၁. စေတနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇၁. တတိယဿ ပဌမေ ကာယသဉ္စေတနာဟေတူတိ ကာယကမ္မနိမိတ္တံ၊ ကာယိကဿ ကမ္မဿ ကဋတ္တာ ဥပစိတတ္တာတိ အတ္ထော. ဧသ နယော သေသသဉ္စေတနာဒွယေပိ. ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတစေတနာ ပဝတ္တိဝိပါကံ ဒေတိယေဝါတိ ‘‘ဝီသတိဝိဓာ’’တိ ဝုတ္တံ. တထာ ဝစီသဉ္စေတနာ မနောသဉ္စေတနာတိ ဧတ္ထ ကာမာဝစရကုသလာကုသလဝသေန ဝီသတိ စေတနာ လဗ္ဘန္တိ. ဣဒံ တထာ-သဒ္ဒေန ဥပသံဟရတိ. အပိစေတ္ထ နဝ မဟဂ္ဂတစေတနာပိ လဗ္ဘန္တီတိ ဣမိနာ နဝဟိ ရူပါရူပကုသလစေတနာဟိ သဒ္ဓိံ မနောဒွါရေ ဧကူနတိံသာတိ တီသု ဒွါရေသု ဧကူနသတ္တတိ စေတနာ ဟောန္တီတိ ဒဿေတိ. အဝိဇ္ဇာပစ္စယာဝါတိ ဣဒံ တာပိ စေတနာ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာဝ ဟောန္တီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ယထာဝုတ္တာ ဟိ ဧကူနသတ္တတိ စေတနာ ကုသလာပိ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ ဟောန္တိ၊ ပဂေဝ ဣတရာ အပ္ပဟီနာဝိဇ္ဇဿေဝ ဥပ္ပဇ္ဇနတော ပဟီနာဝိဇ္ဇဿ အနုပ္ပဇ္ဇနတော.

ယသ္မာ ယံ တံ ယထာဝုတ္တံ စေတနာဘေဒံ ကာယသင်္ခါရဉ္စေဝ ဝစီသင်္ခါရဉ္စ မနောသင်္ခါရဉ္စ ပရေဟိ အနုဿာဟိတော သာမမ္ပိ အသင်္ခါရိကစိတ္တေန ကရောတိ၊ ပရေဟိ ကာရိယမာနော သသင်္ခါရိကစိတ္တေနပိ ကရောတိ၊ ‘‘ဣဒံ နာမ ကမ္မံ ကရောန္တောပိ တဿ ဧဝရူပေါ နာမ ဝိပါကော ဘဝိဿတီ’’တိ ဧဝံ ကမ္မံ ဝိပါကဉ္စ ဇာနန္တောပိ ကရောတိ၊ မာတာပိတူသု စေတိယဝန္ဒနာဒီနိ ကရောန္တေသု အနုကရောန္တော ဒါရကော ဝိယ ကေဝလံ ကမ္မညေဝ ဝိဇ္ဇာနန္တော ‘‘ဣမဿ ပန ကမ္မဿ အယံ ဝိပါကော’’တိ ဝိပါကံ အဇာနန္တောပိ ကရောတိ၊ တသ္မာ တံ ဒဿေတုံ ‘‘သာမံ ဝါ တ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပရေဟိ အနာဏတ္တောတိ သရသေနေဝ ဝတ္တမာနော. ဇာနန္တောတိ အနုဿဝါဒိဝသေန ဇာနန္တော.

နနု စ ခီဏာသဝေါ စေတိယံ ဝန္ဒတိ၊ ဓမ္မံ ဘဏတိ၊ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတိ၊ ကထမဿ ကာယကမ္မာဒယော န ဟောန္တီတိ? အဝိပါကတ္တာ. ခီဏာသဝေန ဟိ ကတကမ္မံ နေဝ ကုသလံ ဟောတိ နာကုသလံ၊ အဝိပါကံ ဟုတွာ ကိရိယာမတ္တေ တိဋ္ဌတိ. တေနဿ တေ ကာယာဒယော န ဟောန္တိ. တေနေဝါဟ ‘‘ခီဏာသဝဿ ကာယေန ကရဏကမ္မံ ပညာယတီ’’တိအာဒိ. တန္တိ ကုသလာကုသလံ.

ခိဍ္ဍာယ ပဒုဿန္တီတိ ခိဍ္ဍာပဒေါသိနော၊ ခိဍ္ဍာပဒေါသိနော ဧဝ ခိဍ္ဍာပဒေါသိကာ. ခိဍ္ဍာပဒေါသော ဝါ ဧတေသံ အတ္ထီတိ ခိဍ္ဍာပဒေါသိကာ. တေ ကိရ ပုညဝိသေသာဓိဂတေန မဟန္တေန အတ္တနော သိရိဝိဘဝေန နက္ခတ္တံ ကီဠန္တာ တာယ သမ္ပတ္တိယာ မဟန္တတာယ ‘‘အာဟာရံ ပရိဘုဉ္ဇိမှာ န ပရိဘုဉ္ဇိမှာ’’တိပိ န ဇာနန္တိ. အထ ဧကာဟာရာတိက္ကမတော ပဋ္ဌာယ နိရန္တရံ ခါဒန္တာပိ ပိဝန္တာပိ စဝန္တိယေဝ န တိဋ္ဌန္တိ. ကသ္မာ? ကမ္မဇတေဇဿ ဗလဝတာယ ကရဇကာယဿ မန္ဒတာယ. မနုဿာနဉှိ ကမ္မဇတေဇော မန္ဒော၊ ကရဇကာယော ဗလဝါ. တေသံ တေဇဿ မန္ဒတာယ ကာယဿ ဗလဝတာယ သတ္တာဟမ္ပိ အတိက္ကမိတွာ ဥဏှောဒကအစ္ဆယာဂုအာဒီဟိ သက္ကာ ကရဇကာယံ ဥပတ္ထမ္ဘေတုံ. ဒေဝါနံ ပန တေဇော ဗလဝါ ဟောတိ ဥဠာရပုညနိဗ္ဗတ္တတ္တာ ဥဠာရဂရုသိနိဒ္ဓသုဓာဟာရဇီရဏတော စ. ကရဇံ မန္ဒံ မုဒုသုခုမာလဘာဝတော. တေ ဧကံ အာဟာရဝေလံ အက္ကမိတွာဝ သဏ္ဌာပေတုံ န သက္ကောန္တိ. ယထာ နာမ ဂိမှာနံ မဇ္ဈနှိကေ တတ္တပါသာဏေ ဌပိတံ ပဒုမံ ဝါ ဥပ္ပလံ ဝါ သာယနှသမယေ ဃဋသတေနပိ သိဉ္စိယမာနံ ပါကတိကံ န ဟောတိ ဝိနဿတိယေဝ၊ ဧဝမေဝ ပစ္ဆာ နိရန္တရံ ခါဒန္တာပိ ပိဝန္တာပိ စဝန္တိယေဝ န တိဋ္ဌန္တိ. ကတမေ ပန တေ ဒေဝါတိ? ‘‘ဣမေ နာမာ’’တိ အဋ္ဌကထာယ ဝိစာရဏာ နတ္ထိ၊ ‘‘အာဟာရူပစ္ဆေဒေန အာတပေ ခိတ္တမာလာ ဝိယာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ယေ ကေစိ ကဗဠီကာရာဟာရူပဇီဝိနော ဒေဝါ ဧဝံ ကရောန္တိ၊ တေ ဧဝံ စဝန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အဘယဂိရိဝါသိနော ပနာဟု ‘‘နိမ္မာနရတိပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိနော တေ ဒေဝါ၊ ခိဍ္ဍာယ ပဒုဿနမတ္တေနေဝ ဟေတေ ခိဍ္ဍာပဒေါသိကာတိ ဝုတ္တာ’’တိ. ကော ပနေတ္ထ ဒေဝါနံ အာဟာရော၊ ကာ အာဟာရဝေလာတိ? ‘‘သဗ္ဗေသမ္ပိ ကာမာဝစရဒေဝါနံ သုဓာ အာဟာရော၊ သာ ဟေဋ္ဌိမေဟိ ဟေဋ္ဌိမေဟိ ဥပရိမာနံ ဥပရိမာနံ ပဏီတတမာ ဟောတိ. တံ ယထာသကံ ဒိဝသဝသေနေဝ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဘုဉ္ဇန္တိ. ကေစိ ပန ဗဒရပ္ပမာဏံ သုဓာဟာရံ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ. သော ဇိဝှါယံ ဌပိတမတ္တောယေဝ ယာဝ ကေသဂ္ဂနခဂ္ဂါ ကာယံ ဖရတိ၊ တေသံယေဝ ဒိဝသဝသေန သတ္တဒိဝသံ ယာပနသမတ္ထောဝ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ.

ဣဿာပကတတ္တာ ပဒုဋ္ဌေန မနသာ ပဒုဿန္တီတိ မနောပဒေါသိကာ. ဥသူယဝသေန ဝါ မနသော ပဒေါသော မနောပဒေါသော၊ သော ဧတေသံ အတ္ထိ ဝိနာသဟေတုဘူတောတိ မနောပဒေါသိကာ. အက္ကုဒ္ဓေါ ရက္ခတီတိ ကုဒ္ဓဿ သော ကောဓော ဣတရသ္မိံ အက္ကုဇ္ဈန္တေ အနုပါဒါနော ဧကဝါရမေဝ ဥပ္ပတ္တိယာ အနာသေဝနော စာဝေတုံ န သက္ကောတိ၊ ဥဒကန္တံ ပတွာ အဂ္ဂိ ဝိယ နိဗ္ဗာယတိ၊ တသ္မာ အက္ကုဒ္ဓေါ တံ စဝနတော ရက္ခတိ. ဥဘောသု ပန ကုဒ္ဓေသု ဘိယျော ဘိယျော အညမညမှိ ပရိဝဍ္ဎနဝသေန တိခိဏသမုဒါစာရော နိဿယဒဟနရသော ကောဓော ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဟဒယဝတ္ထုံ နိဒဟန္တော အစ္စန္တသုခုမာလံ ကရဇကာယံ ဝိနာသေတိ၊ တတော သကလောပိ အတ္တဘာဝေါ အန္တရဓာယတိ. တေနာဟ ‘‘ဥဘောသု ပနာ’’တိအာဒိ. တထာ စာဟ ဘဂဝါ ‘‘အညမညမှိ ပဒုဋ္ဌစိတ္တာ ကိလန္တကာယ။ပေ။ စဝန္တီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၄၇).

ကတမေ တေန ဒေဝါ ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ တေနာတိ ပစ္စတ္တေ ကရဏဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ကတမေ နာမ တေ ဒေဝါ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ’’တိ. ကရဏတ္ထေယေဝ ဝါ ဧတံ ကရဏဝစနန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘တေန ဝါ အတ္တဘာဝေနာ’’တိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

စေတနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.