လောကုတ္တရကုသလဝဏ္ဏနာ

ဧဝံ တိဝိဓမ္ပိ လောကိယကုသလံ နိဒ္ဒိသိတွာ ဣဒါနိ လောကုတ္တရကုသလံ နိဒ္ဒိသန္တော အာဟ ‘‘ဣတရံ ပနာ’’တိအာဒိ. လုဇ္ဇနပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန လောကော၊ သော တိဝိဓော – သင်္ခါရလောကော သတ္တလောကော ဘာဇနလောကောတိ. တတော ဣဒံ ဥတ္တရတီတိ လောကုတ္တရံ. စတ္တာရောပိ ဟိ မဂ္ဂါ ဥပါဒါနက္ခန္ဓသင်္ခါတသင်္ခါရလောကတော ဥတ္တရန္တိ အနာသဝဘာဝေန. သတ္တလောကေသု စ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ အနရိယလောကတော ဥတ္တရတိ၊ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေါ သောတာပန္နလောကတော၊ အနာဂါမိမဂ္ဂေါ သကဒါဂါမိလောကတော၊ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ အနာဂါမိလောကတော ဥတ္တရတိ. ဘာဇနလောကေသု ပန ပဌမမဂ္ဂေါ အပါယလောကတော ဥတ္တရတိ၊ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေါ ကာမလောကေကဒေသတော၊ အနာဂါမိမဂ္ဂေါ သကလကာမလောကတော၊ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ရူပါရူပလောကတော ဥတ္တရတိ. ဣတိ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ မဂ္ဂစိတ္တံ တိဝိဓလောကတော ဥတ္တရတီတိ လောကုတ္တရံ၊ ကုစ္ဆိတသလနာဒိတော ပန ကုသလံ၊ စိန္တနာဒိတော စိတ္တဉ္စာတိ လောကုတ္တရကုသလစိတ္တံ. ဖလံ ပန လောကတော ဥတ္တိဏ္ဏတ္တာ လောကုတ္တရံ၊ ဥဘယမ္ပိ ဝါ သဟ နိဗ္ဗာနေန ဥပါဒါနက္ခန္ဓသင်္ခါတလောကတော ဥတ္တရံ ဝိသိဋ္ဌတရန္တိ လောကုတ္တရံ. ယထာဟ ‘‘ယာဝတာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာ သင်္ခတာ ဝါ အသင်္ခတာ ဝါ၊ ဝိရာဂေါ တေသံ ဓမ္မာနံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၃၄၊ ဣတိဝု. ၉၀).

နိယတာနိယတဝတ္ထုကဘေဒတောတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ ပရတောဃောသပစ္စယေန ဝိနာ အနုပ္ပဇ္ဇနတော အရူပဘဝေ သမ္ဘဝေါ နတ္ထီတိ တံ နိယတဝတ္ထုကံ၊ ဣတရံ ပန သတ္တဝိဓမ္ပိ ပရတောဃောသံ ဝိနာပိ ဝိပဿနာဗလေနေဝ နိပ္ဖဇ္ဇနတော တတ္ထာပိ သမ္ဘဝတီတိ အနိယတဝတ္ထုကံ.

တီဟိ။ပေ။ တိဝိဓန္တိ လောကုတ္တရဝိမောက္ခာနံ ဒွါရဘာဝတော ဝိမောက္ခမုခသင်္ခါတာဟိ သုညတာနုပဿနာဒီဟိ တီဟိ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာဟိ ပတ္တဗ္ဗတော ဣဒံ လောကုတ္တရကုသလံ တိဝိဓံ သုညတံ အနိမိတ္တံ အပ္ပဏိဟိတန္တိ. ကတမေ ပန တေ လောကုတ္တရဝိမောက္ခာတိ? နဝ လောကုတ္တရဓမ္မာ. ယထာဟ ‘‘စတ္တာရော စ အရိယမဂ္ဂါ စတ္တာရိ စ သာမညဖလာနိ နိဗ္ဗာနဉ္စ၊ အယံ အနာသဝေါ ဝိမောက္ခော’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၂၁၃). ဣမာနိ ဟိ သံကိလေသဓမ္မေဟိ သုဋ္ဌု ဝိမုတ္တတ္တာ ဝိမောက္ခာ နာမ. တာနိ ပန ပစ္စေကံ သုညတော ဝိမောက္ခော၊ အနိမိတ္တော ဝိမောက္ခော၊ အပ္ပဏိဟိတော ဝိမောက္ခောတိ တိဝိဓာနိ. ယထာဟ ‘‘တယောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိမောက္ခာ – သုညတော ဝိမောက္ခော၊ အနိမိတ္တော ဝိမောက္ခော၊ အပ္ပဏိဟိတော ဝိမောက္ခော’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၂၀၉). ဣဓ ပန ကုသလာဓိကာရတ္တာ စတုမဂ္ဂသင်္ခါတာယေဝ လောကုတ္တရဓမ္မာ အဓိပ္ပေတာ.

သုညတာဒိနာမလာဘော စ နေသံ အာဂမနတော၊ သဂုဏတော၊ အာရမ္မဏတော စ ဝေဒိတဗ္ဗော. တထာ ဟိ အာဂစ္ဆတိ မဂ္ဂေါ၊ ဖလဉ္စ ဧတေနာတိ အာဂမနံ. တဉှိ ဒုဝိဓံ မဂ္ဂါဂမနံ၊ ဖလာဂမနဉ္စ. တေသု ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာ မဂ္ဂါဂမနံ၊ အရိယမဂ္ဂေါ ဖလာဂမနံ. တတ္ထ မဂ္ဂဿ အာဂတဋ္ဌာနေ မဂ္ဂါဂမနံ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ ဖလဿ အာဂတဋ္ဌာနေ ဖလာဂမနံ. ဣဓ ပန မဂ္ဂဿ အာဂတတ္တာ မဂ္ဂါဂမနံ ဂဟိတန္တိ. တတော အာဂမနတော. သဂုဏတောတိ သဘာဝတော. အာရမ္မဏတောတိ အာရမ္မဏဓမ္မတော.

ယော ဟိ သဗ္ဗသင်္ခါရာနံ အနတ္တလက္ခဏပဋိဝေဓဝသပ္ပဝတ္တာယ အနတ္တာနုပဿနာယ ဝသေန မဂ္ဂံ ပဋိလဘတိ၊ တဿ သာ အနုပဿနာ အသုညတ္တကရာနံ အတ္တာဘိနိဝေသပစ္စယာနံ ဒိဋ္ဌေကဋ္ဌကိလေသာနံ ဝိက္ခမ္ဘိတဘာဝေန တေဘူမကဓမ္မာနံ အတ္တသုညတာယ ယာထာဝတော ဂဟဏတော သုညတာနုပဿနာ နာမ ဟောတိ. တာယ ပန ပဋိလဒ္ဓမဂ္ဂေါ သုညတာယ အာဂတတ္တာ သုညတော နာမ. တေနာဟ ‘‘အနတ္တတော မနသိကရောန္တော သုညတဝိမောက္ခေန ဝိမုစ္စတီ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၂၂၇).

ယော ပန သဗ္ဗသင်္ခါရာနံ အနိစ္စလက္ခဏပဋိဝေဓဝသပ္ပဝတ္တာယ အနိစ္စာနုပဿနာယ မဂ္ဂံ ပဋိလဘတိ၊ တဿ သာ အနုပဿနာ နိစ္စနိမိတ္တာဒိဂါဟကရာနံ ကိလေသာနံ ဝိက္ခမ္ဘိတတ္တာ ဓုဝဘာဝူပဋ္ဌာနသင်္ခါတနိစ္စနိမိတ္တာဒိနော အဂ္ဂဟဏတော အနိမိတ္တာနုပဿနာ နာမ. တာယ ပန လဒ္ဓမဂ္ဂေါ အနိမိတ္တာယ အာဂတတ္တာ အနိမိတ္တော နာမ. တေနာဟ ‘‘အနိစ္စတော မနသိကရောန္တော အနိမိတ္တဝိမောက္ခေန ဝိမုစ္စတီ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၂၂၇).

ယော ပန သဗ္ဗသင်္ခါရာနံ ဒုက္ခလက္ခဏပဋိဝေဓဝသပ္ပဝတ္တာယ ဒုက္ခာနုပဿနာယ ဝသေန မဂ္ဂံ ပဋိလဘတိ၊ တဿ သာ အနုပဿနာ တဏှာပဏိဓာနဿ ဝိက္ခမ္ဘနေန ပဏိဓိဝိရဟိတတ္တာ အပ္ပဏိဟိတာနုပဿနာ နာမ. တာယ ပန လဒ္ဓမဂ္ဂေါ အပ္ပဏိဟိတာယ အာဂတတ္တာ အပ္ပဏိဟိတော နာမ. တေနာဟ ‘‘ဒုက္ခတော မနသိကရောန္တော အပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခေန ဝိမုစ္စတီ’’တိ. အယံ တာဝဿ အာဂမနဝသေန နာမလာဘော.

အတ္တနော ပန ရာဂါဒီဟိ သုညတတ္တာ၊ နိစ္စနိမိတ္တာဒိဝိရဟိတတ္တာ၊ တဏှာပဏိဓိအဘာဝတော စ သဂုဏတော၊ ရာဂါဒိသုညဿေဝ၊ နိစ္စနိမိတ္တာဒိဝိရဟိတဿ၊ ပဏိဓိဝိပ္ပမုတ္တဿ စ နိဗ္ဗာနဿ အာရမ္မဏကရဏတော အာရမ္မဏတော စ သုညတာဒိဝိမောက္ခော နာမ ဟောတီတိ ဧဝမဿ သဂုဏာရမ္မဏေဟိ နာမလာဘော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သော စ ခေါ သုတ္တန္တပရိယာယေနေဝ၊ နော အဘိဓမ္မပရိယာယေန. သုတ္တန္တကထာ ဟိ ပရိယာယဒေသနာ၊ ဣတရာ နိပ္ပရိယာယဒေသနာ၊ တသ္မာ သဂုဏာရမ္မဏတော နာမဿ သဗ္ဗသာဓာရဏဘာဝေန အဝဝတ္ထာနကရတ္တာ ပရိယာယဘာဝတော သုတ္တန္တပရိယာယေနေဝ လာဘော၊ အာဂမနတော ပန အဘိဓမ္မပရိယာယေနပိ ဝဝတ္ထာနကရဘာဝေန နိပ္ပရိယာယတ္တာ. တေနေဝ ဟိ အာစရိယေန ‘‘တီဟိ ဝိမောက္ခမုခေဟိ ပတ္တဗ္ဗတော တိဝိဓ’’န္တိ ဝိမောက္ခမုခမေဝ ဓုရံ ကတွာ ဝုတ္တံ၊ န ‘‘သုညတာဒိနာမတော တိဝိဓ’’န္တိ. အနိမိတ္တနာမံ ပနေတ္ထ အာဂမနတောပိ သုတ္တန္တပရိယာယေနေဝ လဗ္ဘတိ အဘိဓမ္မေ မဂ္ဂံ ပတိ အနိမိတ္တနာမဿ အနုဒ္ဓတတ္တာ. အနုဒ္ဓဋတ္တံ ပန န အနုဒ္ဓရိတဗ္ဗတာမတ္တေန၊ အထ ခေါ နိပ္ပရိယာယတော တဿ မဂ္ဂေ အလဗ္ဘနတော. ကိဉ္စာပိ ဟိ အယံ ဝိပဿနာ နိစ္စနိမိတ္တံ ဥဂ္ဃါဋေန္တီ ပဝတ္တတိ၊ သင်္ခါရနိမိတ္တဿ ပန အနိဿဇ္ဇနတော န နိပ္ပရိယာယတော အနိမိတ္တနာမံ လဘတိ. ယံ ပနေတံ သုတ္တေ –

‘‘အနိမိတ္တဉ္စ ဘာဝေဟိ၊ မာနာနုသယမုဇ္ဇဟ၊

တတော မာနာဘိသမယာ၊ ဥပသန္တော စရိဿသီ’’တိ. (သု. နိ. ၃၄၄) –

မဂ္ဂဿ အနိမိတ္တဘာဝဝစနံ၊ တံ ယထာဝုတ္တပရိယာယဝသေန လဗ္ဘမာနံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ. အဘိဓမ္မေ ပန ယာ သယမ္ပိ နိပ္ပရိယာယတော အနိမိတ္တနာမံ န လဘတိ၊ သာ ကထံ မဂ္ဂဿ တံ ဒဒေယျာတိ မဂ္ဂဿ အနိမိတ္တနာမံ န ဥဒ္ဓဋံ. ယဒိ ဧဝံ သုညတနာမေနပိ ဣဒံ သမာနံ. အနတ္တာနုပဿနာပိ ဟိ ကိဉ္စာပိ ပုဂ္ဂလသုညတံ ဂဏှာတိ၊ ဓမ္မသုညတံ ပန န ဂဏှာတီတိ သယံ နိပ္ပရိယာယေန သုညတာနုပဿနာ နာမ န ဟောတီတိ သုညတနာမမ္ပိ မဂ္ဂဿ န ဒဒေယျ. အထ ပုဂ္ဂလသုညတာဂ္ဂဟဏမတ္တေန သယံ သုညတာနုပဿနာ ဟုတွာ မဂ္ဂဿ တံ ဒဒေယျ၊ အနိစ္စာနုပဿနာပိ သင်္ခါရနိမိတ္တဿ ဂဟဏေပိ နိစ္စနိမိတ္တာဒိဥဂ္ဃါဋနတော သယံ အနိမိတ္တာနုပဿနာ ဟုတွာ မဂ္ဂဿ အနိမိတ္တနာမံ ဒဒေယျာတိ? န ဣဒမေဝံ၊ နိစ္စာဒိနိမိတ္တုဂ္ဃါဋနေန အနိမိတ္တဘာဝဿ နိပ္ပရိယာယေန မဂ္ဂေ အလဗ္ဘနတော နိစ္စာဒိနိမိတ္တုဂ္ဃါဋနဿပိ ပရိယာယဘာဝတော. နနု ဣဒမ္ပိ သဗ္ဗတ္ထ သမာနံ. သုညတအပ္ပဏိဟိတဘာဝေါပိ ဟိ နိပ္ပရိယာယေန အမဂ္ဂေ န လဗ္ဘတိ ပုဂ္ဂလသုညတဂ္ဂဟဏဿ၊ ပဏိဓိသောသနဿ စ ဥဇုကံ မဂ္ဂေနေဝ နိပ္ဖဇ္ဇနတော၊ တသ္မာ သုညတာနုပဿနာပိ အပ္ပဏိဟိတာနုပဿနာပိ ပရိယာယေနေဝ တံ တံ နာမံ လဘန္တီတိ မဂ္ဂဿ နိပ္ပရိယာယတော နာမံ န ဒေန္တီတိ? န၊ တတော လဒ္ဓအရိယမဂ္ဂဿ နိပ္ပရိယာယတော သမ္ပယုတ္တဓမ္မဝသေနေဝ သုညတအပ္ပဏိဟိတနာမသမ္ဘဝတော. ကထံ? ဌပေတွာ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒံ သရဘင်္ဂသတ္ထာရာဒိကာလေပိ ဒုဗ္ဗိဇာနီယဘာဝေန သုခုမဿ အနတ္တလက္ခဏဿ ပညာယ ဧဝ ဂေါစရဘာဝတော အနတ္တာနုပဿနာယ အနုပဿနတော မဂ္ဂက္ခဏေ ပညိန္ဒြိယံ အဓိမတ္တံ ဟောတိ. ယထာဟ – ‘‘အနတ္တတော မနသိကရောတော ပညိန္ဒြိယံ အဓိမတ္တံ ဟောတီ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၂၂၁).

တဉ္စ ပန သယံ အတ္တာဘိနိဝေသသမုဂ္ဃါဋနတော၊ အရိယမဂ္ဂပရိယာပန္နတ္တာ စ နိပ္ပရိယာယတောဝ သုညတနာမံ လဘတိ. ဒုက္ခာနုပဿနာယ သမာဓိဝိပစ္စနီကဿ ပဏိဓိသင်္ခါတရာဂဿ သောသနတော တဿာ ဝသေန အနုပဿန္တဿ မဂ္ဂက္ခဏေ သမာဓိန္ဒြိယံ အဓိမတ္တံ ဟောတိ. ယထာဟ – ‘‘ဒုက္ခတော မနသိကရောတော သမာဓိန္ဒြိယံ အဓိမတ္တံ ဟောတီ’’တိ. တဉ္စ ပန သယံ ပဏိဓိသောသနတော၊ အရိယမဂ္ဂပရိယာပန္နတ္တာ စ နိပ္ပရိယာယတောဝ အပ္ပဏိဟိတနာမံ လဘတိ. သဗ္ဗသင်္ခါရာနံ ပန အနိစ္စဘာဝံ အာဂမနတော သုတွာ ပစ္ဆာ သယံ ပစ္စက္ခတော ပဿတော ‘‘အနိစ္စမေဝ ဝတ သော ဘဂဝါ ‘အနိစ္စ’န္တိ အာဟာ’’တိ ဘဂဝတိ သဒ္ဓါဗာဟုလ္လပဋိလာဘတော အနိစ္စာနုပဿနာယ မနသိကရောတော မဂ္ဂက္ခဏေ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ အဓိမတ္တံ ဟောတိ. ယထာဟ – ‘‘အနိစ္စတော မနသိကရောတော သဒ္ဓိန္ဒြိယံ အဓိမတ္တံ ဟောတီ’’တိ. တံ ပန သယံ သင်္ခါရနိမိတ္တတော ဝုဋ္ဌဟန္တမ္ပိ အရိယမဂ္ဂပရိယာပန္နံ န ဟောတီတိ နိပ္ပရိယာယတော အနိမိတ္တနာမံ န လဘတိ၊ တသ္မာ ယထာ ကာယကမ္မာဓိကံ စိတ္တံ ‘‘ကာယကမ္မ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ သုညတသင်္ခါတပညိန္ဒြိယာဓိမတ္တော မဂ္ဂေါ သုညတနာမံ လဘတိ၊ အပ္ပဏိဟိတသင်္ခါတသမာဓိန္ဒြိယာဓိမတ္တော အပ္ပဏိဟိတနာမံ၊ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဓိမတ္တော ပန သဒ္ဓါယ အနိမိတ္တနာမာလာဘတော သယမ္ပိ တံ န လဘတိ. ယဒိ သမ္ပယုတ္တဓမ္မဝသေန သုညတာဒိနာမာလာဘော၊ အထ ကထံ ‘‘အာဂမနတော’’တိ ဝုတ္တံ? သစ္စံ၊ အာဂမနတော အဓိမတ္တဿ ပန ဣန္ဒြိယဿ ဝသေန လဒ္ဓနာမမ္ပိ အာဂမနတောဝ လဒ္ဓံ ဟောတိ.

အထ ဝါ အဘိဓမ္မပရိယာယေနပိ သုညတဘာဝေါ နာမ ပုဂ္ဂလသုညတာယေဝါတိ ပုဂ္ဂလသုညတဂ္ဂါဟိတာယ အနတ္တာနုပဿနာယ သုညတနာမံ နိပ္ပရိယာယတောဝ လဗ္ဘတိ. ပဏိဓိ နာမ ရာဂါဒိကာ ဧဝါတိ ရာဂါဒိသောသိတာယ ဒုက္ခာနုပဿနာယ အပ္ပဏိဟိတနာမမ္ပိ နိပ္ပရိယာယတောဝ လဗ္ဘတိ.

နိမိတ္တန္တိ ပန ဌပေတွာ သုတ္တန္တပရိယာယံ အဘိဓမ္မပရိယာယေန သင်္ခါရနိမိတ္တံ ဟောတီတိ သင်္ခါရနိမိတ္တဂ္ဂါဟိတာယ အနိစ္စာနုပဿနာယ အနိမိတ္တနာမံ နိပ္ပရိယာယတော န လဗ္ဘတိ၊ တသ္မာ နိပ္ပရိယာယတော သုညတအပ္ပဏိဟိတနာမိကာနံ အနတ္တဒုက္ခာနုပဿနာနံ ဝသေန ပဋိလဒ္ဓမဂ္ဂေါ အာဂမနတော သုညတအပ္ပဏိဟိတနာမံ လဘတိ၊ အနိမိတ္တနာမံ ပန ပရိယာယတောဝ လဘတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အနိမိတ္တနာမံ ပနေတ္ထ အာဂမနတောပိ သုတ္တန္တပရိယာယေနေဝ လဗ္ဘတိ အဘိဓမ္မေ မဂ္ဂံ ပတိ အနိမိတ္တနာမဿ အနုဒ္ဓဋတ္တာ’’တိ. ဣတိ ဣမေသံ တိဏ္ဏံ ဝိမောက္ခာနံ ပဝေသနဒွါရဘာဝတော သုညတာနုပဿနာဒိနာမိကာ အနတ္တာနုပဿနာဒိကာ တိဿော အနုက္ကမေန ဗလဝဘာဝံ ပတွာ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာဘူတာ တီဏိ ဝိမောက္ခမုခါနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘တီဏိ ခေါ ပနိမာနိ ဝိမောက္ခမုခါနိ လောကနိယျာနာယ သံဝတ္တန္တိ၊ သဗ္ဗသင်္ခါရေ ပရိစ္ဆေဒပရိဝဋုမတော သမနုပဿနတာယ အနိမိတ္တာယ စ ဓာတုယာ စိတ္တသမ္ပက္ခန္ဒနတာယ၊ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု မနောသမုတ္တေဇနတာယ အပ္ပဏိဟိတာယ စ ဓာတုယာ စိတ္တသမ္ပက္ခန္ဒနတာယ၊ သဗ္ဗဓမ္မေ ပရတော သမနုပဿနတာယ သုညတာယ စ ဓာတုယာ စိတ္တသမ္ပက္ခန္ဒနတာယ၊ ဣမာနိ တီဏိ ဝိမောက္ခမုခါနိ လောကနိယျာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၂၁၉).

ဧတ္ထ ဟိ ပရိစ္ဆေဒပရိဝဋုမတောတိ ဥဒယဗ္ဗယဝသေန ပရိစ္ဆေဒတော စေဝ ပရိဝဋုမတော စ. အနိစ္စာနုပဿနာ ဟိ ‘‘ဥဒယတော ပုဗ္ဗေ သင်္ခါရာ နတ္ထီ’’တိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ တေသံ ဂတိံ သမန္နေသမာနာ ဝယတော ပရံ န ဂစ္ဆန္တိ၊ ဧတ္ထေဝ အန္တရဓာယန္တီတိ ပရိဝဋုမတော ပရိယန္တတော သမနုပဿတိ. သမနုပဿနတာယာတိ သမ္မဒေဝ အနုပဿနတာယ သံဝတ္တန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. မနောသမုတ္တေဇနတာယာတိ စိတ္တသံဝေဇနတာယ. ဒုက္ခာနုပဿနေန ဟိ သင်္ခါရေသု စိတ္တံ သံဝိဇ္ဇတိ. ပရတော သမနုပဿနတာယာတိ ‘‘နာဟံ၊ န မမ’’န္တိ ဧဝံ အနတ္တတော သမနုပဿနတာယ. ဣတိ ဣမာနိ တီဏိ ပဒါနိ အနိစ္စာနုပဿနာဒီနံ တိဏ္ဏံ ဝသေန ဝုတ္တာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. တေနေဝ စ တဒနန္တရေ ပဉှာဝိဿဇ္ဇနေ –

‘‘အနိစ္စတော မနသိကရောတော ခယတော သင်္ခါရာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ၊ ဒုက္ခတော မနသိကရောတော ဘယတော သင်္ခါရာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ၊ အနတ္တတော မနသိကရောတော သုညတော သင်္ခါရာ ဥပဋ္ဌဟန္တီ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၂၁၉) –

ဝုတ္တံ. နနု စေတ္ထ အဘိဓမ္မာဝတာရဿ ဘာသမာနတ္တာ အဘိဓမ္မပရိယာယေနေဝ ဝိမောက္ခမုခါနိ စ ဝဝတ္ထပေတုံ ယုတ္တန္တိ? သစ္စံ၊ အနိစ္စာနုပဿနာယပိ ပန မဂ္ဂဝုဋ္ဌာနံ ဟောတီတိ ပကာသနတ္ထံ သုတ္တန္တပရိယာယေနပိ ဧကံ ဝဝတ္ထာနံ ကတံ၊ တထာ ဝုဋ္ဌိတော ပန မဂ္ဂေါ အဘိဓမ္မပရိယာယေန သုဒ္ဓိကပဋိပဒါယမေဝ သင်္ဂယှတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

စတုမဂ္ဂယောဂဘေဒတောတိ သောတာပတ္တိအာဒီဟိ စတူဟိ အရိယမဂ္ဂေဟိ သမ္ပယောဂပ္ပဘေဒတော. အရိယမဂ္ဂါနံ ပန သမ္မာဒိဋ္ဌာဒိအဋ္ဌင်္ဂသဘာဝတ္တာ၊ တေသဉ္စ သဗ္ဗလောကုတ္တရေ အတ္ထိတာယ ဘင်္ဂဝသေန အဘေဒေပိ ဣန္ဒြိယာနံ အပါဋဝပါဋဝတရတမဘာဝေန သစ္ဆိကိရိယာဝိသေသတော ကိလေသာနံ ပဟာနဘေဒေါ ဟောတီတိ တံဝသေန စတုဗ္ဗိဓတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တေနေဝါဟ ‘‘သက္ကာယဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာ’’တိအာဒိ. သတိ ဝိဇ္ဇမာနေ ပဉ္စက္ခန္ဓသင်္ခါတေ ကာယေ ဒိဋ္ဌိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ၊ သယံ ဝါ တတ္ထ သတိ ဒိဋ္ဌိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ၊ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု အတ္တတ္တနိယာဘိနိဝေသဝသေန ပဝတ္တာယ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ. သာ ပန ဧကေကသ္မိံ ခန္ဓေ စတုဓာ အဘိနိဝေသနဝသေန ဝီသတိဝိဓာ ဟောတိ. တထာ ဟိ ကောစိ ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတိ ‘‘ယံ ရူပံ၊ သော အတ္တာ၊ ယော အတ္တာ၊ တံ ရူပံ၊ ယထာ ဒီပဿ ဝဏ္ဏောယေဝ အစ္စိ၊ အစ္စိယေဝ ဝဏ္ဏော’’တိ. ရူပဝန္တံ ဝါ အတ္တာနံ သမနုပဿတိ၊ ဆာယာဝန္တံ ဝိယ ရုက္ခံ. အတ္တနိ ဝါ ရူပံ၊ ပုပ္ဖေ ဝိယ ဂန္ဓံ. ရူပသ္မိံ ဝါ အတ္တာနံ၊ သမုဂ္ဂေ ဝိယ မဏိ. ဧဝံ ဝေဒနာဒီသုပိ ‘‘ဝေဒနံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ယော ပဉ္စဝိဓော အဗျတိရိတ္တအတ္တာဘိနိဝေသော၊ သာ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ. ယော ပန ပန္နရသဝိဓော ဗျတိရိတ္တအတ္တာဘိနိဝေသော၊ သာ သဿတဒိဋ္ဌီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

သဘာဝံ ဝိစိနန္တော တာယ ကိစ္ဆတိ ကိလမတီတိ ဝိစိကိစ္ဆာ၊ တိကိစ္ဆိတုံ ဒုက္ကရတာယ ဝါ ဝိဂတာ စိကိစ္ဆာ ဉာဏပတိကာရော ဣမိဿာတိ ဝိစိကိစ္ဆာ. သာ ပန –

‘‘သတ္ထရိ ကင်္ခတိ ဝိစိကိစ္ဆတိ၊ ဓမ္မေ၊ သံဃေ၊ သိက္ခာယ၊ ပုဗ္ဗန္တေ၊ အပရန္တေ၊ ပုဗ္ဗန္တာပရန္တေ၊ ဣဒပ္ပစ္စယတာပဋိစ္စသမုပ္ပန္နေသု ဓမ္မေသု ကင်္ခတိ ဝိစိကိစ္ဆတီ’’တိ (ဓ. သ. ၁၀၀၈ ထောကံ. ဝိသဒိသံ) –

ဧဝံ ဗုဒ္ဓါဒီသု ကင်္ခါဝသေန အဋ္ဌဝတ္ထုကာ၊

‘‘အဟောသိံ နု ခေါ အဟမတီတမဒ္ဓါနံ၊ န နု ခေါ အဟောသိံ၊ ကိံ နု ခေါ အဟောသိံ၊ ကထံ နု ခေါ အဟောသိံ၊ ကိံ ဟုတွာ ကိံ အဟောသိံ နု ခေါ အဟမတီတမဒ္ဓါနံ၊ ဘဝိဿာမိ နု ခေါ အဟမနာဂတမဒ္ဓါနံ၊ န နု ခေါ ဘဝိဿာမိ၊ ကိံ နု ခေါ ဘဝိဿာမိ၊ ကထံ နု ခေါ ဘဝိဿာမိ၊ ကိံ ဟုတွာ ကိံ ဘဝိဿာမိ နု ခေါ အဟမနာဂတမဒ္ဓါနံ၊ ဧတရဟိ ဝါ ပန ပစ္စုပ္ပန္နမဒ္ဓါနံ အဇ္ဈတ္တံ ကထံကထီ ဟောတိ၊ အဟံ နု ခေါသ္မိ၊ နော နု ခေါသ္မိ၊ ကိံ နု ခေါသ္မိ၊ ကထံ နု ခေါသ္မိ၊ အယံ နု ခေါ သတ္တော ကုတော အာဂတော၊ သော ကုဟိံ ဂါမီ ဘဝိဿတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၈၊ သံ. နိ. ၂.၂၀) –

ဧဝံ ပုဗ္ဗန္တာဒယော အာရဗ္ဘ ပဝတ္တိဝသေန သောဠသဝတ္ထုကာ စ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ.

တတ္ထ သတ္ထရိ ကင်္ခန္တော တဿ ရူပကာယဓမ္မကာယာနံ ဝိဇ္ဇမာနတံ၊ အဝိဇ္ဇမာနတဉ္စ ကင်္ခတိ၊ ဓမ္မေ ကင်္ခန္တော တဿ သွာက္ခာတဒွါက္ခာတဘာဝေ ကင်္ခတိ၊ သံဃေ ကင်္ခန္တော တဿ သုပ္ပဋိပန္နဝိပ္ပဋိပန္နတာဒိဘာဝေ ကင်္ခတိ၊ သိက္ခာယ ကင်္ခန္တော တဿာ သုပညတ္တဒုပ္ပညတ္တဘာဝံ ကင်္ခတိ၊ ပုဗ္ဗန္တေ ကင်္ခန္တော သဿတာကာရံ၊ အဓိစ္စသမုပ္ပတ္တိအာကာရဉ္စ နိဿာယ အတီတေ အတ္တနော ဝိဇ္ဇမာနတံ၊ အဝိဇ္ဇမာနတဉ္စ ကင်္ခတိ၊ အပရန္တေ ကင်္ခန္တော သဿတာကာရံ၊ ဥစ္ဆေဒါကာရဉ္စ နိဿာယ အနာဂတေ အတ္တနော ဥပ္ပတ္တိံ၊ အနုပ္ပတ္တိဉ္စ ကင်္ခတိ၊ ပုဗ္ဗန္တာပရန္တေ ကင်္ခန္တော ပစ္စုပ္ပန္နေ အတ္တနော အတ္ထိဘာဝံ၊ နတ္ထိဘာဝဉ္စ ကင်္ခတိ. ပစ္စုပ္ပန္နော ဟိ အဒ္ဓါ ပုဗ္ဗဘာဂါပရဘာဂကောဋ္ဌာသဝန္တတာယ ‘‘ပုဗ္ဗန္တာပရန္တော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ ယုတ္တံ ပန တံ အာရဗ္ဘ ကင်္ခါဇနနန္တိ? ယုတ္တံ၊ အယုတ္တန္တိ ကာ ဧတ္ထ စိန္တာ. ဥမ္မတ္တကော ဝိယ ဟိ ဗာလပုထုဇ္ဇနော. တသ္မာ သော ယံ ကိဉ္စိ ကင်္ခတိယေဝ. တေနေဝ စ သောဠသဝတ္ထုကဝိစိကိစ္ဆာနိဒ္ဒေသေ ‘‘ဧတရဟိ ဝါ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အာစရိယာ ပန ‘‘ပုဗ္ဗန္တာပရန္တောတိ အတီတာနာဂတေ ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ တဒုဘယမာရဗ္ဘ ကင်္ခန္တော ပုဗ္ဗန္တာပရန္တေ ကင်္ခတီ’’တိပိ ဝဒန္တိ. ဣဒပ္ပစ္စယတာပဋိစ္စသမုပ္ပန္နေသု ဓမ္မေသု ကင်္ခန္တော ပန အဝိဇ္ဇာဒီနံ ပစ္စယာနံ၊ သင်္ခါရာဒီနဉ္စ ပစ္စယုပ္ပန္နာနံ ဟေတုဟေတုသမုပ္ပန္နဘာဝဿ သဗ္ဘာဝါသဗ္ဘာဝံ ကင်္ခတီတိ ဧဝံ တာဝ အဋ္ဌဝတ္ထုကကင်္ခါယ ပဝတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

သောဠသဝတ္ထုကာ ပန ‘‘အဟောသိံ နု ခေါ။ပေ။ န နု ခေါ အဟောသိ’’န္တိ ကင်္ခန္တော ဝုတ္တနယေနေဝ အတီတေ အတ္တနော ဝိဇ္ဇမာနာဝိဇ္ဇမာနတံ ကင်္ခတိ. ကိံ နု ခေါ အဟောသိန္တိ ဇာတိလိင်္ဂုပပတ္တိယော နိဿာယ ‘‘ခတ္တိယော နု ခေါ အဟောသိံ၊ ဗြာဟ္မဏာဒီသု ဂဟဋ္ဌာဒီသု ဒေဝါဒီသု အညတရော နု ခေါ’’တိ ကင်္ခတိ. ကထံ နု ခေါတိ သဏ္ဌာနာကာရံ နိဿာယ ‘‘ဒီဃော နု ခေါ အဟောသိံ၊ ရဿဩဒါတကာဠာဒီနဉ္စ အညတရော’’တိ ကင်္ခတိ. ဣဿရနိမ္မာနာဒီနိ နိဿာယ ‘‘ကေန နု ခေါ ပကာရေန အဟောသိ’’န္တိ နိဗ္ဗတ္တနာကာရတော ကင်္ခတီတိ ဝဒန္တိ. ကိံ ဟုတွာ ကိံ အဟောသိန္တိ ဇာတိအာဒီနိ နိဿာယ ‘‘ခတ္တိယော ဟုတွာ နု ခေါ ဗြာဟ္မဏော အဟောသိံ။ပေ။ ဒေဝေါ ဟုတွာ နု ခေါ မနုဿော အဟောသိ’’န္တိ အတ္တနော အပရာပရံ ပဝတ္တိံ ကင်္ခတိ. ဘဝိဿာမိ နု ခေါ၊ န နု ခေါတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ အနာဂတေ အတ္တနော ဝိဇ္ဇမာနာဝိဇ္ဇမာနတံ ကင်္ခတိ. ‘‘ကိံ နု ခေါ ဘဝိဿာမီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တနယမေဝ. အဟံ နု ခေါသ္မိ၊ န နု ခေါသ္မီတိ ဣဒါနိ အတ္တနော အတ္ထိဘာဝံ၊ နတ္ထိဘာဝဉ္စ ကင်္ခတိ. တတ္ထ ကာရဏံ ဝုတ္တမေဝ. ကိံ နု ခေါသ္မီတိ ခတ္တိယာဒိကောဝ သမာနော အတ္တနော ခတ္တိယာဒိဘာဝံ ကင်္ခတိ. ဧသေဝ နယော သေသေသုပိ. ကထံ နု ခေါသ္မီတိ ‘‘အဗ္ဘန္တရေ ဇီဝေါ နာမ အတ္ထီ’’တိ ဂဟေတွာ တဿ ဒီဃာဒိဘာဝံ ကင်္ခတိ. ပစ္စုပ္ပန္နံ ပန အတ္တနော သရီရသဏ္ဌာနံ အဇာနန္တော နာမ နတ္ထိ. ကုတော အာဂတော၊ ကုဟိံ ဂါမီ ဘဝိဿတီတိ အတ္တဘာဝဿ အာဂတဂတဋ္ဌာနာနိ ကင်္ခတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

သီလဉ္စ ဝတဉ္စ သီလဗ္ဗတံ၊ တတ္ထ ဂေါသီလာဒိအသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ သမာဒါနဝသေန သီလံ၊ အဝီတိက္ကမဝသေန ဝတံ. ဥဘယထာပိ ဝါ သီလံ၊ တပေါကမ္မဘာဝေန ဂဟိတတ္တာ ဝတံ. ဂဝါဒိပကတိဘာဝတော အတ္တနော ဝါ ဂဝါဒိဘာဝါဓိဋ္ဌာနံ သီလံ၊ ‘‘ဂစ္ဆန္တော ဘက္ခေတိ၊ တိဋ္ဌန္တော မုတ္တေတီ’’တိအာဒိနာ ဂဝါဒိကိရိယာယ ကရဏံ ဝတံ. တံတံအကိစ္စသမ္မသတော ဝါ နိဝတ္တိ သီလံ၊ တံသမာဒါနဝတော ဝေသဘောဇနကိစ္စစရဏာဒိဝိသေသပဋိပတ္တိ ဝတံ. သဘာဝံ အတိက္ကမ္မ ပရတော အာမသနံ ဂဟဏန္တိ ပရာမာသော၊ သီလဗ္ဗတဿ ပရာမာသော သီလဗ္ဗတပရာမာသော. ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ သီလေန သုဒ္ဓိ၊ ဝတေန သုဒ္ဓိ၊ သီလဗ္ဗတေန သုဒ္ဓီတိ ဧဝံ အသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ‘‘သုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ’’တိ ပဝတ္တဿ မိစ္ဆာဘိနိဝေသဿေတံ အဓိဝစနံ. သက္ကာယဒိဋ္ဌိ စ ဝိစိကိစ္ဆာ စ သီလဗ္ဗတပရာမာသော စာတိ သက္ကာယ။ပေ။ ပရာမာသော၊ တေယေဝ ကမ္မဝိပါကေသု၊ ဝဋ္ဋသ္မိံ ဝါ သတ္တေ သံယောဇေန္တိ ဗန္ဓန္တီတိ သံယောဇနာနိ၊ တေသံ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိအာဒီဟိ တဒင်္ဂဝသေန ပဟီနာနံ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတာပါဒနေန အစ္စန္တသမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနံ ကရောတီတိ သက္ကာ။ပေ။ပ္ပဟာနကရံ.

နိဗ္ဗာနံ ပတိ သဝနတော သန္ဒနတော သောတော ဝုစ္စတိ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂေါ၊ တဿ အာဒိတော ပဇ္ဇနံ သောတာပတ္တိ၊ နိဗ္ဗာနံ မဂ္ဂတိ၊ နိဗ္ဗာနတ္ထိကေဟိ မဂ္ဂီယတိ၊ ကိလေသေ မာရေန္တော ဂစ္ဆတီတိ ဝါ မဂ္ဂေါ၊ သောတာပတ္တိ ဧဝ မဂ္ဂေါ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ. အထ ဝါ သောတံ အာဒိတော ပဇ္ဇတိ အဓိဂစ္ဆတီတိ သောတာပတ္တိ၊ ပဌမော အရိယပုဂ္ဂလော၊ တဿ မဂ္ဂေါ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီနိ အဋ္ဌင်္ဂါနိ၊ တေန သမ္ပယုတ္တံ စိတ္တံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂစိတ္တံ.

ရဇ္ဇတိ အဘိသဇ္ဇတီတိ ရာဂေါ၊ သော ဣဓ ပဉ္စကာမဝိသယာ၊ ကာမဘဝဝိသယာ စ တဏှာ. ဒုဿတီတိ ဒေါသော၊ ဒသဝိဓအာဃာတဝတ္ထုပဒဋ္ဌာနော ဗျာပါဒေါ. မုယှတီတိ မောဟော၊ ဒုက္ခာဒီသု အဋ္ဌသု အညာဏံ. ဧတေသံ ကိလေသာနံ တနုတ္တံ တနုဘာဝံ ကရောတီတိ ရာဂ။ပေ။ တနုတ္တကရံ. တတ္ထ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ တနုတ္တံ အဘိဏှာနုပ္ပတ္တိတော၊ ပရိယုဋ္ဌာနမန္ဒတာယ စာတိ. သကဒါဂါမိဿ ဟိ ဝဋ္ဋာနုသာရိမဟာဇနဿ ဝိယ ကိလေသာ အဘိဏှံ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ကဒါစိ ဝိရဠာကာရာ ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တထာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တာပိ မဒ္ဒန္တာ ဆာဒေန္တာ အန္ဓကာရံ ကရောန္တာ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဒွီဟိ ပန မဂ္ဂေဟိ ပဟီနတ္တာ မန္ဒမန္ဒာ တနုကတနုကာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ကေစိ ပန သကဒါဂါမိဿ ကိလေသာ စိရေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တာပိ ဗဟလာဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တထာ ဟိဿ ပုတ္တဓီတရော ဒိဿန္တီတိ ဝဒန္တိ. တံ အကာရဏံ၊ ဝတ္ထုပဋိသေဝနေန ဝိနာပိ ဂဗ္ဘဂ္ဂဟဏသဗ္ဘာဝတော၊ တသ္မာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ နေသံ တနုဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကသ္မာ ပနေတ္ထ မောဟဿ တနုဘာဝေါ ဝုတ္တော၊ နနု တတိယမဂ္ဂဝဇ္ဈာနမေဝ ဣမိနာ တနုတ္တကရဏံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ဣတရထာ ဟေဋ္ဌာ တီဟိပိ မဂ္ဂေဟိ ဥပရိမဂ္ဂဝဇ္ဈကိလေသာနံ ဗဟလာဗဟလာဝတ္ထာယ ပဟီယမာနတ္တာ ဣဓ သဗ္ဗေသမေဝ ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယသံယောဇနာနံ တနုဘာဝေါ ဝတ္တဗ္ဗော၊ တေနေဝ စ ပါဠိယမ္ပိ ‘‘ကာမရာဂဗျာပါဒါနံ တနုဘာဝါယ ဒုတိယာယ ဘူမိယာ ပတ္တိယာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ. သစ္စမေတံ၊ သုတ္တေ ပန ဥပရိမဂ္ဂဝဇ္ဈာနံ တနုဘာဝပရိယာယံ ဂဟေတွာ ‘‘ရာဂဒေါသမောဟာနံ တနုတ္တာ သကဒါဂါမီ ဟောတီ’’တိ ဟေတုတ္တယတနုဘာဝဿ အာဂတတ္တာ ဣဓာပိ တဒနုလောမေန ဝုတ္တံ. ‘‘ကာမရာဂဗျာပါဒါန’’မိစ္စေဝ ဝါ ပါဌော. တထာ ဟိ ဧတ္ထေဝ ဥပရိ ဒုတိယမဂ္ဂဉာဏနိဒ္ဒေသေ ‘‘ဗျာပါဒကာမရာဂါနံ၊ တနုဘာဝံ တု သာဓယ’’န္တိ (အဘိဓ. ၁၃၅၃) ဝုတ္တံ. ပဋိသန္ဓိဝသေန သကိဒေဝ ဣမံ မနုဿလောကံ အာဂစ္ဆတီတိ သကဒါဂါမီ၊ တဿ မဂ္ဂေါ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေါ. ကိဉ္စာပိ ဟိ မဂ္ဂဋ္ဌဿ ပဋိသန္ဓိဝသေန အာဂမနာသမ္ဘဝတော ဖလဋ္ဌောယေဝ သကဒါဂါမီ နာမ ဟောတိ၊ တဿ ပန အာဂမနဘူတော မဂ္ဂေါ မဂ္ဂန္တရာဝစ္ဆေဒနတ္ထံ တဒါယတ္တဘာဝူပနယနေန သကဒါဂါမိမဂ္ဂေါတိ ဝုစ္စတိ၊ တံသမ္ပယုတ္တံ စိတ္တံ သကဒါဂါမိမဂ္ဂစိတ္တံ.

ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု၊ ကာမဘဝေ စ ရာဂေါ ကာမရာဂေါ. ဗျာပဇ္ဇတိ တေန စိတ္တန္တိ ဗျာပါဒေါ. ပဋိသန္ဓိဝသေန ဣမံ ကာမဓာတုံ န အာဂစ္ဆတီတိ အနာဂါမီ. ရူပဘဝေ ဆန္ဒရာဂေါ ရူပရာဂေါ. အရူပဘဝေ ဆန္ဒရာဂေါ အရူပရာဂေါ. မာနော ဣဓ အရဟတ္တာဓိဂမံ ပဋိစ္စ ဥဏ္ဏတိမတ္တံ. ဥဒ္ဓစ္စမ္ပိ ‘‘ကော မေ ဘာရော ကိလေသသမုစ္ဆေဒနေ’’တိ ဧဝမာကာရပ္ပဝတ္တံ စိတ္တဿ အဝူပသမမတ္တံ. အဝိဇ္ဇာပိ အသုခေ သုခသညာဝိပလ္လာသော. အာရကတ္တာ ကိလေသေဟိ၊ မိစ္ဆာပဋိပန္နေဟိ ဝါ၊ ရာဂါဒိအရီနံ၊ သံသာရစက္ကဿ အရာနဉ္စ ဟတတ္တာ၊ ပစ္စယာဒီနံ အရဟတ္တာ၊ ရဟောပိ ပါပါကရဏေန ပါပကရဏေ ရဟဿ အဘာဝါ၊ ရဟိတဗ္ဗတော ဇဟိတဗ္ဗတော ‘‘ရဟာ’’တိ လဒ္ဓနာမာနံ ဝါ ပါပဓမ္မာနံ အဘာဝတော၊ သာဓူဟိ အရဟိတဗ္ဗတော အပရိစ္စဇိတဗ္ဗတော၊ ရဟသင်္ခါတဿ ဝါ ဂမနဿ သံသာရေ အဘာဝတော အရဟာ၊ အဋ္ဌမော အရိယပုဂ္ဂလော၊ တဿ ဘာဝေါ အရဟတ္တံ၊ အဂ္ဂဖလဿေတံ အဓိဝစနံ. တဉှိ ‘‘အရဟာ’’တိ အဘိဓာနဿ၊ ဗုဒ္ဓိယာ စ ပဝတ္တိနိဗန္ဓနတ္တာ အရဟတော ဘာဝေါတိ ကတွာ ‘‘အရဟတ္တ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ တဿ အာဂမနဘူတော မဂ္ဂေါ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ၊ တံသမ္ပယုတ္တံ စိတ္တံ အရဟတ္တမဂ္ဂစိတ္တံ.

ဈာနင်္ဂယောဂဘေဒတောတိ ရူပါဝစရံ ဝိယ ပဉ္စဟိ ဈာနင်္ဂေဟိ သမ္ပယောဂဘေဒတော. ကထံ ပနဿ ဘေဒေါတိ? ဧတ္ထ တာဝ အဋ္ဌကထာဝါဒေါ၊ တယော စ ထေရဝါဒါတိ စတ္တာရော ဝါဒါ ဟောန္တိ. တထာ ဟိ အဋ္ဌကထာယံ တာဝ ‘‘သင်္ခါရုပေက္ခာဘာဝံ ပတွာ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာမဂ္ဂဿ ဈာနင်္ဂံ နိယမေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တိပိဋကစူဠနာဂတ္ထေရော ပန ‘‘မဂ္ဂါသန္နဝိပဿနာယ ပဒဋ္ဌာနဘူတံ ပါဒကဇ္ဈာနံ နိယမေတီ’’တိ အာဟ. မောရဝါပိဝါသိမဟာဒတ္တတ္ထေရော ‘‘ဝိပဿနာယ အာရမ္မဏဘူတာ ခန္ဓာ နိယမေန္တိ. ယဉှိ ဈာနံ သမ္မသိတွာ ဝုဋ္ဌာတိ၊ တံသဒိသောဝ ဟောတီ’’တိ အာဟ. တိပိဋကစူဠာဘယတ္ထေရော ပန ‘‘ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယော နိယမေတိ၊ ‘အဟော ဝတ ပဉ္စင်္ဂိကံ၊ စတုရင်္ဂိကံ ဝါ မဂ္ဂံ ပါပုဏေယျ’န္တိအာဒိနာ ယထာ ယထာဿ အဇ္ဈာသယော ဟောတိ၊ တထာ တထာ မဂ္ဂေါ ဟောတီ’’တိ အာဟ.

ယသ္မာ ပန အဋ္ဌကထာဝါဒေါ ပမာဏံ၊ တယော စ ထေရာ ပဏ္ဍိတာ ဗျတ္တာ၊ တသ္မာ စတ္တာရောပိ ဝါဒါ အညမညံ အပ္ပဋိဗာဟနဝသေန ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကထံ? ကာမာဝစရဓမ္မေ တာဝ သမ္မသိတွာ သုက္ခဝိပဿကဿ ဥပ္ပန္နမဂ္ဂေါပိ သမာပတ္တိလာဘိနော ဈာနံ ပါဒကံ အကတွာ ဥပ္ပါဒိတမဂ္ဂေါပိ ဝိပဿနာနိယာမေန ပဌမဇ္ဈာနိကာဝ ဟောန္တိ. သစေ ပန ကိဉ္စိ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဥပ္ပါဒိတော ဟောတိ၊ တဿ ဝသေန အင်္ဂပရိဏာမော ဟောတီတိ တံတံဈာနသဒိသော ဟောတိ. ယသ္မာ ပနေတ္ထ ကာမာဝစရက္ခန္ဓေ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တာ ဝိပဿနာ ကာမာဝစရဓမ္မေသု စ မဟဂ္ဂတဓမ္မေသု ဝိယ ဘာဝနာဝိသေသတော ဈာနင်္ဂဝိသေသော နတ္ထိ၊ တသ္မာ ‘‘ဝိပဿနာယ အာရမ္မဏဘူတာ ခန္ဓာ နိယမေန္တီ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တော ဒုတိယတ္ထေရဝါဒေါ ဣမံ ဝါဒံ န ပဝိသတိ. ဈာနဓမ္မေ သမ္မသိတွာ ဥပ္ပါဒိတမဂ္ဂေါ သစေ ပါဒကဇ္ဈာနံ နတ္ထိ၊ သမ္မသိတဇ္ဈာနနိယာမေန တံတံဈာနိကော ဟောတိ. သစေ ပဌမဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ဒုတိယာဒိဈာနေ သမ္မသိတွာ ဥပ္ပါဒိတော၊ ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယနိယာမေန ဒွီသု အညတရဇ္ဈာနသဒိသော ဟောတိ. သစေ ပန ပုဂ္ဂလဿ တထာဝိဓော အဇ္ဈာသယော နတ္ထိ၊ တဒါ ကထန္တိ? ဧတ္ထ တာဝ ကေစိ ‘‘နာနာဝဇ္ဇနဝီထိယမေဝ နိဝတ္တမာနပါဒကဇ္ဈာနတော ဧကာဝဇ္ဇနဝီထိယံ ဂေါတြဘုဘာဝံ ပတွာ နိဝတ္တမာနာယ ဝိပဿနာယ အာရမ္မဏဘူတာ ခန္ဓာယေဝ ဗလဝန္တော၊ တသ္မာ သမ္မသိတက္ခန္ဓနိယာမေန တံသဒိသော မဂ္ဂေါ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဧဝဉ္စ သတိ ‘‘ပါဒကဇ္ဈာနနိယာမေန ဟောတီ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တော ပဌမတ္ထေရဝါဒေါ ပါဒကဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ကာမာဝစရက္ခန္ဓေ သမ္မသိတွာ ဥပ္ပါဒိတမဂ္ဂမေဝ သန္ဓာယ တိဋ္ဌတီတိ.

အပရေ ပန ‘‘ပါဒကဇ္ဈာနံ မဂ္ဂဿ မူလကာရဏဝသေန ပစ္စယော ဟောတိ အာသန္နကာရဏဝသေနပိ၊ သမ္မသိတက္ခန္ဓာ ပန မူလကာရဏဝသေနေဝ ပစ္စယာ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ သမ္မသိတက္ခန္ဓတော ပါဒကဇ္ဈာနမေဝ ဗလဝတရန္တိ ပါဒကဇ္ဈာနသဒိသော မဂ္ဂေါ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဧဝံ သန္တေ ပန ‘‘သမ္မသိတက္ခန္ဓနိယာမေနာ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တော ဒုတိယတ္ထေရဝါဒေါ သမာပတ္တိံ ပါဒကံ အကတွာ ကေဝလံ ဈာနဓမ္မေယေဝ သမ္မသိတွာ ဥပ္ပါဒိတမဂ္ဂမေဝ သန္ဓာယ တိဋ္ဌတိ. ယသ္မာ ပန ဟေဋ္ဌိမဟေဋ္ဌိမဇ္ဈာနတော ဥပရူပရိဈာနံ ဗလပ္ပတ္တံ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဟေဋ္ဌိမဟေဋ္ဌိမဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ဥပရူပရိဈာနဓမ္မေ ဝိပဿတော ဥပ္ပန္နမဂ္ဂေါ ပါဒကဇ္ဈာနံ အနပေက္ခိတွာ သမ္မသိတဇ္ဈာနဝသေန တံတံဈာနိကော ဟောတိ. ဥပရူပရိဈာနတော ပန ဝုဋ္ဌာယ ဟေဋ္ဌိမဟေဋ္ဌိမဇ္ဈာနဓမ္မေ သမ္မသိတွာ ဥပ္ပါဒိတမဂ္ဂေါ သမ္မသိတဇ္ဈာနံ အနပေက္ခိတွာ ပါဒကဇ္ဈာနသဒိသော ဟောတီတိ ဣဒမေတ္ထ သာရတရံ. ဧဝဉှိ သတိ ဒွိန္နမ္ပိ ထေရာနံ ဝါဒါ နိပ္ပဒေသဝိသယာ သမဖလာ ဟောန္တိ.

တတိယတ္ထေရဝါဒေါ စေတ္ထ ပါဒကဇ္ဈာနံ၊ သမ္မသိတဇ္ဈာနံ ဝါ ဝိနာ အဇ္ဈာသယမတ္တေနေဝ န ဣဇ္ဈတိ. တီသုပိ ဝါဒေသု ဌပေတွာ သေသဈာနင်္ဂပရိဏာမံ ဝေဒနာပရိဏာမော ဝိပဿနာနိယာမေနေဝ ဟောတိ. တယောပိ ထေရဝါဒါ ဝိပဿနာနိယာမေန ဝိနာ န ဟောန္တီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. နနု စ ဝေဒနာပိ ဈာနင်္ဂမေဝ၊ တသ္မာ တာယပိ ပါဒကဇ္ဈာနနိယာမေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ? တံ န၊ ဝေဒနာယပိ ပါဒကဇ္ဈာနနိယာမေန ပရိဏာမေ သတိ ဝိပဿနာနိယာမံ အနပေက္ခိတွာ ပါဒကဇ္ဈာနနိယာမေနေဝ မဂ္ဂက္ခဏေ သေသဈာနင်္ဂါနိ ပရိဏာမဋ္ဌာနေယေဝ ဝေဒနာယပိ ပရိဏာမော ဘဝေယျ၊ တထာ ပန အဟုတွာ ဧကာဝဇ္ဇနဝီထိယာ အာဒိတောဝ ပရိဏာမနတော မဂ္ဂဝုဋ္ဌာနဝီထိယာ အာသန္နတရပ္ပဝတ္တာယ ဝိပဿနာယ ဝသေန ဝေဒနာနိယာမော ဟောတိ.

အထ ဝါ ပါဒကဇ္ဈာနသမ္မသိတဇ္ဈာနာနံ သမ္ဘဝေ တေသု အနုပ္ပန္နာ ဝေဒနာ ဝိပဿနာယ န ဟောတီတိ ပါဒကဇ္ဈာနသမ္မသိတဇ္ဈာနနိယာမေန ပရိဏမတီတိပိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ. ဧတ္ထ သိယာ – ယတ္ထ တာဝ ပါဒကဇ္ဈာနံ အတ္ထိ၊ တတ္ထ တံ နိယမေတိ. ယတ္ထ ပန တိကစတုက္ကပါဒကဇ္ဈာနံ နတ္ထိ၊ တသ္မိံ အရူပဘဝေ ကိံ နိယမေတီတိ? တတ္ထာပိ ပါဒကဇ္ဈာနမေဝ နိယမေတိ. ယော ဟိ ဘိက္ခု အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ ပဌမဇ္ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဖလာနိ နိဗ္ဗတ္တေတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနော ကာလံ ကတွာ အရူပဘဝေ နိဗ္ဗတ္တော ပဌမဇ္ဈာနိကာယ သောတာပတ္တိဖလသမာပတ္တိယာ ဝုဋ္ဌာယ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဥပရိ တီဏိ မဂ္ဂဖလာနိ နိဗ္ဗတ္တေတိ၊ တဿ တာနိ ပဌမဇ္ဈာနိကာနေဝ ဟောန္တိ. ဒုတိယဇ္ဈာနိကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. အရူပေပိ ဟိ လောကုတ္တရံ တိကစတုက္ကဇ္ဈာနံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဧဝမေတ္ထ ဧကေကဿ လောကုတ္တရကုသလဿ ဈာနင်္ဂယောဂဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ.

မဂ္ဂါ။ပေ။ နိပ္ဖါဒေတီတိ တေဘူမကကုသလံ ဝိယ ပဋိသန္ဓိပ္ပဝတ္တီသု အဝိပစ္စဝန္တမ္ပိ အတ္တနော အတ္တနော အနုရူပဿ ဖလဿ နိပ္ဖါဒနေန တံတံဖလပ္ပတ္တေ သောတာပန္နော သကဒါဂါမီ အနာဂါမီ အရဟာတိ သာမညတော စတ္တာရော အရိယပုဂ္ဂလေ အဘိနိပ္ဖါဒေတီတိ. ဝိသေသတော ပန သတ္တက္ခတ္တုပရမတာဒိကေ အနေကေပိ သောတာပန္နာဒယော နိပ္ဖါဒေတိ.

လောကုတ္တရကုသလဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.