော ဘဂဝါ. တံ ဒိဝသန္တိ ယံ ဒိဝသံ အဒ္ဓါနမဂ္ဂပဋိပန္နော၊ တံ ဒိဝသံ. တံ အဒ္ဓါနံ ပဋိပန္နော နာဠန္ဒာယံ ဝေနေယျာနံ ဝိဝိဓ ဟိတသုခနိပ္ဖတ္တိံ အာကင်္ခမာနော ဣမိဿာ စ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ တိဝိဓသီလာလင်္ကတံ နာနာဝိဓကုဟနလပနာဒိမိစ္ဆာဇီဝဝိဒ္ဓံသနံ ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိဇာလဝိနိဝေဌနံ ဒသသဟဿိလောကဓာတုပကမ္ပနံ ဗြဟ္မဇာလသုတ္တန္တံ ဒေသေဿာမီတိ. ဧတ္တာဝတာ ‘‘ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ တံ အဒ္ဓါနံ ပဋိပန္နော’’တိ စောဒနာ ဝိသောဓိတာ ဟောတိ. ‘‘ကသ္မာ စ သုပ္ပိယော အနုဗန္ဓော’’တိ အယံ ပန စောဒနာ ‘‘ဘဂဝတော တံ မဂ္ဂံ ပဋိပန္နဘာဝံ အဇာနန္တော’’တိ ဧတေန ဝိသောဓိတာ ဟောတိ. န ဟိ သော ဘဂဝန္တံ ဒဋ္ဌုမေဝ ဣစ္ဆတီတိ. တေနေဝါဟ ‘‘သစေ ပန ဇာနေယျ၊ နာနုဗန္ဓေယျာ’’တိ.

နီလပီတလောဟိတောဒါတမဉ္ဇိဋ္ဌပဘဿရဝသေန ‘‘ဆဗ္ဗဏ္ဏရသ္မိယော. ‘‘သမန္တာ အသီတိဟတ္ထပ္ပမာဏေ’’တိ တာသံ ရသ္မီနံ ပကတိယာ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဝသေန ဝုတ္တံ. ‘‘တသ္မိံ ကိရ သမယေ’’တိ စ တသ္မိံ အဒ္ဓါနဂမနသမယေ ဗုဒ္ဓသိရိယာ အနိဂူဟိတဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. န ဟိ တဒါ တဿာ နိဂူဟနေ ပက္ကုသာတိအဘိဂမနာဒီသု ဝိယ ကိဉ္စိပိ ကာရဏံ အတ္ထီတိ. ရတနာဝေဠံ ရတနဝဋံသကံ. စီနပိဋ္ဌစုဏ္ဏံ သိန္ဓနစုဏ္ဏံ.

ဗျာမပ္ပဘာပရိက္ခေပဝိလာသိနီ စ အဿ ဘဂဝတော လက္ခဏမာလာတိ မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ အညမညပဋိဗဒ္ဓတ္တာ ဧဝမာဟ. ဒွတ္တိံသာယ စန္ဒမဏ္ဍလာနံ မာလာ ကေနစိ ဂန္ထေတွာ ဌပိတာ ယဒိ သိယာတိ ပရိကပ္ပနဝသေနာဟ ‘‘ဂန္ထေတွာ ဌပိတဒွတ္တိံသစန္ဒမာလာယာ’’တိ. သိရိံ အဘိဘဝန္တီ ဣဝါတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧသ နယော သူရိယမာလာယာတိအာဒီသုပိ. မဟာထေရာတိ မဟာသာဝကေ သန္ဓာယာဟ. ဧဝံ ဂစ္ဆန္တံ ဘဂဝန္တံ ဘိက္ခူ စ ဒိသွာ အထ အတ္တနော ပရိသံ အဝလောကေသီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ယသ္မာ ပနေသာ’’တိအာဒိနာ ‘‘ကသ္မာ စ သော ရတနတ္တယဿ အဝဏ္ဏံ ဘာသတီ’’တိ စောဒနံ ဝိသောဓေတိ. ဣတီတိ ဧဝံ၊ ဝုတ္တပ္ပကာရေနာတိ အတ္ထော. ဣမေဟိ ဒွီဟီတိ လာဘပရိဝါရဟာနိံ နိဂမနဝသေန ဒဿေတိ. ဘဂဝတော ဝိရောဓာနုနယာဘာဝဝီမံသနတ္ထံ ဧတေ အဝဏ္ဏံ ဝဏ္ဏဉ္စ ဘာသန္တီတိ အပရေ. ‘‘မာရေန အနွာဝိဋ္ဌာ ဧဝံ ကရောန္တီ’’တိ စ ဝဒန္တိ.

၂. အမ္ဗလဋ္ဌိကာယ အဝိဒူရေ ဘဝတ္တာ ဥယျာနံ အမ္ဗလဋ္ဌိကာ ယထာ ‘‘ဝရုဏာနဂရံ၊ ဂေါဒါဂါမော’’တိ. ကေစိ ပန ‘‘အမ္ဗလဋ္ဌိကာတိ ယထာဝုတ္တနယေနေဝ ဧကဂါမော’’တိ ဝဒန္တိ. တေသံ မတေ အမ္ဗလဋ္ဌိကာယန္တိ သမီပတ္ထေ ဘုမ္မဝစနံ. ရာဇာဂါရကံ ဝေဿဝဏမဟာရာဇဒေဝါယတနန္တိ ဧကေ. ဗဟုပရိဿယောတိ ဗဟုပဒ္ဒဝေါ. ‘‘သဒ္ဓိံ အန္တေဝါသိနာ ဗြဟ္မဒတ္တေန မာဏဝေနာ’’တိ ဝုတ္တံ သီဟဠဋ္ဌကထာယံ. တဉ္စ ခေါ ပါဠိ အာရုဠှဝသေနေဝ၊ န ပန တဒါ သုပ္ပိယဿ ပရိသာယ အဘာဝတော. ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဗြဟ္မဒတ္တောယေဝ ပါဠိ အာရုဠှော၊ န သုပ္ပိယဿ ပရိသာတိ? ပယောဇနာဘာဝတော. ယထာ စေတံ၊ ဧဝံ အညမ္ပိ ဧဒိသံ ပယောဇနာဘာဝတော သင်္ဂီတိကာရေဟိ န သင်္ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကေစိ ပန ‘‘ဝုတ္တန္တိ ပါဠိယံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ တံ န ယုဇ္ဇတိ ပါဠိအာရုဠှဝသေန ပါဠိယံ ဝုတ္တန္တိ အာပဇ္ဇနတော. တသ္မာ ယထာဝုတ္တနယေနေဝေတ္ထ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. ပရိဝါရေတွာ နိသိန္နော ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော.

၃. ကထာဓမ္မောတိ ကထာသဘာဝေါ၊ ကထာဓမ္မော ဥပပရိက္ခာဝိဓီတိ ကေစိ. နီယတီတိ နယော၊ အတ္ထော. သဒ္ဒသတ္ထံ အနုဂတော နယော သဒ္ဒနယော. တတ္ထ ဟိ အနဘိဏှဝုတ္တိကေ အစ္ဆရိယ-သဒ္ဒေါ ဣစ္ဆိတော. တေနေဝါဟ ‘‘အန္ဓဿ ပဗ္ဗတာရောဟဏံ ဝိယာ’’တိ. အစ္ဆရာယောဂ္ဂန္တိအစ္ဆရိယန္တိ နိရုတ္တိနယော၊ သော ပန ယသ္မာ ပေါရာဏဋ္ဌကထာယံ အာဂတော၊ တသ္မာ အာဟ ‘‘အဋ္ဌကထာနယောတိ. ယာဝဉ္စိဒံ သုပ္ပဋိဝိဒိတာတိ သမ္ဗန္ဓော၊ တဿ ယတ္တကံ သုဋ္ဌု ပဋိဝိဒိတာ၊ တံ ဧတ္တကန္တိ န သက္ကာ အမှေဟိ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ၊ အက္ခာတုံ ဝါတိ အတ္ထော. တေနေဝါဟ ‘‘တေန သုပ္ပဋိဝိဒိတတာယ အပ္ပမေယျတံ ဒဿေတီ’’တိ.

ပကတတ္ထပဋိနိဒ္ဒေသော တံ-သဒ္ဒေါတိ တဿ ‘‘ဘဂဝတာ’’တိအာဒီဟိ ပဒေဟိ သမာနာဓိကရဏဘာဝေန ဝုတ္တဿ ယေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓဘာဝေန ဘဂဝါ ပကတော သုပါကဋော စ ဟောတိ၊ တံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓဘာဝံ သဒ္ဓိံ အာဂမနပဋိပဒါယ အတ္ထဘာဝေန ဒဿေန္တော ‘‘ယော သော။ပေ။ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ အာဟ. သတိပိ ဉာဏဒဿန-သဒ္ဒါနံ ဣဓ ပညာဝေဝစနဘာဝေ တေန တေန ဝိသေသေန နေသံ သဝိသယဝိသေသပ္ပဝတ္တိဒဿနတ္ထံ အသာဓာရဏဉာဏဝိသေသဝသေန ဝိဇ္ဇတ္တယဝသေန ဝိဇ္ဇာဘိညာနာဝရဏဝသေန သဗ္ဗညုတညာဏမံသစက္ခုဝသေန ပဋိဝေဓဒေသနာဉာဏဝသေန စ တဒတ္ထံ ယောဇေတွာ ဒဿေန္တော ‘‘တေသံ တေသ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အာသယာနုသယံ ဇာနတာအာသယာနုသယဉာဏေန. သဗ္ဗဉေယျဓမ္မံ ပဿတာ သဗ္ဗညုတာနာဝရဏဉာဏေဟိ.

ပုဗ္ဗေနိဝါသာဒီဟီတိ ပုဗ္ဗေနိဝါသာသဝက္ခယဉာဏေဟိ. ပဋိဝေဓပညာယာတိ အရိယမဂ္ဂပညာယ. အရီနန္တိ ကိလေသာရီနံ၊ ပဉ္စဝိဓမာရာနံ ဝါ၊ သာသနပစ္စတ္ထိကာနံ ဝါ အညတိတ္ထိယာနံ၊ တေသံ ဟနနံ ပါဋိဟာရိယေဟိ အဘိဘဝနံ၊ အပ္ပဋိဘာနတာကရဏံ၊ အဇ္ဈုပေက္ခနဉ္စ. ကေသိဝိနယသုတ္တဉ္စေတ္ထ နိဒဿနံ.

တထာ ဌာနာဌာနာဒီနိ ဇာနတာ၊ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဿတာ၊ သဝါသနာနံ အာသဝါနံ ခီဏတ္တာ အရဟတာ၊ အဘိညေယျာဒိဘေဒေ ဓမ္မေ အဘိညေယျာဒိတော အဝိပရီတာဝဗောဓတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန. အထ ဝါ တီသု ကာလေသု အပ္ပဋိဟတဉာဏတာယ ဇာနတာ၊ တိဏ္ဏမ္ပိ ကမ္မာနံ ဉာဏာနုပရိဝတ္တိတော နိသမ္မကာရိတာယ ပဿတာ၊ ဒဝါဒီနမ္ပိ အဘာဝသာဓိကာယ ပဟာနသမ္ပဒါယ အရဟတာ၊ ဆန္ဒာဒီနံ အဟာနိဟေတုဘူတာယ အပရိက္ခယပဋိဘာနသာဓိကာယ သဗ္ဗညုတာယ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေနာတိ ဧဝံ ဒသဗလဋ္ဌာရသာဝေဏိကဗုဒ္ဓဓမ္မေဟိပိ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ယဒိပိ ဟီနကလျာဏဘေဒေန ဒုဝိဓာဝ အဓိမုတ္တိ ပါဠိယံ ဝုတ္တာ၊ ပဝတ္တိအာကာရဝသေန ပန အနေကဘေဒဘိန္နာတိ အာဟ ‘‘နာနာဓိမုတ္တိကတာ’’တိ. သာ ပန အဓိမုတ္တိ အဇ္ဈာသယဓာတု၊ တဒပိ တထာ တထာ ဒဿနံ ခမနံ ရောစနဉ္စာတိ အာဟ ‘‘နာနာဇ္ဈာသယတာ။ပေ။ ရုစိတာ’’တိ. နာနာဓိမုတ္တိကတဉာဏေနာတိ စေတ္ထ သဗ္ဗညုတဉာဏံ အဓိပ္ပေတံ၊ န ဒသဗလဉာဏန္တိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗညုတဉာဏေနာ’’တိ. ဣတိ ဟ မေတိ ဧတ္ထ ဧဝံ-သဒ္ဒတ္ထော ဣတိ-သဒ္ဒေါ၊ ဟ-ကာရော နိပါတမတ္တံ သရလောပေါ စ ကတောတိ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ဧဝံ ဣမေ’’တိ.

၄. အရဟတ္တမဂ္ဂေန သမုဂ္ဃါတံ ကတံ၊ ယတော ‘‘နတ္ထိ အဗျာဝဋမနော’’တိ ဗုဒ္ဓဓမ္မေသု ဝုစ္စတိ. ဝီတိနာမေတွာ ဖလသမာပတ္တီဟိ. နိဝါသေတွာ ဝိဟာရနိဝါသနပရိဝတ္တနဝသေန. ‘‘ကဒါစိ ဧကကော’’တိအာဒိ တေသံ တေသံ ဝိနေယျာနံ ဝိနယနာနုကူလံ ဘဂဝတော ဥပသင်္ကမဒဿနံ. ပါဒနိက္ခေပသမယေ ဘူမိယာ သမဘာဝါပတ္တိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒတာယ နိဿန္ဒဖလံ၊ န ဣဒ္ဓိနိမ္မာနံ. ‘‘ဌပိတမတ္တေ ဒက္ခိဏပါဒေ’’တိ ဗုဒ္ဓါနံ သဗ္ဗဒက္ခိဏတာယ ဝုတ္တံ. အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော.

ဒုလ္လဘာ သမ္ပတ္တီတိ သတိပိ မနုဿတ္တပဋိလာဘေ ပတိရူပဒေသဝါသဣန္ဒြိယာဝေကလ္လသဒ္ဓါပဋိလာဘာဒယော ဂုဏာ ဒုလ္လဘာတိ အတ္ထော. စာတုမဟာရာဇိကဘဝနန္တိ စာတုမဟာရာဇိကဒေဝလောကေ သုညဝိမာနာနိ ဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော. ဧသ နယော တာဝတိံသဘဝနာဒီသုပိ. ကာလယုတ္တန္တိ ဣမိဿာ ဝေလာယ ဣမဿ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ တံတံကာလာနုရူပံ. သမယယုတ္တန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ၊ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိအနုရူပံ ဝါ. အထ ဝါ သမယယုတ္တန္တိ ဟေတူဒါဟရဏသဟိတံ. ကာလေန သာပဒေသဉှိ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. ဥတုံ ဂဏှပေတိ၊ န ပန မလံ ပက္ခာလေတီတိ အဓိပ္ပါယော. န ဟိ ဘဂဝတော ကာယေ ရဇောဇလ္လံ ဥပလိမ္ပတီတိ.

ကိလာသုဘာဝေါ ကိလမထော. သီဟသေယျံ ကပ္ပေတိ သရီရဿ ကိလာသုဘာဝမောစနတ္ထန္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ‘‘ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေတီ’’တိ ဣဒံ ပစ္ဆိမယာမေ ဘဂဝတော ဗဟုလအာစိဏ္ဏဝသေန ဝုတ္တံ. အပ္ပေကဒါ အဝသိဋ္ဌဗလဉာဏေဟိ သဗ္ဗညုတဉာဏေန စ ဘဂဝါ တမတ္ထံ သာဓေတီတိ. ‘‘ဣမေ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာ’’တိအာဒိဒေသနာ သီဟနာဒေါ. တေသံ ‘‘ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ’’ တိအာဒိနာ ပစ္စယာကာရံ သမောဓာနေတွာ. ‘‘သိနေရုံ ဥက္ခိပန္တော ဝိယ နဘံ ပဟရန္တော ဝိယ စာ’’တိ ဣဒံ ဗြဟ္မဇာလဒေသနာယ အနညသာဓာရဏတ္တာ သုဒုက္ကရတာဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဧတန္တိ ‘‘ယေန၊ တေနာ’’တိ ဧတံ ပဒဒွယံ. ယေနာတိ ဝါ ဟေတုမှိ ကရဏဝစနံ၊ ယေန ကာရဏေန သော မဏ္ဍလမာဠော ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗော၊ တေန ကာရဏေန ဥပသင်္ကမီတိ အတ္ထော၊ ကာရဏံ ပန ‘‘ဣမေ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိနာ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံဧဝ. ကဋ္ဌန္တိ နိသီဒနယောဂျံ ဒါရုက္ခန္ဓံ.

ပုရိမောတိ ‘‘ကတမာယ နု ဘဝထာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တော အတ္ထော. ကာ စ ပန ဝေါတိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ ဗျတိရေကေ. တေန ယထာပုစ္ဆိတာယ ကထာယ ဝက္ခမာနံ ဝိပ္ပကတဘာဝံ ဇောတေတိ. ပန-သဒ္ဒေါ ဝစနာလင်္ကာရော. ယာယ ဟိ ကထာယ တေ ဘိက္ခူ သန္နိသိန္နာ၊ သာ ဧဝ အန္တရာကထာဘူတာ ဝိပ္ပကတာ ဝိသေသေန ပုန ပုစ္ဆီယတီတိ. အညာတိ အန္တရာသဒ္ဒဿ အတ္ထမာဟ. အညတ္ထေ ဟိ အယံ အန္တရာ-သဒ္ဒေါ ‘‘ဘူမန္တရံ သမယန္တရ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ. အန္တရာတိ ဝါ ဝေမဇ္ဈေတိ အတ္ထော. နနု စ တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သာ ကထာ ယထာဓိပ္ပါယံ ‘‘ဣတိ ဟ မေ’’တိအာဒိနာ နိဋ္ဌပိတာ ယေဝါတိ? န နိဋ္ဌာပိတာ ဘဂဝတော ဥပသင်္ကမနေန ဥပစ္ဆိန္နတ္တာ. ယဒိ ဟိ ဘဂဝါ တသ္မိံ ခဏေ န ဥပသင်္ကမေယျ ဘိယျောပိ တပ္ပဋိဗဒ္ဓါယေဝ ကထာ ပဝတ္တေယျုံ၊ ဘဂဝတော ဥပသင်္ကမနေန ပန န ပဝတ္တေသုံ. တေနေဝါဟ အယံ ခေါ။ပေ။ အနုပ္ပတ္တော’’တိ. ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဓမ္မဝိနယသင်္ဂဟေ ကရိယမာနေ နိဒါနဝစနံ၊ နနု ဘဂဝတော ဝစနမေဝ သင်္ဂဟေတဗ္ဗန္တိ? ဝုစ္စတေဒေသနာယ ဌိတိအသမ္မောသသဒ္ဓေယျဘာဝသမ္ပာဒနတ္ထံ. ကာလဒေသဒေသကဝတ္ထုဓမ္မပဋိဂ္ဂါဟကပဋိဗဒ္ဓါ ဟိ ဒေသနာ စိရဋ္ဌိတိကာ ဟောတိ၊ အသမ္မောသဓမ္မာ သဒ္ဓေယျာ စ. ဒေသကာလကတ္တုသောတုနိမိတ္တေဟိ ဥပနိဗန္ဓော ဝိယ ဝေါဟာရဝိနိစ္ဆယော၊ တေနေဝ စာယသ္မတာ မဟာကဿပေန ‘‘ဗြဟ္မဇာလံ အာဝုသော အာနန္ဒ ကတ္ထ ဘာသိတ’’န္တိအာဒိနာ ဒေသာဒိပုစ္ဆာသု ကတာသု တာသံ ဝိဿဇ္ဇနံ ကရောန္တေန ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကေန နိဒါနံ ဘာသိတန္တိ တယိဒမာဟ ‘‘ကာလ။ပေ။ နိဒါနံ ဘာသိတ’’န္တိ.

အပိစ သတ္ထုသိဒ္ဓိယာ နိဒါနဝစနံ. တထာဂတဿ ဟိ ဘဂဝတော ပုဗ္ဗရစနာနုမာနာဂမတက္ကာဘာဝတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓတ္တသိဒ္ဓိ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘာဝေန ဟိဿ ပုဗ္ဗရစနာဒီနံ အဘာဝေါ သဗ္ဗတ္ထ အပ္ပဋိဟတဉာဏစာရတာယ၊ ဧကပ္ပမာဏတ္တာ စ ဉေယျဓမ္မေသု. တထာ အာစရိယမုဋ္ဌိဓမ္မမစ္ဆရိယသတ္ထုသာဝကာနုရောဓာဘာဝတော ခီဏာသဝတ္တသိဒ္ဓိ. ခီဏာ သဝတာယ ဟိဿ အာစရိယမုဋ္ဌိအာဒီနံ အဘာဝေါ၊ ဝိသုဒ္ဓါ စ ပရာနုဂ္ဂဟပ္ပဝတ္တိ. ဣတိ ဒေသကဒေါသဘူတာနံ ဒိဋ္ဌိစာရိတ္တသမ္ပတ္တိဒူသကာနံ အဝိဇ္ဇာတဏှာနံ အဘာဝသူစကေဟိ၊ ဉာဏပ္ပဟာနသမ္ပဒါဘိ ဗျဉ္ဇနကေဟိ စ သမ္ဗုဒ္ဓဝိသုဒ္ဓဘာဝေဟိ ပုရိမဝေသာရဇ္ဇဒွယသိဒ္ဓိ၊ တတော ဧဝ စ အန္တရာယိကနိယျာနိကဓမ္မေသု သမ္မောဟာဘာဝသိဒ္ဓိတော ပစ္ဆိမဝေသာရဇ္ဇဒွယသိဒ္ဓီတိ ဘဂဝတော စတုဝေသာရဇ္ဇသမန္နာဂမော၊ အတ္တဟိတပရဟိတပ္ပဋိပတ္တိ စ ပကာသိတာ ဟောတိ နိဒါနဝစနေန သမ္ပတ္တပရိသာယ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဌာနုပ္ပတ္တိကပ္ပဋိဘာနေန ဓမ္မဒေသနာဒီပနတော၊ ‘‘ဇာနတာ ပဿတာ’’တိအာဒိ ဝစနတော စ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သတ္ထုသိဒ္ဓိယာ နိဒါနဝစန’’န္တိ.

တထာ သတ္ထုသိဒ္ဓိယာ နိဒါနဝစနံ. ဉာဏကရုဏာပရိဂ္ဂဟိတသဗ္ဗကိရိယဿ ဟိ ဘဂဝတော နတ္ထိ နိရတ္ထိကာ ပဝတ္တိ၊ အတ္တဟိတတ္ထာ ဝါ၊ တသ္မာ ပရေသံယေဝ အတ္ထာယ ပဝတ္တသဗ္ဗကိရိယဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သကလမ္ပိ ကာယဝစီမနောကမ္မံ သတ္ထုဘူတံ၊ န ကဗျရစနာဒိသာသနဘူတံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သတ္ထုသိဒ္ဓိယာ နိဒါနဝစန’’န္တိ. အပိစ သတ္ထုနော ပမာဏဘူတတာဝိဘာဝနေန သာသနဿ ပမာဏဘာဝသိဒ္ဓိယာ နိဒါနဝစနံ. ‘‘ဘဂဝတာ’’တိ ဟိ ဣမိနာ တထာဂတဿ ဂုဏဝိသိဋ္ဌသတ္တုတ္တမာဒိဘာဝဒီပနေန၊ ‘‘ဇာနတာ’’တိအာဒိနာ အာသယာနုသယဉာဏာဒိပယောဂဒီပနေန စ အယမတ္ထော သာဓိတော ဟောတိ. ဣဒမေတ္ထ နိဒါနဝစနပယောဇနဿ မုခမတ္တဒဿနံ. ကော ဟိ သမတ္ထော ဗုဒ္ဓါနုဗုဒ္ဓေန ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကေန ဘာသိတဿ နိဒါနဿ ပယောဇနာနိ နိရဝသေသတော ဝိဘာဝေတုန္တိ.

နိဒါနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. နိက္ခိတ္တဿာတိ ဒေသိတဿ. ဒေသနာပိ ဟိ ဒေသေတဗ္ဗဿ သီလာဒိအတ္ထဿ ဝိနေယျသန္တာနေသု နိက္ခိပနတော ‘‘နိက္ခေပေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. တတ္ထ ယထာ အနေကသတအနေကသဟဿဘေဒါနိပိ သုတ္တန္တာနိ သံကိလေသဘာဂိယာဒိသာသနပ္ပဋ္ဌာနနယေန သောဠသဝိဓတံ နာတိဝတ္တန္တိ၊ ဧဝံ အတ္တဇ္ဈာသယာဒိသုတ္တနိက္ခေပဝသေန စတုဗ္ဗိဓဘာဝန္တိ အာဟ ‘‘စတ္တာရော သုတ္တနိက္ခေပါ’’တိ. ကာမဉ္စေတ္ထ အတ္တဇ္ဈာသယဿ၊ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ စ ပရဇ္ဈာသယပုစ္ဆာဟိ သဒ္ဓိံ သံသဂ္ဂဘေဒေါ သမ္ဘဝတိ အဇ္ဈာသယပုစ္ဆာနုသန္ဓိသဗ္ဘာဝတော၊ အတ္တဇ္ဈာသယအဋ္ဌုပ္ပတ္တီနံ ပန အညမညံ သံသဂ္ဂေါ နတ္ထီတိ နယိဓ နိရဝသေသော ဝိတ္ထာရနယော သမ္ဘဝတိ၊ တသ္မာ ‘‘စတ္တာရော သုတ္တနိက္ခေပါ’’တိ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ ယဒိပိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ အဇ္ဈာသယေန သိယာ သံသဂ္ဂဘေဒေါ၊ တဒန္တောဂဓတ္တာ ပန သေသနိက္ခေပါနံ မူလနိက္ခေပဝသေန စတ္တာရောဝ ဒဿိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သော ပနာယံ သုတ္တနိက္ခေပေါ သာမညဘာဝတော ပဌမံ ဝိစာရေတဗ္ဗော၊ တသ္မိံ ဝိစာရိတေ ယဿာ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ ဣဒံ သုတ္တံ နိက္ခိတ္တံ၊ တဿာ ဝိဘာဂဝသေန ‘‘မမံ ဝါ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၅၊ ၆)၊ ‘‘အပ္ပမတ္တကံ ခေါ ပနေတ’’န္တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၇)၊ ‘‘အတ္ထိ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၂၈) စ ပဝတ္တာနံ သုတ္တာနံ သုတ္တပဒေသာနံ ဝဏ္ဏနာ ဝုစ္စမာနာ တံတံအနုသန္ဓိဒဿနသုခတာယ သုဝိညေယျာ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သုတ္တနိက္ခေပံ ဝိစာရေတွာ ဝုစ္စမာနာ ပါကဋာ ဟောတီ’’တိ.

‘‘သုတ္တနိက္ခေပါ’’တိအာဒီသု နိက္ခိပနံ နိက္ခေပေါ၊ သုတ္တဿ နိက္ခေပေါ သုတ္တဿ ကထနံ သုတ္တနိက္ခေပေါ၊ သုတ္တဒေသနာတိ အတ္ထော. နိက္ခိပီယတီတိ ဝါ နိက္ခေပေါ၊ သုတ္တံယေဝ နိက္ခေပေါ သုတ္တနိက္ခေပေါ. အတ္တနော အဇ္ဈာသယော အတ္တဇ္ဈာသယော၊ သော အဿ အတ္ထိ သုတ္တဒေသနာကာရဏဘူတောတိ အတ္တဇ္ဈာသယော. အတ္တနော အဇ္ဈာသယော ဧတဿာတိ ဝါ အတ္တဇ္ဈာသယော. ပရဇ္ဈာသယောတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ပုစ္ဆာယ ဝသော ပုစ္ဆာဝသော၊ သော ဧတဿ အတ္ထီတိ ပုစ္ဆဝသိကော. အရဏီယတော အတ္ထော၊ သုတ္တဒေသနာယ ဝတ္ထု. အတ္ထဿ ဥပ္ပတ္တိ အတ္ထုပ္ပတ္တိ၊ အတ္ထုပ္ပတ္တိယေဝ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိ၊ သာ ဧတဿ အတ္ထီတိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော. အထ ဝါ နိက္ခိပီယတိ သုတ္တံ ဧတေနာတိ သုတ္တနိက္ခေပေါ၊ အတ္တဇ္ဈာသယာဒိ ဧဝ. ဧတသ္မိံ ပန အတ္ထဝိကပ္ပေ အတ္တနော အဇ္ဈာသယော အတ္တဇ္ဈာသယော၊ ပရေသံ အဇ္ဈာသယော ပရဇ္ဈာသယော၊ ပုစ္ဆီယတီတိ ပုစ္ဆာ၊ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော အတ္ထော. သောတဗ္ဗဝသပ္ပဝတ္တံ ဓမ္မပ္ပဋိဂ္ဂါဟကာနံ ဝစနံ ပုစ္ဆာဝသိကာ၊ တဒေဝ နိက္ခေပသဒ္ဒါပေက္ခာယ ပုလ္လိင်္ဂဝသေန ဝုတ္တံ ‘‘ပုစ္ဆာဝသိကော’’တိ. တထာ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယေဝ ‘‘အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော’’တိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဧတ္ထ စ ပရေသံ ဣန္ဒြိယပရိပါကာဒိကာရဏနိရပေက္ခတာ အတ္တဇ္ဈာသယဿ ဝိသုံ နိက္ခေပဘာဝေါ ယုတ္တော. တေနေဝါဟ ‘‘ကေဝလံ အတ္တနော အဇ္ဈာသယေနေဝ ကထေတီ’’တိ. ပရဇ္ဈာသယပုစ္ဆာဝသိကာနံ ပန ပရေသံ အဇ္ဈာသယပုစ္ဆာနံ ဒေသနာနိမိတ္တဘူတာနံ ဥပ္ပတ္တိယံ ပဝတ္တိတာနံ ကထံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ အနဝရောဓော၊ ပုစ္ဆာဝသိကအဋ္ဌုပ္ပတ္တိကာနံ ဝါ ပရဇ္ဈာသယာနုရောဓေန ပဝတ္တိတဒေသနတ္တာ ကထံ ပရဇ္ဈာသယေ အနဝရောဓောတိ န စောဒေတဗ္ဗမေတံ. ပရေသဉှိ အဘိနီဟာရပရိပုစ္ဆာဒိဝိနိမုတ္တဿေဝ သုတ္တဒေသနာကာရဏုပ္ပါဒဿ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိဘာဝေန ဂဟိတတ္တာ ပရဇ္ဈာသယပုစ္ဆာဝသိကာနံ ဝိသုံ ဂဟဏံ. တထာ ဟိ ဓမ္မဒါယာဒသုတ္တာဒီနံ (မ. နိ. ၁.၂၉) အာမိသုပ္ပါဒါဒိဒေသနာနိမိတ္တံ ‘‘အဋ္ဌုပ္ပတ္တီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ပရေသံ ပုစ္ဆံ ဝိနာ အဇ္ဈာသယမေဝ နိမိတ္တံ ကတွာ ဒေသိတော ပရဇ္ဈာသယော၊ ပုစ္ဆာဝသေန ဒေသိတော ပုစ္ဆာဝသိကောတိ ပါကဋော ယမတ္ထောတိ. အတ္တနော အဇ္ဈာသယေနေဝ ကထေသိ ဓမ္မတန္တိဌပနတ္ထန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သမ္မပ္ပဓာနသုတ္တန္တဟာရကောတိ အနုပုဗ္ဗေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာနံ သံယုတ္တကေ သမ္မပ္ပဓာနပဋိသံယုတ္တာနံ သုတ္တာနံ အာဝဠိ၊ တထာ ဣဒ္ဓိပါဒဟာရကာဒိ.ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယာ ဓမ္မာ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒယော. အဘိနီဟာရန္တိ ပဏိဓာနံ.

ဝဏ္ဏာဝဏ္ဏေတိ ဧတ္ထ ‘‘အစ္ဆရိယံ အာဝုသော’’တိအာဒိနာ ဘိက္ခုသံဃေန ဝုတ္တော ဝဏ္ဏောပိ သင်္ဂဟိတော၊ တံ ပန အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ‘‘အတ္ထိ ဘိက္ခဝေ အညေ စ ဓမ္မာ’’တိအာဒိနာ ဥပရိ ဒေသနံ အာရဘိဿတီတိ. ‘‘မမံ ဝါ ဘိက္ခဝေ ပရေ ဝဏ္ဏံ ဘာသေယျု’’န္တိ ဣမိဿာ ဒေသနာယ ဗြဟ္မဒတ္တေန ဝုတ္တဝဏ္ဏော အဋ္ဌုပ္ပတ္တီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘အန္တေဝါသီ ဝဏ္ဏံ. ဣတိ ဣမံ ဝဏ္ဏာဝဏ္ဏံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ’’တိ. ဝါ-သဒ္ဒေါ ဥပမာနသမုစ္စယသံသယဝဝဿဂ္ဂပဒပူရဏဝိကပ္ပါဒီသု ဗဟူသု အတ္ထေသု ဒိဿတိ. တထာ ဟေသ ‘‘ပဏ္ဍိတော ဝါပိ တေန သော’’တိအာဒီသု (ဓ. ပ. ၆၃) ဥပမာနေ ဒိဿတိ၊ သဒိသဘာဝေတိ အတ္ထော. ‘‘တံ ဝါပိ ဓီရာ မုနိ ဝေဒယန္တီ’’တိအာဒီသု (သု. နိ. ၂၀၃) သမုစ္စယေ၊ ‘‘ကေ ဝါ ဣမေ၊ ကဿ ဝါ’’တိအာဒီသု (ပါရာ. ၂၉၆) သံသယေ၊ ‘‘အယံ ဝါ ဣမေသံ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ သဗ္ဗဗာလော သဗ္ဗမူဠှော’’တိအာဒီသု ဝဝဿဂ္ဂေ၊ ‘‘န ဝါယံ ကုမာရကော မတ္တမညာသီ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၂.၁၅၄) ပဒပူရဏေ၊ ‘‘ယေ ဟိ ကေစိ ဘိက္ခဝေ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၇၀) ဝိကပ္ပေ၊ ဣဓာယံ ဝိကပ္ပေယေဝါတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဝါ-သဒ္ဒေါ ဝိကပ္ပနတ္ထော’’တိ. ပရ-သဒ္ဒေါ အတ္ထေဝ အညတ္ထေ ‘‘အဟဉ္စေဝ ခေါ ပန ဓမ္မံ ဒေသေယျံ၊ ပရေ စ မေ န အာဇာနေယျု’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၆၄၊ ၆၅၊ မ. နိ. ၁.၂၈၁၊ မ. နိ. ၂.၂၂၃၊ သံ. နိ. ၁.၁၇၂၊ မဟာဝ. ၄၊ ၈) အတ္ထိ အဓိကေ ‘‘ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏ’’န္တိအာဒီသု (ပဋိ. မ. မာတိကာ ၆၈၊ ၁.၁၁၁) အတ္ထိ ပစ္ဆာဘာဂေ ‘‘ပရတော အာဂမိဿတီ’’တိအာဒီသု. အတ္ထိ ပစ္စနီကဘာဝေ ‘‘ဥပ္ပန္နံ ပရပ္ပဝါဒံ သဟ ဓမ္မေန သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဟေတွာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၁၆၈). ဣဓာပိ ပစ္စနီကဘာဝေတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ပရေတိ ပဋိဝိရုဒ္ဓါ’’တိ.

ဤဒိသေသုပီတိ ဧတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေါ သမ္ဘာဝနေ၊ တေန ရတနတ္တယနိမိတ္တမ္ပိ အကုသလစိတ္တပ္ပဝတ္တိ န ကာတဗ္ဗာ၊ ပဂေဝ ဝဋ္ဋာမိသလောကာမိသနိမိတ္တန္တိ ဒဿေတိ. သဘာဝဓမ္မတော အညဿ ကတ္တုအဘာဝဇောတနတ္ထံ အာဟနတီတိ ကတ္တုအတ္ထေ အာဃာတသဒ္ဒံ ဒဿေတိ၊ တတ္ထ အာဟနတီတိ ဟိံသတိ ဝိဗာဓတိ၊ ဥပတာပေတိ စာတိ အတ္ထော. အာဟနတိ ဧတေန၊ အာဟနနမတ္တံ ဝါ အာဃာတောတိ ကရဏဘာဝတ္ထာပိ သမ္ဘဝန္တိယေဝ. ဧဝံ အဝယဝဘေဒနေန အာဃာတ-သဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဝတွာ ဣဒါနိ တတ္ထ ပရိယာယေနပိ အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ကောပဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ အာဟ. အယဉ္စ နယော ‘‘အပ္ပစ္စယော အနဘိရဒ္ဓီ’’တိအာဒီသုပိ ယထာသမ္ဘဝံ ဝတ္တဗ္ဗော. အပ္ပတီတာ ဟောန္တိ တေနာတိ ပါကဋပရိယာယေန အပ္ပစ္စယ-သဒ္ဒဿ အတ္ထဒဿနံ၊ တံမုခေန ပန န ပစ္စေတိ တေနာတိ အပ္ပစ္စယောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အဘိရာဓယတီတိ သာဓယတိ. ဒွီဟီတိ အာဃာတအနဘိရဒ္ဓိပဒေဟိ. ဧကေနာတိ အပ္ပစ္စယပဒေန. သေသာနန္တိ သညာဝိညာဏက္ခန္ဓာနံ၊ သညာဝိညာဏအဝသိဋ္ဌသင်္ခါရက္ခန္ဓသင်္ခါတာနံ ဝါ. ကရဏန္တိ ဥပ္ပါဒနံ. အာဃာတာဒီနဉှိ ပဝတ္တိယာ ပစ္စယသမဝါယနံ ဣဓ ‘‘ကရဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တံ ပန အတ္ထတော ဥပ္ပါဒနမေဝ. အနုပ္ပါဒနဉှိ သန္ဓာယ ဘဂဝတာ ‘‘န ကရဏီယာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ. ပဋိက္ခိတ္တမေဝ ဧကုပ္ပါဒေကဝတ္ထုကေကာရမ္မဏေကနိရောဓဘာဝတော.

တတ္ထာတိ တသ္မိံ မနောပဒေါသေ. တုမှန္တိ ‘‘တုမှာက’’န္တိ ဣမိနာ သမာနတ္ထော ဧကော သဒ္ဒေါ ‘‘ယထာ အမှာက’’န္တိ ဣမိနာ သမာနတ္ထော ‘‘အမှ’’န္တိ အယံ သဒ္ဒေါ. ယထာဟ၊ ‘‘တသ္မာ ဟိ အမှံ ဒဟရာ န မိယျရေ’’တိ (ဇာ. ၁.၉.၉၃၊ ၉၉). ‘‘အန္တရာယော’’တိ ဣဒံ မနောပဒေါသဿ အကရဏီယတာယ ကာရဏဝစနံ. ယသ္မာ တုမှာကံယေဝ စ ဘဝေယျ တေန ကောပါဒိနာ ပဌမဇ္ဈာနာဒီနံ အန္တရာယော၊ တသ္မာ တေ ကောပါဒိပရိယာယေန ဝုတ္တာ အာဃာတာဒယော န ကရဏီယာတိ အတ္ထော. တေန နာဟံ ‘‘သဗ္ဗညူ’’တိ ဣဿရဘာဝေန တုမှေ တတော နိဝါရေမိ၊ အထ ခေါ ဣမိနာ နာမ ကာရဏေနာတိ ဒဿေတိ. တံ ပန ကာရဏဝစနံ ယသ္မာ အာဒီနဝဝိဘာဝနံ ဟောတိ၊ တသ္မာ အာဟ ‘‘အာဒီနဝံ ဒဿေန္တော’’တိ. ‘‘အပိ နု တုမှေ’’တိအာဒိနာ မနောပဒေါသော န ကာလန္တရဘာဝိနောယေဝ ဟိတသုခဿ အန္တရာယကရော၊ အထ ခေါ တင်္ခဏပ္ပဝတ္တိရဟဿပိ ဟိတသုခဿ အန္တရာယကရောတိ မနောပဒေါသေ အာဒီနဝံ ဒဠှတရံ ကတွာ ဒဿေတိ. ယေသံ ကေသဉ္စိ ‘‘ပရေ’’တိအာဒီသု ဝိယ န ပဋိဝိရုဒ္ဓါနံယေဝါတိ အတ္ထော. တေနေဝါဟ ‘‘ကုပိတော’’တိအာဒိ.

အန္ဓတမန္တိ အန္ဓဘာဝကရတမံ. ယန္တိ ယတ္ထ. ဘုမ္မတ္ထေ ဟိ ဧတံ ပစ္စတ္တဝစနံ. ယသ္မိံ ကာလေ ကောဓော သဟတေ နရံ၊ အန္ဓတမံ တဒါ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ယန္တိ ဝါ ကာရဏဝစနံ၊ ယသ္မာ ကောဓော ဥပ္ပဇ္ဇမာနော နရံ အဘိဘဝတိ၊ တသ္မာ အန္ဓတမံ တဒါ ဟောတိ၊ ယဒါ ကောဓောတိ အတ္ထော ယံတံသဒ္ဒါနံ ဧကန္တသမ္ဗန္ဓိဘာဝတော. အထ ဝါ ယန္တိ ကိရိယာယ ပရာမသနံ. ကောဓော သဟတေတိ ယဒေတံ ကောဓဿ သဟနံ အဘိဘဝနံ၊ ဧတံ အန္ဓကာရတမဘဝနန္တိ အတ္ထော. အထ ဝါ ယံ နရံ ကောဓော သဟတေ အဘိဘဝတိ၊ တဿ အန္ဓတမံ တဒါ ဟောတိ၊ တတော စ ကုဒ္ဓေါ အတ္ထံ န ဇာနာတိ၊ ကုဒ္ဓေါ ဓမ္မံ န ပဿတီတိ. အန္တရတောတိ အဗ္ဘန္တရတော၊ စိတ္တတော ဝါ.

‘‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ကာရဏ’’န္တိ ဣမိနာ သဗ္ဗညူ ဧဝ အမှာကံ သတ္ထာ အဝိပရီတဓမ္မဒေသနတ္တာ၊ သွာက္ခာတော ဓမ္မော ဧကန္တနိယျာနိကတ္တာ၊ သုပ္ပဋိပန္နော သံဃော သံကိလေသရဟိတတ္တာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ. ‘‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ကာရဏ’’န္တိ ဧတေန စ ‘‘န သဗ္ဗညူ’’တိအာဒိဝစနံ အဘူတံ အတစ္ဆန္တိ နိဗ္ဗေဌိတံ ဟောတိ. ဒုတိယံ ပဒန္တိ ‘‘အတစ္ဆ’’န္တိ ပဒံ. ပဌမဿာတိ ‘‘အဘူတ’’န္တိ ပဒဿ. စတုတ္ထဉ္စာတိ ‘‘န စ ပနေတံ အမှေသု သံဝိဇ္ဇတီ’’တိ ပဒံ. တတိယဿာတိ ‘‘နတ္ထိ စေတံ အမှေသူ’’တိ ပဒဿ. အဝဏ္ဏေယေဝါတိ ကာရဏပတိရူပကံ ဝတွာ ဒေါသပတိဋ္ဌာပနဝသေန နိန္ဒနေ ဧဝ. န သဗ္ဗတ္ထာတိ ကေဝလံ အက္ကောသနခုံသနဝမ္ဘနာဒီသု န ဧကန္တေန နိဗ္ဗေဌနံ ကာတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ‘‘ယဒိ ဟီ’’တိအာဒိနာ ပါကဋံ ကတွာ ဒဿေတိ.

၆. အာနန္ဒန္တိ ပမောဒန္တိ ဧတေန ဓမ္မေန တံသမင်္ဂိနော သတ္တာတိ အာနန္ဒ-သဒ္ဒဿ ကရဏတ္ထတံ ဒဿေတိ. သောဘနံ မနော အဿာတိ သုမနော၊ သောဘနံ ဝါ မနော သုမနော၊ တဿ ဘာဝေါ သောမနဿန္တိ တဒညဓမ္မာနမ္ပိ သမ္ပယုတ္တာနံ သောမနဿဘာဝေါ အာပဇ္ဇတီတိ? နာပဇ္ဇတိ ရုဠှီသဒ္ဒတ္တာ ယထာ ‘‘ပင်္ကဇ’’န္တိ ဒဿေန္တော ‘‘စေတသိကသုခဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ အာဟ. ဥဗ္ဗိလယတီတိ ဥဗ္ဗိလံ၊ ဘိန္ဒတိ ပုရိမာဝတ္ထာယ ဝိသေသံ အာပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. ဥဗ္ဗိလမေဝ ဥဗ္ဗိလာဝိတံ၊ တဿ ဘာဝေါ ဥဗ္ဗိလာဝိတတ္တံ. ယာယ ဥပ္ပန္နာယ ကာယစိတ္တံ ဝါတပူရိတဘသ္တာ ဝိယ ဥဒ္ဓုမာယနာကာရပ္ပတ္တံ ဟောတိ၊ တဿာ ဂေဟဿိတာယ ဩဒဂ္ဂိယပီတိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ. တေနေဝါဟ ‘‘ဥဒ္ဓစ္စာဝဟာယာ’’တိအာဒိ. ဣဓာပိ ‘‘ကိဉ္စာပိ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဥဗ္ဗိလာဝိတမေဝ နတ္ထိ၊ အထ ခေါ အာယတိံ ကုလပုတ္တာနံ ဧဒိသေသုပိ ဌာနေသု အကုသလုပ္ပတ္တိံ ပဋိသေဓေန္တော ဓမ္မနေတ္တိံ ဌပေတီ’’တိ၊ ‘‘ဒွီဟိ ပဒေဟိ သင်္ခါရက္ခန္ဓော၊ ဧကေန ဝေဒနာက္ခန္ဓော ဝုတ္တော’’တိ ဧတ္ထ ‘‘တေသံ ဝသေန သေသာနမ္ပိ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ကရဏံ ပဋိက္ခိတ္တမေဝါ’’တိ စ အဋ္ဌကထာယံ၊ ‘‘ပိ-သဒ္ဒေါ သမ္ဘာဝနေ’’တိအာဒိနာ ဣဓ စ ဝုတ္တနယေန အတ္ထော ယထာသမ္ဘဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘တုမှံယေဝဿ တေန အန္တရာယော’’တိ ဧတ္ထာပိ ‘‘အန္တရာယောတိ ဣဒ’’န္တိအာဒိနာ ဟေဋ္ဌာ အဝဏ္ဏပက္ခေ ဝုတ္တနယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ကသ္မာ ပနေတန္တိ စ ဝက္ခမာနံယေဝ အတ္ထံ မနသိ ကတွာ စောဒေတိ. အာစရိယော ‘‘သစ္စံ ဝဏ္ဏိတ’’န္တိ တမတ္ထံ ပဋိဇာနိတွာ ‘‘တံ ပန နေက္ခမ္မနိဿိတ’’န္တိအာဒိနာ ပရိဟရတိ. တတ္ထ ဧတန္တိ အာနန္ဒာဒီနံ အကရဏီယတာဝစနံ. နနု ဘဂဝတာ ဝဏ္ဏိတန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ကသိဏေနာတိ ကသိဏတာယ သကလဘာဝေန. ကေစိ ပန ‘‘ဇမ္ဗုဒီပဿာတိ ကရဏေ သာမိဝစန’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ တေသံ မတေန ကသိဏဇမ္ဗုဒီပ-သဒ္ဒါနံ သမာနာဓိကရဏဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဂေဟဿိတပီတိသောမနဿံ ဈာနာဒီနံ အန္တရာယကရံ၊ တသ္မာ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ ‘‘သောမနဿံ ပါဟံ ဒေဝါနံ ဣန္ဒ ဒုဝိဓေန ဝဒါမိ သေဝိတဗ္ဗမ္ပိ အသေဝိတဗ္ဗမ္ပီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၅၉). ‘‘အယဉှီ’’တိအာဒိ ယေန သမ္ပယုတ္တာ ပီတိ အန္တရာယကရီ၊ တံ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘ဣဒဉှိ လောဘသဟဂတံ ပီတိသောမနဿ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ ပီတိဂ္ဂဟဏေန ပန သောမနဿမ္ပိ ဂဟိတမေဝ ဟောတိ သောမနဿရဟိတာယ ပီတိယာ အဘာဝတောတိ ပီတိယေဝ ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အထ ဝါ သေဝိတဗ္ဗာသေဝိတဗ္ဗဝိဘာဂဝစနတော သောမနဿဿ ပါကဋော အန္တရာယကရဘာဝေါ၊ န တထာ ပီတိယာတိ ပီတိယေဝ လောဘသဟဂတတ္တေန ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တာ. ‘‘လုဒ္ဓေါ အတ္ထ’’န္တိအာဒိဂါထာနံ ‘‘ကုဒ္ဓေါ အတ္ထ’’န္တိအာဒိ ဂါထာသု ဝိယ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

‘‘မမံ ဝါ ဘိက္ခဝေ ပရေ ဝဏ္ဏံ ဘာသေယျုံ၊ ဓမ္မဿ ဝါ ဝဏ္ဏံ ဘာသေယျုံ၊ သံဃဿ ဝါ ဝဏ္ဏံ ဘာသေယျုံ၊ တတြ စေ တုမှေ အဿထ အာနန္ဒိနော သုမနာ ဥဗ္ဗိလာဝိတာ၊ အပိ နု တုမှေ ပရေသံ သုဘာသိတဒုဗ္ဘာသိတံ အာဇာနေယျာထာတိ. နော ဟေတံ ဘန္တေ’’တိ အယံ တတိယဝါရော၊ သော ဒေသနာကာလေ နီဟရိတွာ ဒေသေတဗ္ဗပုဂ္ဂလာဘာဝတော ဒေသနာယ အနာဂတောပိ တဒတ္ထသမ္ဘဝတော အတ္ထတော အာဂတောယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော ယထာ တံ ကထာဝတ္ထုပကရဏံ ဝိတ္ထာရဝသေနာတိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘အတ္ထတော အာဂတော ယေဝါ’’တိ ဧတေန သံဝဏ္ဏနာကာလေ တထာ ဗုဇ္ဈနကသတ္တာနံ ဝသေန သော ဝါရော အာနေတွာ ဝတ္တဗ္ဗောတိ ဒဿေတိ. ‘‘ယထေဝ ဟီ’’တိအာဒိနာ တမေဝတ္ထသမ္ဘဝံ ဝိဘာဝေတိ. ဝုတ္တနယေနာတိ ‘‘တတြ တုမှေဟီတိ တသ္မိံ ဝဏ္ဏေ တုမှေဟီ’’တိအာဒိနာ၊ ‘‘ဒုတိယံ ပဒံ ပဌမဿ ပဒဿ၊ စတုတ္ထဉ္စ တတိယဿ ဝေဝစန’’န္တိအာဒိနာ စ ဝုတ္တနယေန.

စူဠသီလဝဏ္ဏနာ

၇. နိဝတ္တော အမူလကတ္တာ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗတာဘာဝတော. အနုဝတ္တတိယေဝ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗတာယ အဓိကတဘာဝတော. အနုသန္ဓိံ ဒဿေဿတိ ‘‘အတ္ထိ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိနာ. ဩရန္တိ ဝါ အပရဘာဂေါ ‘‘ဩရတော ဘောဂံ၊ ဩရံ ပါရ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ. အထ ဝါ ဟေဋ္ဌာအတ္ထော ဩရ-သဒ္ဒေါ ‘‘ဩရံ အာဂမနာယ ယေ ပစ္စယာ၊ တေ ဩရမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနီ’’တိအာဒီသု ဝိယ. သီလဉှိ သမာဓိပညာယော အပေက္ခိတွာ အပရဘာဂေါ၊ ဟေဋ္ဌာဘူတဉ္စ ဟောတီတိ. သီလမတ္တကန္တိ ဧတ္ထ မတ္တ-သဒ္ဒေါ အပ္ပကတ္ထော ဝါ ‘‘ဘေသဇ္ဇမတ္တာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၄၄၇) ဝိယ. ဝိသေသနိဝတ္တိအတ္ထော ဝါ ‘‘အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တာ ဓမ္မာ (ဓ. သ. တိကမာတိကာ ၆)၊ မနောမတ္တာ ဓာတု မနောဓာတူ’’တိ စ အာဒီသု ဝိယ. ‘‘အပ္ပမတ္တကံ၊ ဩရမတ္တက’’န္တိ ပဒဒွယေန သာမညတော ဝုတ္တောယေဝ ဟိ အတ္ထော သီလမတ္တကန္တိ ဝိသေသဝသေန ဝုတ္တော. အထ ဝါ သီလေနပိ တဒေကဒေသဿေဝ သင်္ဂဟဏတ္ထံ အပ္ပကတ္ထဝါစကော၊ ဝိသေသနိဝတ္တိအတ္ထော ဧဝ ဝါ ‘‘သီလမတ္တက’’န္တိ ဧတ္ထ မတ္တ-သဒ္ဒေါ ဝုတ္တော. တထာ ဟိ ဣန္ဒြိယသံဝရပစ္စယသန္နိဿိတသီလာနိ ဣဓ ဒေသနံ အနာရုဠှာနိ. န ဟိ တာနိ ပါတိမောက္ခအာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလာနိ ဝိယ သဗ္ဗပုထုဇ္ဇနေသု ပါကဋာနီတိ. ‘‘ဥဿာဟံ ကတွာ’’တိ ဧတေန ‘‘ဝဒမာနော’’တိ ဧတ္ထ သတ္တိအတ္ထံ မာန-သဒ္ဒံ ဒဿေတိ.

အလင်္ကရဏံ ဝိဘူသနံ အလင်္ကာရော၊ ကုဏ္ဍလာဒိပသာဓနံ ဝါ. ဦနဋ္ဌာနပူရဏံ မဏ္ဍနံ. မဏ္ဍနေတိ မဏ္ဍနဟေတု. အထ ဝါ မဏ္ဍတီတိ မဏ္ဍနော၊ မဏ္ဍနဇာတိကော ပုရိသော. ဗဟုဝစနတ္ထေ စ ဣဒံ ဧကဝစနံ၊ မဏ္ဍနသီလေသူတိ အတ္ထော. ပရိပူရကာရီတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော၊ ပကာရတ္ထော ဝါ၊ တေန သကလမ္ပိ သီလထောမန သုတ္တံ ဒဿေတိ. စန္ဒနန္တိ စန္ဒနသဟစရဏတော စန္ဒနဂန္ဓော၊ တထာ တဂရာဒီသုပိ. သတဉ္စ ဂန္ဓောတိ ဧတ္ထ ဂန္ဓော ဝိယာတိ ဂန္ဓောတိ ဝုတ္တော သီလနိဗန္ဓနော ထုတိဃောသော. သီလဉှိ ကိတ္တိယာ နိမိတ္တံ. ယထာဟ ‘‘သီလဝတော သီလသမ္ပန္နဿ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၁၅၀၊ အ. နိ. ၅.၂၁၃၊ မဟာဝ. ၂၈၅). ပဝါယတီတိ ပကာသတိ. ဂန္ဓာဝ ဂန္ဓဇာတာ.

‘‘အပ္ပကံ ဗဟုက’’န္တိ ဣဒံ ပါရာပါရံ ဝိယ အညမညံ ဥပနိဓာယ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘ဥပရိဂုဏေ ဥပနိဓာယာ’’တိ. သီလဉှီတိ ဧတ္ထ ဟိ-သဒ္ဒေါ ဟေတုအတ္ထော၊ တေန ဣဒံ ဒဿေတိ ‘‘ယသ္မာ သီလံ ကိဉ္စာပိ ပတိဋ္ဌာဘာဝေန သမာဓိဿ ဗဟုကာရံ၊ ပဘာဝါဒိဂုဏဝိသေသေ ပနဿ ဥပနိဓာယ ကလမ္ပိ န ဥပေတိ၊ တထာ သမာဓိ စ ပညာယာ’’တိ. တေနေဝါဟ ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိ. ဣဒါနိ ‘‘ကထ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ သမာဓိဿ အာနုဘာဝံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘာဝေတိ. ‘‘အဘိ။ပေ။ မူလေ’’တိ ဣဒံ ယမကပါဋိဟာရိယဿ သုပါကဋဘာဝဒဿနတ္ထံ၊ အညေဟိ ဗောဓိမူလဉာတိသမာဂမာဒီသု ကတပါဋိဟာရိယေဟိ ဝိသေသနတ္ထဉ္စ ဝုတ္တံ. ယမကပါဋိဟာရိယကရဏတ္ထာယ ဟိ ဘဂဝတော စိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ တဒနုစ္ဆဝိကံ ဌာနံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ ရတနမဏ္ဍပါဒိ သက္ကဿ ဒေဝရညော အာဏာယ ဝိဿကမ္မုနာ နိမ္မိတန္တိ ဝဒန္တိ၊ ဘဂဝတာဝ နိမ္မိတန္တိ အပရေ. ‘‘ယော ကောစိ ဧဝရူပံ ပါဋိဟာရိယံ ကာတုံ သမတ္ထော အတ္ထိ စေ၊ အာဂစ္ဆတူ’’တိ စောဒနာသဒိသတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘အတ္တာဒါနပရိဒီပန’’န္တိ. တတ္ထ အတ္တာဒါနံ အနုယောဂေါ၊ တိတ္ထိယာနံ တထာ ကာတုံ အသမတ္ထတ္တာ၊ ‘‘ကရိဿာမာ’’တိ ပုဗ္ဗေ ဥဋ္ဌိတတ္တာ တိတ္ထိယပရိမဒ္ဒနံ.

ဥပရိမကာယတောတိအာဒိ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ (ပဋိ. မ. ၁.၁၁၆).

တတ္ထာယံ ပါဠိသေသော –

‘‘ဟေဋ္ဌိမကာယတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဝတ္တတိ၊ ဥပရိမကာယတော ဥဒကဓာရာ ပဝတ္တတိ. ပုရတ္ထိမကာယတော အဂ္ဂိ၊ ပစ္ဆိမကာယတော ဥဒကံ. ပစ္ဆိမကာယတော အဂ္ဂိ၊ ပုရတ္ထိမကာယတော ဥဒကံ. ဒက္ခိဏအက္ခိတော အဂ္ဂိ၊ ဝါမအက္ခိတော ဥဒကံ. ဝါမအက္ခိတော အဂ္ဂိ၊ ဒက္ခိဏအက္ခိတော ဥဒကံ. ဒက္ခိဏကဏ္ဏသောတတော အဂ္ဂိ၊ ဝါမကဏ္ဏသောတတော ဥဒကံ. ဝါမကဏ္ဏသောတတော အဂ္ဂိ၊ ဒက္ခိဏကဏ္ဏသောတတော ဥဒကံ. ဒက္ခိဏနာသိကာသောတတော အဂ္ဂိ၊ ဝါမနာသိကာသောတတော ဥဒကံ. ဝါမနာသိကာသောတတော အဂ္ဂိ၊ ဒက္ခိဏနာသိကာသောတတော ဥဒကံ. ဒက္ခိဏအံသကူဋတော အဂ္ဂိ၊ ဝါမအံသကူဋတော ဥဒကံ. ဝါမအံသကူဋတော အဂ္ဂိ၊ ဒက္ခိဏအံသကူဋတော ဥဒကံ. ဒက္ခိဏဟတ္ထတော အဂ္ဂိ၊ ဝါမဟတ္ထတော ဥဒကံ. ဝါမဟတ္ထတော အဂ္ဂိ၊ ဒက္ခိဏဟတ္ထတော ဥဒကံ. ဒက္ခိဏပဿတော အဂ္ဂိ၊ ဝါမပဿတော ဥဒကံ. ဝါမပဿတော အဂ္ဂိ၊ ဒက္ခိဏပဿတော ဥဒကံ. ဒက္ခိဏပါဒတော အဂ္ဂိ၊ ဝါမပါဒတော ဥဒကံ. ဝါမပါဒတော အဂ္ဂိ၊ ဒက္ခိဏပါဒတော ဥဒကံ. အင်္ဂုလင်္ဂုလေဟိ အဂ္ဂိ၊ အင်္ဂုလန္တရိကာဟိ ဥဒကံ. အင်္ဂုလန္တရိကာဟိ အဂ္ဂိ၊ အင်္ဂုလင်္ဂုလေဟိ ဥဒကံ. ဧကေကလောမတော အဂ္ဂိ၊ ဧကေကလောမတော ဥဒကံ. လောမကူပတော လောမကူပတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဝတ္တတိ၊ လောမကူပတော လောမကူပတော ဥဒကဓာရာ ပဝတ္တတီ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၁၆).

အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဧကေကလောမကူပတော’’တိ အာဂတံ.

‘‘ဆန္နံ ဝဏ္ဏာနန္တိ အာဒိနယပ္ပဝတ္တ’’န္တိ ဧတ္ထာပိ နီလာနံ ပီတကာနံ လောဟိတကာနံ ဩဒါတာနံ မဉ္ဇိဋ္ဌာနံ ပဘဿရာနန္တိ အယံ ပါဠိသေသော. ‘‘သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ရသ္မိယော’’တိ ဣဒံ တာသံ ယေဘုယျတာယ ဝုတ္တံ. ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထာပိ ‘‘သတ္ထာ တိဋ္ဌတိ၊ နိမ္မိတော စင်္ကမတိ ဝါ နိသီဒတိ ဝါ သေယျံ ဝါ ကပ္ပေတီ’’တိအာဒိနာ စတူသု ဣရိယာပထေသု ဧကေကမူလကာ သတ္ထုဝသေန စတ္တာရော၊ နိမ္မိတဝသေန စတ္တာရောတိ သဗ္ဗေဝ အဋ္ဌ ဝါရေ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ.

မဓုပါယာသန္တိ မဓုသိတ္တံ ပါယာသံ. အတ္တာ မိတ္တော မဇ္ဈတ္တော ဝေရီတိ စတူသု သီမသမ္ဘေဒဝသေန စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ မေတ္တာကမ္မဋ္ဌာနံ. ‘‘စတုရင်္ဂသမန္နာဂတ’’န္တိ ဣဒံ ပန ‘‘ဝီရိယာဓိဋ္ဌာန’’န္တိ ဧတေနာပိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ‘‘ကာမံ တစော စ နှာရု စာ’’တိအာဒိပါဠိ (မ. နိ. ၂.၁၈၄၊ သံ. နိ. ၂.၂၂၊ အ. နိ. ၂.၅၊ အ. နိ. ၈.၁၃၊ မဟာနိ. ၁၉၆) ဝသေန စတုရင်္ဂသမန္နာဂတတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘ကိစ္ဆံ ဝတာယံ လောကော အာပန္နော’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၂.၅၇၊ သံ. နိ. ၂.၄) ဇရာမရဏမုခေန ပစ္စယာကာရေ ဉာဏံ ဩတာရေတွာ. အာနာပါနစတုတ္ထဇ္ဈာနန္တိ ဧတ္ထာပိ ‘‘သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ အာစိဏ္ဏ’’န္တိ ပဒံ ဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမံ ကတွာ ယောဇေတဗ္ဗံ. တမ္ပိ ဟိ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ အာစိဏ္ဏမေဝါတိ ဝဒန္တိ. ဆတ္တိံသကောဋိသတသဟဿမုခေန မဟာဝဇိရဉာဏဂဗ္ဘံ ဂဏှာပေန္တော ဝိပဿနံဝဍ္ဎေတွာ. ဒွတ္တိံသဒေါဏဂဏှနပ္ပမာဏံ ကုဏ္ဍံ ကောလမ္ဗော. ဒရိဘာဂေါ ကန္ဒရော. စက္ကဝါဠပါဒေသု မဟာသမုဒ္ဒေါ စက္ကဝါဠမဟာသမုဒ္ဒေါ.

‘‘ဒုဝေ ပုထုဇ္ဇနာ’’တိအာဒိ ပုထုဇ္ဇနေ လဗ္ဘမာနဝိဘာဂဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ န မူလပရိယာယဝဏ္ဏနာဒီသု ဝိယ ပုထုဇ္ဇနဝိသေသနိဒ္ဓါရဏတ္ထံ. သဗ္ဗောပိ ဟိ ပုထုဇ္ဇနော ဘဂဝတော ဥပရိ ဂုဏေ ဝိဘာဝေတုံ န သက္ကောတိ၊ တိဋ္ဌတု ပုထုဇ္ဇနော၊ သာဝကပစ္စေကဗုဒ္ဓါနမ္ပိ အဝိသယာ ဗုဒ္ဓဂုဏာ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘သောတာပန္နာ’’တိအာဒိ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၈). ဝါစုဂ္ဂတကရဏံ ဥဂ္ဂဟော. အတ္ထပရိပုစ္ဆနံ ပရိပုစ္ဆာ. အဋ္ဌကထာဝသေန အတ္ထဿ သဝနံ သဝနံ. ဗျဉ္ဇနတ္ထာနံ သုနိက္ခေပသုဒဿနေန ဓမ္မဿ ပရိဟရဏံ ဓာရဏံ. ဧဝံ သုတဓာတပရိစိတာနံ မနသာနုပေက္ခနံ ပစ္စဝေက္ခဏံ. ဗဟူနံ နာနပ္ပကာရာနံ ကိလေသာနံ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ စ အဝိဟတတ္တာ တာ ဇနေန္တိ၊ တာဟိ ဝါ ဇနိတာတိ ပုထုဇ္ဇနာ. အဝိဃာတမေဝ ဝါ ဇန-သဒ္ဒေါ ဝဒတိ. ပုထု သတ္ထာရာနံ မုခုလ္လောကိကာတိ ဧတ္ထ ပုထူ ဇနာ သတ္ထုပဋိညာ ဧတေသန္တိ ပုထုဇ္ဇနာတိ ဝစနတ္ထော. ပုထု။ပေ။ အဝုဋ္ဌိတာတိ ဧတ္ထ ဇနေတဗ္ဗာ၊ ဇာယန္တိ ဝါ ဧတ္ထာတိ ဇနာ၊ ဂတိယော. ပုထူ ဇနာ ဧတေသန္တိ ပုထုဇ္ဇနာ. ဣတော ပရေ ဇာယန္တိ ဧတေဟီတိ ဇနာ၊ အဘိသင်္ခါရာဒယော. တေ ဧတေသံ ပုထူ ဝိဇ္ဇန္တီတိ ပုထုဇ္ဇနာ. အဘိသင်္ခရဏာဒိ အတ္ထော ဧဝ ဝါ ဇန-သဒ္ဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကာမရာဂဘဝရာဂဒိဋ္ဌိအဝိဇ္ဇာ ဩဃာ. ရာဂဂ္ဂိအာဒယော သန္တာပါ. တေယေဝ၊ သဗ္ဗေပိ ဝါ ကိလေသာ ပရိဠာဟာ. ပုထု ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ရတ္တာတိ ဧတ္ထ ဇာယတီတိ ဇနော၊ ရာဂေါ ဂေဓောတိ ဧဝံ အာဒိကော. ပုထု ဇနော ဧတေသန္တိ ပုထုဇ္ဇနာ၊ ပုထူသု ဝါ ဇနာ ဇာတာ ရတ္တာတိ ဧဝံ ရာဂါဒိအတ္ထော ဧဝ ဝါ ဇန-သဒ္ဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပလိဗုဒ္ဓါတိ သမ္ဗုဒ္ဓါ၊ ဥပဒ္ဒုတာ ဝါ. ‘‘ပုထူနံ ဂဏနပထမတီတာန’’န္တိအာဒိနာ ပုထူ ဇနာ ပုထုဇ္ဇနာတိ ဒဿေတိ.

ယေဟိ ဂုဏဝိသေသေဟိ နိမိတ္တဘူတေဟိ ဘဂဝတိ တထာဂတ-သဒ္ဒေါ ပဝတ္တော၊ တံဒဿနတ္ထံ ‘‘အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ ဘဂဝါ တထာဂတော’’တိအာဒိမာဟ. ဂုဏနေမိတ္တကာနေဝ ဟိ ဘဂဝတော သဗ္ဗာနိ နာမာနိ. ယထာဟ –

‘‘အသင်္ချေယျာနိ နာမာနိ၊ သဂုဏေန မဟေသိနော၊

ဂုဏေန နာမမုဒ္ဓေယျံ၊ အပိ နာမသဟဿတော’’တိ. (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁၃၁၃၊ ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၅၃၊ ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၇၆)၊

တထာ အာဂတောတိ ဧတ္ထ အာကာရနိယမနဝသေန ဩပမ္မသမ္ပဋိပါဒနတ္ထော တထာ-သဒ္ဒေါ. သာမညဇောတနာယ ဝိသေသာဝဋ္ဌာနတော ပဋိပဒါဂမနတ္ထော အာဂတ-သဒ္ဒေါ၊ န ဉာဏဂမနတ္ထော ‘‘တထလက္ခဏံ အာဂတော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၇၊ မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၂၊ သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၄.၇၈၊ အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁၇၀၊ ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၁၈၊ ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၃၇၊ ထေရဂါ. အဋ္ဌ. ၁.၃၊ ဣတိဝု. အဋ္ဌ. ၃၈၊ မဟာနိ. အဋ္ဌ. ၁၄) ဝိယ၊ နာပိ ကာယဂမနာဒိအတ္ထော ‘‘အာဂတော ခေါ မဟာသမဏော၊ မာဂဓာနံ ဂိရိဗ္ဗဇ’’န္တိအာဒီသု (မဟာဝ. ၆၂) ဝိယ. တတ္ထ ယဒါကာရနိယမနဝသေန ဩပမ္မသမ္ပဋိပါဒနတ္ထော တထာ-သဒ္ဒေါ၊ တံ ကရုဏာပဓာနတ္တာ မဟာကရုဏာမုခေန ပုရိမဗုဒ္ဓါနံ အာဂမနပဋိပဒံ ဥဒါဟရဏဝသေန သာမညတော ဒဿေန္တော ယံတံသဒ္ဒါနံ ဧကန္တသမ္ဗန္ဓဘာဝတော ‘‘ယထာ သဗ္ဗလောက။ပေ။ အာဂတာ’’တိ အာဟ. တံ ပန ပဋိပဒံ မဟာပဒါနသုတ္တာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၄) သမ္ဗဟုလနိဒ္ဒေသေန သုပါကဋာနံ အာသန္နာနဉ္စ ဝိပဿီအာဒီနံ ဆန္နံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ ဝသေန နိဒဿေန္တော ‘‘ယထာ ဝိပဿီ ဘဂဝါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယေန အဘိနီဟာရေနာတိ မနုဿတ္တလိင်္ဂသမ္ပတ္တိဟေတုသတ္ထာရဒဿနပဗ္ဗဇ္ဇာအဘိညာဒိဂုဏသမ္ပတ္တိအဓိကာရဆန္ဒာနံ ဝသေန အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတေန ကာယပ္ပဏိဓာနမဟာပဏိဓာနေန. သဗ္ဗေသဉှိ ဗုဒ္ဓါနံ ကာယပ္ပဏိဓာနံ ဣမိနာဝ အဘိနီဟာရေန သမိဇ္ဈတီတိ. ဧဝံ မဟာဘိနီဟာရဝသေန ‘‘တထာဂတော’’တိ ပဒဿ အတ္ထံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပါရမီပူရဏဝသေန ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ဝိပဿီ ဘဂဝါ။ပေ။ ကဿပေါ ဘဂဝါ ဒါနပါရမိံ ပူရေတွာ’’တိအာဒိမာဟ.

ဧတ္ထ စ သုတ္တန္တိကာနံ မဟာဗောဓိယာနပဋိပဒါယ ကောသလ္လဇနနတ္ထံ ပါရမီသု အယံ ဝိတ္ထာရကထာ – ကာ ပနေတာ ပါရမိယော? ကေနဋ္ဌေန ပါရမိယော? ကတိဝိဓာ စေတာ? ကော တာသံ ကမော? ကာနိ လက္ခဏရသပစ္စုပဋ္ဌာနပဒဋ္ဌာနာနိ? ကော ပစ္စယော? ကော သံကိလေသော? ကိံ ဝေါဒါနံ? ကော ပဋိပက္ခော? ကာ ပဋိပတ္တိ? ကော ဝိဘာဂေါ? ကော သင်္ဂဟော? ကော သမ္ပာဒနူပါယော? ကိတ္တကေန ကာလေန သမ္ပာဒနံ? ကော အာနိသံသော? ကိံ စေတာသံ ဖလန္တိ?

တတြိဒံ ဝိဿဇ္ဇနံ – ကာ ပနေတာ ပါရမိယောတိ. တဏှာမာနာဒီဟိ အနုပဟတာ ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတာ ဒါနာဒယော ဂုဏာ ပါရမိယော.

ကေနဋ္ဌေန ပါရမိယောတိ ဒါနသီလာဒိဂုဏဝိသေသယောဂေန သတ္တုတ္တမတာယ ပရမာ မဟာသတ္တာ ဗောဓိသတ္တာ၊ တေသံ ဘာဝေါ၊ ကမ္မံ ဝါ ပါရမီ၊ ဒါနာဒိကိရိယာ. အထ ဝါ ပရတီတိ ပရမော၊ ဒါနာဒိဂုဏာနံ ပူရကော ပါလကော စ ဗောဓိသတ္တော. ပရမဿ အယံ၊ ပရမဿ ဝါ ဘာဝေါ၊ ကမ္မံ ဝါ ပါရမီ၊ ဒါနာဒိကိရိယာဝ. အထ ဝါ ပရံ သတ္တံ အတ္တနိ မဝတိ ဗန္ဓတိ ဂုဏဝိသေသယောဂေန၊ ပရံ ဝါ အဓိကတရံ မဇ္ဇတိ သုဇ္ဈတိ သံကိလေသမလတော၊ ပရံ ဝါ သေဋ္ဌံ နိဗ္ဗာနံ ဝိသေသေန မယတိ ဂစ္ဆတိ၊ ပရံ ဝါ လောကံ ပမာဏဘူတေန ဉာဏဝိသေသေန ဣဓလောကံ ဝိယ မုနာတိ ပရိစ္ဆိန္ဒတိ၊ ပရံ ဝါ အတိဝိယ သီလာဒိဂုဏဂဏံ အတ္တနော သန္တာနေ မိနောတိ ပက္ခိပတိ၊ ပရံ ဝါ အတ္တဘူတတော ဓမ္မကာယတော အညံ၊ ပဋိပက္ခံ ဝါ တဒနတ္ထကရံ ကိလေသစောရဂဏံ မိနာတိ ဟိံသတီတိ ပရမော၊ မဟာသတ္တော. ‘‘ပရမဿ အယ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တနယေနေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ. ပါရေ ဝါ နိဗ္ဗာနေ မဇ္ဇတိ သုဇ္ဈတိ သတ္တေ စ သောဓေတိ၊ တတ္ထ ဝါ သတ္တေ မဝတိ ဗန္ဓတိ ယောဇေတိ၊ တံ ဝါ မယတိ ဂစ္ဆတိ ဂမေတိ စ၊ မုနာတိ ဝါ တံ ယာထာဝတော၊ တတ္ထ ဝါ သတ္တေ မိနောတိ ပက္ခိပတိ၊ ကိလေသာရိံ ဝါ သတ္တာနံ တတ္ထ မိနာတိ ဟိံသတီတိ ပါရမီ၊ မဟာပုရိသော. တဿ ဘာဝေါ၊ ကမ္မံ ဝါ ပါရမိတာ၊ ဒါနာဒိကိရိယာဝ. ဣမိနာ နယေန ပါရမီနံ သဒ္ဒတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ကတိဝိဓာတိ သင်္ခေပတော ဒသဝိဓာ၊ တာ ပန ပါဠိယံ သရူပတော အာဂတာယေဝ. ယထာဟ –

‘‘ဝိစိနန္တော တဒါ ဒက္ခိံ၊ ပဌမံ ဒါနပါရမိ’’န္တိအာဒိ (ဗု. ဝံ. ၁၁၆).

ယထာ စာဟ –

‘‘ကတိ နု ခေါ ဘန္တေ ဗုဒ္ဓကာရကာ ဓမ္မာ? ဒသ ခေါ သာရိပုတ္တ ဗုဒ္ဓကာရကာ ဓမ္မာ. ကတမေ ဒသ? ဒါနံ ခေါ သာရိပုတ္တ ဗုဒ္ဓကာရကော ဓမ္မော၊ သီလံ နေက္ခမ္မံ ပညာ ဝီရိယံ ခန္တိ သစ္စမဓိဋ္ဌာနံ မေတ္တာ ဥပေက္ခာ ဗုဒ္ဓကာရကော ဓမ္မော၊ ဣမေ ခေါ သာရိပုတ္တ ဒသ ဗုဒ္ဓကာရကာ ဓမ္မာတိ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ၊ ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

‘ဒါနံ သီလဉ္စ နေက္ခမ္မံ၊ ပညာ ဝီရိယေန ပဉ္စမံ၊

ခန္တိ သစ္စံ အဓိဋ္ဌာနံ၊ မေတ္တုပေက္ခာတိ တေ ဒသာ’တိ’’.

ကေစိ ပန ‘‘ဆဗ္ဗိဓာ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ ဧတာသံ သင်္ဂဟဝသေန ဝုတ္တံ. သော ပန သင်္ဂဟော ပရတော အာဝိဘဝိဿတိ.

ကော တာသံ ကမောတိ ဧတ္ထ ကမော နာမ ဒေသနာက္ကမော၊ သော စ ပဌမသမာဒါနဟေတုကော၊ သမာဒါနံ ပဝိစယဟေတုကံ၊ ဣတိ ယထာ အာဒိမှိ ပဝိစိတာ သမာဒိန္နာ စ၊ တထာ ဒေသိတာ. တတ္ထ စ ဒါနံ သီလဿ ဗဟူပကာရံ သုကရဉ္စာတိ တံ အာဒိမှိ ဝုတ္တံ. ဒါနံ သီလပရိဂ္ဂဟိတံ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ မဟာနိသံသန္တိ ဒါနာနန္တရံ သီလံ ဝုတ္တံ. သီလံ နေက္ခမ္မပရိဂ္ဂဟိတံ၊ နေက္ခမ္မံ ပညာပရိဂ္ဂဟိတံ၊ ပညာ ဝီရိယပရိဂ္ဂဟိတာ၊ ဝီရိယံ ခန္တိပရိဂ္ဂဟိတံ၊ ခန္တိ သစ္စပရိဂ္ဂဟိတာ၊ သစ္စံ အဓိဋ္ဌာနပရိဂ္ဂဟိတံ၊ အဓိဋ္ဌာနံ မေတ္တာပရိဂ္ဂဟိတံ၊ မေတ္တာ ဥပေက္ခာပရိဂ္ဂဟိတာ မဟပ္ဖလာ ဟောတိ မဟာနိသံသာတိ မေတ္တာနန္တရံ ဥပေက္ခာ ဝုတ္တာ. ဥပေက္ခာ ပန ကရုဏာပရိဂ္ဂဟိတာ၊ ကရုဏာ စ ဥပေက္ခာပရိဂ္ဂဟိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကထံ ပန မဟာကာရုဏိကာ ဗောဓိသတ္တာ သတ္တေသု ဥပေက္ခကာ ဟောန္တီတိ? ဥပေက္ခိတဗ္ဗယုတ္တေသု ကဉ္စိ ကာလံ ဥပေက္ခကာ ဟောန္တိ၊ န ပန သဗ္ဗတ္ထ၊ သဗ္ဗဒါ စာတိ ကေစိ. အပရေ ပန န သတ္တေသု ဥပေက္ခကာ၊ သတ္တကတေသု ပန ဝိပ္ပကာရေသု ဥပေက္ခကာ ဟောန္တီတိ.

အပရော နယော – ပစုရဇနေသုပိ ပဝတ္တိယာ သဗ္ဗသတ္တသာဓာရဏတ္တာ၊ အပ္ပဖလတ္တာ၊ သုကရတ္တာ စ အာဒိမှိ ဒါနံ ဝုတ္တံ. သီလေနဒါယကပဋိဂ္ဂါဟကသုဒ္ဓိတော၊ ပရာနုဂ္ဂဟံ ဝတွာ ပရပီဠာနိဝတ္တိဝစနတော၊ ကိရိယဓမ္မံ ဝတွာ အကိရိယဓမ္မဝစနတော၊ ဘောဂသမ္ပတ္တိဟေတုံ ဝတွာ ဘဝသမ္ပတ္တိဟေတုဝစနတော စ ဒါနဿ အနန္တရံ သီလံ ဝုတ္တံ. နေက္ခမ္မေန သီလသမ္ပတ္တိသိဒ္ဓိတော၊ ကာယဝစီသုစရိတံ ဝတွာ မနောသုစရိတဝစနတော၊ ဝိသုဒ္ဓသီလဿ သုခေနေဝ ဈာနသမိဇ္ဈနတော၊ ကမ္မာပရာဓပ္ပဟာနေန ပယောဂသုဒ္ဓိံ ဝတွာ ကိလေသာပရာဓပ္ပဟာနေန အာသယသုဒ္ဓိဝစနတော၊ ဝီတိက္ကမပ္ပဟာနေန စိတ္တဿ ပရိယုဋ္ဌာနပ္ပဟာနဝစနတော စ သီလဿ အနန္တရံ နေက္ခမ္မံ ဝုတ္တံ. ပညာယ နေက္ခမ္မဿ သိဒ္ဓိပရိသုဒ္ဓိတော၊ ဈာနာဘာဝေ ပညာဘာဝဝစနတော. သမာဓိပဒဋ္ဌာနာ ဟိ ပညာ၊ ပညာပစ္စုပဋ္ဌာနော စ သမာဓိ. သမထနိမိတ္တံ ဝတွာ ဥပေက္ခာနိမိတ္တဝစနတော၊ ပရဟိတဇ္ဈာနေန ပရဟိတကရဏူပါယကောသလ္လဝစနတော စ နေက္ခမ္မဿ အနန္တရံ ပညာ ဝုတ္တာ. ဝီရိယာရမ္ဘေန ပညာကိစ္စသိဒ္ဓိတော၊ သတ္တသုညတာဓမ္မနိဇ္ဈာနက္ခန္တိံ ဝတွာ သတ္တဟိတာယ အာရမ္ဘဿ အစ္ဆရိယတာဝစနတော၊ ဥပေက္ခာနိမိတ္တံ ဝတွာ ပဂ္ဂဟနိမိတ္တဝစနတော၊ နိသမ္မကာရိတံ ဝတွာ ဥဋ္ဌာနဝစနတော စ. နိသမ္မကာရိနော ဟိ ဥဋ္ဌာနံ ဖလဝိသေသမာဝဟတီတိ ပညာယ အနန္တရံ ဝီရိယံ ဝုတ္တံ.

ဝီရိယေန တိတိက္ခာသိဒ္ဓိတော. ဝီရိယဝါ ဟိ အာရဒ္ဓဝီရိယတ္တာ သတ္တသင်္ခါရေဟိ ဥပနီတံ ဒုက္ခံ အဘိဘုယျ ဝိဟရတိ ဝီရိယဿ တိတိက္ခာလင်္ကာရဘာဝတော. ဝီရိယဝတော ဟိ တိတိက္ခာ သောဘတိ. ပဂ္ဂဟနိမိတ္တံ ဝတွာ သမထနိမိတ္တဝစနတော၊ အစ္စာရမ္ဘေန ဥဒ္ဓစ္စဒေါသပ္ပဟာနဝစနတော. ဓမ္မနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ ဟိ ဥဒ္ဓစ္စဒေါသော ပဟီယတိ. ဝီရိယဝတော သာတစ္စကရဏဝစနတော. ခန္တိဗဟုလော ဟိ အနုဒ္ဓတော သာတစ္စကာရီ ဟောတိ. အပ္ပမာဒဝတော ပရဟိတကိရိယာရမ္ဘေ ပစ္စုပကာရတဏှာဘာဝဝစနတော. ယာထာဝတော ဓမ္မနိဇ္ဈာနေ ဟိ သတိ တဏှာ န ဟောတိ. ပရဟိတာရမ္ဘေ ပရမေပိ ပရကတဒုက္ခသဟနဘာဝဝစနတော စ ဝီရိယဿ အနန္တရံ ခန္တိ ဝုတ္တာ. သစ္စေန ခန္တိယာ စိရာဓိဋ္ဌာနတော၊ အပကာရိနော အပကာရခန္တိံ ဝတွာ တဒုပကာရကရဏေ အဝိသံဝါဒဝစနတော၊ ခန္တိယာ အပဝါဒဝါစာဝိကမ္ပနေန ဘူတဝါဒိတာယ အဝိဇဟနဝစနတော၊ သတ္တသုညတာဓမ္မနိဇ္ဈာနက္ခန္တိံ ဝတွာ တဒုပဗြူဟိတဉာဏသစ္စဝစနတော စ ခန္တိယာ အနန္တရံ သစ္စံ ဝုတ္တံ. အဓိဋ္ဌာနေန သစ္စသိဒ္ဓိတော. အစလာဓိဋ္ဌာနဿ ဟိ ဝိရတိ သိဇ္ဈတိ. အဝိသံဝါဒိတံ ဝတွာ တတ္ထ အစလဘာဝဝစနတော. သစ္စသန္ဓော ဟိ ဒါနာဒီသု ပဋိညာနုရူပံ နိစ္စလောဝ ပဝတ္တတိ. ဉာဏသစ္စံ ဝတွာ သမ္ဘာရေသု ပဝတ္တိနိဋ္ဌာပနဝစနတော. ယထာဘူတဉာဏဝါ ဟိ ဗောဓိသမ္ဘာရေသု အဓိတိဋ္ဌတိ၊ တေ စ နိဋ္ဌာပေတိ ပဋိပက္ခေဟိ အကမ္ပိယဘာဝတောတိ သစ္စဿ အနန္တရံ အဓိဋ္ဌာနံ ဝုတ္တံ. မေတ္တာယ ပရဟိတကရဏသမာဒါနာဓိဋ္ဌာနသိဒ္ဓိတော၊ အဓိဋ္ဌာနံ ဝတွာ ဟိတူပသံဟာရဝစနတော. ဗောဓိသမ္ဘာရေ ဟိ အဓိတိဋ္ဌမာနော မေတ္တာဝိဟာရီ ဟောတိ. အစလာဓိဋ္ဌာနဿ သမာဒါနာဝိကောပနတော၊ သမာဒါနသမ္ဘဝတော စ အဓိဋ္ဌာနဿ အနန္တရံ မေတ္တာ ဝုတ္တာ. ဥပေက္ခာယ မေတ္တာဝိသုဒ္ဓိတော၊ သတ္တေသု ဟိတူပသံဟာရံ ဝတွာ တဒပရာဓေသု ဥဒါသီနတာဝစနတော၊ မေတ္တာဘာဝနံ ဝတွာ တန္နိဿန္ဒဘာဝနာဝစနတော၊ ‘‘ဟိတကာမသတ္တေပိ ဥပေက္ခကော’’တိ အစ္ဆရိယဂုဏဘာဝဝစနတော စ မေတ္တာယ အနန္တရံ ဥပေက္ခာ ဝုတ္တာတိ ဧဝမေတာသံ ကမော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ကာနိ လက္ခဏရသပစ္စုပဋ္ဌာနပဒဋ္ဌာနာနီတိ? ဧတ္ထ အဝိသေသေန တာဝ သဗ္ဗာပိ ပါရမိယော ပရာနုဂ္ဂဟလက္ခဏာ၊ ပရေသံ ဥပကာရကရဏရသာ၊ အဝိကမ္ပနရသာ ဝါ၊ ဟိတေသိတာပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ဗုဒ္ဓတ္တပစ္စုပဋ္ဌာနာ ဝါ၊ မဟာကရုဏာပဒဋ္ဌာနာ၊ ကရုဏူပါယကောသလ္လပဒဋ္ဌာနာ ဝါ.

ဝိသေသေန ပန ယသ္မာ ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတာ အတ္တုပကရဏပရိစ္စာဂစေတနာ ဒါနပါရမိတာ. ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတံ ကာယဝစီသုစရိတံ အတ္ထတော အကတ္တဗ္ဗဝိရတိ၊ ကတ္တဗ္ဗကရဏစေတနာဒယော စ သီလပါရမိတာ. ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတော အာဒီနဝဒဿနပုဗ္ဗင်္ဂမော ကာမဘဝေဟိ နိက္ခမနစိတ္တုပ္ပါဒေါ နေက္ခမ္မပါရမိတာ. ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတော ဓမ္မာနံ သာမညဝိသေသလက္ခဏာဝဗောဓော ပညာပါရမိတာ. ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတော ကာယစိတ္တေဟိ ပရဟိတာရမ္ဘော ဝီရိယပါရမိတာ. ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတံ သတ္တသင်္ခါရာပရာဓသဟနံ အဒေါသပ္ပဓာနော တဒါကာရပ္ပဝတ္တော စိတ္တုပ္ပါဒေါ ခန္တိပါရမိတာ. ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတံ ဝိရတိစေတနာဒိဘေဒံ အဝိသံဝါဒနံ သစ္စပါရမိတာ. ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတံ အစလသမာဒါနာဓိဋ္ဌာနံ တဒါကာရပ္ပဝတ္တော စိတ္တုပ္ပါဒေါ အဓိဋ္ဌာနပါရမိတာ. ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတော လောကဿ ဟိတူပသံဟာရော အတ္ထတော အဗျာပါဒေါ မေတ္တာပါရမိတာ. ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတာ အနုနယပဋိဃဝိဒ္ဓံသိနီ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု သတ္တသင်္ခါရေသု သမပ္ပဝတ္တိ ဥပေက္ခာပါရမိတာ.

တသ္မာ ပရိစ္စာဂလက္ခဏံ ဒါနံ၊ ဒေယျဓမ္မေ လောဘဝိဒ္ဓံသနရသံ၊ အနာသတ္တိပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ ဘဝဝိဘဝသမ္ပတ္တိပစ္စုပဋ္ဌာနံ ဝါ၊ ပရိစ္စဇိတဗ္ဗဝတ္ထုပဒဋ္ဌာနံ. သီလနလက္ခဏံ သီလံ၊ သမာဓာနလက္ခဏံ၊ ပတိဋ္ဌာနလက္ခဏဉ္စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဒုဿီလျဝိဒ္ဓံသနရသံ၊ အနဝဇ္ဇရသံ ဝါ၊ သောစေယျပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ ဟိရောတ္တပ္ပပဒဋ္ဌာနံ. ကာမတော ဘဝတော စ နိက္ခမနလက္ခဏံ နေက္ခမ္မံ၊ တဒါဒီနဝဝိဘာဝနရသံ၊ တတော ဧဝ ဝိမုခဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ သံဝေဂပဒဋ္ဌာနံ. ယထာသဘာဝပဋိဝေဓလက္ခဏာ ပညာ၊ အက္ခလိတပဋိဝေဓလက္ခဏာ ဝါ ကုသလိဿာသခိတ္တဥသုပဋိဝေဓော ဝိယ၊ ဝိသယောဘာသနရသာ ပဒီပေါ ဝိယ၊ အသမ္မောဟပစ္စုပဋ္ဌာနာ အရညဂတသုဒေသကော ဝိယ၊ သမာဓိပဒဋ္ဌာနာ၊ စတုသစ္စပဒဋ္ဌာနာ ဝါ. ဥဿာဟလက္ခဏံ ဝီရိယံ၊ ဥပတ္ထမ္ဘနရသံ၊ အသံသီဒနပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ ဝီရိယာရမ္ဘဝတ္ထု (အ. နိ. ၈.၈၀) ပဒဋ္ဌာနံ၊ သံဝေဂပဒဋ္ဌာနံ ဝါ. ခမနလက္ခဏာ ခန္တိ၊ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌသဟနရသာ၊ အဓိဝါသနပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ အဝိရောဓပစ္စုပဋ္ဌာနာ ဝါ၊ ယထာဘူတဒဿနပဒဋ္ဌာနာ. အဝိသံဝါဒနလက္ခဏံ သစ္စံ၊ ယာထာဝဝိဘာဝနရသံ [ယထာသဘာဝဝိဘာဝနရသံ (စရိယာ. အဋ္ဌ. ပကိဏ္ဏကကထာယ)]၊ သာဓုတာပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ သောရစ္စပဒဋ္ဌာနံ. ဗောဓိသမ္ဘာရေသု အဓိဋ္ဌာနလက္ခဏံ အဓိဋ္ဌာနံ၊ တေသံ ပဋိပက္ခာဘိဘဝနရသံ၊ တတ္ထ အစလတာပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ ဗောဓိသမ္ဘာရပဒဋ္ဌာနံ. ဟိတာကာရပ္ပဝတ္တိလက္ခဏာ မေတ္တာ၊ ဟိတူပသံဟာရရသာ၊ အာဃာတဝိနယနရသာ ဝါ၊ သောမ္မဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ သတ္တာနံ မနာပဘာဝဒဿနပဒဋ္ဌာနာ. မဇ္ဈတ္တာကာရပ္ပဝတ္တိလက္ခဏာ ဥပေက္ခာ၊ သမဘာဝဒဿနရသာ၊ ပဋိဃာနုနယဝူပသမပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ကမ္မဿကတာပစ္စဝေက္ခဏပဒဋ္ဌာနာ. ဧတ္ထ စ ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတတာ ဒါနာဒီနံ ပရိစ္စာဂါဒိလက္ခဏဿ ဝိသေသနဘာဝေန ဝတ္တဗ္ဗာ၊ ယတော တာနိ ပါရမီသင်္ချံ လဘန္တီတိ.

ကော ပစ္စယောတိ အဘိနီဟာရော ပစ္စယော. ယော ဟိ အယံ ‘‘မနုဿတ္တံ လိင်္ဂသမ္ပတ္တီ’’တိအာဒိ (ဗု. ဝံ. ၂.၅၉) အဋ္ဌဓမ္မသမောဓာနသမ္ပာဒိတော ‘‘တိဏ္ဏော တာရေယျံ၊ မုတ္တော မောစေယျံ၊ ဗုဒ္ဓေါ ဗောဓေယျံ၊ သုဒ္ဓေါ သောဓေယျံ၊ ဒန္တော ဒမေယျံ၊ သန္တော သမေယျံ၊ အဿတ္ထော အဿာသေယျံ၊ ပရိနိဗ္ဗုတော ပရိနိဗ္ဗာပေယျ’’န္တိအာဒိနာ (စရိယာ. အဋ္ဌ. ပကိဏ္ဏကကထာယ) ပဝတ္တော အဘိနီဟာရော၊ သော အဝိသေသေန သဗ္ဗပါရမီနံ ပစ္စယော. တပ္ပဝတ္တိယာ ဟိ ဥဒ္ဓံ ပါရမီနံ ပဝိစယုပဋ္ဌာနသမာဒါနာဓိဋ္ဌာနနိပ္ဖတ္တိယော မဟာပုရိသာနံ သမ္ဘဝန္တိ.

ယထာ စ အဘိနီဟာရော၊ ဧဝံ မဟာကရုဏာ၊ ဥပါယကောသလ္လဉ္စ. တတ္ထ ဥပါယကောသလ္လံ နာမ ဒါနာဒီနံ ဗောဓိသမ္ဘာရဘာဝဿ နိမိတ္တဘူတာ ပညာ၊ ယာဟိ ကရုဏူပါယကောသလ္လတာဟိ မဟာပုရိသာနံ အတ္တသုခနိရပေက္ခတာ၊ နိရန္တရံ ပရဟိတကရဏပသုတတာ၊ သုဒုက္ကရေဟိပိ မဟာဗောဓိသတ္တစရိတေဟိ ဝိသာဒါဘာဝေါ၊ ပသာဒသမ္ဗုဒ္ဓိဒဿနသဝနာနုဿရဏာဝတ္ထာသုပိ သတ္တာနံ ဟိတသုခပဋိလာဘဟေတုဘာဝေါ စ သမ္ပဇ္ဇတိ. တထာ ဟိ ပညာယ ဗုဒ္ဓဘာဝသိဒ္ဓိ၊ ကရုဏာယ ဗုဒ္ဓကမ္မသိဒ္ဓိ. ပညာယ သယံ တရတိ၊ ကရုဏာယ ပရေ တာရေတိ. ပညာယ ပရဒုက္ခံ ပရိဇာနာတိ၊ ကရုဏာယ ပရဒုက္ခပဋိကာရံ အာရဘတိ. ပညာယ စ ဒုက္ခေ နိဗ္ဗိန္ဒတိ၊ ကရုဏာယ ဒုက္ခံ သမ္ပဋိစ္ဆတိ. တထာ ပညာယ ပရိနိဗ္ဗာနာဘိမုခေါ ဟောတိ၊ ကရုဏာယ တံ န ပါပုဏာတိ. တထာ ကရုဏာယ သံသာရာဘိမုခေါ ဟောတိ၊ ပညာယ တတြ နာဘိရမတိ. ပညာယ စ သဗ္ဗတ္ထ ဝိရဇ္ဇတိ၊ ကရုဏာနုဂတတ္တာ န စ န သဗ္ဗေသံ အနုဂ္ဂဟာယ ပဝတ္တော၊ ကရုဏာယ သဗ္ဗေပိ အနုကမ္ပတိ၊ ပညာနုဂတတ္တာ န စ န သဗ္ဗတ္ထ ဝိရတ္တစိတ္တော. ပညာယ စ အဟံကာရမမံကာရာဘာဝေါ၊ ကရုဏာယ အာလသိယဒီနတာဘာဝေါ. တထာ ပညာကရုဏာဟိ ယထာက္ကမံ အတ္တပရနာထတာ၊ ဓီရဝီရဘာဝေါ၊ အနတ္တန္တပအပရန္တပတာ၊ အတ္တဟိတပရဟိတနိပ္ဖတ္တိ၊ နိဗ္ဘယာဘိံသနကဘာဝေါ၊ ဓမ္မာဓိပတိလောကာဓိပတိတာ၊ ကတညုပုဗ္ဗကာရိဘာဝေါ၊ မောဟတဏှာဝိဂမော၊ ဝိဇ္ဇာစရဏသိဒ္ဓိ၊ ဗလဝေသာရဇ္ဇနိပ္ဖတ္တီတိ သဗ္ဗဿာပိ ပါရမိတာဖလဿ ဝိသေသေန ဥပါယဘာဝတော ပညာကရုဏာ ပါရမီနံ ပစ္စယော. ဣဒဉ္စ ဒွယံ ပါရမီနံ ဝိယ ပဏိဓာနဿာပိ ပစ္စယော.

တထာ ဥဿာဟဥမ္မင်္ဂအဝတ္ထာနဟိတစရိယာ စ ပါရမီနံ ပစ္စယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ယာ ဗုဒ္ဓဘာဝဿ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနတာယ ‘‘ဗုဒ္ဓဘူမိယော’’တိ ပဝုစ္စန္တိ. ယထာဟ –

‘‘ကတိ ပန ဘန္တေ ဗုဒ္ဓဘူမိယော? စတဿော ခေါ သာရိပုတ္တ ဗုဒ္ဓဘူမိယော. ကတမာ စတဿော? ဥဿာဟော စ ဟောတိ ဝီရိယံ၊ ဥမင်္ဂေါ စ ဟောတိ ပညာဘာဝနာ၊ အဝတ္ထာနဉ္စ ဟောတိ အဓိဋ္ဌာနံ၊ မေတ္တာဘာဝနာ စ ဟောတိ ဟိတစရိယာ. ဣမာ ခေါ သာရိပုတ္တ စတဿော ဗုဒ္ဓဘူမိယော’’တိ (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တဝဏ္ဏနာယမ္ပိ).

တထာ နေက္ခမ္မပဝိဝေကအလောဘာဒေါသာမောဟနိဿရဏပ္ပဘေဒါ ဆ အဇ္ဈာသယာ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘နေက္ခမ္မဇ္ဈာသယာ စ ဗောဓိသတ္တာ ကာမေ ဒေါသဒဿာဝိနော၊ ပဝိဝေက။ပေ။ သင်္ဂဏိကာယ၊ အလောဘ။ပေ။ လောဘေ၊ အဒေါသ။ပေ။ ဒေါသေ၊ အမောဟ။ပေ။ မောဟေ၊ နိဿရဏဇ္ဈာသယာ စ ဗောဓိသတ္တာ သဗ္ဗဘဝေသု ဒေါသဒဿာဝိနော’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ. အဋ္ဌ. ၁.၄၉ ဝါကျခန္ဓေပိ).

တသ္မာ ဧတေ ဗောဓိသတ္တာနံ ဆ အဇ္ဈာသယာ ဒါနာဒီနံ ပစ္စယာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. န ဟိ လောဘာဒီသု အာဒီနဝဒဿနေန၊ အလောဘာဒိအဓိကဘာဝေန စ ဝိနာ ဒါနာဒိပါရမိယော သမ္ဘဝန္တိ. အလောဘာဒီနဉှိ အဓိကဘာဝေန ပရိစ္စာဂါဒိနိန္နစိတ္တတာ အလောဘဇ္ဈာသယာဒိတာတိ. ယထာ စေတေ၊ ဧဝံ ဒါနဇ္ဈာသယတာဒယောပိ. ယထာဟ –

‘‘ကတိ ပန ဘန္တေ ဗောဓာယ စရန္တာနံ ဗောဓိသတ္တာနံ အဇ္ဈာသယာ? ဒသ ခေါ သာရိပုတ္တ ဗောဓာယ စရန္တာနံ ဗောဓိသတ္တာနံ အဇ္ဈာသယာ. ကတမေ ဒသ? ဒါနဇ္ဈာသယာ သာရိပုတ္တ ဗောဓိသတ္တာ မစ္ဆေရေ ဒေါသဒဿာဝိနော၊ သီလ။ပေ။ ဥပေက္ခဇ္ဈာသယာ သာရိပုတ္တ ဗောဓိသတ္တာ သုခဒုက္ခေသု ဒေါသဒဿာဝိနော’’တိ.

ဧတေသု ဟိ မစ္ဆေရအသံဝရကာမဝိစိကိစ္ဆာကောသဇ္ဇအက္ခန္တိဝိသံဝါဒအနဓိဋ္ဌာနဗျာပါဒ- သုခဒုက္ခသင်္ခါတေသု အာဒီနဝဒဿနပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဒါနာဒိနိန္နစိတ္တတာသင်္ခါတာ ဒါနဇ္ဈာသယတာဒယော ဒါနာဒိပါရမီနံ နိဗ္ဗတ္တိယာ ကာရဏန္တိ. တထာ အပရိစ္စာဂပရိစ္စာဂါဒီသု ယထာက္ကမံ အာဒီနဝါနိသံသပစ္စဝေက္ခဏာ ဒါနာဒိပါရမီနံ ပစ္စယော.

တတ္ထာယံ ပစ္စဝေက္ခဏာဝိဓိ – ခေတ္တဝတ္ထုဟိရညသုဝဏ္ဏဂေါမဟိံသဒါသိဒါသပုတ္တဒါရာဒိပရိဂ္ဂဟဗျာသတ္တစိတ္တာနံ သတ္တာနံ ခေတ္တာဒီနံ ဝတ္ထုကာမဘာဝေန ဗဟုပတ္ထနီယဘာဝတော၊ ရာဇစောရာဒိသာဓာရဏဘာဝတော၊ ဝိဝါဒါဓိဋ္ဌာနတော၊ သပတ္တကရဏတော၊ နိဿာရတော၊ ပဋိလာဘပရိပါလနေသု ပရဝိဟေဌနဟေတုတော၊ ဝိနာသနိမိတ္တဉ္စ သောကာဒိအနေကဝိဟိတဗျသနာဝဟတော၊ တဒါသတ္တိနိဒါနဉ္စ မစ္ဆေရမလပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တာနံ အပါယူပပတ္တိသမ္ဘဝတောတိ ဧဝံ ဝိဝိဓဝိပုလာနတ္ထာဝဟာ ဧတေ အတ္ထာ နာမ၊ တေသံ ပရိစ္စာဂေါယေဝေကော သောတ္ထိဘာဝေါတိ ပရိစ္စာဂေ အပ္ပမာဒေါ ကရဏီယော.

အပိစ ‘‘ယာစကော ယာစမာနော အတ္တနော ဂုယှဿ အာစိက္ခနတော မယှံ ဝိဿာသိကော’’တိ စ ‘‘ပဟာယ ဂမနီယံ အတ္တနော သန္တကံ ဂဟေတွာ ပရလောကံ ယာဟီတိ မယှံ ဥပဒေသကော’’တိ စ ‘‘အာဒိတ္တေ ဝိယ အဂါရေ မရဏဂ္ဂိနာ အာဒိတ္တေ လောကေ တတော မယှံ သန္တကဿ အပဝါဟကသဟာယော’’တိ စ ‘‘အပဝါဟိတဿ စဿ နိဇ္ဈာယနိက္ခေပဋ္ဌာနဘူတော’’တိ စ ‘‘ဒါနသင်္ခါတေ ကလျာဏကမ္မသ္မိံ သဟာယဘာဝတော၊ သဗ္ဗသမ္ပတ္တီနံ အဂ္ဂဘူတာယ ပရမဒုလ္လဘာယ ဗုဒ္ဓဘူမိယာ သမ္ပတ္တိဟေတုဘာဝတော စ ပရမော ကလျာဏမိတ္တော’’တိ စ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ.

တထာ ‘‘ဥဠာရေ ကမ္မနိ အနေနာဟံ သမ္ဘာဝိတော၊ တသ္မာ သာ သမ္ဘာဝနာ အဝိတထာ ကာတဗ္ဗာ’’တိ စ ‘‘ဧကန္တဘေဒိတာယ ဇီဝိတဿ အယာစိတေနပိ မယာ ဒါတဗ္ဗံ၊ ပဂေဝ ယာစိတေနာ’’တိ စ ‘‘ဥဠာရဇ္ဈာသယေဟိ ဂဝေသိတွာပိ ဒါတဗ္ဗော၊ သယမေဝါဂတော မမ ပုညေနာ’’တိ စ ‘‘ယာစကဿ ဒါနာပဒေသေန မယှမေဝါယမနုဂ္ဂဟော’’တိ စ ‘‘အဟံ ဝိယ အယံ သဗ္ဗောပိ လောကော မယာ အနုဂ္ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ စ ‘‘အသတိ ယာစကေ ကထံ မယှံ ဒါနပါရမီ ပူရေယျာ’’တိ စ ‘‘ယာစကာနမေဝတ္ထာယ မယာ သဗ္ဗော ပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ စ ‘‘အယာစိတွာ မမ သန္တကံ ယာစကာ သယမေဝ ကဒါ ဂဏှေယျု’’န္တိ စ ‘‘ကထမဟံ ယာစကာနံ ပိယော စဿံ မနာပေါ’’တိ စ ‘‘ကထံ ဝါ တေ မယှံ ပိယာ စဿု မနာပါ’’တိ စ ‘‘ကထံ ဝါဟံ ဒဒမာနော၊ ဒတွာပိ စ အတ္တမနော အဿံ ပမုဒိတော ပီတိသောမနဿဇာတော’’တိ စ ‘‘ကထံ ဝါ မေ ယာစကာ ဘဝေယျုံ၊ ဥဠာရော စ ဒါနဇ္ဈာသယော’’တိ စ ‘‘ကထံ ဝါဟမယာစိတောယေဝ ယာစကာနံ ဟဒယမညာယ ဒဒေယျ’’န္တိ စ ‘‘သတိ ဓနေ ယာစကေ စ အပရိစ္စာဂေါ မဟတီ မယှံ ဝဉ္စနာ’’တိ စ ‘‘ကထံ ဝါဟံ အတ္တနော အင်္ဂါနိ ဇီဝိတံ ဝါပိ ယာစကာနံ ပရိစ္စဇေယျ’’န္တိ စ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ.

အပိစ ‘‘အတ္ထော နာမာယံ နိရပေက္ခံ ဒါယကံ အနုဂစ္ဆတိ ယထာ တံ နိရပေက္ခံ ခေပကံ ကိဋကော’’တိ အတ္ထေ နိရပေက္ခတာယ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗံ. ယာစမာနော ပန ယဒိ ပိယပုဂ္ဂလော ဟောတိ၊ ‘‘ပိယော မံ ယာစတီ’’တိ သောမနဿံ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗံ. အထ ဥဒါသီနပုဂ္ဂလော ဟောတိ၊ ‘‘အယံ မံ ယာစမာနော အဒ္ဓါ ဣမိနာ ပရိစ္စာဂေန မိတ္တော ဟောတီ’’တိ သောမနဿံ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗံ. ဒဒန္တောပိ ဟိ ယာစကာနံ ပိယော ဟောတီတိ. အထ ပန ဝေရီပုဂ္ဂလော ယာစတိ၊ ‘‘ပစ္စတ္ထိကော မံ ယာစတိ၊ အယံ မံ ယာစမာနော အဒ္ဓါ ဣမိနာ ပရိစ္စာဂေန ဝေရီပိ ပိယော မိတ္တော ဟောတီ’’တိ ဝိသေသတော သောမနဿံ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗံ. ဧဝံ ပိယပုဂ္ဂလေ ဝိယ မဇ္ဈတ္တဝေရီပုဂ္ဂလေသုပိ မေတ္တာပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကရုဏံ ဥပဋ္ဌပေတွာဝ ဒါတဗ္ဗံ.

သစေ ပနဿ စိရကာလပရိဘာဝိတတ္တာ လောဘဿ ဒေယျဓမ္မဝိသယာ လောဘဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ၊ တေန ဗောဓိသတ္တပဋိညေန ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခိတဗ္ဗံ ‘‘နနု တယာ သပ္ပုရိသ သမ္ဗောဓာယ အဘိနီဟာရံ ကရောန္တေန သဗ္ဗသတ္တာနံ ဥပကာရတ္ထာယ အယံ ကာယော နိဿဋ္ဌော၊ တပ္ပရိစ္စာဂမယဉ္စ ပုညံ၊ တတ္ထ နာမ တေ ဗာဟိရေပိ ဝတ္ထုသ္မိံ အတိသင်္ဂပ္ပဝတ္တိ ဟတ္ထိသိနာနသဒိသီ ဟောတိ၊ တသ္မာ တယာ န ကတ္ထစိ သင်္ဂေါ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗော. သေယျထာပိ နာမ မဟတော ဘေသဇ္ဇရုက္ခဿ တိဋ္ဌတော မူလံ မူလတ္ထိကာ ဟရန္တိ၊ ပပဋိကံ၊ တစံ၊ ခန္ဓံ၊ ဝိဋပံ၊ သာရံ၊ သာခံ၊ ပလာသံ၊ ပုပ္ဖံ၊ ဖလံ ဖလတ္ထိကာ ဟရန္တိ၊ န တဿ ရုက္ခဿ ‘မယှံ သန္တကံ ဧတေ ဟရန္တီ’’တိ ဝိတက္ကသမုဒါစာရော ဟောတိ၊ ဧဝမေဝ သဗ္ဗလောကဟိတာယ ဥဿုက္ကမာပဇ္ဇန္တေန မယာ မဟာဒုက္ခေ အကတညုကေ နိစ္စာသုစိမှိ ကာယေ ပရေသံ ဥပကာရာယ ဝိနိယုဇ္ဇမာနေ အဏုမတ္တောပိ မိစ္ဆာဝိတက္ကော န ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗော၊ ကော ဝါ ဧတ္ထ ဝိသေသော အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရေသု မဟာဘူတေသု ဧကန္တဘေဒနဝိကိရဏဝိဒ္ဓံသနဓမ္မေသု၊ ကေဝလံ ပန သမ္မောဟဝိဇမ္ဘိတမေတံ၊ ယဒိဒံ ‘ဧတံ မမ၊ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’တိ အဘိနိဝေသော. တသ္မာ ဗာဟိရေသု ဝိယ အဇ္ဈတ္တိကေသုပိ ကရစရဏနယနာဒီသု၊ မံသာဒီသု စ အနပေက္ခေန ဟုတွာ ‘တံတဒတ္ထိကာ ဟရန္တူ’တိ နိဿဋ္ဌစိတ္တေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ. ဧဝံ ပဋိသဉ္စိက္ခတော စဿ ဗောဓာယ ပဟိတတ္တဿ ကာယဇီဝိတေသု နိရပေက္ခဿ အပ္ပကသိရေနေဝ ကာယဝစီမနောကမ္မာနိ သုဝိသုဒ္ဓါနိ ဟောန္တိ. သော ဝိသုဒ္ဓကာယဝစီမနောကမ္မန္တော ဝိသုဒ္ဓါဇီဝေါ ဉာယပဋိပတ္တိယံ ဌိတော၊ အာယာပါယုပါယကောသလ္လသမန္နာဂမေန ဘိယျောသော မတ္တာယ ဒေယျဓမ္မပရိစ္စာဂေန၊ အဘယဒါနသဒ္ဓမ္မဒါနေဟိ စ သဗ္ဗသတ္တေ အနုဂ္ဂဏှိတုံ သမတ္ထော ဟောတီတိ. အယံ တာဝ ဒါနပါရမိယံ ပစ္စဝေက္ခဏာနယော.

သီလပါရမိယံ ပန ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ – ဣဒဉှိ သီလံ နာမ ဂင်္ဂေါဒကာဒီဟိ ဝိသောဓေတုံ အသက္ကုဏေယျဿ ဒေါသမလဿ ဝိက္ခာလနဇလံ၊ ဟရိစန္ဒနာဒီဟိ ဝိနေတုံ အသက္ကုဏေယျရာဂါဒိပရိဠာဟဝိနယနံ၊ ဟာရမကုဋကုဏ္ဍလာဒီဟိ ပစုရဇနာလင်္ကာရေဟိ အသာဓာရဏော သာဓူနံ အလင်္ကာရဝိသေသော၊ သဗ္ဗဒိသာဝါယနတော အကိတ္တိမော၊ သဗ္ဗကာလာနုရူပေါ စ သုရဘိဂန္ဓော၊ ခတ္တိယမဟာသာလာဒီဟိ ဒေဝတာဟိ စ ဝန္ဒနီယာဒိဘာဝါဝဟနတော ပရမော ဝသီကရဏမန္တော၊ စာတုမဟာရာဇိကာဒိ ဒေဝလောကာရောဟနသောပါနပန္တိ၊ ဈာနာဘိညာနံ အဓိဂမုပါယော၊ နိဗ္ဗာနမဟာနဂရဿ သမ္ပာပကမဂ္ဂေါ၊ သာဝကဗောဓိပစ္စေကဗောဓိသမ္မာသမ္ဗောဓီနံ ပတိဋ္ဌာနဘူမိ၊ ယံ ယံ ဝါ ပနိစ္ဆိတံ ပတ္ထိတံ၊ တဿ တဿ သမိဇ္ဈနူပါယဘာဝတော စိန္တာမဏိကပ္ပရုက္ခာဒိကေ စ အတိသေတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ ‘‘ဣဇ္ဈတိ ဘိက္ခဝေ သီလဝတော စေတောပဏိဓိ ဝိသုဒ္ဓတ္တာ’’တိ (အ. နိ. ၈.၃၅). အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ ‘‘အာကင်္ခေယျ စေ ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော စ အဿံ မနာပေါ စ ဂရု စ ဘာဝနီယော စာတိ၊ သီလေသွေဝဿ ပရိပူရကာရီ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၁.၆၁)၊ တထာ ‘‘အဝိပ္ပဋိသာရတ္ထာနိ ခေါ အာနန္ဒ ကုသလာနိ သီလာနီ’’တိ (အ. နိ. ၁၀.၁၊ ၁၁.၁)၊ ‘‘ပဉ္စိမေ ဂဟပတယော အာနိသံသာ သီလဝတော သီလသမ္ပဒါယာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၁၅၀၊ ဥဒါ. ၇၆၊ မဟာဝ. ၁၈၅) သုတ္တာနဉ္စ ဝသေန သီလဿ ဂုဏာ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာ၊ တထာ အဂ္ဂိက္ခန္ဓောပမသုတ္တာဒီနံ (အ. နိ. ၇.၇၂) ဝသေန သီလဝိရဟေ အာဒီနဝါ.

ပီတိသောမနဿနိမိတ္တတော၊ အတ္တာနုဝါဒပရာနုဝါဒဒဏ္ဍဒုဂ္ဂတိဘယာဘာဝတော၊ ဝိညူဟိ ပါသံသဘာဝတော၊ အဝိပ္ပဋိသာရဟေတုတော၊ သောတ္ထိဋ္ဌာနတော၊ အဘိဇနသာပတေယျာဓိပတေယျာယုရူပဋ္ဌာနဗန္ဓုမိတ္တသမ္ပတ္တီနံ အတိသယနတော စ သီလံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ. သီလဝတော ဟိ အတ္တနော သီလသမ္ပဒါဟေတု မဟန္တံ ပီတိသောမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ‘‘ကတံ ဝတ မယာ ကုသလံ၊ ကတံ ကလျာဏံ၊ ကတံ ဘီရုတ္တာဏ’’န္တိ. တထာ သီလဝတော အတ္တာ န ဥပဝဒတိ၊ န ပရေ ဝိညူ၊ ဒဏ္ဍဒုဂ္ဂတိဘယာနံ သမ္ဘဝေါယေဝ နတ္ထိ၊ ‘‘သီလဝါ ပုရိသပုဂ္ဂလော ကလျာဏဓမ္မော’’တိ ဝိညူနံ ပါသံသော ဟောတိ. တထာ သီလဝတော ယွာယံ ‘‘ကတံ ဝတ မယာ ပါပံ၊ ကတံ လုဒ္ဒံ၊ ကတံ ကိဗ္ဗိသ’’န္တိ ဒုဿီလဿ ဝိပ္ပဋိသာရော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ သော န ဟောတိ. သီလဉ္စ နာမေတံ အပ္ပမာဒါဓိဋ္ဌာနတော၊ ဘောဂဗျသနာဒိပရိဟာရမုခေန မဟတော အတ္ထဿ သာဓနတော၊ မင်္ဂလဘာဝတော စ ပရမံ သောတ္ထိဋ္ဌာနံ၊ နိဟီနဇစ္စောပိ သီလဝါ ခတ္တိယမဟာသာလာဒီနံ ပူဇနီယော ဟောတီတိ ကုလသမ္ပတ္တိံ အတိသေတိ သီလသမ္ပဒါ၊ ‘‘တံ ကိံ မညသိ မဟာရာဇ၊ ဣဓ တေ အဿ ပုရိသော ဒါသော ကမ္မကရော’’တိအာဒိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၈၃) ဝစနဉ္စေတ္ထ သာဓကံ. စောရာဒီဟိ အသာဓာရဏတော၊ ပရလောကာနုဂမနတော၊ မဟပ္ဖလဘာဝတော၊ သမထာဒိဂုဏာဓိဋ္ဌာနတော စ ဗာဟိရဓနံ အတိသေတိ သီလံ၊ ပရမဿ စိတ္တိဿရိယဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော ခတ္တိယာဒီနံ ဣဿရိယံ အတိသေတိ သီလံ. သီလနိမိတ္တဉှိ တံတံသတ္တနိကာယေသု သတ္တာနံ ဣဿရိယံ ဝဿသတဒီဃပ္ပမာဏတော ဇီဝိတတော ဧကာဟမ္ပိ သီလဝတော ဇီဝိတဿ ဝိသိဋ္ဌတာဝစနတော၊ သတိ စ ဇီဝိတေ သိက္ခာနိက္ခေပဿ မရဏတာဝစနတော သီလံ ဇီဝိတတော ဝိသိဋ္ဌတရံ. ဝေရီနမ္ပိ မနုညဘာဝါဝဟနတော၊ ဇရာရောဂဝိပတ္တီဟိ အနဘိဘဝနီယတော စ ရူပသမ္ပတ္တိံ အတိသေတိ သီလံ. ပါသာဒဟမ္မိယာဒိဋ္ဌာနဝိသေသေ၊ ရာဇယုဝရာဇသေနာပတိအာဒိဋ္ဌာနဝိသေသေ စ အတိသေတိ သီလံ သုခဝိသေသာဓိဋ္ဌာနဘာဝတော. သဘာဝသိနိဒ္ဓေ သန္တိကာဝစရေပိ ဗန္ဓုဇနေ မိတ္တဇနေ စ အတိသေတိ ဧကန္တဟိတသမ္ပာဒနတော၊ ပရလောကာနုဂမနတော စ. ‘‘န တံ မာတာ ပိတာ ကယိရာ’’တိအာဒိ (ဓ. ပ. ၄၃) ဝစနဉ္စေတ္ထ သာဓကံ. တထာ ဟတ္ထိအဿရထာဒိဘေဒေဟိ၊ မန္တာဂဒသောတ္ထာနပ္ပယောဂေဟိ စ ဒုရာရက္ခံ အတ္တာနံ အာရက္ခဘာဝေန သီလမေဝ ဝိသိဋ္ဌတရံ အတ္တာဓီနတော၊ အပရာဓီနတော၊ မဟာဝိသယတော စ. တေနေဝါဟ ‘‘ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မစာရိ’’န္တိအာဒိ (ဇာ. ၁.၉.၁၀၂). ဧဝမနေကဂုဏသမန္နာဂတံ သီလန္တိ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ အပရိပုဏ္ဏာ စေဝ သီလသမ္ပဒါ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ အပရိသုဒ္ဓါ စ ပါရိသုဒ္ဓိံ.

သစေ ပနဿ ဒီဃရတ္တံ ပရိစယေန သီလပဋိပက္ခာ ဓမ္မာ ဒေါသာဒယော အန္တရန္တရာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ၊ တေန ဗောဓိသတ္တပဋိညေန ဧဝံ ပဋိသဉ္စိက္ခိတဗ္ဗံ ‘‘နနု တယာ သမ္ဗောဓာယ ပဏိဓာနံ ကတံ၊ သီလဝိကလေန စ န သက္ကာ လောကိယာပိ သမ္ပတ္တိယော ပါပုဏိတုံ၊ ပဂေဝ လောကုတ္တရာ၊ သဗ္ဗသမ္ပတ္တီနံ ပန အဂ္ဂဘူတာယ သမ္မာသမ္ဗောဓိယာ အဓိဋ္ဌာနဘူတေန သီလေန ပရမုက္ကံသဂတေန ဘဝိတဗ္ဗံ. တသ္မာ ‘ကိကီဝ အဏ္ဍ’န္တိအာဒိနာ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၉၊ ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၇) ဝုတ္တနယေန သမ္မာ သီလံ ပရိရက္ခန္တေန သုဋ္ဌု တယာ ပေသလေန ဘဝိတဗ္ဗံ. အပိ စ တယာ ဓမ္မဒေသနာယ ယာနတ္တယေ သတ္တာနံ အဝတာရဏပရိပါစနာနိ ကာတဗ္ဗာနိ၊ သီလဝိကလဿ စ ဝစနံ န ပစ္စေတဗ္ဗံ ဟောတိ အသပ္ပါယာဟာရဝိစာရဿ ဝိယ ဝေဇ္ဇဿ တိကိစ္ဆနံ၊ တသ္မာ ကထာဟံ သဒ္ဓေယျော ဟုတွာ သတ္တာနံ အဝတာရဏပရိပါစနာနိ ကရေယျ’’န္တိ သဘာဝပရိသုဒ္ဓသီလေန ဘဝိတဗ္ဗံ. ကိဉ္စ ‘‘ဈာနာဒိဂုဏဝိသေသယောဂေန မေ သတ္တာနံ ဥပကာရကရဏသမတ္ထတာ၊ ပညာပါရမီအာဒိပရိပူရဏဉ္စ၊ ဈာနာဒယော စ ဂုဏာ သီလပါရိသုဒ္ဓိံ ဝိနာ န သမ္ဘဝန္တီ’’တိ သမ္မဒေဝ သီလံ ပရိသောဓေတဗ္ဗံ.

တထာ ‘‘သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသော ရဇောပထော’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၁၉၁၊ မ. နိ. ၁.၂၉၁၊ သံ. နိ. ၂.၁၅၄၊ မ. နိ. ၂.၁၀) ဃရာဝါသေ ‘‘အဋ္ဌိကင်္ကလူပမာ ကာမာ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၂၃၄၊ ပါစိ. ၄၁၇၊ မဟာနိ. ၃၊ ၆၊)၊ ‘‘မာတာပိ ပုတ္တေန ဝိဝဒတီ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၁၆၈၊ ၁၇၈) စ ကာမေသု ‘‘သေယျထာပိ ပုရိသော ဣဏံ အာဒါယ ကမ္မန္တေ ပယောဇေယျာ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၂၁၈) ကာမစ္ဆန္ဒာဒီသု အာဒီနဝဒဿနပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန ‘‘အဗ္ဘောကာသော ပဗ္ဗဇ္ဇာ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၁.၉၁၊ သံ. နိ. ၁.၁၅၄) ပဗ္ဗဇ္ဇာဒီသု အာနိသံသပဋိသင်္ခါဝသေန နေက္ခမ္မပါရမိယံ ပစ္စဝေက္ခဏာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော၊ ဝိတ္ထာရော ပန ဒုက္ခက္ခန္ဓ (မ. နိ. ၁.၁၆၃) ဝီမံသသုတ္တာဒိ (မ. နိ. ၁.၄၈၇) ဝသေန ဒုက္ခက္ခန္ဓအာသိဝိသောပမသုတ္တာဒိဝသေန (စရိယာ. အဋ္ဌ. ပကိဏ္ဏကကထာယံ) ဝေဒိတဗ္ဗော.

တထာ ‘‘ပညာယ ဝိနာ ဒါနာဒယော ဓမ္မာ န ဝိသုဇ္ဈန္တိ၊ ယထာသကံ ဗျာပါရသမတ္ထာ စ န ဟောန္တီ’’တိ ပညာဂုဏာ မနသိ ကာတဗ္ဗာ. ယထေဝ ဟိ ဇီဝိတေန ဝိနာ သရီရယန္တံ န သောဘတိ၊ န စ အတ္တနော ကိရိယာသု ပဋိပတ္တိသမတ္ထံ ဟောတိ၊ ယထာ စ စက္ခာဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ ဝိညာဏေန ဝိနာ ယထာသကံ ဝိသယေသု ကိစ္စံ ကာတုံ နပ္ပဟောန္တိ၊ ဧဝံ သဒ္ဓါဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ ပညာယ ဝိနာ သကိစ္စပဋိပတ္တိယံ အသမတ္ထာနီတိ ပရိစ္စာဂါဒိပဋိပတ္တိယံ ပညာ ပဓာနကာရဏံ. ဥမ္မီလိတပညာစက္ခုကာ ဟိ မဟာသတ္တာ အတ္တနော အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနိပိ ဒတွာ အနတ္တုက္ကံသကာ၊ အပရဝမ္ဘကာ စ ဟောန္တိ၊ ဘေသဇ္ဇရုက္ခာ ဝိယ ဝိကပ္ပရဟိတာ ကာလတ္တယေပိ သောမနဿဇာတာ. ပညာဝသေန ဥပါယကောသလ္လယောဂတော ပရိစ္စာဂေါ ပရဟိတပ္ပဝတ္တိယာ ဒါနပါရမိဘာဝံ ဥပေတိ. အတ္တတ္ထဉှိ ဒါနံ ဝုဍ္ဎိသဒိသံ ဟောတိ.

တထာ ပညာယ အဘာဝေန တဏှာဒိသံကိလေသာဝိယောဂတော သီလဿ ဝိသုဒ္ဓိယေဝ န သမ္ဘဝတိ၊ ကုတော သဗ္ဗညုဂုဏာဓိဋ္ဌာနဘာဝေါ. ပညဝါ ဧဝ စ ဃရာဝါသေ ကာမဂုဏေသု သံသာရေ စ အာဒီနဝံ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဈာနသမာပတ္တိယံ နိဗ္ဗာနေ စ အာနိသံသံ သုဋ္ဌု သလ္လက္ခေန္တော ပဗ္ဗဇိတွာ ဈာနသမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ နိဗ္ဗာနနိန္နော၊ ပရေ စ တတ္ထ ပတိဋ္ဌပေတီတိ.

ဝီရိယဉ္စ ပညာရဟိတံ ယဒိစ္ဆိတမတ္ထံ န သာဓေတိ ဒုရာရမ္ဘဘာဝတော. ဝရမေဝ ဟိ အနာရမ္ဘော ဒုရာရမ္ဘတော၊ ပညာသဟိတေန ပန ဝီရိယေန န ကိဉ္စိ ဒုရဓိဂမံ ဥပါယပဋိပတ္တိတော. တထာ ပညဝါ ဧဝ ပရာပကာရာဒိအဓိဝါသကဇာတိယော ဟောတိ၊ န ဒုပ္ပညော. ပညာဝိရဟိတဿ စ ပရေဟိ ဥပနီတာ အပကာရာ ခန္တိယာ ပဋိပက္ခမေဝ အနုဗြူဟေန္တိ၊ ပညဝတော ပန တေ ခန္တိသမ္ပတ္တိယာ ပရိဗြူဟနဝသေန အဿာ ထိရဘာဝါယ သံဝတ္တန္တိ. ပညဝါ ဧဝ တီဏိ သစ္စာနိ တေသံ ကာရဏာနိ ပဋိပက္ခေ စ ယထာဘူတံ ဇာနိတွာ ပရေသံ အဝိသံဝါဒကော ဟောတိ. တထာ ပညာဗလေန အတ္တာနံ ဥပတ္ထမ္ဘေတွာ ဓိတိသမ္ပဒါယ သဗ္ဗပါရမီသု အစလသမာဒါနာဓိဋ္ဌာနော ဟောတိ၊ ပညဝါ ဧဝ စ ပိယမဇ္ဈတ္တဝေရီဝိဘာဂံ အကတွာ သဗ္ဗတ္ထ ဟိတူပသံဟာရကုသလော ဟောတိ. တထာ ပညာဝသေန လာဘာဒိလောကဓမ္မသန္နိပါတေ နိဗ္ဗိကာရတာယ မဇ္ဈတ္တော ဟောတိ. ဧဝံ သဗ္ဗာသံ ပါရမီနံ ပညာဝ ပါရိသုဒ္ဓိဟေတူတိ ပညာဂုဏာ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာ.

အပိစ ပညာယ ဝိနာ န ဒဿနသမ္ပတ္တိ၊ အန္တရေန စ ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒံ န သီလသမ္ပဒါ၊ သီလဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါရဟိတဿ န သမာဓိသမ္ပဒါ၊ အသမာဟိတေန စ န သက္ကာ အတ္တဟိတမတ္တမ္ပိ သာဓေတုံ၊ ပဂေဝ ဥက္ကံသဂတံ ပရဟိတန္တိ ပရဟိတာယ ပဋိပန္နေန ‘‘နနု တယာ သက္ကစ္စံ ပညာပါရိသုဒ္ဓိယံ အာယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ ဗောဓိသတ္တေန အတ္တာ ဩဝဒိတဗ္ဗော. ပညာနုဘာဝေန ဟိ မဟာသတ္တော စတုရဓိဋ္ဌာနာဓိဋ္ဌိတော စတူဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ (ဒီ. နိ. ၃.၂၁၀၊ ၃၁၃၊ အ. နိ. ၁၀.၃၂) လောကံ အနုဂ္ဂဏှန္တော သတ္တေ နိယျာနိကမဂ္ဂေ အဝတာရေတိ၊ ဣန္ဒြိယာနိ စ နေသံ ပရိပါစေတိ. တထာ ပညာဗလေန ခန္ဓာယတနာဒီသု ပဝိစယဗဟုလော ပဝတ္တိနိဝတ္တိယော ယာထာဝတော ပရိဇာနန္တော ဒါနာဒယော ဂုဏေ ဝိသေသနိဗ္ဗေဓဘာဂိယဘာဝံ နယန္တော ဗောဓိသတ္တသိက္ခာယ ပရိပူရကာရီ ဟောတီတိ ဧဝမာဒိနာ အနေကာကာရဝေါကာရေ ပညာဂုဏေ ဝဝတ္ထပေတွာ ပညာပါရမီ အနုဗြူဟေတဗ္ဗာ.

တထာ ဒိဿမာနပါရာနိပိ လောကိယာနိ ကမ္မာနိ နိဟီနဝီရိယေန ပါပုဏိတုံ အသက္ကုဏေယျာနိ၊ အဂဏိတခေဒေန ပန အာရဒ္ဓဝီရိယေန ဒုရဓိဂမံ နာမ နတ္ထိ. နိဟီနဝီရိယော ဟိ ‘‘သံသာရမဟောဃတော သဗ္ဗသတ္တေ သန္တာရေဿာမီ’’တိ အာရဘိတုမေဝ န သက္ကုဏောတိ. မဇ္ဈိမော အာရဘိတွာ အန္တရာဝေါသာနမာပဇ္ဇတိ. ဥက္ကဋ္ဌဝီရိယော ပန အတ္တသုခနိရပေက္ခော အာရမ္ဘပါရံ အဓိဂစ္ဆတီတိ ဝီရိယသမ္ပတ္တိ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာ. အပိစ ‘‘ယဿ အတ္တနောယေဝ သံသာရပင်္ကတော သမုဒ္ဓရဏတ္ထမာရမ္ဘော၊ တဿာပိ ဝီရိယဿ သိထိလဘာဝေန မနောရထာနံ မတ္ထကပ္ပတ္တိ န သက္ကာ သမ္ဘာဝေတုံ၊ ပဂေဝ သဒေဝကဿ လောကဿ သမုဒ္ဓရဏတ္ထံ ကတာဘိနီဟာရေနာ’’တိ စ ‘‘ရာဂါဒီနံ ဒေါသဂဏာနံ မတ္တမဟာဂဇာနံ ဝိယ ဒုန္နိဝါရယဘာဝတော၊ တန္နိဒါနာနဉ္စ ကမ္မသမာဒါနာနံ ဥက္ခိတ္တာသိကဝဓကသဒိသဘာဝတော၊ တန္နိမိတ္တာနဉ္စ ဒုဂ္ဂတီနံ သဗ္ဗဒါ ဝိဝဋမုခဘာဝတော၊ တတ္ထ နိယောဇကာနဉ္စ ပါပမိတ္တာနံ သဒါ သန္နိဟိတဘာဝတော၊ တဒေါဝါဒကာရိတာယ စ ဗာလဿ ပုထုဇ္ဇနဘာဝဿ သတိ သမ္ဘဝေ ယုတ္တံ သယမေဝ သံသာရဒုက္ခတော နိဿရိတု’’န္တိ စ ‘‘မိစ္ဆာဝိတက္ကာ ဝီရိယာနုဘာဝေန ဒူရီ ဘဝန္တီ’’တိ စ ‘‘ယဒိ ပန သမ္ဗောဓိ အတ္တာဓီနေန ဝီရိယေန သက္ကာ သမဓိဂန္တုံ၊ ကိမေတ္ထ ဒုက္ကရ’’န္တိ စ ဧဝမာဒိနာ နယေန ဝီရိယဿ ဂုဏာပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာ.

တထာ ‘‘ခန္တိ နာမာယံ နိရဝသေသဂုဏပဋိပက္ခဿ ကောဓဿ ဝိဓမနတော ဂုဏသမ္ပာဒနေ သာဓူနမပ္ပဋိဟတမာယုဓံ၊ ပရာဘိဘဝနေ သမတ္ထာနံ အလင်္ကာရော၊ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ ဗလသမ္ပဒါ၊ ကောဓဂ္ဂိဝိနယနီ ဥဒကဓာရာ၊ ကလျာဏဿ ကိတ္တိသဒ္ဒဿ သဉ္ဇာတိဒေသော၊ ပါပပုဂ္ဂလာနံ ဝစီဝိသဝူပသမကရော မန္တာဂဒေါ၊ သံဝရေ ဌိတာနံ ပရမာ ဓီရပကတိ၊ ဂမ္ဘီရာသယတာယ သာဂရော၊ ဒေါသမဟာသာဂရဿ ဝေလာ၊ အပါယဒွါရဿ ပိဓာနကဝါဋံ၊ ဒေဝဗြဟ္မလောကာနံ အာရောဟဏသောပါနံ၊ သဗ္ဗဂုဏာနံ အဓိဝါသနဘူမိ၊ ဥတ္တမာ ကာယဝစီမနောဝိသုဒ္ဓီ’’တိ မနသိ ကာတဗ္ဗံ. အပိ စ ‘‘ဧတေ သတ္တာ ခန္တိသမ္ပတ္တိယာ အဘာဝတော ဣဓ စေဝ တပန္တိ၊ ပရလောကေ စ တပနီယဓမ္မာနုယောဂတော’’တိ စ ‘‘ယဒိပိ ပရာပကာရနိမိတ္တံ ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဿ ပန ဒုက္ခဿ ခေတ္တဘူတော အတ္တဘာဝေါ၊ ဗီဇဘူတဉ္စ ကမ္မံ မယာဝ အဘိသင်္ခတ’’န္တိ စ ‘‘တဿ ဒုက္ခဿ အာဏဏျကာရဏမေတ’’န္တိ စ ‘‘အပကာရကေ အသတိ ကထံ မယှံ ခန္တိသမ္ပဒါ သမ္ဘဝတီ’’တိ စ ‘‘ယဒိပါယံ ဧတရဟိ အပကာရကော၊ အယံ နာမ ပုဗ္ဗေ အနေန မယှံ ဥပကာရော ကတော’’တိ စ ‘‘အပကာရော ဧဝ ဝါ ခန္တိနိမိတ္တတာယ ဥပကာရော’’တိ စ ‘‘သဗ္ဗေပိမေ သတ္တာ မယှံ ပုတ္တသဒိသာ၊ ပုတ္တကတာပရာဓေသု စ ကော ကုဇ္ဈိဿတီ’’တိ စ ‘‘ယေန ကောဓဘူတာဝေသေန အယံ မယှံ အပရဇ္ဈတိ၊ သော ကောဓဘူတာဝေသော မယာ ဝိနေတဗ္ဗော’’တိ စ ‘‘ယေန အပကာရေန ဣဒံ မယှံ ဒုက္ခံ ဥပ္ပန္နံ၊ တဿ အဟမ္ပိ နိမိတ္တ’’န္တိ စ ‘‘ယေဟိ ဓမ္မေဟိ အပရာဓော ကတော၊ ယတ္ထ စ ကတော၊ သဗ္ဗေပိ တေ တသ္မိံယေဝ ခဏေ နိရုဒ္ဓါ၊ ကဿိဒါနိ ကေန ကောဓော ကာတဗ္ဗော’’တိ စ ‘‘အနတ္တတာယ သဗ္ဗဓမ္မာနံ ကော ကဿ အပရဇ္ဈတီ’’တိ စ ပစ္စဝေက္ခန္တေန ခန္တိသမ္ပဒါ ဗြူဟေတဗ္ဗာ.

ယဒိ ပနဿ ဒီဃရတ္တံ ပရိစယေန ပရာပကာရနိမိတ္တကော ကောဓော စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌေယျ၊ ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခိတဗ္ဗံ ‘‘ခန္တိ နာမေသာ ပရာပကာရဿ ပဋိပက္ခပဋိပတ္တီနံ ပစ္စုပကာရကာရဏ’’န္တိ စ ‘‘အပကာရော စ မယှံ ဒုက္ခုပ္ပါဒနေန ဒုက္ခုပနိသာယ သဒ္ဓါယ၊ သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတိသညာယ စ ပစ္စယော’’တိ စ ‘‘ဣန္ဒြိယပကတိရေသာ၊ ယဒိဒံ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌဝိသယသမာယောဂေါ၊ တတ္ထ အနိဋ္ဌဝိသယသမာယောဂေါ မယှံ န သိယာတိ တံ ကုတေတ္ထ လဗ္ဘာ’’တိ စ ‘‘ကောဓဝသိကော သတ္တော ကောဓေန ဥမ္မတ္တော ဝိက္ခိတ္တစိတ္တော၊ တတ္ထ ကိံ ပစ္စပကာရေနာ’’တိ စ ‘‘သဗ္ဗေ ပိမေ သတ္တာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဩရသပုတ္တာ ဝိယ ပရိပါလိတာ၊ တသ္မာ န တတ္ထ မယာ စိတ္တကောပေါပိ ကာတဗ္ဗော’’တိ စ ‘‘အပရာဓကေ စ သတိ ဂုဏေ ဂုဏဝတိ မယာ န ကောပေါ ကာတဗ္ဗော’’တိ စ ‘‘အသတိ ဂုဏေ ဝိသေသေန ကရုဏာယိတဗ္ဗော’’တိ စ ‘‘ကောပေန စ မယှံ ဂုဏယသာ နိဟီယန္တီ’’တိ စ ‘‘ကုဇ္ဈနေန မယှံ ဒုဗ္ဗဏ္ဏဒုက္ခသေယျာဒယော သပတ္တကန္တာ အာဂစ္ဆန္တီ’’တိ စ ‘‘ကောဓော စ နာမာယံ သဗ္ဗာဟိတကာရကော သဗ္ဗဟိတဝိနာသကော ဗလဝါ ပစ္စတ္ထိကော’’တိ စ ‘‘သတိ စ ခန္တိယာ န ကောစိ ပစ္စတ္ထိကော’’တိ စ ‘‘အပရာဓကေန အပရာဓနိမိတ္တံ ယံ အာယတိံ လဒ္ဓဗ္ဗံ ဒုက္ခံ၊ သတိ စ ခန္တိယာ မယှံ တဒဘာဝေါ’’တိ စ ‘‘စိန္တနေန ကုဇ္ဈန္တေန စ မယာ ပစ္စတ္ထိကောယေဝ အနုဝတ္တိတော ဟောတီ’’တိ စ ‘‘ကောဓေ စ မယာ ခန္တိယာ အဘိဘူတေ တဿ ဒါသဘူတော ပစ္စတ္ထိကော သမ္မဒေဝ အဘိဘူတော ဟောတီ’’တိ စ ‘‘ကောဓနိမိတ္တံ ခန္တိဂုဏပရိစ္စာဂေါ မယှံ န ယုတ္တော’’တိ စ ‘‘သတိ စ ကောဓေ ဂုဏဝိရောဓိနိ (ဂုဏဝိရောဓပစ္စနီဓမ္မေ စရိယာ. အဋ္ဌ. ပကိဏ္ဏကကထာယံ) ကိံ မေ သီလာဒိဓမ္မာ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆေယျုံ၊ အသတိ စ တေသု ကထာဟံ သတ္တာနံ ဥပကာရဗဟုလော ပဋိညာနုရူပံ ဥတ္တမံ သမ္ပတ္တိံ ပါပုဏိဿာမီ’’တိ စ ‘‘ခန္တိယာ စ သတိ ဗဟိဒ္ဓါ ဝိက္ခေပါဘာဝတော သမာဟိတဿ သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တတော နိဗ္ဗာနဉ္စ အသင်္ခတာမတသန္တပဏီတာဒိဘာဝတော နိဇ္ဈာနံ ခမန္တိ ‘ဗုဒ္ဓဓမ္မာ စ အစိန္တေယျာပရိမေယျပဘာဝါ’တိ’’၊ တတော စ ‘‘အနုလောမိယံ ခန္တိယံ ဌိတော ‘ကေဝလာ ဣမေ စ အတ္တတ္တနိယဘာဝရဟိတာ ဓမ္မမတ္တာ ယထာသကံ ပစ္စယေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ဝယန္တိ၊ န ကုတောစိ အာဂစ္ဆန္တိ၊ န ကုဟိဉ္စိ ဂစ္ဆန္တိ၊ န စ ကတ္ထစိ ပတိဋ္ဌိတာ၊ န စေတ္ထ ကောစိ ကဿစိ ဗျာပါရော’တိ အဟံကာရမမံကာရာနဓိဋ္ဌာနတာ နိဇ္ဈာနံ ခမတိ၊ ယေန ဗောဓိသတ္တော ဗောဓိယာ နိယတော အနာဝတ္တိဓမ္မော ဟောတီ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ခန္တိပါရမိယံ ပစ္စဝေက္ခဏာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

တထာ ‘‘သစ္စေန ဝိနာ သီလာဒီနံ အသမ္ဘဝတော၊ ပဋိညာနုရူပံ ပဋိပတ္တိယာ အဘာဝတော စ သစ္စဓမ္မာတိက္ကမေ စ သဗ္ဗပါပဓမ္မာနံ သမောသရဏတော၊ အသစ္စသန္ဓဿ အပ္ပစ္စယိကဘာဝတော၊ အာယတိဉ္စ အနာဒေယျဝစနတာဝဟနတော၊ သမ္ပန္နသစ္စဿ စ သဗ္ဗဂုဏာဓိဋ္ဌာနဘာဝတော၊ သစ္စာဓိဋ္ဌာနေန သဗ္ဗဗောဓိသမ္ဘာရာနံ ပါရိသုဒ္ဓိပါရိပူရိသမနွာယတော၊ သဘာဝဓမ္မာဝိသံဝါဒနေန သဗ္ဗဗောဓိသမ္ဘာရကိစ္စကရဏတော၊ ဗောဓိသတ္တပဋိပတ္တိယာ စ ပရိနိပ္ဖတ္တိတော’’တိအာဒိနာ သစ္စပါရမိယာ သမ္ပတ္တိယော ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာ.

တထာ ‘‘ဒါနာဒီသု ဒဠှသမာဒါနံ၊ တမ္ပဋိပက္ခသန္နိပါတေ စ နေသံ အစလာဝတ္ထာနံ၊ တတ္ထ စ ထိရဘာဝံ ဝိနာ န ဒါနာဒိသမ္ဘာရာ သမ္ဗောဓိနိမိတ္တာ သမ္ဘဝန္တီ’’တိအာဒိနာ အဓိဋ္ဌာနေ ဂုဏာ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာ.

တထာ ‘‘အတ္တဟိတမတ္တေ အဝတိဋ္ဌန္တေနာပိ သတ္တေသု ဟိတစိတ္တတံ ဝိနာ န သက္ကာ ဣဓလောကပရလောကသမ္ပတ္တိယော ပါပုဏိတုံ၊ ပဂေဝ သဗ္ဗသတ္တေ နိဗ္ဗာနသမ္ပတ္တိယံ ပတိဋ္ဌာပေတုကာမေနာ’’တိ စ ‘‘ပစ္ဆာ သဗ္ဗသတ္တာနံ လောကုတ္တရသမ္ပတ္တိံ အာကင်္ခန္တေန ဣဒါနိ လောကိယသမ္ပတ္တိံ အာကင်္ခါ ယုတ္တရူပါ’’တိ စ ‘‘ဣဒါနိ အာသယမတ္တေန ပရေသံ ဟိတသုခူပသံဟာရံ ကာတုံ အသက္ကောန္တော ကဒါ ပယောဂေန တံ သာဓေဿာမီ’’တိ စ ‘‘ဣဒါနိ မယာ ဟိတသုခူပသံဟာရေန သံဝဒ္ဓိတာ ပစ္ဆာ ဓမ္မသံဝိဘာဂသဟာယာ မယှံ ဘဝိဿန္တီ’’တိ စ ‘‘ဧတေဟိ ဝိနာ န မယှံ ဗောဓိသမ္ဘာရာ သမ္ဘဝန္တိ၊ တသ္မာ သဗ္ဗဗုဒ္ဓဂုဏဝိဘူတိနိပ္ဖတ္တိကာရဏတ္တာ မယှံ ဧတေ ပရမံ ပုညက္ခေတ္တံ အနုတ္တရံ ကုသလာယတနံ ဥတ္တမံ ဂါရဝဋ္ဌာန’’န္တိ စ ‘‘သဝိသေသံ သတ္တေသု သဗ္ဗေသု ဟိတဇ္ဈာသယတာ ပစ္စုပဋ္ဌပေတဗ္ဗာ၊ ကိဉ္စ ကရုဏာဓိဋ္ဌာနတောပိ သဗ္ဗသတ္တေသု မေတ္တာ အနုဗြူဟေတဗ္ဗာ. ဝိမရိယာဒီကတေန ဟိ စေတသာ သတ္တေသု ဟိတသုခူပသံဟာရနိရတဿ တေသံ အဟိတဒုက္ခာပနယနကာမတာ ဗလဝတီ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒဠှမူလာ၊ ကရုဏာ စ သဗ္ဗေသံ ဗုဒ္ဓကာရကဓမ္မာနမာဒိ စရဏံ ပတိဋ္ဌာ မူလံ မုခံ ပမုခ’’န္တိ ဧဝမာဒိနာ မေတ္တာယ ဂုဏာ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာ.

တထာ ‘‘ဥပေက္ခာယ အဘာဝေ သတ္တေဟိ ကတာ ဝိပ္ပကာရာ စိတ္တဿ ဝိကာရံ ဥပ္ပါဒေယျုံ၊ သတိ စ စိတ္တဝိကာရေ ဒါနာဒိသမ္ဘာရာနံ သမ္ဘဝေါယေဝ နတ္ထီ’’တိ စ ‘‘မေတ္တာသိနေဟေန သိနေဟိတေ စိတ္တေ ဥပေက္ခာယ ဝိနာ သမ္ဘာရာနံ ပါရိသုဒ္ဓိ န ဟောတီ’’တိ စ ‘‘အနုပေက္ခကော သမ္ဘာရေသု ပုညသမ္ဘာရံ တဗ္ဗိပါကဉ္စ သတ္တဟိတတ္ထံ ပရိဏာမေတုံ န သက္ကောတီ’’တိ စ ‘‘ဥပေက္ခာယ အဘာဝေ ဒေယျပဋိဂ္ဂါဟကေသု ဝိဘာဂံ အကတွာ ပရိစ္စဇိတုံ န သက္ကောတီ’’တိ စ ‘‘ဥပေက္ခာရဟိတေန ဇီဝိတပရိက္ခာရာနံ ဇီဝိတဿ စ အန္တရာယံ အမနသိကရိတွာ သံဝရဝိသောဓနံ ကာတုံ န သက္ကာ’’တိ စ ‘‘ဥပေက္ခာဝသေန အရတိရတိသဟဿေဝ နေက္ခမ္မဗလသိဒ္ဓိတော၊ ဥပပတ္တိတော ဣက္ခနဝသေနေဝ သဗ္ဗသမ္ဘာရကိစ္စနိပ္ဖတ္တိတော၊ အစ္စာရဒ္ဓဿ ဝီရိယဿ အနုပေက္ခနေ ပဓာနကိစ္စာကရဏတော၊ ဥပေက္ခတောယေဝ တိတိက္ခာနိဇ္ဈာနသမ္ဘဝတော၊ ဥပေက္ခာဝသေန သတ္တသင်္ခါရာနံ အဝိသံဝါဒနတော၊ လောကဓမ္မာနံ အဇ္ဈုပေက္ခနေန သမာဒိန္နဓမ္မေသု အစလာဓိဋ္ဌာနသိဒ္ဓိတော၊ ပရာပကာရာဒီသု အနာဘောဂဝသေနေဝ မေတ္တာဝိဟာရနိပ္ဖတ္တိတောတိ သဗ္ဗဗောဓိသမ္ဘာရာနံ သမာဒါနာဓိဋ္ဌာနပါရိပူရိနိပ္ဖတ္တိယော ဥပေက္ခာနုဘာဝေန သမ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဧဝံ အာဒိနာ နယေန ဥပေက္ခာပါရမီ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာ. ဧဝံ အပရိစ္စာဂပရိစ္စာဂါဒီသု ယထာက္ကမံ အာဒီနဝါနိသံသပစ္စဝေက္ခဏာ ဒါနာဒိပါရမီနံ ပစ္စယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

တထာ သပရိက္ခာရာ ပဉ္စဒသ စရဏဓမ္မာ ပဉ္စ စ အဘိညာယော. တတ္ထ စရဏဓမ္မာ နာမ သီလသံဝရော၊ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ၊ ဘောဇနေ မတ္တညုတာ၊ ဇာဂရိယာနုယောဂေါ၊ သတ္တ သဒ္ဓမ္မာ၊ စတ္တာရိ ဈာနာနိ စ. တေသု သီလာဒီနံ စတုန္နံ တေရသပိ ဓုတဓမ္မာ၊ အပ္ပိစ္ဆတာဒယော စ ပရိက္ခာရော. သဒ္ဓမ္မေသု သဒ္ဓါယ ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃသီလစာဂဒေဝတူပသမာနုဿတိ- လူခပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနသိနိဒ္ဓပုဂ္ဂလသေဝနပသာဒနီယ- ဓမ္မပစ္စဝေက္ခဏတဒဓိမုတ္တတာ ပရိက္ခာရော၊ ဟိရောတ္တပ္ပါနံ အကုသလာဒီနဝပစ္စဝေက္ခဏအပါယာဒီနဝပစ္စဝေက္ခဏကုသလဓမ္မုပတ္ထမ္ဘန- ဘာဝပစ္စဝေက္ခဏဟိရောတ္တပ္ပ ရဟိတပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနဟိရောတ္တပ္ပသမ္ပန္နပုဂ္ဂလသေဝနတဒဓိမုတ္တတာ၊ ဗာဟုသစ္စဿ ပုဗ္ဗယောဂပရိပုစ္ဆကဘာဝသဒ္ဓမ္မာဘိယောဂအနဝဇ္ဇဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနာဒိ- ပရိစယပရိပက္ကိန္ဒြိယတာကိလေသဒူရီဘာဝအပ္ပဿုတပရိဝဇ္ဇနဗဟုဿုတသေဝနတဒဓိမုတ္တတာ၊ ဝီရိယဿ အပါယဘယပစ္စဝေက္ခဏဂမနဝီထိပစ္စဝေက္ခဏဓမ္မမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏ- ထိနမိဒ္ဓဝိနောဒနကုသီတပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနအာရဒ္ဓဝီရိယပုဂ္ဂလ- သေဝနသမ္မပ္ပဓာနပစ္စဝေက္ခဏတဒဓိမုတ္တတာ၊ သတိယာ သတိသမ္ပဇညမုဋ္ဌဿတိပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနဥပဋ္ဌိတဿတိပုဂ္ဂလသေဝနတဒဓိမုတ္တတာ၊ ပညာယ ပရိပုစ္ဆကဘာဝဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာဣန္ဒြိယသမတ္တပဋိပါဒနဒုပ္ပည- ပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနပညဝန္တပုဂ္ဂလသေဝနဂမ္ဘီရဉာဏစရိယပစ္စ- ဝေက္ခဏတဒဓိမုတ္တတာ၊ စတုန္နံ ဈာနာနံ သီလာဒိစတုက္ကံ အဋ္ဌတိံသာယ အာရမ္မဏေသု ပုဗ္ဗဘာဂဘာဝနာ၊ အာဝဇ္ဇနာဒိဝသီဘာဝကရဏဉ္စ ပရိက္ခာရော. တတ္ထ သီလာဒီဟိ ပယောဂသုဒ္ဓိယာ သတ္တာနံ အဘယဒါနေ၊ အာသယသုဒ္ဓိယာ အာမိသဒါနေ၊ ဥဘယသုဒ္ဓိယာ စ ဓမ္မဒါနေ သမတ္ထော ဟောတီတိအာဒိနာ စရဏာဒီနံ ဒါနာဒိသမ္ဘာရာနံ ပစ္စယဘာဝေါ ယထာရဟံ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗော၊ အတိဝိတ္ထာရဘယေန န နိဒ္ဓါရယိမှ. ဧဝံ သမ္ပတ္တိစက္ကာဒယောပိ ဒါနာဒီနံ ပစ္စယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ကော သံကိလေသောတိ အဝိသေသေန တဏှာဒီဟိ ပရာမဋ္ဌဘာဝေါ ပါရမီနံ သံကိလေသော၊ ဝိသေသေန ဒေယျပဋိဂ္ဂါဟကဝိကပ္ပါ ဒါနပါရမိယာ သံကိလေသော၊ သတ္တကာလဝိကပ္ပါ သီလပါရမိယာ၊ ကာမဘဝတဒုပသမေသု အဘိရတိအနဘိရတိဝိကပ္ပါ နေက္ခမ္မပါရမိယာ၊ ‘‘အဟံ မမာ’’တိ ဝိကပ္ပါ ပညာပါရမိယာ၊ လီနုဒ္ဓစ္စဝိကပ္ပါ ဝီရိယပါရမိယာ၊ အတ္တပရဝိကပ္ပါ ခန္တိပါရမိယာ၊ အဒိဋ္ဌာဒီသု ဒိဋ္ဌာဒိဝိကပ္ပါ သစ္စပါရမိယာ၊ ဗောဓိသမ္ဘာရတဗ္ဗိပက္ခေသု ဒေါသဂုဏဝိကပ္ပါ အဓိဋ္ဌာနပါရမိယာ၊ ဟိတာဟိတဝိကပ္ပါ မေတ္တာပါရမိယာ၊ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌဝိကပ္ပါ ဥပေက္ခာပါရမိယာ သံကိလေသောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ကိံ ဝေါဒါနန္တိ တဏှာဒီဟိ အနုပဃာတော၊ ယထာဝုတ္တဝိကပ္ပဝိရဟော စ ဧတာသံ ဝေါဒါနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အနုပဟတာ ဟိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိကောဓူပနာဟမက္ခပလာသဣဿာမစ္ဆရိယမာယာသာဌေယျထမ္ဘသာရမ္ဘ- မဒပမာဒါဒီဟိ ကိလေသေဟိ ဒေယျပဋိဂ္ဂါဟကဝိကပ္ပါဒိရဟိတာ စ ဒါနာဒိပါရမိယော ပရိသုဒ္ဓါ ပဘဿရာ ဘဝန္တီတိ.

ကော ပဋိပက္ခောတိ အဝိသေသေန သဗ္ဗေပိ ကိလေသာ သဗ္ဗေပိ အကုသလာ ဓမ္မာ ဧတာသံ ပဋိပက္ခော၊ ဝိသေသေန ပန ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တာ မစ္ဆေရာဒယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အပိစ ဒေယျပဋိဂ္ဂါဟကဒါနဖလေသု အလောဘာဒေါသာမောဟဂုဏယောဂတော လောဘဒေါသမောဟပဋိပက္ခံ ဒါနံ၊ ကာယာဒိဒေါသဝင်္ကာပဂမနတော လောဘာဒိပဋိပက္ခံ သီလံ၊ ကာမသုခပရူပဃာတအတ္တကိလမထပရိဝဇ္ဇနတော ဒေါသတ္တယပဋိပက္ခံ နေက္ခမ္မံ၊ လောဘာဒီနံ အန္ဓီကရဏတော၊ ဉာဏဿ စ အနန္ဓီကရဏတော လောဘာဒိပဋိပက္ခာ ပညာ၊ အလီနာနုဒ္ဓတဉာယာရမ္ဘဝသေန လောဘာဒိပဋိပက္ခံ ဝီရိယံ၊ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌသုညတာနံ ခမနတော လောဘာဒိပဋိပက္ခာ ခန္တိ၊ သတိပိ ပရေသံ ဥပကာရေ အပကာရေ စ ယထာဘူတပ္ပဝတ္တိယာ လောဘာဒိပဋိပက္ခံ သစ္စံ၊ လောကဓမ္မေ အဘိဘုယျ ယထာသမာဒိန္နေသု သမ္ဘာရေသု အစလနတော လောဘာဒိပဋိပက္ခံ အဓိဋ္ဌာနံ၊ နီဝရဏဝိဝေကတော လောဘာဒိပဋိပက္ခာ မေတ္တာ၊ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု အနုနယပဋိဃဝိဒ္ဓံသနတော၊ သမပ္ပဝတ္တိတော စ လောဘာဒိပဋိပက္ခာ ဥပေက္ခာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ကာ ပဋိပတ္တီတိ သုခူပကရဏသရီရဇီဝိတပရိစ္စာဂေန ဘယာပနူဒနေန ဓမ္မောပဒေသေန စ ဗဟုဓာ သတ္တာနံ အနုဂ္ဂဟကရဏံ ဒါနေ ပဋိပတ္တိ. တတ္ထာယံ ဝိတ္ထာရနယော – ‘‘ဣမိနာဟံ ဒါနေန သတ္တာနံ အာယုဝဏ္ဏသုခဗလပဋိဘာနာဒိသမ္ပတ္တိံ ရမဏီယံ အဂ္ဂဖလသမ္ပတ္တိံ နိပ္ဖါဒေယျ’’န္တိ အန္နဒါနံ ဒေတိ၊ တထာ သတ္တာနံ ကမ္မကိလေသပိပါသဝူပသမာယ ပါနံ ဒေတိ၊ တထာ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏတာယ၊ ဟိရောတ္တပ္ပါလင်္ကာရဿ စ နိပ္ဖတ္တိယာ ဝတ္ထာနိ ဒေတိ၊ တထာ ဣဒ္ဓိဝိဓဿ စေဝ နိဗ္ဗာနသုခဿ စ နိပ္ဖတ္တိယာ ယာနံ ဒေတိ၊ တထာ သီလဂန္ဓနိပ္ဖတ္တိယာ ဂန္ဓံ၊ ဗုဒ္ဓဂုဏသောဘာနိပ္ဖတ္တိယာ မာလာဝိလေပနံ၊ ဗောဓိမဏ္ဍာသနနိပ္ဖတ္တိယာ အာသနံ၊ တထာဂတသေယျာနိပ္ဖတ္တိယာ သေယျံ၊ သရဏဘာဝနိပ္ဖတ္တိယာ အာဝသထံ၊ ပဉ္စစက္ခုပဋိလာဘာယ ပဒီပေယျံ ဒေတိ. ဗျာမပ္ပဘာနိပ္ဖတ္တိယာ ရူပဒါနံ၊ ဗြဟ္မဿရနိပ္ဖတ္တိယာ သဒ္ဒဒါနံ၊ သဗ္ဗလောကဿ ပိယဘာဝါယ ရသဒါနံ၊ ဗုဒ္ဓသုခုမာလဘာဝါယ ဖောဋ္ဌဗ္ဗဒါနံ၊ အဇရာမရဏဘာဝါယ ဘေသဇ္ဇဒါနံ၊ ကိလေသဒါသဗျဝိမောစနတ္ထံ ဒါသာနံ ဘုဇိဿတာဒါနံ၊ သဒ္ဓမ္မာဘိရတိယာ အနဝဇ္ဇခိဍ္ဍာရတိဟေတုဒါနံ၊ သဗ္ဗေပိ သတ္တေ အရိယာယ ဇာတိယာ အတ္တနော ပုတ္တဘာဝူပနယနာယ ပုတ္တဒါနံ၊ သကလဿ လောကဿ ပတိဘာဝူပဂမနာယ ဒါရဒါနံ၊ သုဘလက္ခဏသမ္ပတ္တိယာ သုဝဏ္ဏမဏိမုတ္တာပဝါဠာဒိဒါနံ၊ အနုဗျဉ္ဇနသမ္ပတ္တိယာ နာနာဝိဓဝိဘူသနဒါနံ၊ သဒ္ဓမ္မကောသာဓိဂမာယ ဝိတ္တကောသဒါနံ၊ ဓမ္မရာဇဘာဝါယ ရဇ္ဇဒါနံ၊ ဈာနာဒိသမ္ပတ္တိယာ အာရာမုယျာနာဒိဝနဒါနံ၊ စက္ကင်္ကိတေဟိ ပါဒေဟိ ဗောဓိမဏ္ဍူပသင်္ကမနာယ စရဏဒါနံ၊ စတုရောဃနိတ္ထရဏာယ သတ္တာနံ သဒ္ဓမ္မဟတ္ထဒါနတ္ထံ ဟတ္ထဒါနံ၊ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒိပဋိလာဘာယ ကဏ္ဏနာသာဒိဒါနံ၊ သမန္တစက္ခုပဋိလာဘာယ စက္ခုဒါနံ၊ ‘‘ဒဿနသဝနာနုဿရဏပါရိစရိယာဒီသု သဗ္ဗကာလံ သဗ္ဗသတ္တာနံ ဟိတသုခါဝဟော၊ သဗ္ဗလောကေန စ ဥပဇီဝိတဗ္ဗော မေ ကာယော ဘဝေယျာ’’တိ မံသလောဟိတာဒိဒါနံ၊ ‘‘သဗ္ဗလောကုတ္တမော ဘဝေယျ’’န္တိ ဥတ္တမင်္ဂဒါနံ ဒေတိ.

ဧဝံ ဒဒန္တော စ န အနေသနာယ ဒေတိ၊ န ပရောပဃာတေန၊ န ဘယေန၊ န လဇ္ဇာယ၊ န ဒက္ခိဏေယျရောသနေန၊ န ပဏီတေ သတိ လူခံ၊ န အတ္တုက္ကံသနေန၊ န ပရဝမ္ဘနေန၊ န ဖလာဘိကင်္ခါယ၊ န ယာစကဇိဂုစ္ဆာယ၊ န အစိတ္တီကာရေန ဒေတိ၊ အထ ခေါ သက္ကစ္စံ ဒေတိ၊ သဟတ္ထေန ဒေတိ၊ ကာလေန ဒေတိ၊ စိတ္တိံ ကတွာ ဒေတိ၊ အဝိဘာဂေန ဒေတိ၊ တီသု ကာလေသု သောမနဿိတော ဒေတိ. တတောယေဝ ဒတွာ န ပစ္ဆာနုတာပီ ဟောတိ၊ န ပဋိဂ္ဂါဟကဝသေန မာနာဝမာနံ ကရောတိ၊ ပဋိဂ္ဂါဟကာနံ ပိယသမုဒါစာရော ဟောတိ ဝဒညူ ယာစယောဂေါ သပရိဝါရဒါယီ. တဉ္စ ဒါနသမ္ပတ္တိံ သကလလောကဟိတသုခါယ ပရိဏာမေတိ၊ အတ္တနော စ အကုပ္ပါယ ဝိမုတ္တိယာ၊ အပရိက္ခယဿ ဆန္ဒဿ၊ အပရိက္ခယဿ ဝီရိယဿ၊ အပရိက္ခယဿ သမာဓာနဿ၊ အပရိက္ခယဿ ဉာဏဿ၊ အပရိက္ခယာယ သမ္မာသမ္ဗောဓိယာ ပရိဏာမေတိ. ဣမဉ္စ ဒါနပါရမိံ ပဋိပဇ္ဇန္တေန မဟာသတ္တေန ဇီဝိတေ၊ ဘောဂေသု စ အနိစ္စသညာ ပစ္စုပဋ္ဌပေတဗ္ဗာ၊ သတ္တေသု စ မဟာကရုဏာ. ဧဝဉှိ ဘောဂေ ဂဟေတဗ္ဗသာရံ ဂဏှန္တော အာဒိတ္တသ္မာ ဝိယ အဂါရသ္မာ သဗ္ဗံ သာပတေယျံ၊ အတ္တာနဉ္စ ဗဟိ နီဟရန္တော န ကိဉ္စိ သေသေတိ၊ နိရဝသေသတော နိဿဇ္ဇတိယေဝ. အယံ တာဝ ဒါနပါရမိယာ ပဋိပတ္တိက္ကမော.

သီလပါရမိယာ ပန ယသ္မာ သဗ္ဗညုသီလာလင်္ကာရေဟိ သတ္တေ အလင်္ကရိတုကာမေန အတ္တနောယေဝ တာဝ သီလံ ဝိသောဓေတဗ္ဗံ၊ တသ္မာ သတ္တေသု တထာ ဒယာပန္နစိတ္တေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ယထာ သုပိနန္တေနပိ န အာဃာတော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ. ပရူပကာရနိရတတာယ ပရသန္တကော အလဂဒ္ဒေါ ဝိယ န ပရာမသိတဗ္ဗော. အဗြဟ္မစရိယတောပိ အာရာစာရီ၊ သတ္တဝိဓမေထုန သံယောဂဝိရတော၊ ပဂေဝ ပရဒါရဂမနတော. သစ္စံ ဟိတံ ပိယံ ပရိမိတမေဝ စ ကာလေန ဓမ္မိံ ကထံ ဘာသိတာ ဟောတိ၊ အနဘိဇ္ဈာလု အဗျာပန္နော အဝိပရီတဒဿနော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ နိဝိဋ္ဌသဒ္ဓေါ နိဝိဋ္ဌပေမော. ဣတိ စတုရာပါယဝဋ္ဋဒုက္ခပထေဟိ အကုသလကမ္မပထေဟိ၊ အကုသလဓမ္မေဟိ စ ဩရမိတွာ သဂ္ဂမောက္ခပထေသု ကုသလကမ္မပထေသု ပတိဋ္ဌိတဿ သုဒ္ဓါသယပယောဂတာယ ယထာဘိပတ္ထိတာ သတ္တာနံ ဟိတသုခူပသဉှိတာ မနောရထာ သီဃံ အဘိနိပ္ဖဇ္ဇန္တိ.

တတ္ထ ဟိံသာနိဝတ္တိယာ သဗ္ဗသတ္တာနံ အဘယဒါနံ ဒေတိ၊ အပ္ပကသိရေနေဝ မေတ္တာဘာဝနံ သမ္ပာဒေတိ၊ ဧကာဒသ မေတ္တာနိသံသေ အဓိဂစ္ဆတိ၊ အပ္ပါဗာဓော ဟောတိ အပ္ပါတင်္ကော ဒီဃာယုကော သုခဗဟုလော၊ လက္ခဏဝိသေသေ ပါပုဏာတိ၊ ဒေါသဝါသနဉ္စ သမုစ္ဆိန္ဒတိ. တထာ အဒိန္နာဒါနနိဝတ္တိယာ စောရာဒိအသာဓာရဏေ ဥဠာရေ ဘောဂေ အဓိဂစ္ဆတိ၊ အနာသင်္ကနီယော ပိယော မနာပေါ ဝိဿသနီယော၊ ဝိဘဝသမ္ပတ္တီသု အလဂ္ဂစိတ္တော ပရိစ္စာဂသီလော၊ လောဘဝါသနဉ္စ သမုစ္ဆိန္ဒတိ. အဗြဟ္မစရိယနိဝတ္တိယာ အလောဘော ဟောတိ သန္တကာယစိတ္တော၊ သတ္တာနံ ပိယော ဟောတိ မနာပေါ အပရိသင်္ကနီယော၊ ကလျာဏော စဿ ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ၊ အလဂ္ဂစိတ္တော ဟောတိ မာတုဂါမေသု အလုဒ္ဓါသယော၊ နေက္ခမ္မဗဟုလော၊ လက္ခဏဝိသေသေ အဓိဂစ္ဆတိ၊ လောဘဝါသနဉ္စ သမုစ္ဆိန္ဒတိ.