၁. ပဏ္ဏတ္တိဝါရော

ဥဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ

၁. ဣန္ဒြိယယမကေ ဝိဘင်္ဂေ ဝိယ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ မနိန္ဒြိယာနန္တရံ အနိဒ္ဒိသိတွာ ပုရိသိန္ဒြိယာနန္တရံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ ‘‘တီဏိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣန္ဒြိယာနိ. ကတမာနိ တီဏိ? ဣတ္ထိန္ဒြိယံ ပုရိသိန္ဒြိယံ ဇီဝိတိန္ဒြိယ’’န္တိ (သံ. နိ. ၅.၄၉၂) သုတ္တေ ဒေသိတက္ကမေန. ပဝတ္တိဝါရေ ဟိ ဧကန္တံ ပဝတ္တိယံ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ သုခိန္ဒြိယာဒီနံ ကမ္မဇာနံ အကမ္မဇာနဉ္စ အနုပါလကံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ စုတိပဋိသန္ဓီသု စ ပဝတ္တမာနာနံ ကမ္မဇာနန္တိ တံမူလကာနိ ယမကာနိ စုတိပဋိသန္ဓိပဝတ္တိဝသေန ဝတ္တဗ္ဗာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. စက္ခုန္ဒြိယာဒီသု ပန ပုရိသိန္ဒြိယာဝသာနေသု ယံ မူလကမေဝ န ဟောတိ မနိန္ဒြိယံ၊ တံ ဌပေတွာ အဝသေသမူလကာနိ စုတိဥပပတ္တိဝသေနေဝ ဝတ္တဗ္ဗာနိ အာယတနယမကေ ဝိယ၊ တသ္မာ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ တေသံ မဇ္ဈေ အနုဒ္ဒိသိတွာ အန္တေ ဥဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ.

ဥဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နိဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ

၉၄. ဣတ္ထီ ဣတ္ထိန္ဒြိယန္တိ ဧတ္ထ ယသ္မာ ဣတ္ထီတိ ကောစိ သဘာဝေါ နတ္ထိ၊ န စ ရူပါဒိဓမ္မေ ဥပါဒါယ ဣတ္ထိဂ္ဂဟဏံ န ဟောတိ၊ တသ္မာ ဣတ္ထိဂ္ဂဟဏဿ အဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ဝိဇ္ဇမာနမိဝ ဂဟေတွာ ပဝတ္တိတော တထာဂဟိတဿ ဝသေန ‘‘နတ္ထီ’’တိ အဝတွာ ‘‘နော’’တိ ဝုတ္တံ. သုခဿ စ ဘေဒံ ကတွာ ‘‘သုခံ သောမနဿ’’န္တိ၊ ဒုက္ခဿ စ ‘‘ဒုက္ခံ ဒေါမနဿ’’န္တိ ဝစနေနေဝ သောမနဿတော အညာ သုခါ ဝေဒနာ သုခံ၊ ဒေါမနဿတော စ အညာ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ ဒုက္ခန္တိ အယံ ဝိသေသော ဂဟိတောယေဝါတိ ‘‘သုခံ သုခိန္ဒြိယံ ဒုက္ခံ ဒုက္ခိန္ဒြိယ’’န္တိ ဧတ္ထ ‘‘အာမန္တာ’’တိ ဝုတ္တံ.

၁၄၀. သုဒ္ဓိန္ဒြိယဝါရေ စက္ခု ဣန္ဒြိယန္တိ ဧတ္ထ ဒိဗ္ဗစက္ခုပညာစက္ခူနိ ပညိန္ဒြိယာနိ ဟောန္တီတိ ‘‘အာမန္တာ’’တိ ဝုတ္တံ. အဝသေသံ သောတန္တိ တဏှာသောတမေဝါဟ.

နိဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂.ပဝတ္တိဝါရဝဏ္ဏနာ

၁၈၆. ပဝတ္တိဝါရေ ‘‘ဆယိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣန္ဒြိယာနိ. ကတမာနိ ဆ? စက္ခုန္ဒြိယံ။ပေ။ ကာယိန္ဒြိယံ မနိန္ဒြိယ’’န္တိ (သံ. နိ. ၅.၄၉၅) သုတ္တေ ဝုတ္တနယေန ဣဓ ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ မနိန္ဒြိယံ စုတိပဋိသန္ဓိပဝတ္တီသု ပဝတ္တမာနေဟိ ကမ္မဇာကမ္မဇေဟိ သဗ္ဗေဟိပိ ယောဂံ ဂစ္ဆတိ၊ န စ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ဝိယ အညဓမ္မနိဿယေန ဂဟေတဗ္ဗံ၊ ပုဗ္ဗင်္ဂမတ္တာဝ ပဓာနံ၊ တသ္မာ ကူဋံ ဝိယ ဂေါပါနသီနံ သဗ္ဗိန္ဒြိယာနံ သမောသရဏဋ္ဌာနံ အန္တေ ဌပေတွာ ယောဇိတံ. ဇီဝိတိန္ဒြိယာဒိမူလကေသု ပဝတ္တိဉ္စ ဂဟေတွာ ဂတေသု ‘‘ယဿ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဿ သုခိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ? သဗ္ဗေသံ ဥပပဇ္ဇန္တာနံ၊ ပဝတ္တေ သုခိန္ဒြိယဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ တေသံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ နော စ တေသံ သုခိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ သုခိန္ဒြိယသမ္ပယုတ္တစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ တေသံ ဇီဝိတိန္ဒြိယဉ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခိန္ဒြိယဉ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိနာ သုခဒုက္ခဒေါမနဿိန္ဒြိယေဟိ လောကုတ္တရိန္ဒြိယေဟိ စ ယောဇနာ လဗ္ဘတိ၊ တထာ ‘‘ယဿ သုခိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဿ ဒုက္ခိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ? နော’’တိအာဒိနာ တံမူလကာ စ နယာ. တေဟိ ပန ပဝတ္တိယံယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေဟိ ယောဇနာ တံမူလကာ စ စုတိပဋိသန္ဓိပဝတ္တီသု ပဝတ္တမာနေဟိ သောမနဿိန္ဒြိယာဒီဟိ ယောဇနာယ ဇီဝိတိန္ဒြိယမူလကေဟိ စ နယေဟိ ပါကဋာယေဝါတိ ကတွာ န ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

‘‘သစက္ခုကာနံ ဝိနာ သောမနဿေနာတိ ဥပေက္ခာသဟဂတာနံ စတုန္နံ မဟာဝိပါကပဋိသန္ဓီနံ ဝသေန ဝုတ္တ’’န္တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ၊ တံ သောမနဿဝိရဟိတသစက္ခုကပဋိသန္ဓိနိဒဿနဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. န ဟိ ‘‘စတုန္နံယေဝါ’’တိ နိယမော ကတော၊ တေန တံသမာနလက္ခဏာ ပရိတ္တဝိပါကရူပါဝစရပဋိသန္ဓိယောပိ ဒဿိတာ ဟောန္တိ. တတ္ထ ကာမာဝစရေသု သောမနဿပဋိသန္ဓိသမာနတာယ မဟာဝိပါကေဟိ စတူဟိ နိဒဿနံ ကတံ၊ တေန ယထာ သသောမနဿပဋိသန္ဓိကာ အစက္ခုကာ န ဟောန္တိ၊ ဧဝံ ဣတရမဟာဝိပါကပဋိသန္ဓိကာပီတိ အယမတ္ထော ဒဿိတော ဟောတိ. ဂဗ္ဘသေယျကာနဉ္စ အနုပ္ပန္နေသု စက္ခာဒီသု စဝန္တာနံ အဟေတုကပဋိသန္ဓိကတာ သဟေတုကပဋိသန္ဓိကာနံ ကာမာဝစရာနံ နိယမတော သစက္ခုကာဒိဘာဝဒဿနေန ဒဿိတာ ဟောတိ. ဂဗ္ဘသေယျကေပိ ဟိ သန္ဓာယ ‘‘ယဿ ဝါ ပန သောမနဿိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဿ စက္ခုန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ? အာမန္တာ’’တိ ဣဒံ ဝစနံ ယထာ ယုဇ္ဇတိ၊ တထာ အာယတနယမကေ ဒဿိတံ. န ဟိ သန္နိဋ္ဌာနေန သင်္ဂဟိတာနံ ဂဗ္ဘသေယျကာနံ ဝဇ္ဇနေ ကာရဏံ အတ္ထိ၊ ‘‘ဣတ္ထီနံ အဃာနကာနံ ဥပပဇ္ဇန္တီန’’န္တိအာဒီသု (ယမ. ၃.ဣန္ဒြိယယမက.၁၈၇) စ တေ ဧဝ ဝုတ္တာတိ.

ဥပေက္ခာယ အစက္ခုကာနန္တိ အဟေတုကပဋိသန္ဓိဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဧတ္ထ စ ကာမာဝစရေ သောပေက္ခအစက္ခုကပဋိသန္ဓိယာ တံသမာနလက္ခဏံ အရူပပဋိသန္ဓိဉ္စ နိဒဿေတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကေသုစိ ပန ပေါတ္ထကေသု ‘‘အဟေတုကာရူပပဋိသန္ဓိဝသေနာ’’တိ ပါဌော ဒိဿတိ၊ သော ဧဝ သေယျော.

‘‘တတ္ထ ဟိ ဧကန္တေနေဝ သဒ္ဓါသတိပညာယော နတ္ထိ၊ သမာဓိဝီရိယာနိ ပန ဣန္ဒြိယပ္ပတ္တာနိ န ဟောန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ယဒိ ပန သမာဓိဝီရိယာနိ သန္တိ၊ ‘‘ဣန္ဒြိယပ္ပတ္တာနိ န ဟောန္တီ’’တိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ ‘‘သမာဓိ သမာဓိန္ဒြိယန္တိ? အာမန္တာ’’တိ (ယမ. ၃.ဣန္ဒြိယယမက.၁၁၃) ‘‘ဝီရိယံ ဝီရိယိန္ဒြိယန္တိ? အာမန္တာ’’တိ (ယမ. ၃.ဣန္ဒြိယယမက.၁၁၁) ဝစနတော. အဟေတုကပဋိသန္ဓိစိတ္တေ စ ယထာ သမာဓိလေသော ဧကဂ္ဂတာ အတ္ထိ၊ န ဧဝံ ဝီရိယလေသော အတ္ထိ၊ တသ္မာ ဧဝမေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ ‘‘တတ္ထ ဟိ ဧကန္တေနေဝ သဒ္ဓါဝီရိယသတိပညာယော နတ္ထိ၊ ဧကဂ္ဂတာ ပန သမာဓိလေသော ဧဝ ဟောတီ’’တိ. အယံ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပါယော သိယာ – ယထာ အညေသု ကေသုစိ အဟေတုကစိတ္တေသု သမာဓိဝီရိယာနိ ဟောန္တိ ဣန္ဒြိယပ္ပတ္တာနိ စ၊ ဧဝမိဓ သမာဓိဝီရိယာနိ ဣန္ဒြိယပ္ပတ္တာနိ န ဟောန္တီတိ. သမာဓိဝီရိယိန္ဒြိယာနမေဝ အဘာဝံ ဒဿေန္တော အဟေတုကန္တရတော ဝိသေသေတိ. တတ္ထ ‘‘သမာဓိဝီရိယာနိ ပန န ဟောန္တီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ဣန္ဒြိယပ္ပတ္တာနီ’’တိ သမာဓိလေသဿ သမာဓိန္ဒြိယဘာဝံ အပ္ပတ္တဿ သဗ္ဘာဝတော ဝုတ္တံ၊ န ဝီရိယလေသဿ. ဝိသေသနဉှိ ဝိသေသိတဗ္ဗေ ပဝတ္တတိ. ယေသု ပန ပေါတ္ထကေသု ‘‘တတ္ထ ဧကန္တေနေဝ သဒ္ဓါဝီရိယသတိပညာယော နတ္ထီ’’တိ ပါဌော၊ သော ဧဝ သုန္ဒရတရော.

ယာဝ စက္ခုန္ဒြိယံ နုပ္ပဇ္ဇတိ၊ တာဝ ဂဗ္ဘဂတာနံ အစက္ခုကာနံ ဘာဝေါ အတ္ထီတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေနာဟ ‘‘သဟေတုကာနံ အစက္ခုကာနန္တိ ဂဗ္ဘသေယျကဝသေန စေဝ အရူပီဝသေန စ ဝုတ္တ’’န္တိ. ဂဗ္ဘသေယျကာပိ ပန အဝဿံ ဥပ္ပဇ္ဇနကစက္ခုကာ န လဗ္ဘန္တီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. သစက္ခုကာနံ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တာနန္တိ ကာမဓာတုယံ ဒုဟေတုကပဋိသန္ဓိကာနံ ဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဣဓာပိ အဟေတုကပဋိသန္ဓိကာ စ အစက္ခုကာ လဗ္ဘန္တေဝ. ဣတ္ထိပုရိသိန္ဒြိယသန္တာနာနမ္ပိ ဥပပတ္တိဝသေန ဥပ္ပါဒေါ၊ စုတိဝသေန နိရောဓော ဗာဟုလ္လဝသေန ဒဿိတော. ကဒါစိ ဟိ တေသံ ပဌမကပ္ပိကာဒီနံ ဝိယ ပဝတ္တိယမ္ပိ ဥပ္ပါဒနိရောဓာ ဟောန္တီတိ. ဧတ္ထ ပုရိသိန္ဒြိယာဝသာနေသု ဣန္ဒြိယမူလယမကေသု ပဌမပုစ္ဆာသု သန္နိဋ္ဌာနေဟိ ဂဟိတေဟိ ဥပပတ္တိစုတိဝသေန ဂစ္ဆန္တေဟိ စက္ခုန္ဒြိယာဒီဟိ နိယမိတတ္တာ ဇီဝိတိန္ဒြိယာဒီနံ ပဝတ္တိဝသေနပိ လဗ္ဘမာနာနံ ဥပပတ္တိစုတိဝသေနေဝ ဒုတိယပုစ္ဆာသု သန္နိဋ္ဌာနေဟိ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၁၉၀. ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ စက္ခုန္ဒြိယာဒိသမာနဂတိကံ စုတိပဋိသန္ဓိဝသေနေဝ ဂစ္ဆတိ သန္တာနုပ္ပတ္တိနိရောဓဒဿနတောတိ အာဟ ‘‘ပဝတ္တေ သောမနဿဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေတိ အရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ. ဧတေသဉ္စေဝ အညေသဉ္စ ပဉ္စိန္ဒြိယာနံ ယထာလာဘဝသေနာတိ ဧတ္ထ ဧတေသံ ဇီဝိတိန္ဒြိယာဒီနံ စုတိပဋိသန္ဓိပဝတ္တေသု၊ အညေသဉ္စ စက္ခုန္ဒြိယာဒီနံ စုတိပဋိသန္ဓီသူတိ ဧဝံ ယထာလာဘော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အယံ ပန ဆေဒေယေဝါတိ ဧတ္ထ တဿ တဿ ပရိပုဏ္ဏပဉှဿ တသ္မိံ တသ္မိံ သရူပဒဿနေန ဝိဿဇ္ဇနေ ဝိဿဇ္ဇိတေ ပစ္ဆိမကောဋ္ဌာသဿ ဆေဒေါတိ နာမံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ယဿ ဝါ ပန သောမနဿိန္ဒြိယံ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဿ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ န ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ? ဝိနာ သောမနဿေန ဥပပဇ္ဇန္တာနံ ပဝတ္တေ သောမနဿဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ တေသံ သောမနဿိန္ဒြိယံ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ နော စ တေသံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ န ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဧတ္ထ ‘‘နိရောဓသမာပန္နာနံ အသညသတ္တာန’’န္တိ အဝစနံ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယဿ စက္ခုန္ဒြိယာဒိသမာနဂတိကတံ ဒီပေတိ. တဿ ဟိ ဥပပတ္တိယံယေဝ ဥပ္ပါဒေါ ဝတ္တဗ္ဗောတိ. ‘‘ဝိနာ သောမနဿေန ဥပပဇ္ဇန္တာန’’န္တိ ဧတ္ထ အသညသတ္တေ သင်္ဂဟေတွာ ပဝတ္တိဝသေန တေ စ နိရောဓသမာပန္နာ စ န ဝုတ္တာ၊ အနုပ္ပါဒေါပိ ပနေတဿ စုတိဥပပတ္တီသွေဝ ဝတ္တဗ္ဗော၊ န ပဝတ္တေတိ. ပစ္ဆိမကောဋ္ဌာသေပိ ‘‘သဗ္ဗေသံ စဝန္တာနံ၊ ပဝတ္တေ စိတ္တဿ ဘင်္ဂက္ခဏေ တေသံ သောမနဿိန္ဒြိယဉ္စ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယဉ္စ န ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဧဝံ ‘‘သဗ္ဗေသံ စဝန္တာန’’န္တိ ဧတ္ထေဝ အသညသတ္တေ သင်္ဂဏှိတွာ ပဝတ္တိဝသေန တေ စ နိရောဓသမာပန္နာ န စ ဝုတ္တာ. ယဿယတ္ထကေ စ နိရောဓသမာပန္နာ န ဒဿေတဗ္ဗာ န ဂဟေတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. န ဟိ ‘‘နိရောဓသမာပန္နာန’’န္တိ ဝစနံ ‘‘အသညသတ္တာန’’န္တိ ဝစနံ ဝိယ ဩကာသဒီပကံ၊ နာပိ ‘‘ဥပေက္ခာသမ္ပယုတ္တစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ၊ သဗ္ဗေသံ စိတ္တဿ ဘင်္ဂက္ခဏေ’’တိအာဒိဝစနံ ဝိယ သောမနဿိန္ဒြိယာဒီနံ အနုပ္ပါဒက္ခဏဒီပကံ၊ အထ ခေါ ပုဂ္ဂလဒီပကမေဝါတိ.

အတီတကာလဘေဒေ သုဒ္ဓါဝါသာနံ ဥပပတ္တိစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ တေသံ တတ္ထ သောမနဿိန္ဒြိယဉ္စ န ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထ ဇီဝိတိန္ဒြိယဉ္စ န ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဥပပတ္တိစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ၊ နနု ‘‘သုဒ္ဓါဝါသံ ဥပပဇ္ဇန္တာနံ၊ အသညသတ္တာနံ တေသံ တတ္ထ သောမနဿိန္ဒြိယဉ္စ န ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထ မနိန္ဒြိယဉ္စ န ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထာ’’တိ (ယမ. ၃.ဣန္ဒြိယယမက.၂၇၇) ဧတ္ထ ဝိယ ‘‘ဥပပဇ္ဇန္တာန’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ? န ဝတ္တဗ္ဗံ. ယထာ ဟိ သောမနဿမနိန္ဒြိယာနံ ဝသေန ဥပပဇ္ဇန္တာ ပုဂ္ဂလာ ဥပပတ္တိစိတ္တသမင်္ဂိနော ဟောန္တိ၊ န ဧဝံ သောမနဿဇီဝိတိန္ဒြိယာနံ ဝသေန ဥပပတ္တိသမင်္ဂိနောယေဝ ဟောန္တိ. ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ဟိ ဝသေန ယာဝ ပဌမရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ ဓရတိ၊ တာဝ ဥပပဇ္ဇန္တာ နာမ ဟောန္တိ. တဒါ စ ဒုတိယစိတ္တတော ပဋ္ဌာယ ‘‘ဇီဝိတိန္ဒြိယဉ္စ န ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထာ’’တိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ အရူပဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓတ္တာ၊ တသ္မာ ဥဘယံ ဥပ္ပါဒက္ခဏေန နိဒဿိတံ. ယထာ ဟိ ‘‘န နိရုဇ္ဈိတ္ထာ’’တိ ဣဒံ လက္ခဏံ ဥပပတ္တိစိတ္တဿ ဒွီသု ခဏေသု လဗ္ဘမာနံ သဗ္ဗပဌမေန ဥပပတ္တိစိတ္တဿ ဘင်္ဂက္ခဏေန နိဒဿိတံ၊ ဧဝမိဓာပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

အနာဂတကာလဘေဒေ ဥပ္ပဇ္ဇိဿမာနေ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ အညဿ စ ဥပ္ပဇ္ဇိဿမာနတာဝ ပုစ္ဆိတာ. တတ္ထ ယထာ ပစ္စုပ္ပန္နကာလဘေဒေ သန္နိဋ္ဌာနသံသယဘေဒေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနဿေဝ ဂဟိတတ္တာ ‘‘ယဿ စက္ခုန္ဒြိယာဒီနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဥပပဇ္ဇန္တဿ တဿ ဇီဝိတိန္ဒြိယာဒီနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဥပပဇ္ဇန္တဿေဝ ပုစ္ဆိတာနံ ဥပပတ္တိယံယေဝ တေသံ ဥပ္ပါဒေါ သမ္ဘဝတိ၊ န အညတ္ထ၊ န ဧဝမိဓ ‘‘ယဿ စက္ခုန္ဒြိယာဒီနိ ဥပ္ပဇ္ဇိဿန္တိ၊ ဥပပဇ္ဇန္တဿ တဿ ဇီဝိတိန္ဒြိယာဒီနိ ဥပ္ပဇ္ဇိဿန္တီ’’တိ ဥပပဇ္ဇန္တဿေဝ ပုစ္ဆိတာနံ တေသံ ဥပပတ္တိတော အညတ္ထ ဥပ္ပါဒေါ န သမ္ဘဝတိ၊ တသ္မာ ‘‘ယဿ စက္ခုန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ၊ တဿ သောမနဿိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီတိ? အာမန္တာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧဝဉ္စ ကတွာ နိရောဓဝါရေပိ ‘‘ယဿ စက္ခုန္ဒြိယံ နိရုဇ္ဈိဿတိ၊ တဿ သောမနဿိန္ဒြိယံ နိရုဇ္ဈိဿတီတိ? အာမန္တာ’’တိ ဝုတ္တံ. န ဟိ ယဿ စက္ခုန္ဒြိယံ နိရုဇ္ဈိဿတိ၊ တဿ သောမနဿိန္ဒြိယံ န နိရုဇ္ဈိဿတိ၊ အပိ ပစ္ဆိမဘဝိကဿ ဥပေက္ခာသဟဂတပဋိသန္ဓိကဿ. န ဟိ ဥပပဇ္ဇန္တဿ တဿ စုတိတော ပုဗ္ဗေဝ သောမနဿိန္ဒြိယနိရောဓော န သမ္ဘဝတီတိ. ဧတ္ထ ဟိ ပဌမပုစ္ဆာသု သန္နိဋ္ဌာနတ္ထော ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္ထနိဿယော မာဒိသောဝ ဥပပတ္တိဥပ္ပါဒိန္ဒြိယဝါ ဥဘယုပ္ပါဒိန္ဒြိယဝါ အတ္ထော ပဋိနိဝတ္တိတွာပိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္ထဿ နိဿယောတိ ဧဝံ ဝိယ ဒုတိယပုစ္ဆာသု သန္နိဋ္ဌာနတ္ထမေဝ နိယမေတိ၊ န တတ္ထေဝ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ အနာဂတဘာဝမတ္တေန သရူပတော ဂဟိတံ ဥပ္ပါဒံ ဝါ နိရောဓံ ဝါ သံသယတ္ထန္တိ. ယသ္မာ စေဝံ သန္နိဋ္ဌာနတ္ထဿ နိယမော ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘ယဿ ဝါ ပန သောမနဿိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ၊ တဿ စက္ခုန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီတိ? အာမန္တာ’’တိ (ယမ. ၃.ဣန္ဒြိယယမက.၂၈၁) ဝုတ္တံ. ဧသ နယော နိရောဓဝါရေပိ.

ပဋိလောမေ ပန ယထာ အနုလောမေ ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ နိရုဇ္ဈိဿတီ’’တိ ဥပ္ပါဒနိရောဓာ အနာဂတာ သရူပဝသေန ဝုတ္တာ၊ ဧဝံ အဝုတ္တတ္တာ ယထာ တတ္ထ သံသယပဒေန ဂဟိတဿ ဣန္ဒြိယဿ ပဝတ္တိယမ္ပိ ဥပ္ပါဒနိရောဓာ စက္ခုန္ဒြိယာဒိမူလကေသု ယောဇိတာ၊ န ဧဝံ ယောဇေတဗ္ဗာ. ယထာ ဟိ ဥပ္ပါဒနိရောဓေ အတိက္ကမိတွာ အပ္ပတွာ စ ဥပ္ပါဒနိရောဓာ သမ္ဘဝန္တိ ယောဇေတုံ၊ န ဧဝံ အနုပ္ပါဒါနိရောဓေ အတိက္ကမိတွာ အပ္ပတွာ စ အနုပ္ပါဒါနိရောဓာ သမ္ဘဝန္တိ အဘူတာဘာဝဿ အဘူတာဘာဝံ အတိက္ကမိတွာ အပ္ပတွာ စ သမ္ဘဝါနုပ္ပတ္တိတော၊ အဘူတုပ္ပါဒနိရောဓာဘာဝေါ စ ပဋိလောမေ ပုစ္ဆိတော၊ တသ္မာဿ ဝိသေသရဟိတဿ အဘူတာဘာဝဿ ဝတ္တမာနာနံ ဥပ္ပါဒဿ ဝိယ ကာလန္တရယောဂါဘာဝတော ယာဒိသာနံ စက္ခာဒီနံ ဥပ္ပါဒနိရောဓာဘာဝေန ပုစ္ဆိတဗ္ဗဿ နိဿယော သန္နိဋ္ဌာနေန သန္နိစ္ဆိတော၊ တန္နိဿယာ တာဒိသာနံယေဝ ဥပပတ္တိစုတိဥပ္ပါဒနိရောဓာနံ ဇီဝိတာဒီနမ္ပိ အနုပ္ပါဒါနိရောဓာ သံသယပဒေန ပုစ္ဆိတာ ဟောန္တီတိ ‘‘ယဿ စက္ခုန္ဒြိယံ နုပ္ပဇ္ဇိဿတိ၊ တဿ သောမနဿိန္ဒြိယံ နုပ္ပဇ္ဇိဿတီတိ? အာမန္တာ’’တိ (ယမ. ၃.ဣန္ဒြိယယမက.၃၀၈) စ၊ ‘‘ယဿ စက္ခုန္ဒြိယံ န နိရုဇ္ဈိဿတိ၊ တဿ သောမနဿိန္ဒြိယံ န နိရုဇ္ဈိဿတီတိ? အာမန္တာ’’တိ စ ဝုတ္တံ၊ န ဝုတ္တံ ‘‘ယေ အရူပံ ဥပပဇ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿန္တီ’’တိအာဒိနာ ဇီဝိတိန္ဒြိယဥပေက္ခိန္ဒြိယာဒီသု ဝိယ ဝိဿဇ္ဇနန္တိ.

ယေ ရူပါဝစရံ ဥပပဇ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿန္တိ၊ တေသံ ဃာနိန္ဒြိယံ န ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ၊ နော စ တေသံ သောမနဿိန္ဒြိယံ န ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီ’’တိ ဧတ္ထ ယေ သောပေက္ခပဋိသန္ဓိကာ ဘဝိဿန္တိ၊ တေ ‘‘ယေ စ အရူပံ ဥပပဇ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿန္တီ’’တိ ဧတေန ပစ္ဆိမကောဋ္ဌာသဝစနေန တံသမာနလက္ခဏတာယ သင်္ဂဟိတာတိ ယေ သောမနဿပဋိသန္ဓိကာ ဘဝိဿန္တိ၊ တေ ဧဝ ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

အဋ္ဌကထာယံ ယေသု အာဒိမပေါတ္ထကေသု ‘‘အတီတာနာဂတဝါရေ သုဒ္ဓါဝါသာနံ ဥပပတ္တိစိတ္တဿ ဘင်္ဂက္ခဏေ မနိန္ဒြိယဉ္စ နုပ္ပဇ္ဇိတ္ထာတိ ဓမ္မယမကေ ဝိယ ဥပ္ပါဒက္ခဏာတိက္ကမဝသေန အတ္ထံ အဂ္ဂဟေတွာ’’တိ လိခိတံ၊ တံ ပမာဒလိခိတံ. ယေသု ပန ပေါတ္ထကေသု ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နာတီတဝါရေ သုဒ္ဓါဝါသာနံ ဥပပတ္တိစိတ္တဿ ဘင်္ဂက္ခဏေ မနိန္ဒြိယဉ္စ နုပ္ပဇ္ဇိတ္ထာတိ။ပေ။ တသ္မိံ ဘဝေ အနုပ္ပန္နပုဗ္ဗဝသေန အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ ပါဌော ဒိဿတိ၊ သော ဧဝ သုန္ဒရတရောတိ.

ပဝတ္တိဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ပရိညာဝါရဝဏ္ဏနာ

၄၃၅-၄၈၂. ပရိညာဝါရေ လောကိယအဗျာကတမိဿကာနိ စာတိ ဒုက္ခသစ္စပရိယာပန္နေဟိ ဧကန္တပရိညေယျေဟိ လောကိယအဗျာကတေဟိ မိဿကတ္တာ တာနိ ဥပါဒါယ မနိန္ဒြိယာဒီနံ ဝေဒနာက္ခန္ဓာဒီနံ ဝိယ ပရိညေယျတာ စ ဝုတ္တာ. ယဒိ ပရိညေယျမိဿကတ္တာ ပရိညေယျတာ ဟောတိ၊ ကသ္မာ ဓမ္မယမကေ ‘‘ယော ကုသလံ ဓမ္မံ ဘာဝေတိ၊ သော အဗျာကတံ ဓမ္မံ ပရိဇာနာတီ’’တိအာဒိနာ အဗျာကတပဒေန ယောဇေတွာ ယမကာနိ န ဝုတ္တာနီတိ? ယထာ ‘‘ကုသလံ ဘာဝေမိ၊ အကုသလံ ပဇဟာမီ’’တိ ကုသလာကုသလေသု ဘာဝနာပဟာနာဘိနိဝေသော ဟောတိ၊ တထာ ‘‘ဝေဒနာက္ခန္ဓော အနိစ္စော၊ ဓမ္မာယတနံ အနိစ္စ’’န္တိအာဒိနာ ခန္ဓာဒီသု ပရိဇာနာဘိနိဝေသော ဟောတိ၊ တတ္ထ ဝေဒနာက္ခန္ဓာဒယော ‘‘အနိစ္စ’’န္တိအာဒိနာ ပရိဇာနိတဗ္ဗာ၊ တေ စ ဝေဒနာက္ခန္ဓာဒိဘာဝံ ဂဟေတွာ ပရိဇာနိတဗ္ဗာ၊ န အဗျာကတဘာဝန္တိ.

ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဒုက္ခသစ္စဘာဇနီယေ အာဂတဿ ဒေါမနဿဿ ပဟာတဗ္ဗတာဝ ဝုတ္တာ၊ န ပရိညေယျတာ၊ နနု ဒုက္ခသစ္စပရိယာပန္နာ ဝေဒနာက္ခန္ဓာဒယော ကုသလာကုသလဘာဝေန အဂ္ဂဟိတာ ကုသလာကုသလာပိ ပရိညေယျာတိ? သစ္စံ၊ ယထာ ပန ဝေဒနာက္ခန္ဓာဒိဘာဝေါ ဘာဝေတဗ္ဗပဟာတဗ္ဗဘာဝေဟိ ဝိနာပိ ဟောတိ၊ န ဧဝံ ဒေါမနဿိန္ဒြိယဘာဝေါ ပဟာတဗ္ဗဘာဝေန ဝိနာ ဟောတီတိ ဣမံ ဝိသေသံ ဒဿေတုံ ဒေါမနဿိန္ဒြိယဿ ပဟာတဗ္ဗတာဝ ဣဓ ဝုတ္တာ၊ န ပရိညေယျဘာဝဿ အဘာဝတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အကုသလံ ဧကန္တတော ပဟာတဗ္ဗမေဝါတိ ဧတေန ပဟာတဗ္ဗမေဝ၊ န အပ္ပဟာတဗ္ဗန္တိ အပ္ပဟာတဗ္ဗမေဝ နိဝါရေတိ၊ န ပရိညေယျဘာဝန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အညိန္ဒြိယံ ဘာဝေတဗ္ဗနိဋ္ဌံ၊ န ပန သစ္ဆိကာတဗ္ဗနိဋ္ဌန္တိ ဘာဝေတဗ္ဗဘာဝေါ ဧဝ တဿ ဂဟိတောတိ. ‘‘ဒွေ ပုဂ္ဂလာ’’တိအာဒိ ‘‘စက္ခုန္ဒြိယံ န ပရိဇာနာတီ’’တိအာဒိကဿ ပရတော လိခိတဗ္ဗံ ဥပ္ပဋိပါဋိယာ လိခိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. စက္ခုန္ဒြိယမူလကဉှိ အတိက္ကမိတွာ ဒေါမနဿိန္ဒြိယမူလကေ ဣဒံ ဝုတ္တံ ‘‘ဒွေ ပုဂ္ဂလာ ဒေါမနဿိန္ဒြိယံ န ပဇဟန္တိ နော စ အညိန္ဒြိယံ န ဘာဝေန္တီ’’တိ (ယမ. ၃.ဣန္ဒြိယယမက.၄၄၀).

ဧတ္ထ စ ပုထုဇ္ဇနော၊ အဋ္ဌ စ အရိယာတိ နဝ ပုဂ္ဂလာ. တေသု ပုထုဇ္ဇနော ဘဗ္ဗာဘဗ္ဗဝသေန ဒုဝိဓော၊ သော ‘‘ပုထုဇ္ဇနော’’တိ အာဂတဋ္ဌာနေသု ‘‘ဆ ပုဂ္ဂလာ စက္ခုန္ဒြိယဉ္စ န ပရိဇာနိတ္ထ ဒေါမနဿိန္ဒြိယဉ္စ န ပဇဟိတ္ထာ’’တိအာဒီသု စ အဘိန္ဒိတွာ ဂဟိတော. ‘‘ယေ ပုထုဇ္ဇနာ မဂ္ဂံ ပဋိလဘိဿန္တီ’’တိ (ယမ. ၁.သစ္စယမက.၄၉၊ ၅၁-၅၂) အာဂတဋ္ဌာနေသု ‘‘ပဉ္စ ပုဂ္ဂလာ စက္ခုန္ဒြိယဉ္စ ပရိဇာနိဿန္တိ ဒေါမနဿိန္ဒြိယဉ္စ ပဇဟိဿန္တီ’’တိအာဒီသု (ယမ. ၃.ဣန္ဒြိယယမက.၄၅၁) စ ဘဗ္ဗော ဧဝ ဘိန္ဒိတွာ ဂဟိတော. ‘‘ယေ စ ပုထုဇ္ဇနာ မဂ္ဂံ န ပဋိလဘိဿန္တီ’’တိ (ယမ. ၁.သစ္စယမက.၅၁) အာဂတဋ္ဌာနေသု ‘‘တယော ပုဂ္ဂလာ ဒေါမနဿိန္ဒြိယဉ္စ နပ္ပဇဟိဿန္တိ စက္ခုန္ဒြိယဉ္စ န ပရိဇာနိဿန္တီ’’တိအာဒီသု (ယမ. ၃.ဣန္ဒြိယယမက.၄၅၅) စ အဘဗ္ဗော ဧဝ. အဂ္ဂဖလသမင်္ဂီ စ ပဌမဖလသမင်္ဂီ အရဟာ စာတိ ဒုဝိဓော. သောပိ ‘‘အရဟာ’’တိ အာဂတဋ္ဌာနေသု ‘‘တယော ပုဂ္ဂလာ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယဉ္စ ဘာဝိတ္ထ ဒေါမနဿိန္ဒြိယဉ္စ ပဇဟိတ္ထာ’’တိအာဒီသု (ယမ. ၃.ဣန္ဒြိယယမက.၄၄၄) စ အဘိန္ဒိတွာ ဂဟိတော. ‘‘ယော အဂ္ဂဖလံ သစ္ဆိကရောတီ’’တိ (ယမ. ၃.ဣန္ဒြိယယမက.၄၄၆) အာဂတဋ္ဌာနေသု ‘‘တယော ပုဂ္ဂလာ ဒေါမနဿိန္ဒြိယံ ပဇဟိတ္ထ၊ နော စ အညာတာဝိန္ဒြိယံ သစ္ဆိကရိတ္ထာ’’တိအာဒီသု (ယမ. ၃.ဣန္ဒြိယယမက.၄၄၄) စ ပဌမဖလသမင်္ဂီ စ ဘိန္ဒိတွာ ဂဟိတော. ‘‘ယော အဂ္ဂဖလံ သစ္ဆာကာသီ’’တိ (ယမ. ၃.ဣန္ဒြိယယမက.၄၄၃၊ ၄၄၆) အာဂတဋ္ဌာနေသု ဣတရောဝါတိ ဧဝံ ပုဂ္ဂလဘေဒံ ဉတွာ တတ္ထ တတ္ထ သန္နိဋ္ဌာနေန ဂဟိတပုဂ္ဂလေ နိဒ္ဓါရေတွာ ဝိဿဇ္ဇနံ ယောဇေတဗ္ဗန္တိ.

ပရိညာဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဣန္ဒြိယယမကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ယမကပကရဏ-မူလဋီကာ သမတ္တာ.