မဟာဝါရော
၁. အနုသယဝါရဝဏ္ဏနာ
၃. အနုသေတိ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ပစ္စုပ္ပန္နဝေါဟာရာ ပဝတ္တာဝိရာမဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. မဂ္ဂေနေဝ ဟိ အနုသယာနံ ဝိရာမော ဝိစ္ဆေဒေါ ဟောတိ၊ န တတော ပုဗ္ဗေတိ.
၂၀. နာပိ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ န ဧကံ ဓမ္မံ အာရမ္မဏံ ကရောန္တီတိ ဧတ္ထ ပုရိမေန ဧကသ္မိံ စိတ္တုပ္ပါဒေ ဥပ္ပတ္တိ နိဝါရိတာ၊ ပစ္ဆိမေန ဧကသ္မိံ အာရမ္မဏေတိ အယံ ဝိသေသော. ပုဂ္ဂလောကာသဝါရဿ ပဋိလောမေ တေသံ တေသံ ပုဂ္ဂလာနံ တဿ တဿ အနုသယဿ အနနုသယနဋ္ဌာနံ ပကတိယာ ပဟာနေန စ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ ‘‘တိဏ္ဏံ ပုဂ္ဂလာနံ ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ တေသံ တတ္ထ ကာမရာဂါနုသယော နာနုသေတိ၊ နော စ တေသံ တတ္ထ ပဋိဃာနုသယော နာနုသေတိ၊ တေသညေဝ ပုဂ္ဂလာနံ ရူပဓာတုယာ အရူပဓာတုယာ အပရိယာပန္နေ တေသံ တတ္ထ ကာမရာဂါနုသယော စ နာနုသေတိ၊ ပဋိဃာနုသယော စ နာနုသေတီ’’တိ ပကတိယာ ဒုက္ခာဒီနံ ကာမရာဂါဒီနံ အနနုသယဋ္ဌာနတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ ‘‘ဒွိန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ သဗ္ဗတ္ထ ကာမရာဂါနုသယော စ နာနုသေတိ၊ ပဋိဃာနုသယော စ နာနုသေတီ’’တိ (ယမ. ၂.အနုသယယမက.၅၆) အနုသယပ္ပဟာနေန. ဧတ္ထ ပုရိမနယေန ဩကာသံ အဝေက္ခိတွာ ပုဂ္ဂလဿ ဝိဇ္ဇမာနာနံ အနုသယာနံ အနနုသယနံ ဝုတ္တံ၊ ပစ္ဆိမနယေန ပုဂ္ဂလံ အဝေက္ခိတွာ ဩကာသဿ ကာမဓာတုအာဒိကဿ အနောကာသတာတိ.
အနုသယဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၂. သာနုသယဝါရဝဏ္ဏနာ
၆၆-၁၃၁. သာနုသယပဇဟနပရိညာဝါရေသု ‘‘သာနုသယော၊ ပဇဟတိ၊ ပရိဇာနာတီ’’တိ ပုဂ္ဂလော ဝုတ္တော. ပုဂ္ဂလဿ စ ဣမသ္မိံ ဘဝေ သာနုသယောတိ ဧဝံ ဘဝဝိသေသေန ဝါ၊ ဣမသ္မိံ ကာမရာဂါနုသယေန သာနုသယော ဣမသ္မိံ ဣတရေသု ကေနစီတိ ဧဝံ ဘဝါနုသယဝိသေသေန ဝါ သာနုသယတာနိရနုသယတာဒိကာ နတ္ထိ. တထာ ဒွီသု ဝေဒနာသု ကာမရာဂါနုသယေန သာနုသယော၊ ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ နိရနုသယောတိ ဣဒမ္ပိ နတ္ထိ. န ဟိ ပုဂ္ဂလဿ ဝေဒနာ ဩကာသော၊ အထ ခေါ အနုသယာနန္တိ. အနုသယဿ ပန တဿ တဿ သော သော အနုသယနောကာသော ပုဂ္ဂလဿ တေန တေန အနုသယေန သာနုသယတာယ၊ တဿ တဿ ပဇဟနပရိဇာနနာနဉ္စ နိမိတ္တံ ဟောတိ၊ အနနုသယနောကာသော စ နိရနုသယတာဒီနံ၊ တသ္မာ ဩကာသဝါရေသု ဘုမ္မနိဒ္ဒေသံ အကတွာ ‘‘ယတော တတော’’တိ နိမိတ္တတ္ထေ နိဿက္ကဝစနံ ကတံ၊ ပဇဟနပရိညာဝါရေသု အပါဒါနတ္ထေ ဧဝ ဝါ. တတော တတော ဟိ ဩကာသတော အပဂမကရဏံ ဝိနာသနံ ပဇဟနံ ပရိဇာနနဉ္စာတိ.
တတ္ထ ယတောတိ ယတော အနုသယဋ္ဌာနတော အနုလောမေ၊ ပဋိလောမေ အနနုသယဋ္ဌာနတောတိ အတ္ထော. အနုသယာနာနုသယဿေဝ ဟိ နိမိတ္တာပါဒါနဘာဝဒဿနတ္ထံ ‘‘ရူပဓာတုယာ အရူပဓာတုယာ တတော မာနာနုသယေန သာနုသယောတိ (ယမ.၂.အနုသယယမက.၇၇)၊ ပဇဟတီ’’တိ (ယမ. ၂.အနုသယယမက.၁၄၃) စ ‘‘ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ တတော ကာမရာဂါနုသယေန နိရနုသယောတိ (ယမ. ၂.အနုသယယမက.၁၁၀)၊ န ပဇဟတီ’’တိ (ယမ. ၂.အနုသယယမက.၁၇၄-၁၇၆) စ ဧဝမာဒီသု ရူပဓာတုအာဒယော ဧဝ ဘုမ္မနိဒ္ဒေသေနေဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌာတိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန စတုတ္ထပဉှဝိဿဇ္ဇနေန သရူပတော အနုသယနဋ္ဌာနဿ ဒဿိတတ္တာ တဒတ္ထေ အာဒိပဉှေပိ ‘‘ယတော’’တိ အနုသယနဋ္ဌာနံ ဝုတ္တန္တိ ဣမမတ္ထံ ဝိဘာဝေတွာ ပုန ‘‘ယတော’’တိ ဧတဿ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ဥပ္ပန္နေန ကာမရာဂါနုသယေန သာနုသယော’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ ပမာဒလိခိတံ ဝိယ ဒိဿတိ. န ဟိ ဥပ္ပန္နေနေဝ အနုသယေန သာနုသယော၊ ဥပ္ပတ္တိရဟဋ္ဌာနတဉ္စ သန္ဓာယေဝ နိဿက္ကဝစနံ န သက္ကာ ဝတ္တုံ. န ဟိ အပရိယာပန္နာနံ အနုသယုပ္ပတ္တိရဟဋ္ဌာနတာတိ တံ တထေဝ ဒိဿတိ. ဧဝံ ပနေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော – ယတော ဥပ္ပန္နေနာတိ ယတော ဥပ္ပန္နေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ တေနာတိ ဥပ္ပတ္တိရဟဋ္ဌာနေ နိဿက္ကဝစနံ ကတန္တိ. တထာ သဗ္ဗဓမ္မေသု ဥပ္ပဇ္ဇနကေနာတိ. ဥပ္ပတ္တိပဋိသေဓေ အကတေ အနုပ္ပတ္တိယာ အနိစ္ဆိတတ္တာ သဗ္ဗဓမ္မေသု ဥပ္ပဇ္ဇနကဘာဝံ အာပန္နေန အနုပ္ပဇ္ဇနဘာဝံ အပနေတိ နာမ. သဗ္ဗတ္ထာတိ ဧတဿ ပန သဗ္ဗဋ္ဌာနတောတိ အယမတ္ထော န န သမ္ဘဝတိ. တ္ထ-ကာရဉှိ ဘုမ္မတော အညတ္ထာပိ သဒ္ဒဝိဒူ ဣစ္ဆန္တီတိ.
သာနုသယဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၃. ပဇဟနဝါရဝဏ္ဏနာ
၁၃၂-၁၉၇. ပဇဟနဝါရေ ယေန ကာမရာဂါနုသယာဒယော သာဝသေသာ ပဟီယန္တိ၊ သော တေ ပဇဟတီတိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ ဝတ္တဗ္ဗော န ဟောတိ အပဇဟနသဗ္ဘာဝါ၊ တသ္မာ သန္နိဋ္ဌာနေ နိရဝသေသပ္ပဇဟနကောယေဝ ပဇဟတီတိ ဝုတ္တော၊ တသ္မာ ‘‘ယော ဝါ ပန မာနာနုသယံ ပဇဟတိ၊ သော ကာမရာဂါနုသယံ ပဇဟတီတိ? နော’’တိ (ယမ. ၂.အနုသယယမက.၁၃၂) ဝုတ္တံ. ယသ္မာ ပန သံသယပဒေန ပဟာနကရဏမတ္တမေဝ ပုစ္ဆတိ၊ န သန္နိဋ္ဌာနံ ကရောတိ၊ တသ္မာ ယထာဝိဇ္ဇမာနံ ပဟာနံ သန္ဓာယ ‘‘ယော ကာမရာဂါနုသယံ ပဇဟတိ၊ သော မာနာနုသယံ ပဇဟတီတိ? တဒေကဋ္ဌံ ပဇဟတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ပဋိလောမေ ပန ‘‘နပ္ပဇဟတီ’’တိ ပဇဟနာဘာဝေါ ဧဝ သန္နိဋ္ဌာနပဒေန သံသယပဒေန စ ဝိနိစ္ဆိတော ပုစ္ဆိတော စ၊ တသ္မာ ယေသံ ပဇဟနံ နတ္ထိ နိရဝသေသဝသေန ပဇဟနကာနံ၊ တေ ဌပေတွာ အဝသေသာ အပ္ပဇဟနသဗ္ဘာဝေနေဝ နပ္ပဇဟန္တီတိ ဝုတ္တာ၊ န စ ယထာဝိဇ္ဇမာနေန ပဟာနေနေဝ ဝဇ္ဇိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိ. ‘‘အနာဂါမိမဂ္ဂသမင်္ဂိဉ္စ အဋ္ဌမကဉ္စ ဌပေတွာ အဝသေသာ ပုဂ္ဂလာ ကာမရာဂါနုသယဉ္စ နပ္ပဇဟန္တိ ဝိစိကိစ္ဆာနုသယဉ္စ နပ္ပဇဟန္တီ’’တိ (ယမ. ၂.အနုသယယမက.၁၆၅) ဧတ္ထ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပုထုဇ္ဇနော ပဟာနပရိညာယ အဘာဝေန နပ္ပဇဟတိ၊ သေသာ တေသံ အနုသယာနံ ပဟီနတ္တာ’’တိ (ယမ. အဋ္ဌ. အနုသယယမက ၁၃၂-၁၉၇) ဝုတ္တံ.
တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ကေသဉ္စိ ဝိစိကိစ္ဆာနုသယော ကေသဉ္စိ ဥဘယန္တိ သေသာနံ တေသံ ပဟီနတာ အတ္ထိ၊ တထာပိ သောတာပန္နာဒီနံ ဝိစိကိစ္ဆာနုသယဿ ပဟီနတာ ဥဘယာပဇဟနဿ ကာရဏံ န ဟောတီတိ တေသံ ပဟီနတ္တာ ‘‘နပ္ပဇဟန္တီ’’တိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ၊ အထ ပန ကာမရာဂါနုသယဉ္စ နပ္ပဇဟန္တီတိ ဣမံ သန္နိဋ္ဌာနေန တေသံ ပုဂ္ဂလာနံ သင်္ဂဟိတတာဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ န တတ္ထ ကာရဏံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ပုစ္ဆိတဿ ပန သံသယတ္ထဿ ကာရဏံ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဧဝံ သတိ ‘‘သေသာ တဿ အနုသယဿ ပဟီနတ္တာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ? န ဝတ္တဗ္ဗံ ‘‘ယော ကာမရာဂါနုသယံ နပ္ပဇဟတိ၊ သော ဒိဋ္ဌာနုသယံ ဝိစိကိစ္ဆာနုသယံ နပ္ပဇဟတီ’’တိ ပဋိက္ခိပိတွာ ပုစ္ဆိတေ သဒိသဝိဿဇ္ဇနကေ ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာနုသယေ သန္ဓာယ ကာရဏဿ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ၊ တသ္မာ တေသံ အနုသယာနံ ပဟီနတ္တာတိ တေသံ ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာနုသယာနံ ပဟီနတ္တာ တေ သံသယတ္ထသင်္ဂဟိတေ အနုသယေ နပ္ပဇဟန္တီတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.
ပဇဟနဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၅. ပဟီနဝါရဝဏ္ဏနာ
၂၆၄-၂၇၄. ပဟီနဝါရေ ဖလဋ္ဌဝသေနေဝ ဒေသနာ အာရဒ္ဓါတိ အနုလောမံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ပဋိလောမေ ဟိ ပုထုဇ္ဇနဝသေနပိ ဒေသနာ ဂဟိတာတိ. ‘‘ဖလဋ္ဌဝသေနေဝါ’’တိ စ သာဓာရဏဝစနေန မဂ္ဂသမင်္ဂီနံ အဂ္ဂဟိတတံ ဒီပေတိ. အနုသယစ္စန္တပဋိပက္ခေကစိတ္တက္ခဏိကာနဉှိ မဂ္ဂသမင်္ဂီနံ န ကောစိ အနုသယော ဥပ္ပတ္တိရဟော၊ နာပိ အနုပ္ပတ္တိရဟတံ အာပါဒိတော၊ တသ္မာ တေ န အနုသယသာနုသယပဟီနဥပ္ပဇ္ဇနဝါရေသု ဂဟိတာတိ.
၂၇၅-၂၉၆. ဩကာသဝါရေ သော သော အနုသယော အတ္တနော အတ္တနော ဩကာသေ ဧဝ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတံ အာပါဒိတော ပဟီနော၊ အနာပါဒိတော စ အပ္ပဟီနောတိ ပဟီနာပ္ပဟီနဝစနာနိ တဒေါကာသမေဝ ဒီပေန္တိ၊ တသ္မာ အနောကာသေ တဒုဘယာဝတ္တဗ္ဗတာ ဝုတ္တာတိ. သာဓာရဏဋ္ဌာနေ တေန သဒ္ဓိံ ပဟီနော နာမ ဟောတီတိ တေန သဒ္ဓိံ သမာနောကာသေ ပဟီနော နာမာတိ အတ္ထော၊ န သမာနကာလေ ပဟီနောတိ.
ပဟီနဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၇. ဓာတုဝါရဝဏ္ဏနာ
၃၃၂-၃၄၀. ဓာတုဝါရေ သန္တာနံ အနုဂတာ ဟုတွာ သယန္တီတိ ယသ္မိံ သန္တာနေ အပ္ပဟီနာ၊ တံသန္တာနေ အပ္ပဟီနဘာဝေန အနုဂန္တွာ ဥပ္ပတ္တိအရဟဘာဝေန သယန္တီတိ အတ္ထော. ဥပ္ပတ္တိရဟတာ ဧဝ ဟိ အနုရူပံ ကာရဏံ လဘိတွာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဣဓာပိ ယုတ္တာတိ. ဧတ္ထ စ န ကာမဓာတုအာဒီနိ ဆ ပဋိနိသေဓဝစနာနိ ဓာတုဝိသေသနိဒ္ဓါရဏာနိ န ဟောန္တီတိ ‘‘န ကာမဓာတုယာ စုတဿ န ကာမဓာတုံ ဥပပဇ္ဇန္တဿာ’’တိအာဒိမှိ ဝုစ္စမာနေ ဣမံ နာမ ဥပပဇ္ဇန္တဿာတိ န ဝိညာယေယျ၊ တသ္မာ တံမူလိကာသု ယောဇနာသု ‘‘န ကာမဓာတုယာ စုတဿ ကာမဓာတုံ ရူပဓာတုံ အရူပဓာတုံ ဥပပဇ္ဇန္တဿာ’’တိ ပဌမံ ယောဇေတွာ ပုန အနုက္ကမေန ‘‘န ကာမဓာတုံ ဥပပဇ္ဇန္တဿာ’’တိအာဒိကာ ယောဇနာ ကတာ. ဧဝဉှိ န ကာမဓာတုအာဒိပဒေဟိ ယထာဝုတ္တဓာတုယောယေဝ ဂဟိတာ၊ န ကဉ္စီတိ ဝိညာယတိ. ယထာ အနုသယဝါရေ ‘‘အနုသေန္တီတိ ပဒဿ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ အတ္ထော ဂဟိတော’’တိ ဝုတ္တံ၊ တတ္ထာပိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနမေဝ သန္ဓာယ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဂဟေတုံ န သက္ကာ ‘‘ယဿ ကာမရာဂါနုသယော အနုသေတိ၊ တဿ ပဋိဃာနုသယော အနုသေတီတိ? အာမန္တာ’’တိအာဒိဝစနတော. အထာပိ အပ္ပဟီနတံ သန္ဓာယ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ အတ္ထော တတ္ထ ဂဟိတော၊ ဣဓာပိ သော န န ယုဇ္ဇတီတိ. ဘင်္ဂါတိ ဘဉ္ဇိတဗ္ဗာ၊ ဒွိဓာ ကာတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. နနု န ကောစိ အနုသယော ယတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇန္တဿ အနုသေတိ နာနုသေတိ စာတိ ဒွိဓာ ကာတဗ္ဗာ၊ တတ္ထေဝ ကသ္မာ ‘‘ကတိ အနုသယာ ဘင်္ဂါ? အနုသယာ ဘင်္ဂါ နတ္ထီ’’တိ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာနိ ကတာနိ. န ဟိ ပကာရန္တရာဘာဝေ သံသယော ယုတ္တောတိ? န န ယုတ္တော၊ ‘‘အနုသယာ ဘင်္ဂါ နတ္ထီ’’တိ အဝုတ္တေ ဘင်္ဂါဘာဝဿ အဝိညာတတ္တာတိ.
ဓာတုဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
အနုသယယမကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၈. စိတ္တယမကံ
ဥဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ
၁-၆၂. စိတ္တယမကဝဏ္ဏနာယံ အာဒိတောဝ တယော သုဒ္ဓိကမဟာဝါရာ ဟောန္တီတိ ဣမေ တယော မဟာဝါရာ သရာဂါဒိကုသလာဒီဟိ မိဿကာ သုဒ္ဓိကာ စ၊ တေသု အာဒိတော သုဒ္ဓိကာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. မိဿကေသု စ ဧကေကသ္မိံ သရာဂါဒိမိဿကစိတ္တေ တယော တယော မဟာဝါရာ၊ တေ တတ္ထ တတ္ထ ပန ဝုတ္တေ သမ္ပိဏ္ဍေတွာ ‘‘သောဠသ ပုဂ္ဂလဝါရာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ၊ န နိရန္တရံ ဝုတ္တေတိ. ‘‘ယဿ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ န နိရုဇ္ဈတိ၊ တဿ စိတ္တံ နိရုဇ္ဈိဿတိ နုပ္ပဇ္ဇိဿတီ’’တိအာဒိနာ ဥပ္ပါဒနိရောဓာနံ ပစ္စုပ္ပန္နာနာဂတကာလာနဉ္စ သံသဂ္ဂဝသေန ဧကေကာယ ပုစ္ဆာယ ပဝတ္တတ္တာ ‘‘ဥပ္ပါဒနိရောဓကာလသမ္ဘေဒဝါရော’’တိ ဝုတ္တော. ဧဝံ သေသာနမ္ပိ ဝါရာနံ တံတံနာမတာ ပါဠိအနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗာ.
ဥဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
နိဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ
၆၃. တထာရူပဿေဝ ခီဏာသဝဿ စိတ္တံ သန္ဓာယာတိ ဣဒံ ဥပ္ပါဒက္ခဏသမင်္ဂိပစ္ဆိမစိတ္တသမင်္ဂိမှိ ပုဂ္ဂလေ အဓိပ္ပေတေ တဉ္စ စိတ္တံ အဓိပ္ပေတမေဝ ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အရဟတော ပစ္ဆိမစိတ္တမ္ပီတိ နုပ္ပဇ္ဇတိ နိရုဇ္ဈတီတိ ဧဝံပကာရံ ဘင်္ဂက္ခဏသမင်္ဂိမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.
၆၅-၈၂. ဥပ္ပါဒဝါရဿ ဒုတိယပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနေ စိတ္တဿ ဘင်္ဂက္ခဏေ၊ နိရောဓသမာပန္နာနံ၊ အသညသတ္တာနံ တေသံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထ၊ နော စ တေသံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဧတ္ထ ‘‘စိတ္တဿ ဘင်္ဂက္ခဏေ တေသံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထာ’’တိ ဧတဿ ‘‘သဗ္ဗေသံ စိတ္တံ ခဏပစ္စုပ္ပန္နမေဝ ဟုတွာ ဥပ္ပါဒက္ခဏံ အတီတတ္တာ ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထ နာမာ’’တိ အတ္ထော ဝုတ္တော. စိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ တေသံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထ စေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စာတိ ဧတဿပိ ဥပ္ပါဒံ ပတ္တတ္တာ ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထ၊ အနတီတတ္တာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နာမာတိ ဒွယမေတံ ဧဝံ န သက္ကာ ဝတ္တုံ. န ဟိ ခဏပစ္စုပ္ပန္နေ ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထာ’’တိ အတီတဝေါဟာရော အတ္ထိ. ယဒိ သိယာ၊ ယံ ဝါ ပန စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထ၊ တံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဧတ္ထ ‘‘နော’’တိ အဝတွာ ဝိဘဇိတဗ္ဗံ သိယာ. တထာ ‘‘ယံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထာ’’တိ ဧတ္ထ စ ‘‘နော’’တိ အဝတွာ ‘‘အာမန္တာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. ‘‘စိတ္တဿ ဘင်္ဂက္ခဏေ’’တိ ပန ဘိဇ္ဇမာနစိတ္တသမင်္ဂီ ပုဂ္ဂလော ဝုတ္တော၊ တဿ အတီတံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထ၊ န စ ကိဉ္စိ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. စိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေတိ စ ဥပ္ပဇ္ဇမာနစိတ္တသမင်္ဂီ ပုဂ္ဂလော ဝုတ္တော၊ တဿပိ အတီတံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထ၊ တံ ပန စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. စိတ္တန္တိ ဟိ သာမညဝစနံ ဧကသ္မိံ အနေကသ္မိဉ္စ ယထာဂဟိတဝိသေသေ တိဋ္ဌတီတိ. ‘‘ယဿ ဝါ ပန စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ၊ တဿ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ? စိတ္တဿ ဘင်္ဂက္ခဏေ’’တိ ဧတ္ထ ယဿ ဝါ ပန စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီတိ ဧတေန သန္နိဋ္ဌာနေန ဂဟိတပုဂ္ဂလဿေဝ စိတ္တဿ ဘင်္ဂက္ခဏေတိ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ သန္နိဋ္ဌာနဝသေန နိယမော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဥပ္ပန္နုပ္ပဇ္ဇမာနဝါရော နိရုဒ္ဓနိရုဇ္ဈမာနဝါရော စ ပုဂ္ဂလဝါရာဒီသု တီသုပိ နိန္နာနာကရဏာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ စ. တတ္ထ ပုဂ္ဂလဝါရေ အဝိသေသေန ယံ ကဉ္စိ တာဒိသံ ပုဂ္ဂလံ သန္ဓာယ ‘‘ဥပ္ပန္နံ ဥပ္ပဇ္ဇမာန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ၊ ဓမ္မဝါရေ စိတ္တမေဝ၊ ပုဂ္ဂလဓမ္မဝါရေ ပုဂ္ဂလံ စိတ္တဉ္စာတိ အယမေတ္ထ ဝိသေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.
၈၃. အတိက္ကန္တကာလဝါရေ ဣမဿ ပုဂ္ဂလဝါရတ္တာ ပုဂ္ဂလော ပုစ္ဆိတောတိ ပုဂ္ဂလဿေဝ ဝိဿဇ္ဇနေန ဘဝိတဗ္ဗံ. ယထာ ယဿ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထာတိ ဧတေန န ကောစိ ပုဂ္ဂလော န ဂဟိတော၊ ဧဝံ ယဿ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ခဏံ ခဏံ ဝီတိက္ကန္တံ အတိက္ကန္တကာလန္တိ ဧတေန သန္နိဋ္ဌာနေန န ကောစိ န ဂဟိတော. န ဟိ သော ပုဂ္ဂလော အတ္ထိ၊ ယဿ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒက္ခဏံ အတီတံ နတ္ထိ၊ တေ စ ပန နိရုဇ္ဈမာနက္ခဏာတီတစိတ္တာ န န ဟောန္တီတိ ပဌမော ပဉှော ‘‘အာမန္တာ’’တိ ဝိဿဇ္ဇိတဗ္ဗော သိယာ၊ တထာ ဒုတိယတတိယာ. စတုတ္ထော ပန ‘‘ပစ္ဆိမစိတ္တဿ ဘင်္ဂက္ခဏေ တေသံ စိတ္တံ ဘင်္ဂက္ခဏံ အဝီတိက္ကန္တံ၊ နော စ တေသံ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒက္ခဏံ အဝီတိက္ကန္တံ၊ ဣတရေသံ စိတ္တံ ဘင်္ဂက္ခဏဉ္စ အဝီတိက္ကန္တံ ဥပ္ပါဒက္ခဏဉ္စ အဝီတိက္ကန္တ’’န္တိ ဝိဿဇ္ဇိတဗ္ဗော ဘဝေယျ၊ တထာ အဝိဿဇ္ဇေတွာ ကသ္မာ သဗ္ဗတ္ထ စိတ္တမေဝ ဝိဘတ္တန္တိ? စိတ္တဝသေန ပုဂ္ဂလဝဝတ္ထာနတော. ခဏဿ ဟိ ဝီတိက္ကန္တတာယ အတိက္ကန္တကာလတာဝစနေန ဝတ္တမာနဿ စ စိတ္တဿ ဝသေန ပုဂ္ဂလော ဥပ္ပါဒက္ခဏာတီတစိတ္တော ဝုတ္တော အတီတဿ စ၊ တတ္ထ ပုရိမဿ စိတ္တံ န ဘင်္ဂက္ခဏံ ဝီတိက္ကန္တံ ပစ္ဆိမဿ ဝီတိက္ကန္တန္တိ ဧဝမာဒိကော ပုဂ္ဂလဝိဘာဂေါ ယဿ စိတ္တဿ ဝသေန ပုဂ္ဂလဝဝတ္ထာနံ ဟောတိ၊ တဿ စိတ္တဿ တံတံခဏဝီတိက္ကမာဝီတိက္ကမဒဿနဝသေန ဒဿိတော ဟောတီတိ သဗ္ဗဝိဿဇ္ဇနေသု စိတ္တမေဝ ဝိဘတ္တံ. အထ ဝါ နယိဓ ဓမ္မမတ္တဝိသိဋ္ဌော ပုဂ္ဂလော ပုစ္ဆိတော၊ အထ ခေါ ပုဂ္ဂလဝိသိဋ္ဌံ စိတ္တံ၊ တသ္မာ စိတ္တမေဝ ဝိဿဇ္ဇိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယဒိပိ ပုဂ္ဂလပ္ပဓာနာ ပုစ္ဆာ၊ အထာပိ စိတ္တပ္ပဓာနာ၊ ဥဘယထာပိ ဒုတိယပုစ္ဆာယ ‘‘အာမန္တာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ တထာ ပန အဝတွာ နိရောဓက္ခဏဝီတိက္ကမေန အတိက္ကန္တကာလတာ န ဥပ္ပါဒက္ခဏဝီတိက္ကမေန အတိက္ကန္တကာလတာ ဝိယ ဝတ္တမာနဿ အတ္ထီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘အတီတံ စိတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယဿ စိတ္တံ န ဥပ္ပဇ္ဇမာနန္တိ ဧတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ခဏံ ခဏံ ဝီတိက္ကန္တံ အတိက္ကန္တကာလံ ယဿ စိတ္တံ န ဟောတီတိ အတ္ထော. ဧသ နယော ‘‘န နိရုဇ္ဈမာန’’န္တိ ဧတ္ထာပိ.
၁၁၄-၁၁၆. မိဿကဝါရေသု ယဿ သရာဂံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ န နိရုဇ္ဈတိ၊ တဿ စိတ္တံ နိရုဇ္ဈိဿတိ နုပ္ပဇ္ဇိဿတီတိ ပုစ္ဆာ၊ နောတိ ဝိဿဇ္ဇနဉ္စ အဋ္ဌကထာယံ ဒဿိတံ. ပါဠိယံ ပန ‘‘ယဿ သရာဂံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ န နိရုဇ္ဈတိ၊ တဿ သရာဂံ စိတ္တံ နိရုဇ္ဈိဿတိ နုပ္ပဇ္ဇိဿတီ’’တိ မာတိကာဌပနာယံ ဝုတ္တတ္တာ ဝိဿဇ္ဇနေပိ တထေဝ သန္နိဋ္ဌာနသံသယတ္ထေသု သရာဂါဒိမိဿကစိတ္တဝသေနေဝ ပုစ္ဆာ ဥဒ္ဓရိတွာ ‘‘သရာဂပစ္ဆိမစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ တေသံ သရာဂံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ န နိရုဇ္ဈတိ နိရုဇ္ဈိဿတိ နုပ္ပဇ္ဇိဿတိ၊ ဣတရေသံ သရာဂစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ တေသံ သရာဂံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ န နိရုဇ္ဈတိ နိရုဇ္ဈိဿတိ စေဝ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ စာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ယေဘုယျေန သုဒ္ဓိကဝါရသဒိသမေဝ ဝိဿဇ္ဇနံ ကာတဗ္ဗန္တိ ကတွာ သံခိတ္တန္တိ ဝိညာယတိ.
နိဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
စိတ္တယမကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.