ဒိဋ္ဌိဂတိကာဓိဋ္ဌာနဝဋ္ဋကထာဝဏ္ဏနာ

၁၄၄. ဟေဋ္ဌာ တီသုပိ ဝါရေသု အဓိကတတ္တာ၊ ဥပရိ စ ‘‘ပဋိသံဝေဒေန္တီ’’တိ ဝက္ခမာနတ္တာ ဝေဒယိတမေတ္ထ ပဓာနန္တိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗဒိဋ္ဌိဝေဒယိတာနိ သမ္ပိဏ္ဍေတီ’’တိ. သမ္ပိဏ္ဍေတီတိ စ ‘‘ယေပိ တေ’’တိ တတ္ထ တတ္ထ အာဂတဿ ပိ-သဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဒဿေတိ. ဝေဒယိတဿ ဖဿေ ပက္ခိပနံ ဖဿပစ္စယတာဒဿနမေဝ ‘‘ဆဟိ အဇ္ဈတ္တိကာယတနေဟိ ဆဠာရမ္မဏပဋိသံဝေဒနံ ဧကန္တတော ဆဖဿဟေတုကမေဝါ’’တိ. သဉ္ဇာယန္တိ ဧတ္ထာတိ အဓိကရဏတ္ထော သဉ္ဇာတိ-သဒ္ဒေါတိ အာဟ ‘‘သဉ္ဇာတိဋ္ဌာနေ’’တိ. ဧဝံ သမောသရဏသဒ္ဒေါပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အာယတတိ ဧတ္ထ ဖလံ တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယ၊ အာယဘူတံ ဝါ အတ္တနော ဖလံ တနောတိ ပဝတ္တေတီတိ အာယတနံ၊ ကာရဏံ. ရုက္ခဂစ္ဆသမူဟေ အရညဝေါဟာရော အရညမေဝ အရညာယတနန္တိ အာဟ ‘‘ပဏ္ဏတ္တိမတ္တေ’’တိ. အတ္ထတ္တယေပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန အဝုတ္တတ္ထသမ္ပိဏ္ဍနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ တေန အာကာရနိဝါသာဓိဋ္ဌာနတ္ထေ သင်္ဂဏှာတိ. ဟိရညာယတနံ သုဝဏ္ဏာယတနံ၊ ဝါသုဒေဝါယတနံ ကမ္မာယတနန္တိ အာဒီသု အာကရနိဝါသာဓိဋ္ဌာနေသု အာယတနသဒ္ဒေါ. စက္ခာဒီသု စ ဖဿာဒယော အာကိဏ္ဏာ၊ တာနိ စ နေသံ နိဝါသော၊ အဓိဋ္ဌာနဉ္စ နိဿယပစ္စယဘာဝတောတိ. တိဏ္ဏမ္ပိ ဝိသယိန္ဒြိယဝိညာဏာနံ သင်္ဂတိဘာဝေန ဂဟေတဗ္ဗော ဖဿောတိ ‘‘သင်္ဂတီ’’တိ ဝုတ္တော. တထာ ဟိ သော ‘‘သန္နိပါတပစ္စုပဋ္ဌာနော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဣမိနာ နယေနာတိ ဝိဇ္ဇမာနေသုပိ အညေသု သမ္ပယုတ္တဓမ္မေသု ယထာ ‘‘စက္ခုဉ္စ။ပေ။ ဖဿော’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၀၄၊ မ. နိ. ၃.၄၂၁၊ ၄၂၅၊ ၄၂၆၊ သံ. နိ. ၂.၄၃-၄၅၊ သံ. နိ. ၄.၆၀၊ ကထာ. ၄၆၅) ဧတသ္မိံ သုတ္တေ ဝေဒနာယ ပဓာနကာရဏဘာဝဒဿနတ္ထံ ဖဿသီသေန ဒေသနာ ကတာ၊ ဧဝမိဓာပိ ဗြဟ္မဇာလေ ‘‘ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ’’တိအာဒိနာ ဖဿံ အာဒိံ ကတွာ အပရန္တပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဒီပနေန ပစ္စယပရမ္ပရံ ဒဿေတုံ ‘‘ဖဿာယတနေဟိ ဖုဿ ဖုဿာ’’တိ ဖဿမုခေန ဝုတ္တံ.

ဖဿော အရူပဓမ္မောပိ သမာနော ဧကဒေသေန အာရမ္မဏေ အနလ္လီယမာနောပိ ဖုသနာကာရေန ပဝတ္တတိ ဖုသန္တော ဝိယ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဖဿောဝ တံ တံ အာရမ္မဏံ ဖုသတီ’’တိ၊ ယေန သော ‘‘ဖုသနလက္ခဏော၊ သင်္ဃဋ္ဋနရသော’’တိ စ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဖဿာယတနေဟိ ဖုဿ ဖုဿာ’’တိ အဖုသနကိစ္စာနိပိ အာယတနာနိ ‘‘မဉ္စာ ဃောသန္တီ’’တိအာဒီသု ဝိယ နိဿိတဝေါဟာရေန ဖုသနကိစ္စာနိ ကတွာ ဒဿိတာနီတိ အာဟ ‘‘ဖဿေ ဥပနိက္ခိပိတွာ’’တိ၊ ဖဿဂတိကာနိ ကတွာ ဖဿူပစာရံ အာရောပေတွာတိ အတ္ထော. ဥပစာရော ဟိ နာမ ဝေါဟာရမတ္တံ၊ န တေန အတ္ထသိဒ္ဓိ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိ.

အတ္တနော ပစ္စယဘူတာနံ ဆန္နံ ဖဿာနံ ဝသေန စက္ခုသမ္ဖဿဇာ ယာဝ မနောသမ္ဖဿဇာတိ သင်္ခေပတော ဆဗ္ဗိဓာ ဝေဒနာ၊ ဝိတ္ထာရတော ပန အဋ္ဌသတပရိယာယေန အဋ္ဌသတဘေဒါ. ရူပတဏှာဒိဘေဒါယာတိ ရူပတဏှာ ယာဝ ဓမ္မတဏှာတိ သင်္ခေပတော ဆပ္ပဘေဒါယ၊ ဝိတ္ထာရတော အဋ္ဌသတဘေဒါယ. ဥပနိဿယကောဋိယာတိ ဥပနိဿယသီသေန. ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဥပနိဿယပစ္စယောဝ ဥဒ္ဓဋော၊ နနု သုခါ ဝေဒနာ၊ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ စ တဏှာယ အာရမ္မဏမတ္တအာရမ္မဏာဓိပတိအာရမ္မဏူပနိဿယပကတူပနိဿယဝသေန စတုဓာ ပစ္စယော၊ ဒုက္ခာ စ အာရမ္မဏမတ္တပကတူပနိဿယဝသေန ဒွိဓာတိ? သစ္စမေတံ၊ ဥပနိဿယေ ဧဝ ပန တံ သဗ္ဗံ အန္တောဂဓံ. ယုတ္တံ တာဝ အာရမ္မဏူပနိဿယဿ ဥပနိဿယသာမညတော ဥပနိဿယေန သင်္ဂဟော၊ အာရမ္မဏမတ္တအာရမ္မဏာဓိပတီနံ ပန ကထန္တိ? တေသမ္ပိ အာရမ္မဏသာမညတော အာရမ္မဏူပနိဿယေန သင်္ဂဟောဝ ကတော၊ န ပကတူပနိဿယေနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧတဒတ္ထမေဝေတ္ထ ‘‘ဥပနိဿယကောဋိယာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ န ‘‘ဥပနိဿယေနာ’’တိ.

စတုဗ္ဗိဓဿာတိ ကာမုပါဒါနံ ယာဝ အတ္တဝါဒုပါဒါနန္တိ စတုဗ္ဗိဓဿ. နနု စ တဏှာဝ ကာမုပါဒါနန္တိ? သစ္စမေတံ. တတ္ထ ဒုဗ္ဗလာ တဏှာ တဏှာဝ၊ ဗလဝတီ တဏှာ ကာမုပါဒါနံ. အထ ဝါ အပ္ပတ္တဝိသယပတ္ထနာ တဏှာ တမသိ စောရာနံ ကရပသာရဏံ ဝိယ. သမ္ပတ္တဝိသယဂ္ဂဟဏံ ဥပါဒါနံ၊ စောရာနံ ကရပ္ပတ္တဓနဂ္ဂဟဏံ ဝိယ. အပ္ပိစ္ဆတာပဋိပက္ခာ တဏှာ၊ သန္တောသပဋိပက္ခာ ဥပါဒါနံ. ပရိယေသနဒုက္ခမူလံ တဏှာ၊ အာရက္ခဒုက္ခမူလံ ဥပါဒါနန္တိ အယမေတေသံ ဝိသေသော. ဥပါဒါနဿာတိ အသဟဇာတဿ ဥပါဒါနဿ ဥပနိဿယကောဋိယာ၊ ဣတရဿ သဟဇာတကောဋိယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တတ္ထ အနန္တရဿ အနန္တရသမနန္တရအနန္တရူပနိဿယနတ္ထိဝိဂတာသေဝနပစ္စယေဟိ၊ အနာနန္တရဿ ဥပနိဿယေန၊ အာရမ္မဏဘူတာ ပန အာရမ္မဏာဓိပတိအာရမ္မဏူပနိဿယေဟိ၊ အာရမ္မဏမတ္တေနေဝ ဝါတိ တံ သဗ္ဗံ ဥပနိဿယေနေဝ ဂဟေတွာ ‘‘ဥပနိဿယကောဋိယာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ စ တဏှာယ ရူပါဒီနိ အဿာဒေတွာ ကာမေသု ပါတဗျတံ အာပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ တဏှာ ကာမုပါဒါနဿ ဥပနိဿယော. တထာ ရူပါဒိဘေဒေဝ သမ္မူဠှော ‘‘နတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၁၇၁၊ မ. နိ. ၁.၄၄၅၊ မ. နိ. ၂.၉၄၊ ၉၅၊ ၂၂၅၊ မ. နိ. ၃.၉၁၊ ၁၁၆၊ ၁၃၆၊ သံ. နိ. ၃.၂၁၀၊ ဓ. သ. ၁၂၂၁၊ ဝိဘ. ၉၃၈) မိစ္ဆာဒဿနံ၊ သံသာရတော မုစ္စိတုကာမော အသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ သုဒ္ဓိမဂ္ဂပရာမသနံ၊ ခန္ဓေသု အတ္တတ္တနိယဂါဟဘူတံ သက္ကာယဒဿနံ ဂဏှာတိ၊ တသ္မာ ဣတရေသမ္ပိ တဏှာ ဥပနိဿယောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သဟဇာတဿ ပန သဟဇာတအညမညနိဿယသမ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတဟေတုဝသေန တဏှာ ပစ္စယော ဟောတိ. တံ သဗ္ဗံ သန္ဓာယ ‘‘သဟဇာတကောဋိယာ’’တိ ဝုတ္တံ.

တထာတိ ဥပနိဿယကောဋိယာ စေဝ သဟဇာတကောဋိယာ စာတိ အတ္ထော. ဘဝဿာတိ ကမ္မဘဝဿ စေဝ ဥပပတ္တိဘဝဿ စ. တတ္ထ စေတနာဒိသင်္ခါ တံ သဗ္ဗံ ဘဝဂါမိကမ္မံ ကမ္မဘဝေါ၊ ကာမဘဝါဒိကော နဝဝိဓော ဥပပတ္တိဘဝေါ၊ တေသံ ဥပပတ္တိဘဝဿ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ ဥပါဒါနံ ဥပပတ္တိဘဝကာရဏကမ္မဘဝကာရဏဘာဝတော၊ တဿ စ သဟာယဘာဝူပဂမနတော ပကတူပနိဿယဝသေန ပစ္စယော ဟောတိ. ကမ္မာရမ္မဏကရဏကာလေ ပန ကမ္မသဟဇာတကာမုပါဒါနံ ဥပပတ္တိဘဝဿ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော ဟောတိ. ကမ္မဘဝဿ ပန သဟဇာတဿ သဟဇာတံ ဥပါဒါနံ သဟဇာတအညမညနိဿယသမ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတဝသေန စေဝ ဟေတုမဂ္ဂဝသေန စ အနေကဓာ ပစ္စယော ဟောတိ၊ အသဟဇာတဿ အနန္တရသမနန္တရအနန္တရူပနိဿယနတ္ထိဝိဂတာသေဝနဝသေန၊ ဣတရဿ ပကတူပနိဿယဝသေန၊ သမ္မသနာဒိကာလေသု အာရမ္မဏဝသေန စ ပစ္စယော ဟောတိ. တတ္ထ အနန္တရာဒိကေ ဥပနိဿယပစ္စယေ၊ သဟဇာတာဒိကေ သဟဇာတပစ္စယေ ပက္ခိပိတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ဥပနိဿယကောဋိယာ စေဝ သဟဇာတကောဋိယာ စာ’’တိ.

ဘဝေါ ဇာတိယာတိ ဧတ္ထ ဘဝေါတိ ကမ္မဘဝေါ အဓိပ္ပေတော. သော ဟိ ဇာတိယာ ပစ္စယော၊ န ဥပပတ္တိဘဝေါ. ဥပပတ္တိဘဝေါ ဟိ ပဌမာဘိနိဗ္ဗတ္တာ ခန္ဓာ ဇာတိယေဝ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဇာတီတိ ပနေတ္ထ သဝိကာရာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ’’တိ. သဝိကာရာတိ စ နိဗ္ဗတ္တိဝိကာရေန သဝိကာရာ၊ တေ စ အတ္ထတော ဥပပတ္တိဘဝေါယေဝ. န ဟိ တဒေဝ တဿ ကာရဏံ ဘဝိတုံ ယုတ္တန္တိ. ကမ္မဘဝေါ စ ဥပပတ္တိဘဝဿ ကမ္မပစ္စယေန စေဝ ဥပနိဿယပစ္စယေန စ ပစ္စယော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဘဝေါ ဇာတိယာ ဥပနိဿယကောဋိယာ ပစ္စယော’’တိ.

ယသ္မာ စ သတိ ဇာတိယာ ဇရာမရဏံ၊ ဇရာမရဏာဒိနာ ဖုဋ္ဌဿ ဗာလဿ သောကာဒယော စ သမ္ဘဝန္တိ၊ နာသတိ၊ တသ္မာ ‘‘ဇာတိ။ပေ။ ပစ္စယော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. သဟဇာတူပနိဿယသီသေန ပစ္စယဝိစာရဏာယ ဒဿိတတ္တာ၊ အင်္ဂဝိစာရဏာယ စ အနာမဋ္ဌတ္တာ အာဟ ‘‘အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ’’တိ. မဟာဝိသယတ္တာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝိစာရဏာယ သာ နိရဝသေသာ ကုတော လဒ္ဓဗ္ဗာတိ အာဟ ‘‘ဝိတ္ထာရတော’’တိအာဒိ. ဧကဒေသေန စေတ္ထ ကထိတဿ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဿ တထာ ကထနေ သဒ္ဓိံ ဥဒါဟရဏေန ကာရဏံ ဒဿေန္တော ‘‘ဘဂဝါ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကောဋိ န ပညာယတီတိ အသုကဿ နာမ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ၊ စက္ကဝတ္တိနော ဝါ ကာလေ အဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပန္နာ၊ န တတော ပုဗ္ဗေတိ အဝိဇ္ဇာယ အာဒိမရိယာဒါ အပ္ပဋိဟတဿ မမ သဗ္ဗညုတညာဏဿာပိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇမာနတ္တာယေဝါတိ အတ္ထော. အယံ ပစ္စယော ဣဒပ္ပစ္စယော၊ တသ္မာ ဣဒပ္ပစ္စယာ၊ ဣမသ္မာ ကာရဏာ အာသဝပစ္စယာတိ အတ္ထော. ဘဝတဏှာယာတိ ဘဝသံယောဇနဘူတာယ တဏှာယ. ဘဝဒိဋ္ဌိယာတိ သဿတဒိဋ္ဌိယာ. ‘‘ဣတော ဧတ္ထ ဧတ္တော ဣဓာ’’တိ အပရိယန္တံ အပရာပရုပ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ.