၂. ဝိဘတ္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇၂. ဒုတိယေ အတ္ထပ္ပဘေဒဿ သလ္လက္ခဏဝိဘာဝနဝဝတ္ထာနကရဏသမတ္ထံ အတ္ထေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ. အတ္ထောတိ စေတ္ထ သင်္ခေပတော ဟေတုဖလံ. တဉှိ ဟေတုဝသေန အရဏီယံ ဂန္တဗ္ဗံ ပတ္တဗ္ဗံ၊ တသ္မာ ‘‘အတ္ထော’’တိ ဝုစ္စတိ. ပဘေဒတော ပန ယံ ကိဉ္စိ ပစ္စယသမုပ္ပန္နံ၊ နိဗ္ဗာနံ၊ ဘာသိတတ္ထော၊ ဝိပါကော၊ ကိရိယာတိ ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ ‘‘အတ္ထော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ တံ အတ္ထံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ တသ္မိံ အတ္ထေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ. တေနာဟ ‘‘ပဉ္စသု အတ္ထေသု ပဘေဒဂတံ ဉာဏ’’န္တိ. အာစိက္ခာမီတိအာဒီသု အာဒိတော ကထေန္တော အာစိက္ခတိ နာမ၊ ဥဒ္ဒိသတီတိ အတ္ထော. တမေဝ ဥဒ္ဒေသံ ပရိယောသာပေန္တော ဒေသေတိ. ယထာဥဒ္ဒိဋ္ဌမတ္ထံ ဥဒ္ဒိသနဝသေန ပကာရေဟိ ဉာပေန္တော ဉာပေတိ. ပကာရေဟိ ဧဝ တမတ္ထံ ပတိဋ္ဌာပေန္တော ပဋ္ဌပေတိ. ယထာဥဒ္ဒိဋ္ဌံ ပဋိနိဒ္ဒိသနဝသေန ဝိဝရတိ. ဝိဝဋံ ဝိဘဇတိ. ဝိဘတ္တအတ္ထံ ဟေတူဒါဟရဏဒဿနေဟိ ပါကဋံ ကရောန္တော ဥတ္တာနိံ ကရောတိ.

တိဿော ပဋိသမ္ဘိဒါတိ ဓမ္မနိရုတ္တိပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ. တတ္ထ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ နာမ ဓမ္မပ္ပဘေဒဿ သလ္လက္ခဏဝိဘာဝနဝဝတ္ထာနကရဏသမတ္ထံ ဉာဏံ. ဓမ္မောတိ စ သင်္ခေပတော ပစ္စယော. သော ဟိ ယသ္မာ တံ တံ ဝိဒဟတိ ပဝတ္တေတိ စေဝ ပါပေတိ စ၊ တသ္မာ ‘‘ဓမ္မော’’တိ ဝုစ္စတိ. ပဘေဒတော ပန ယော ကောစိ ဖလနိဗ္ဗတ္တကော ဟေတု၊ အရိယမဂ္ဂေါ၊ ဘာသိတံ၊ ကုသလံ၊ အကုသလန္တိ ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ ‘‘ဓမ္မော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ တံ ဓမ္မံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ တသ္မိံ ဓမ္မေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ. နိရုတ္တိပ္ပဘေဒဿ သလ္လက္ခဏဝိဘာဝနဝဝတ္ထာနကရဏသမတ္ထံ နိရုတ္တာဘိလာပေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အတ္ထေ စ ဓမ္မေ စ ယာ သဘာဝနိရုတ္တိ၊ တံ သဘာဝနိရုတ္တိံ သဒ္ဒံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ တသ္မိံ သဘာဝနိရုတ္တာဘိလာပေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါတိ.

ဧဝမယံ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ သဒ္ဒါရမ္မဏာ နာမ ဇာတာ၊ န ပညတ္တိအာရမ္မဏာ. ကသ္မာ? ယသ္မာ သဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘အယံ သဘာဝနိရုတ္တီ’’တိ ဇာနန္တိ. ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တော ဟိ ‘‘ဖဿော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အယံ သဘာဝနိရုတ္တီ’’တိ ဇာနာတိ၊ ‘‘ဖဿာ’’တိ ဝါ ‘‘ဖဿ’’န္တိ ဝါ ဝုတ္တေ ပန ‘‘အယံ အသဘာဝနိရုတ္တီ’’တိ ဇာနာတိ. ဝေဒနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. အညံ ပနေသ နာမာချာတဥပသဂ္ဂဗျဉ္ဇနသဒ္ဒံ ဇာနာတိ န ဇာနာတီတိ? ယဒဂ္ဂေန သဒ္ဒံ ဇာနိတွာ ‘‘အယံ သဘာဝနိရုတ္တိ၊ အယံ အသဘာဝနိရုတ္တီ’’တိ ဇာနာတိ၊ တဒဂ္ဂေန တမ္ပိ ဇာနိဿတီတိ. တံ ပန ‘‘နယိဒံ ပဋိသမ္ဘိဒါကိစ္စ’’န္တိ ပဋိက္ခိပိတွာ ဣဒံ ဝတ္ထု ကထိတံ –

တိဿဒတ္တတ္ထေရော ကိရ ဗောဓိမဏ္ဍေ သုဝဏ္ဏသလာကံ ဂဟေတွာ ‘‘အဋ္ဌာရသသု ဘာသာသု ကတရဘာသာယ ကထေမီ’’တိ ပဝါရေသိ. တံ ပန တေန အတ္တနော ဥဂ္ဂဟေ ဌတွာ ပဝါရိတံ၊ န ပဋိသမ္ဘိဒါယ ဌိတေန. သော ဟိ မဟာပညတာယ တံ တံ ဘာသံ ကထာပေတွာ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဧဝံ ပဝါရေသိ. ‘‘ဘာသံ နာမ သတ္တာ ဥဂ္ဂဏှန္တီ’’တိ ဝတွာ ပနေတ္ထ ဣဒံ ကထိတံ. မာတာပိတရော ဟိ ဒဟရကာလေ ကုမာရကေ မဉ္စေ ဝါ ပီဌေ ဝါ နိပဇ္ဇာပေတွာ တံ တံ ကထယမာနာ တာနိ တာနိ ကိစ္စာနိ ကရောန္တိ. ဒါရကာ တေသံ တံ တံ ဘာသံ ဝဝတ္ထာပေန္တိ ‘‘ဣမိနာ ဣဒံ ဝုတ္တ’’န္တိ. ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ သဗ္ဗမ္ပိ ဘာသံ ဇာနန္တိ. မာတာ ဒမိဠီ၊ ပိတာ အန္ဓကော. တေသံ ဇာတော ဒါရကော သစေ မာတုကထံ ပဌမံ သုဏာတိ၊ ဒမိဠဘာသံ ဘာသိဿတိ. သစေ ပိတုကထံ ပဌမံ သုဏာတိ၊ အန္ဓကဘာသံ ဘာသိဿတိ. ဥဘိန္နမ္ပိ ပန ကထံ အဿုဏန္တော မာဂဓဘာသံ ဘာသိဿတိ. ယောပိ အဂါမကေ မဟာအရညေ နိဗ္ဗတ္တော၊ တတ္ထ အညော ကထေန္တော နာမ နတ္ထိ. သောပိ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဝစနံ သမုဋ္ဌာပေန္တော၊ မာဂဓဘာသမေဝ ဘာသိဿတိ. နိရယေ၊ တိရစ္ဆာနယောနိယံ၊ ပေတ္တိဝိသယေ၊ မနုဿလောကေ၊ ဒေဝလောကေတိ သဗ္ဗတ္ထ မာဂဓဘာသာဝ ဥဿန္နာ၊ သေသာ ဩဋ္ဋကိရာတအန္ဓကယောနကဒမိဠဘာသာဒိကာ အဋ္ဌာရသ ဘာသာ ပရိဝတ္တန္တိ၊ ကာလန္တရေန အညထာ ဟောန္တိ စ နဿန္တိ စ.

အယမေဝေကာ ယထာဘုစ္စဗြဟ္မဝေါဟာရအရိယဝေါဟာရသင်္ခါတာ မာဂဓဘာသာ န ပရိဝတ္တတိ. သာ ဟိ ကတ္ထစိ ကဒါစိ ပရိဝတ္တန္တီပိ န သဗ္ဗတ္ထ သဗ္ဗဒါ သဗ္ဗထာဝ ပရိဝတ္တတိ၊ ကပ္ပဝိနာသေပိ တိဋ္ဌတိယေဝ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါပိ ဟိ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ တန္တိံ အာရောပေန္တော မာဂဓဘာသာယ ဧဝ အာရောပေသိ. ကသ္မာ? ဧဝဉှိ အာဟရိတုံ သုခံ ဟောတိ. မာဂဓဘာသာယ ဟိ တန္တိံ အာရုဠှဿ ဗုဒ္ဓဝစနဿ ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တာနံ သောတပထာဂမနမေဝ ပပဉ္စော. တေန သင်္ဃဋိတမတ္တေနေဝ နယသတေန နယသဟဿေန အတ္ထော ဥပဋ္ဌာတိ. အညာယ ဘာသာယ တန္တိံ အာရုဠှကံ သောဓေတွာ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ ဟောတိ၊ ဗဟုမ္ပိ ဥဂ္ဂဟေတွာ ပန ပုထုဇ္ဇနဿ ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တိ နာမ နတ္ထိ၊ အရိယသာဝကော နောပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တော နာမ နတ္ထိ.

ပဋိဘာနပ္ပဘေဒဿ သလ္လက္ခဏဝိဘာဝနဝဝတ္ထာနကရဏသမတ္ထံ ပဋိဘာနေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ. အတ္ထဓမ္မာဒိဝိသယေသု ဟိ တီသု ဉာဏေသု ‘‘ဣမာနိ ဉာဏာနိ ဣဒမတ္ထဇောတကာနီ’’တိ (ဝိဘ. ၇၂၅-၇၃၁) ဧဝံ ပဝတ္တဉာဏဿေတံ အဓိဝစနံ. ဣမာ ပန စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ ဒွီသု ဌာနေသု ပဘေဒံ ဂစ္ဆန္တိ၊ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ ဝိသဒါ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကတမေသု ဒွီသု? သေက္ခဘူမိယဉ္စ အသေက္ခဘူမိယဉ္စ၊ တတ္ထ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဿ မဟာကဿပတ္ထေရဿ မဟာကစ္စာယနတ္ထေရဿ မဟာကောဋ္ဌိကတ္ထေရဿာတိ အသီတိယာပိ မဟာထေရာနံ ပဋိသမ္ဘိဒါ အသေက္ခဘူမိယံ ပဘေဒဂတာ. အာနန္ဒတ္ထေရဿ၊ စိတ္တဿ ဂဟပတိနော၊ ဓမ္မိကဿ ဥပါသကဿ၊ ဥပါလိဿ ဂဟပတိနော၊ ခုဇ္ဇုတ္တရာယ ဥပါသိကာယာတိ ဧဝမာဒီနံ ပဋိသမ္ဘိဒါ သေက္ခဘူမိယံ ပဘေဒဂတာတိ ဣမာသု ဒွီသု ဘူမီသု ပဘေဒံ ဂစ္ဆန္တိ. ပဘေဒေါ နာမ မဂ္ဂေဟိ အဓိဂတာနံ ပဋိသမ္ဘိဒါနံ ပဘေဒဂမနံ.

ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဝိသဒါ ဟောန္တီတိ? အဓိဂမေန၊ ပရိယတ္တိယာ၊ သဝနေန၊ ပရိပုစ္ဆာယ၊ ပုဗ္ဗယောဂေန. တတ္ထ အဓိဂမော နာမ အရဟတ္တံ. တဉှိ ပတ္တဿ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဝိသဒါ ဟောန္တိ. သဝနံ နာမ ဓမ္မဿဝနံ. သက္ကစ္စံ သုဏန္တဿ ဟိ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဝိသဒါ ဟောန္တိ. ပရိပုစ္ဆာ နာမ အဋ္ဌကထာ. ဥဂ္ဂဟိတပါဠိယာ အတ္ထံ ကထေန္တဿ ဟိ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဝိသဒါ ဟောန္တိ. ပုဗ္ဗယောဂေါ နာမ ပုဗ္ဗယောဂါဝစရတာ ဟရဏပစ္စာဟရဏနယေန ပရိဟဋကမ္မဋ္ဌာနတာ. ပုဗ္ဗယောဂါဝစရဿ ဟိ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဝိသဒါ ဟောန္တိ.

ဧတေသု ပန ပရိယတ္တိ၊ သဝနံ၊ ပရိပုစ္ဆာတိ ဣမာနိ တီဏိ ပဘေဒဿေဝ ဗလဝကာရဏာနိ၊ ပုဗ္ဗယောဂေါ အဓိဂမဿ ဗလဝပစ္စယော. ပဘေဒဿ ဟောတိ န ဟောတီတိ? ဟောတိ၊ န ပန ယထာ အဓိဂမဿ ဗလဝပစ္စယော ဟောတိ၊ တထာ ပဘေဒဿ. ပရိယတ္တိသဝနပရိပုစ္ဆာ ဟိ ပုဗ္ဗေ ဟောန္တု ဝါ မာ ဝါ၊ ပုဗ္ဗယောဂေန ပန ပုဗ္ဗေ စေဝ ဧတရဟိ စ သင်္ခါရသမ္မသနံ ဝိနာ ပဋိသမ္ဘိဒါဓိဂမော နာမ နတ္ထိ. ဣမေ ပန ဒွေပိ ဧကတော ဟုတွာ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဥပတ္ထမ္ဘေတွာ ဝိသဒါ ဟောန္တီတိ.

ဝိဘတ္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.