ဉာဏဝိဘင်္ဂမာတိကတ္ထဝဏ္ဏနာ
ဉာဏဝိဘင်္ဂမာတိကာယ ပန အတ္ထတော တာဝ – ဧကဝိဓေနာတိ ဧကပ္ပကာရေန၊ ဧကကောဋ္ဌာသေန ဝါ. ဉာဏဝတ္ထူတိ ဧတ္ထ ပန ဉာဏဉ္စ တံ ဝတ္ထု စ နာနပ္ပကာရာနံ သမ္ပတ္တီနန္တိ ဉာဏဝတ္ထု. ပဉ္စ ဝိညာဏာတိ စက္ခုဝိညာဏာဒီနိ ပဉ္စ. န ဟေတူ အဟေတုကာတိအာဒီသု ဟေဋ္ဌာ ဟေတုဒုကာဒီသု ဝုတ္တနယာနုသာရေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အပိစ ဟေတုဒုကာဒီသု ပဉ္စ ဝိညာဏာ ဟေတူ ဓမ္မာတိ ဝါ သဟေတုကာ ဓမ္မာတိ ဝါ န ဝတ္တဗ္ဗာ၊ ဧကန္တေန ပန န ဟေတူ ဧဝ၊ အဟေတုကာ ဧဝါတိ. ဧဝံ ‘‘ယာထာဝကဝတ္ထုဝိဘာဝနာ ပညာ’’တိ ဣမိနာ ဥပရိ ဧကဝိဓပရိစ္ဆေဒါဝသာနေ ဝက္ခမာနေန သမ္ဗန္ဓောတိ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗတ္ထ ယထာနုရူပံ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ စ အစေတသိကာတိ စိတ္တာနိ ဧဝ ပဉ္စဝိညာဏသမ္ပယုတ္တာနံ ဣဓ အပရာမဋ္ဌတ္တာ.
ဥပ္ပန္နဝတ္ထုကာ ဥပ္ပန္နာရမ္မဏာတိ ခဏပစ္စုပ္ပန္နဝသေန အနာဂတပဋိက္ခေပေါ. န ဟိ တာနိ အနာဂတေသု ပဉ္စသု ဝတ္ထာရမ္မဏေသု ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ပုရေဇာတဝတ္ထုကာ ပုရေဇာတာရမ္မဏာတိ သဟုပ္ပတ္တိပဋိက္ခေပေါ. န ဟိ တာနိ သဟုပ္ပန္နံ ဝတ္ထာရမ္မဏံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. အဇ္ဈတ္တိကဝတ္ထုကာတိ အဇ္ဈတ္တဇ္ဈတ္တဘူတေ ပဉ္စ ပသာဒေ ဝတ္ထုံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇနကာ. ဧတ္ထ စ ပဉ္စ ဝိညာဏာ သယမ္ပိ အဇ္ဈတ္တိကာ၊ အဇ္ဈတ္တိကဝတ္ထုကာ စ၊ မနောဝိညာဏံ ဟဒယနိဿိတံ အဇ္ဈတ္တိကံ၊ ဗာဟိရဝတ္ထုကံ၊ ပဉ္စဝိညာဏသမ္ပယုတ္တာ တယော ခန္ဓာ ဗာဟိရာ၊ အဇ္ဈတ္တိကဝတ္ထုကာ၊ မနောဝိညာဏသမ္ပယုတ္တာ တယော ခန္ဓာ ဗာဟိရာ၊ ဗာဟိရဝတ္ထုကာတိ ဧဝံ စတုက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
အသမ္ဘိန္နဝတ္ထုကာ အသမ္ဘိန္နာရမ္မဏာတိ အနိရုဒ္ဓဝတ္ထာရမ္မဏာ. န ဟိ တာနိ နိရုဒ္ဓဝတ္ထာရမ္မဏံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. နာနာဝတ္ထုကာ နာနာရမ္မဏာတိ တာနိ ယထာက္ကမံ စက္ခုရူပါဒိနိယတေကေကဝတ္ထာရမ္မဏတာယ အညမညံ ဘိန္နဝတ္ထုကာ၊ ဘိန္နာရမ္မဏာ စ. န ဟိ စက္ခုဝိညာဏံ စက္ခုံ မုဉ္စိတွာ သောတာဒီသု အညတရံ ဝတ္ထုံ ကတွာ ရူပံ မုဉ္စိတွာ သဒ္ဒါဒီသု အညတရာရမ္မဏံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ န ဣတရာနိ စေတရာနိ. န အညမညဿ ဂေါစရဝိသယံ ပစ္စနုဘောန္တီတိ ဣမိနာ စ နေသံ နာနာရမ္မဏတံယေဝ ဝိဘာဝေတိ. န အသမန္နာဟာရာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ အနာဝဇ္ဇနေ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇနေန အနာဝဇ္ဇိတေ ဝိသယေ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ အတ္ထော. န အမနသိကာရာတိ တမေဝေတ္ထ ပရိယာယန္တရေန ဝိဘာဝေတိ. န အဗ္ဗောကိဏ္ဏာတိ အညမညံ နိရန္တရာ ဟုတွာ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. န အပုဗ္ဗံ အစရိမန္တိ ဧကက္ခဏေပိ သဟ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. န ကေဝလဉ္စ ဧတာနိ၊ အညာနိပိ ဝိညာဏာနိ ဒွေ ဝါ တဒုတ္တရိံ ဝါ ဧကတော န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဧကေကမေဝ ပန ဝိညာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယထာဟ – ‘‘အညံ ဥပ္ပဇ္ဇတေ စိတ္တံ၊ အညံ စိတ္တံ နိရုဇ္ဈတီ’’တိအာဒိ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၁၄၊ မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၀၉၊ သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၅.၃၆၈၊ ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၅၂၃). န အညမညဿ သမနန္တရာတိ ဣမိနာ အနဗ္ဗောကိဏ္ဏတာယ ဧဝ ဝိဘာဝနာ.
အနာဘောဂါတိ အနာဝဇ္ဇနဘူတာ အာဝဇ္ဇနဋ္ဌာနေ ဌတွာ အာဝဇ္ဇနကိစ္စံ ကာတုံ န သမတ္ထာတိ အတ္ထော. န ကဉ္စိ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇာနာတီတိ ‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ’’တိ (ဓ. ပ. ၁-၂) ဧဝံ ဝုတ္တံ ဧကမ္ပိ ကုသလာကုသလံ ဓမ္မံ ကောစိပိ ပုဂ္ဂလော န ပဋိဝိဇာနာတိ၊ တေဟိ ဝိညာဏေဟိ န သာဓေတီတိ အတ္ထော. အညတြ အဘိနိပါတမတ္တာတိ ဌပေတွာ ရူပါဒိအာရမ္မဏာနံ အဘိနိပါတမတ္တံ အာပါထဂမနမတ္တံ၊ ဗျတ္တတရောပိ ပုဂ္ဂလော ပဉ္စဝိညာဏေဟိ အာပါထဂတာရမ္မဏပဋိဝိဇာနနမတ္တတော အညံ ကုသလာကုသလပဋိဝိဇာနနံ ကာတုံ န သက္ကောတီတိ အတ္ထော.
ပဉ္စန္နံ ဝိညာဏာနံ သမနန္တရာပီတိ မနောဓာတုယာပိ. အပိ-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော၊ တေန န ကေဝလံ မနောဓာတုယာဝ၊ တတော ပရေဟိပိ ပဉ္စဒွါရိကဝိညာဏေဟိ တဒါရမ္မဏပရိယောသာနေဟိ န ကိဉ္စိ ကုသလာကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇာနာတီတိ အယမတ္ထော ဒဿိတောတိ ဂဟေတဗ္ဗော. ကိဉ္စာပိ ပဉ္စဒွါရေ ကုသလာကုသလာဒီနိ ဇဝနာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တထာပိ တာနိ မောဃပုပ္ဖါနိ ဝိယ အဗ္ဗောဟာရိကာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ. န ကဉ္စိ ဣရိယာပထံ ကပ္ပေတီတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. န ဟိ ပဉ္စဒွါရိကဝိညာဏေဟိ ဂမနာဒီသု ကဉ္စိ ဣရိယာပထံ ကပ္ပေတိ၊ န ကာယဝစီကမ္မံ ပဋ္ဌပေတိ၊ န ဝိညတ္တိံ ဝါ သမုဋ္ဌာပေတိ၊ န ကုသလာကုသလံ ဓမ္မံ သမာဒိယတိ၊ န လောကိယလောကုတ္တရံ သမာဓိံ သမာပဇ္ဇတိ၊ န တတော ဝုဋ္ဌာတိ၊ န ဘဝတော စဝတိ၊ န ဘဝန္တရေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ သဗ္ဗမ္ပေတံ ကိစ္စံ မနောဒွါရိကစိတ္တေနေဝ ဟောတိ. ယထာ စေတေသံ ဧတာနိ ကိစ္စာနိ နတ္ထိ၊ ဧဝံ နိယာမောက္ကမနာဒီနိပိ. န ဟိ ကောစိ ပဉ္စဒွါရိကဇဝနေဟိ မိစ္ဆတ္တနိယာမံ၊ သမ္မတ္တနိယာမံ ဝါ ဩက္ကမတိ၊ န စေတာနိ နာမဂေါတ္တံ ဝါ ကသိဏာဒိပညတ္တိံ ဝါ တိလက္ခဏာဒိံ ဝါ အာရဗ္ဘ ဘဝန္တိ. န သုပတီတိအာဒီသု သဗ္ဗေဟိ ပဉ္စဒွါရိကစိတ္တေဟိ န နိဒ္ဒံ ဩက္ကမတိ၊ န ကိဉ္စိ သုပိနံ ပဿတိ. နိဒ္ဒါယန္တဿ ဟိ ဣန္ဒြိယေသု မဟာပဒီပတုရိယသဒ္ဒါဒိဩဠာရိကေဟိပိ ရူပါဒိပဉ္စာရမ္မဏေဟိ ဃဋ္ဋိတေသု ပဌမံ ပဉ္စဒွါရိကာနိ အာဝဇ္ဇနာနိ ဘဝင်္ဂံ အာဝဋ္ဋေတုံ န သက္ကောန္တိ၊ မနောဒွါရိကမေဝ အာဝဇ္ဇနံ သက္ကောတိ၊ တသ္မိဉ္စ ဥပ္ပန္နေ မနောဒွါရိကဇဝနံ ဇဝိတွာ ဘဝင်္ဂံ ဩတရတိ. ဒုတိယဝါရေ ပန ပဉ္စဒွါရိကအာဝဇ္ဇနေသု ယံ ကိဉ္စိ ယထာရဟံ ဘဝင်္ဂံ အာဝဋ္ဋေတိ၊ တတော တဒါရမ္မဏပရိယောသာနာနိ တံတံဒွါရိကဝီထိစိတ္တာနိ ယထာက္ကမံ ပဝတ္တိတွာ ဘဝင်္ဂံ ဩတရန္တိ. တတိယဝါရေ ပန မနောဒွါရိကာဝဇ္ဇနဇဝနာနိ ပဝတ္တန္တိ၊ တသ္မိံ ခဏေ ရူပါဒိပဉ္စာရမ္မဏဝဝတ္ထာနံ ဟောတိ၊ သတ္တော စ နိဒ္ဒါယ ပဋိဗုဒ္ဓေါတိ၊ ဧဝံ မနောဒွါရိကစိတ္တေနေဝ ပဋိဗုဇ္ဈတိ.
သုပိနမ္ပိ ဟိ တေနေဝ ပဿတိ၊ န ပဉ္စဒွါရိကေန၊ တဉ္စ ပနေတံ သုပိနံ ပဿန္တော စတူဟိ ကာရဏေဟိ ပဿတိ ဓာတုက္ခောဘတော ဝါ အနုဘူတပုဗ္ဗတော ဝါ ဒေဝတောပသံဟာရတော ဝါ ပုဗ္ဗနိမိတ္တတော ဝါ. ဣမေသံ ပန သံသဂ္ဂသန္နိပါတတောပိ ဗဟုဓာ ပပဉ္စေန္တိ. တတ္ထ ယံ ဝါတပိတ္တာဒိဓာတုက္ခောဘတော၊ အနုဘူတပုဗ္ဗတော စ သုပိနံ ပဿတိ၊ န တံ သစ္စံ. ယံ ဒေဝတောပသံဟာရတော ပဿတိ၊ တံ သစ္စံ ဝါ ဟောတိ အလိကံ ဝါ. ကုဒ္ဓါ ဟိ ဒေဝတာ ဝိပရီတမ္ပိ ကတွာ ဒဿေန္တိ. ယံ ပုဗ္ဗနိမိတ္တတော ပဿတိ၊ တံ ဧကန္တသစ္စမေဝ ဗောဓိသတ္တကောသလရာဇာဒီနံ ပဉ္စသောဠသမဟာသုပိနာနိ ဝိယ. တဉ္စ ပနေတံ စတုဗ္ဗိဓံ သုပိနံ သေခပုထုဇ္ဇနာဝ ပဿန္တိ၊ န အသေခါ ပဟီနဝိပလ္လာသတ္တာ. ကိံ ပနေတံ ပဿန္တော သုတ္တော ပဿတိ ပဋိဗုဒ္ဓေါ ဝါ? ကိဉ္စေတ္ထ၊ ယဒိ သုတ္တော ပဿတိ၊ သုပိနဿ ကုသလာဒိသဘာဝတော၊ ဘဝင်္ဂဿ စ တဒဘာဝါ အဘိဓမ္မဝိရောဓော အာပဇ္ဇတိ. အထ ပဋိဗုဒ္ဓေါ၊ သုပိနံ ပဿန္တေန ကတဿ အဗ္ဗောဟာရိကဿာပိ ဝီတိက္ကမဿ သဗ္ဗောဟာရိကဿေဝ ဧကန္တသာဝဇ္ဇတ္တာ အနာပတ္တိ န သိယာတိ ဝိနယဝိရောဓော အာပဇ္ဇတိ. ပကာရန္တရော စ နတ္ထိ၊ ယေန သုပိနံ ပဿေယျာတိ သုပိနဿ အဘာဝေါဝ အာပဇ္ဇတီတိ? နာပဇ္ဇတိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ ကပိမိဒ္ဓပရေတော ပဿတိ ‘‘ကပိမိဒ္ဓပရေတော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သုပိနံ ပဿတီ’’တိ (မိ. ပ. ၅.၃.၅) ဝစနတော၊ ယာ ပန နိဒ္ဒါ မက္ကဋနိဒ္ဒါ ဝိယ ပုနပ္ပုနံ ကုသလာဒိစိတ္တဝေါကိဏ္ဏတ္တာ လဟုပရိဝတ္တာ၊ တံ ကပိမိဒ္ဓံ၊ တေန သုတ္တော သုပိနံ ပဿတိ၊ တသ္မာ သုပိနော ကုသလောပိ ဟောတိ အကုသလောပိ၊ အာဝဇ္ဇနတဒါရမ္မဏဝသေန အဗျာကတောပိ၊ သုပိနေ စ ကတံ ကုသလာကုသလဒုဗ္ဗလတာယ ပဋိသန္ဓိံ အာကဍ္ဎိတုံ န သက္ကောတိ၊ ပဝတ္တေ ဝေဒနီယံ ပန ဟောတိ. ‘‘ယာထာဝကဝတ္ထုဝိဘာဝနာ ပညာ’’တိ ဧတ္ထ ယော ပဉ္စန္နံ ဝိညာဏာနံ ယထာဝုတ္တော န ဟေတုကဋ္ဌော၊ အဟေတုကဋ္ဌော။ပေ။ န သုပိနံ ပဿနဋ္ဌော၊ သော ယာထာဝဋ္ဌော၊ တံတံယာထာဝတ္ထုံ ဝိဘာဝေတီတိ ယာထာဝကဝတ္ထုဝိဘာဝနာ ပညာ. ဧဝံ ဧကဝိဓေန ဉာဏဝတ္ထူတိ ဧဝံ ဝုတ္တေန ဧကေန ပကာရေန ဧကေန အာကာရေန၊ ဧကကောဋ္ဌာသေန ဉာဏဝတ္ထု ဟောတီတိ.
ဧကကံ နိဋ္ဌိတံ.
ဒုကေသု အတ္ထဇာပိကာတိ ဧတ္ထ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တေသု ပဉ္စသု အတ္ထေသု ယထာနုရူပံ အတ္ထံ ဇာပေတိ ဇနေတိ ပဝတ္တေတီတိ အတ္ထဇာပိကာ၊ စတုဘူမကကုသလစိတ္တေသု စေဝ အသေခါနံ အဘိညာသမာပတ္တီနံ ပရိကမ္မာဒိဘူတကာမာဝစရကိရိယာစိတ္တေသု စ သမ္ပယုတ္တာ ပညာ. တာသု ဟိ ယသ္မာ ကုသလသမ္ပယုတ္တာဝ ပညာ အတ္တနော အတ္တနော ဘူမိပရိယာပန္နံ ဝိပါကသင်္ခါတံ အတ္ထံ ဇာပေတိ ဇနေတိ. ကာမာဝစရကိရိယာသမ္ပယုတ္တာ ပန ပရိကမ္မာဒိဘူတာ အဘိညာသမာပတ္တိကိရိယာ အရဟတ္တဖလသင်္ခါတံ အတ္ထံ ဇာပေတိ ဇနေတိ၊ တသ္မာ ဧတာ အတ္ထဇာပိကာတိ ဝုတ္တာ. အဋ္ဌကထာသု ပန ပါဠိယံ အဝုတ္တာပိ တီသု ဘူမီသု ကိရိယဇဝနပညာ အနန္တရာဒိပစ္စယဝသေန အတ္တနော အနန္တရံ ကိရိယတ္ထံ ဇာပေတီတိ ‘‘အတ္ထဇာပိကာ’’တွေဝ ဝုတ္တာ. ဇာပိတတ္ထာ ပညာတိ သဟဇာတံ ဝိပါကတ္ထံ ဇာပေတွာ ဌိတာ၊ အတ္တနော ဝါ ကာရဏေဟိ ဇာပိတာ ဇနိတာ ပဝတ္တိတာ သယမ္ပိ အတ္ထဘူတာတိ ဇာပိတတ္ထာ. စတုဘူမကဝိပါကေသု စ ကိရိယာဘိညာသမာပတ္တီသု စ သမ္ပယုတ္တာ ပညာ. အဋ္ဌကထာသု ပန ပါဠိယံ အဝုတ္တာ သေသကိရိယာသမ္ပယုတ္တာပိ ပညာ ယထာသကံ ကာရဏေဟိ ဇာပိတာ၊ သယဉ္စ အတ္ထဘူတာတိ ‘‘ဇာပိတတ္ထာ’’တွေဝ ဝုတ္တာ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.
ဒုကံ နိဋ္ဌိတံ.
တိကေသု ပန စိန္တာမယတ္တိကေ ပရတော အဒိသွာ အသုတွာဝ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ‘‘ဧဝံ သတိ ဧဝံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဧဝံ စိန္တာမယအနုဗုဒ္ဓိယာ ဥပ္ပါဒိတာ အနဝဇ္ဇကမ္မာယတနသိပ္ပါယတနဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနေသု ပညာ စေဝ ကမ္မဿကတဉာဏံ၊ သစ္စာနုလောမိကဉာဏဉ္စ စိန္တာမယာ နာမ ပညာ. တတ္ထ ဝဍ္ဎကိကမ္မပုပ္ဖဆဍ္ဍကကမ္မာဒိ ဟီနဉ္စေဝ ကသိဝါဏိဇ္ဇာဒိ ဥက္ကဋ္ဌဉ္စ ကမ္မမေဝ ကမ္မာယတနံ. နဠကာရပေသကာရသိပ္ပါဒိ ဟီနဉ္စေဝ မုဒ္ဒါဂဏနာလေခါဒိ ဥက္ကဋ္ဌဉ္စ သိပ္ပမေဝ သိပ္ပါယတနံ. နာဂမဏ္ဍလပရိတ္တာဒိ ဓမ္မိကဝိဇ္ဇာဝ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနံ. တေသု စိန္တာဗလေနေဝ ဥပ္ပန္နာ ပညာ. ဗောဓိသတ္တာဒယော ဟိ သတ္တဟိတာယ အဒိဋ္ဌံ အသုတံ တံတံအနဝဇ္ဇကမ္မသိပ္ပတဒုပကရဏကရဏပ္ပကာရဉ္စ ဉာဏဗလေန စိန္တေတွာ နိပ္ဖါဒေန္တိ. နာဂမဏ္ဍလပရိတ္တာဒိဝိဇ္ဇမ္ပိ ဥပ္ပါဒေန္တိ၊ ဧဝံ ကတာနိပိ တာနိ ပုဗ္ဗေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ကရောန္တေဟိ ကတသိပ္ပသဒိသာနေဝ ဟောန္တိ. ကမ္မဿကတဉာဏံ နာမ ကုသလကမ္မံ သတ္တာနံ သကံ၊ အကုသလံ နော သကန္တိ ဧဝံ ဇာနနပညာ. အထ ဝါ ကုသလကမ္မမေဝ သတ္တာနံ သကံ တဒါယတ္ထဝုတ္တိတာယ၊ နာညန္တိ ဧဝံ ဇာနနပညာပိ. သစ္စာနုလောမိကံ ဉာဏန္တိ ဝိပဿနာဉာဏံ. တံ ဟိ မဂ္ဂသစ္စဿ ပရမတ္ထသစ္စဿ အနုလောမနတော ‘‘သစ္စာနုလောမိက’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဣဒမ္ပိ ဟိ ဉာဏဒွယံ ပရတော အသုတွာ စိန္တာဗလေန ဥပ္ပါဒိတံ စိန္တာမယဉာဏမေဝ ဟောတိ. ဣဒဉ္စ န ယေသံ ကေသဉ္စိ သတ္တာနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အဘိညာတာနံ ပန ပုညဝန္တာနံ မဟာသတ္တာနမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တတ္ထာပိ သစ္စာနုလောမိကဉာဏံ ပစ္ဆိမဘဝိကာနံ ဒွိန္နညေဝ ဗောဓိသတ္တာနံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သုတမယာ ပညာတိ ပရတော သုတွာ သုတဝသေန ဥပ္ပါဒိတာ ယထာဝုတ္တကမ္မာယတနာဒိပညာဝ. ပရတော အသုတွာ ပန ကမ္မာယတနာဒိ ပရေန ကယိရမာနံ၊ ကတံ ဝါ ဒိသွာ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဝါ ပဋိလဒ္ဓါပိ ပညာ ‘‘သုတမယာ’’တွေဝ ဝုစ္စတိ. တဒုဘယာပိ စိန္တာမယာ၊ သုတမယာ စ ကာမာဝစရာဝ. ဘာဝနာမယာ ပန ပညာ စိန္တာမယဝသေန၊ သုတမယဝသေန ဝါ ပဝတ္တိတကာမာဝစရပုဗ္ဗဘာဂဘာဝနာနိပ္ဖတ္တိယာ သမုပ္ပန္နာ မဟဂ္ဂတလောကုတ္တရဇဝနပညာ.
ဒါနမယတ္တိကေ ဒေယျဓမ္မပရိစ္စာဂဝသေန ပဝတ္တာ ဒါနမယာ၊ သီလပူရဏဝသေန ပဝတ္တာ သီလမယာ၊ တဒုဘယာပိ ကာမာဝစရာဝ. ဘာဝနာမယာ ပနေတ္ထ သမထဝိပဿနာဝသေန ပဝတ္တာ စတုဘူမကပညာ. နိဒ္ဒေသေ ပနဿ ကိဉ္စာပိ ‘‘သမာပန္နဿ ပညာ’’တိ (ဝိဘ. ၇၆၈) ဧဝံ မဟဂ္ဂတလောကုတ္တရပညာဝ ဝုတ္တာ၊ တထာပိ တံ ဥက္ကဋ္ဌဝသေန ဝုတ္တံ. ကာမာဝစရာနံ ပန ပုဗ္ဗဘာဂဘာဝနာနံ၊ အနုဿတိဥပစာရဘာဝနာနဉ္စ ဘာဝနာမယေ သင်္ဂဟောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပုရိမတ္တိကေ ပနေတာသံ စိန္တာမယေ သင်္ဂဟိတတ္တာ ဘာဝနာမယေ အသင်္ဂဟော၊ တတ္ထာပိ ဘာဝနာဗလနိပ္ဖန္နာနမေဝ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.
အဓိသီလတ္တိကေ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလံ ဝိပဿနာဟေတုတ္တာ သေသသီလတော အဓိကံ သီလန္တိ အဓိသီလံ၊ တသ္မိံ သမ္ပယုတ္တာ ပညာ အဓိသီလေ ပညာ. ဝိပဿနာပါဒိကာ ပန အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော သေသစိတ္တေဟိ အဓိကတ္တာ အဓိစိတ္တံ၊ တသ္မိံ ပညာ အဓိစိတ္တေ ပညာ၊ စိတ္တသီသေန စေတ္ထ သမာဓိ နိဒ္ဒိဋ္ဌော. သဝိပဿနာ ပန မဂ္ဂဖလပညာ သေသာဟိ အဓိကတ္တာ အဓိပညာ နာမ. သာ စ အဓိပညာယ ပညာတိ ဒေသနာယ သမရသတာယ ဝုတ္တာ. သီလာဒယော ‘‘သီလံ စိတ္တံ ပညာ၊ အဓိသီလံ အဓိစိတ္တံ အဓိပညာ’’တိ ပစ္စေကံ ဒုဝိဓာ ဟောန္တိ. တေသု ပုရိမာ ပဉ္စသီလဒသသီလာနိ၊ ဝဋ္ဋပါဒိကအဋ္ဌသမာပတ္တိယော၊ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယကမ္မဿကတပညာ စ ယထာက္ကမံ ဟောန္တိ. တေ စ ဓမ္မာ အနုပ္ပန္နေပိ တထာဂတေ ဗောဓိသတ္တာနံ၊ တာပသပရိဗ္ဗာဇကာနံ၊ စက္ကဝတ္တိရာဇာဒီနဉ္စ ကာလေ ပဝတ္တန္တိ၊ ပစ္ဆိမာ ပန ဝုတ္တာဝသေသာ ဥပ္ပန္နေ ဧဝ တထာဂတေ ဝိတ္ထာရိကာ ဟောန္တိ၊ နော အနုပ္ပန္နေတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတ္ထ စ ရတနတ္တယေ ဒါနာပစာယနာဒိဝသေန၊ သရဏဂမနသဒ္ဓမ္မသဝနာဒိဝသေန စ ပဝတ္တာ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယဘူတာ ကုသလဓမ္မာပိ အဓိသီလအဓိပညာသု ဂဟိတာ ဧဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗာ.
အာယကောသလ္လတ္တိကေ အာယောတိ ဝဍ္ဎိ၊ သာ အကုသလာဒိအနတ္ထဟာနိတော၊ ကုသလာဒိအတ္ထုပ္ပတ္တိတော စ ဒုဝိဓာ. အပါယောတိ အဝဍ္ဎိ၊ သာပိ ကုသလာဒိအတ္ထဟာနိတော၊ အကုသလာဒိအနတ္ထုပ္ပတ္တိတော စ ဒုဝိဓာ. တေသု ကောသလ္လံ၊ ကုသလသဘာဝါ ပညာ. အပါယကောသလ္လံ ပညဝတော ဧဝ ‘‘ဧဝံ မနသိကာရာဒိပ္ပဝတ္တိယံ အဝဍ္ဎိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဝဍ္ဎိ ပရိဟာယတီ’’တိ ဉတွာ တဒုဘယပဋိပတ္တိသမ္ဘဝတော. ဥပါယကောသလ္လန္တိ အတြ ဥပါယော အစ္စာယိကကိစ္စာဒီသု ဌာနုပ္ပတ္တိကဥပါယဇာနနပညာ၊ တိဝိဓာပိ စေတာ ကာမာဝစရပညာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.
တိကံ နိဋ္ဌိတံ.
စတုက္ကေသု ပန ပဌမေ ကမ္မဿကတဉာဏံ သစ္စာနုလောမိကံ ဉာဏဉ္စ ဝုတ္တမေဝ၊ ဣဓ ပန ဌပေတွာ သစ္စာနုလောမိကဉာဏံ သဗ္ဗာပိ သာသဝါ ကုသလာ ပညာ ကမ္မဿကတဉာဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. စတူသု မဂ္ဂေသု၊ ဖလေသု စ ပညာဝ မဂ္ဂသမင်္ဂိဿ ဉာဏံ၊ ဖလသမင်္ဂိဿ ဉာဏဉ္စာတိ.
သစ္စစတုက္ကေ အရိယမဂ္ဂဖလပညာဝ စတူသု သစ္စေသု ဧကပဋိဝေဓဝသေန ‘‘ဒုက္ခေ ဉာဏ’’န္တိအာဒိနာ စတူသု ဌာနေသု ဂဟိတာ. ကိဉ္စာပိ ဟိ ကာမာဝစရဉာဏမ္ပိ စတူသု သစ္စေသု အာရမ္မဏဝသေန ပဝတ္တတိ၊ ပဋိဝေဓကိစ္စဝသေန ပန ဣဓာဓိပ္ပေတတ္တာ ပါဠိယံ တံ န ဂဟိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
ဓမ္မစတုက္ကေ မဂ္ဂဖလေသု ပညာ ဓမ္မေ ဉာဏံ နာမ. တေသု ဟိ မဂ္ဂဉာဏံ တာဝ စတုသစ္စဓမ္မာနံ ဧကပဋိဝေဓဝသေန ဇာနနတော ‘‘ဓမ္မေ ဉာဏ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဖလဉာဏံ ပန နိရောဓသစ္စဝသေန ဓမ္မေ ဉာဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. မဂ္ဂါနုဘာဝနိဗ္ဗတ္တံ ပန အတီတာနာဂတေသု သစ္စပဋိဝေဓနယသင်္ဂဟဏဝသေန ပဝတ္တံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ အနွယေ ဉာဏံ နာမ. တဿ စ ယေဟိ နယေဟိ အရိယာ အတီတမဒ္ဓါနံ စတုသစ္စဓမ္မံ ဇာနိံသု၊ တေပိ ဣမညေဝ စတုသစ္စံ ဧဝမေဝ ဇာနိံသု၊ အနာဂတမဒ္ဓါနမ္ပိ ဇာနိဿန္တီတိ ဧဝံ ဇာနနဝသေန ပဝတ္တိ အာကာရော ဝေဒိတဗ္ဗော. သရာဂါဒိဝသေန ပရစိတ္တပရိစ္ဆေဒဉာဏံ ပရိယေ ဉာဏံ နာမ. ဓမ္မနွယပရိယဉာဏာနိ ပန ဌပေတွာ သဗ္ဗလောကိယပညာဉာဏန္တိ သမ္မတတ္တာ သမ္မုတိမှိ ဉာဏန္တိ သမ္မုတိဉာဏံ နာမ.
အာစယစတုက္ကေ ကာမာဝစရကုသလေ ပညာ အာစယာယ နော အပစယာယ. သာ ဟိ စုတိပဋိသန္ဓိံ အာစိနောတိ ဧဝ၊ နော အပစိနောတိ. မဂ္ဂပညာ ပန အပစယာယ နော အာစယာယ. ရူပါရူပကုသလပညာ အာစယာယ စေဝ အပစယာယ စ. သာ ဟိ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ကိလေသေ စ တမ္မူလကေ စ ဝိပါကဓမ္မေ အပစိနောတိ. သေသာ အဗျာကတာ ပညာ နေဝါစယာယ နော အပစယာယ.
နိဗ္ဗိဒါစတုက္ကေ ရူပါဝစရပဌမဇ္ဈာနပညာ နိဗ္ဗိဒါယ နော ပဋိဝေဓာယ. သာ ဟိ ကာမဝိဝေကေန ပတ္တဗ္ဗတ္တာ ကိလေသနိဗ္ဗိဒါယ ပဝတ္တတိ၊ အဘိညာပါဒကဘာဝံ ပန အပ္ပတ္တတာယ နေဝါဘိညာပဋိဝေဓာယ သံဝတ္တတိ. စတုတ္ထဇ္ဈာနပညာ ပဋိဝေဓာယ နော နိဗ္ဗိဒါယ. သာ ဟိ အဘိညာပါဒကဘာဝေနာပိ အဘိညာဘာဝပ္ပတ္တိယာပိ ပဋိဝေဓာယ သံဝတ္တတိ. ပဌမဇ္ဈာနက္ခဏေ ဧဝ နီဝရဏနိဗ္ဗိန္ဒနတ္တာ နော နိဗ္ဗိဒါယ. ဒုတိယတတိယဇ္ဈာနပညာ ပန သောမနဿသဟဂတတာယ ပဌမဇ္ဈာနသန္နိဿိတာ ဝါ အဝိတက္ကတာယ စတုတ္ထဇ္ဈာနသန္နိဿိတာ ဝါ ကာတဗ္ဗာ. မဂ္ဂပညာ ပန နိဗ္ဗိဒါယ စေဝ ပဋိဝေဓာယ စ. ဧတ္ထ ဟိ စတုသစ္စပဋိဝေဓဝသေန နိဗ္ဗိဒါယ စေဝေတာသံ ဆဠဘိညာပ္ပတ္တိယာ ပဋိဝေဓာယ စ သံဝတ္တနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သေသာ လောကိယလောကုတ္တရာ ပညာ နေဝ နိဗ္ဗိဒါယ နော ပဋိဝေဓာယ.
ဟာနဘာဂိယစတုက္ကေ ဟာနံ ဘဇတီတိ ဟာနဘာဂိနီ၊ ဧဝံ သေသေသုပိ. နိဗ္ဗေဓောတိ စေတ္ထ အရိယမဂ္ဂေါ တန္နိဗ္ဗတ္တကဝိပဿနာပါဒကတ္တာ. နိဗ္ဗေဓဘာဂိနီတိ စတူသုပိ ဌာနေသု ရူပါရူပကုသလပညာဝ ဝုတ္တာ. တာနိ ဟိ အတ္တနော သဘာဝါ ပရိဟာယိတွာ ဟေဋ္ဌာ ဩရောဟဏပစ္စယဘူတာ ဟာနဘာဂိနီ. ဥပနိဇ္ဈာနပစ္စယဘူတာ ဝိသေသဘာဂိနီ၊ တံ ပန ဈာနနိကန္တိယာ ဗလဝတာယ ဝိသေသံ၊ ဟာနိံ ဝါ အနုဿုက္ကိတွာ ဌိတိကောဋ္ဌာသိကာ ဌိတိဘာဂိနီ၊ အရိယမဂ္ဂပဒဋ္ဌာနဝိပဿနာပါဒကဘူတာဝ နိဗ္ဗေဓဘာဂိနီ စ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.
စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါတိ အတ္ထဓမ္မနိရုတ္တိပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါဝ. စတဿော ပဋိပဒါတိ ဒုက္ခာပဋိပဒါဒန္ဓာဘိညာဒယော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာဝ. စတ္တာရိ အာရမ္မဏာနီတိ ပရိတ္တာ၊ ပရိတ္တာရမ္မဏာတိအာဒိကာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယာဝ. ဇရာမရဏာဒိစတုက္ကေသုပိ မဂ္ဂဉာဏဝသေနေဝ စတဿော ယောဇနာ ဝုတ္တာ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.
စတုက္ကံ နိဋ္ဌိတံ.
ပဉ္စကေသု ပန ပဉ္စင်္ဂိကော သမ္မာသမာဓီတိ ပီတိဖရဏတာ သုခဖရဏတာ စေတောဖရဏတာ အာလောကဖရဏတာ ပစ္စဝေက္ခဏနိမိတ္တန္တိ ဧဝံ ပါဠိယံ ဝုတ္တေဟိ ပဉ္စဟိ ဉာဏင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော သမာဓိ. တတ္ထ ပီတိံ ဖရမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဒွီသု ဈာနေသု ပညာ ပီတိဖရဏတာ နာမ၊ သုခံ ဖရမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ တီသု ဈာနေသု ပညာ သုခဖရဏတာ နာမ. ပရေသံ စေတောဖရမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ စေတောပရိယဉာဏံ စေတောဖရဏတာ နာမ. အာလောကဖရဏေ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏံ အာလောကဖရဏတာ နာမ. ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ ပစ္စဝေက္ခဏနိမိတ္တံ နာမ. ဧတ္ထ စ ပီတိဖရဏတာ၊ သုခဖရဏတာ စ ဒွေ ပါဒါ ဝိယ၊ စေတောဖရဏတာ၊ အာလောကဖရဏတာ စ ဒွေ ဟတ္ထာ ဝိယ၊ ပစ္စဝေက္ခဏနိမိတ္တံ သီသံ ဝိယ၊ အဘိညာပါဒကဇ္ဈာနံ မဇ္ဈိမကာယော ဝိယ. ဣတိ ဘဂဝါ ပဉ္စင်္ဂိကံ သမ္မာသမာဓိံ အင်္ဂပစ္စင်္ဂသမ္ပန္နံ ပုရိသံ ဝိယ ကတွာ ဒဿေတိ. ဣမိနာ စ သမာဓိနာ အင်္ဂါနိ ပဉ္စ ဉာဏင်္ဂါနိ ဝုတ္တာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.
ပဉ္စဉာဏိကော သမ္မာသမာဓီတိ –
‘‘‘အယံ သမာဓိ ပစ္စုပ္ပန္နသုခေါ စေဝ အာယတိဉ္စ သုခဝိပါကော’တိ ပစ္စတ္တညေဝ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ‘အယံ သမာဓိ အရိယော နိရာမိသော’တိ။ပေ။ ‘မဟာပုရိသသေဝိတော’တိ။ပေ။ ‘သန္တော ပဏီတော ပဋိပဿဒ္ဓိလဒ္ဓေါ ဧကောဒိဘာဝါဓိဂတော န သသင်္ခါရနိဂ္ဂယှဝါရိတဂတော’တိ။ပေ။ ‘သော ခေါ ပနာဟံ ဣမံ သမာဓိံ သတောဝ သမာပဇ္ဇာမိ၊ သတော ဝုဋ္ဌဟာမီ’တိ ပစ္စတ္တညေဝ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ (ဝိဘ. ၈၀၄) –
ဧဝံ ပါဠိယံ ဝုတ္တေဟိ ပဉ္စဟိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေဟိ ယုတ္တော အရဟတ္တဖလသင်္ခါတော သမာပတ္တိဖလသမာဓိ. သော ဧဝံ ဟိ အပ္ပိတပ္ပိတက္ခဏေ သုခတ္တာ ပစ္စုပ္ပန္နသုခေါ၊ ပုရိမော ပုရိမော ပစ္ဆိမဿ ပစ္ဆိမဿ သမာဓိသုခဿ စေဝ အတ္တနာ သမုဋ္ဌာပိတမ္ပိ ပဏီတရူပေန ဖုဋ္ဌသကလကာယတာယ ဖလသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတကာလေ အတိပဏီတံ ကာယဝိညာဏသုခဿ ပစ္စယတ္တာ အာယတိံ သုခဝိပါကော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဣမိနာပိ ပရိယာယေန အာယတိံ သုခဝိပါကောတိ ဧကံ အင်္ဂံ၊ ကိလေသေဟိ အာရကတ္တာ အရိယော ကာမာမိသဝဋ္ဋာမိသလောကာမိသာနံ အဘာဝါ နိရာမိသောတိ ဧကံ၊ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ မဟာပုရိသေဟိ သေဝိတတ္တာ အကာပုရိသသေဝိသောတိ ဧကံ၊ အင်္ဂါရမ္မဏေ သန္တတာယ၊ သဗ္ဗကိလေသဒရထသန္တတာယ စ သန္တော အတပ္ပနီယဋ္ဌေန ပဏီတော ကိလေသပဋိပဿဒ္ဓိဘာဝဿ လဒ္ဓတ္တာ ပဋိပဿဒ္ဓလဒ္ဓေါ ဧကောဒိဘာဝေန စ အဓိဂတော အပ္ပဂုဏသာသဝသမာဓိ ဝိယ သသင်္ခါရေန သပ္ပယောဂေန ပစ္စနီကဓမ္မေ နိဂ္ဂယှ ကိလေသေ ဝါရေတွာ အနဓိဂတတ္တာ န သသင်္ခါရနိဂ္ဂယှဝါရိတဂတော. ပုဂ္ဂလဿာယံ သမာဓီတိ ဧဝံ ခီဏာသဝဿ သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တိယာ ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလဝသေန ဣမံ သမာဓိံ သတောဝ သမာပဇ္ဇတိ၊ ဥဋ္ဌဟတိ စာတိ ဧကမင်္ဂန္တိ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ အင်္ဂေဟိ သဗ္ဗာကာရတော ယုတ္တတ္တာ ‘‘ပဉ္စဉာဏိကော သမ္မာသမာဓီ’’တိ ဝုစ္စတိ.
ပဉ္စကံ နိဋ္ဌိတံ.
ဆက္ကေ ဆသု အဘိညာသု ပညာတိ ဣဒ္ဓိဝိဓေ ဉာဏံ၊ ဒိဗ္ဗသောတဓာတုယာ ဉာဏံ၊ စေတောပရိယေ ဉာဏံ၊ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိယံ ဉာဏံ၊ စုတူပပါတေ ဉာဏံ၊ အာသဝါနံ ခယေ ဉာဏန္တိ ဧဝံ ဝုတ္တာနိ ဆဠဘိညာစိတ္တသမ္ပယုတ္တာနိ ဉာဏာနိ. တေသု ပစ္ဆိမံ လောကုတ္တရံ၊ သေသာနိ ရူပါဝစရပဉ္စမဇ္ဈာနိကာနီတိ.
ဆက္ကံ နိဋ္ဌိတံ.
သတ္တကေ သတ္တသတ္တတိ ဉာဏဝတ္ထူနီတိ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ ဧကံ၊ ‘‘အသတိ အဝိဇ္ဇာယ နတ္ထိ သင်္ခါရာ’’တိ ဧကန္တိ ဒွေ ဉာဏာနိ၊ ဧဝံ အတီတေပိ ဒွေ၊ အနာဂတေပိ ဒွေတိ ဆ၊ တံ ဆဗ္ဗိဓမ္ပိ ဉာဏံ ‘‘ခယဓမ္မ’’န္တိအာဒိနာ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေန သဒ္ဓိံ သတ္တ ဉာဏာနိ. ဧဝံ သေသေသုပိ ဇာတိပရိယောသာနေသု စာတိ ဧဝံ ဧကာဒသသု ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒင်္ဂေသု ပစ္စေကံ ကာလတ္တယေပိ အနွယဗျတိရေကဉာဏံ တေသံ ဝယဒဿနဉာဏဿ စ ဝသေန သတ္တ သတ္တ ကတွာ သတ္တသတ္တတိ ဉာဏာနိ.
သတ္တကံ နိဋ္ဌိတံ.
အဋ္ဌကံ သုဝိညေယျမေဝ.
နဝကေ နဝသု အနုပုဗ္ဗဝိဟာရသမာပတ္တီသု ပညာတိ နိရောဓသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇန္တဿ အနုပဋိပါဋိယာ ဝိဟာတဗ္ဗတော ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗတော အနုပုဗ္ဗဝိဟာရသင်္ခါတာသု ရူပါရူပသမာပတ္တီသု သမ္ပယုတ္တာ အဋ္ဌ ပညာ စေဝ တဒနန္တရံ နိရောဓံ ဖုသိတွာ ဝုဋ္ဌိတဿ နိရောဓံ သန္တတော ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏဉ္စာတိ နဝ.
နဝကံ နိဋ္ဌိတံ.
ဒသကေ တထာဂတဿာတိ ယထာ ဝိပဿီအာဒယော ပုဗ္ဗကာ ဣသယော အာဂတာ၊ တထာ အာဂတဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ. တထာဂတဗလာနီတိ အညေဟိ အသာဓာရဏာနိ တထာဂတဿေဝ ဗလာနိ၊ ယထာ ဝါ ပုဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ ဗလာနိ ပုညုဿယသမ္ပတ္တိယာ အာဂတာနိ၊ တထာ အာဂတာနိ ဗလာနီတိပိ အတ္ထော. တတ္ထ ဒုဝိဓံ တထာဂတဿ ဗလံ ကာယဗလံ၊ ဉာဏဗလဉ္စ. တေသု ကာယဗလံ ဟတ္ထိကုလာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝုတ္တံ ဟေတံ ပေါရာဏေဟိ –
‘‘ကာဠာဝကဉ္စ ဂင်္ဂေယျံ၊ ပဏ္ဍရံ တမ္ဗပိင်္ဂလံ၊
ဂန္ဓမင်္ဂလဟေမဉ္စ၊ ဥပေါသထဆဒ္ဒန္တိမေ ဒသာ’’တိ. (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၇၆၀၊ မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၄၈၊ သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၂.၂၂၊ အ. နိ. ၁၀.၂၁၊ ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၇၅၊ ဗု. ဝံ. အဋ္ဌ. ၁.၃၉၊ ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၂.၂.၄၄၊ စူဠနိ. အဋ္ဌ. ၈၁)၊
ဣမာနိ ဟိ ဒသ ဟတ္ထိကုလာနိ. တတ္ထ ကာဠာဝကန္တိ ပကတိဟတ္ထိကုလံ၊ ယံ ဒသန္နံ ပုရိသာနံ ကာယဗလံ၊ တံ ဧကဿ ကာဠာဝကဟတ္ထိနော ဗလံ၊ ယံ တေသံ ဒသန္နံ ဗလံ၊ တံ ဧကဿ ဂင်္ဂေယျဿ၊ တေသံ ဒသန္နံ ပဏ္ဍရဿ၊ တေသံ ဒသန္နံ တမ္ဗဿ၊ တေသံ ဒသန္နံ ပိင်္ဂလဿ၊ တေသံ ဒသန္နံ ဂန္ဓဟတ္ထိနော၊ တေသံ ဒသန္နံ မင်္ဂလဿ၊ တေသံ ဒသန္နံ ဟေမဿ၊ တေသံ ဒသန္နံ ဥပေါသထဿ၊ တေသံ ဒသန္နံ ဗလံ ဆဒ္ဒန္တဿ၊ ယံ ဒသန္နံ ဆဒ္ဒန္တာနံ ဗလံ၊ တံ တထာဂတဿ နာရာယဏဗလန္တိ ဝုစ္စတိ. တဒေတံ ပကတိဟတ္ထိဂဏနာယ ဟတ္ထီနံ ကောဋိသဟဿံ၊ ပုရိသဂဏနာယ ဒသန္နံ ပုရိသကောဋိသဟဿာနံ ဗလံ ဟောတိ. ဣဒံ တာဝ တထာဂတဿ ကာယဗလံ. ယာနိ ပန ဒသဗလစတုဝေသာရဇ္ဇာဒီနိ အနေကာနိ ဉာဏသဟဿာနိ၊ ဧတံ ဉာဏဗလံ နာမ. ဣဓာပိ ဉာဏဗလမေဝ အဓိပ္ပေတံ. ဉာဏဉှိ အကမ္ပိယဋ္ဌေန၊ ဥပတ္ထမ္ဘနဋ္ဌေန စ ဗလန္တိ ဝုတ္တံ.
ယေဟိ ဗလေဟိ သမန္နာဂတောတိ ယေဟိ ဒသဟိ ဉာဏဗလေဟိ ဥပေတော. အာသဘဏ္ဌာနန္တိ သေဋ္ဌဋ္ဌာနံ. အပိစ ဂဝသတဇေဋ္ဌကော ဥသဘော၊ ဂဝသဟဿဇေဋ္ဌကော ဝသဘော. ဝဇသတဇေဋ္ဌကော ဝါ ဥသဘော၊ ဝဇသဟဿဇေဋ္ဌကော ဝသဘော၊ သဗ္ဗဂဝသေဋ္ဌော နိသဘော၊ သေတော ပါသာဒိကော မဟာဘာရဝဟော သဗ္ဗပရိဿယသဟော အသနိသတသဒ္ဒေဟိပိ အကမ္ပနီယော နိသဘော၊ သော ဣဓ ဥသဘောတိ အဓိပ္ပေတော. ဣဒမ္ပိ ဟိ တဿ ပရိယာယဝစနံ. ဥသဘဿ ဣဒန္တိ အာသဘံ. ဌာနန္တိ တဿ နိသဘဗလသမန္နာဂတဿ စတူဟိ ပါဒေဟိ ပထဝိံ ဥပ္ပီဠေတွာ အစလဋ္ဌာနံ၊ ဣဒံ ပန အာသဘံ ဝိယာတိ အာသဘံ. ယထေဝ ဟိ နိသဘသင်္ခါတော ဥသဘော ဥသဘဗလေန သမန္နာဂတော စတူဟိ ပါဒေဟိ ပထဝိံ ဥပ္ပီဠေတွာ အစလဋ္ဌာနေန တိဋ္ဌတိ၊ ဧဝံ တထာဂတောပိ ဟိ ဒသဗလသမန္နာဂတော စတုဝေသာရဇ္ဇပါဒေဟိ အဋ္ဌပရိသပထဝိံ ဥပ္ပီဠေတွာ သဒေဝကေ လောကေ ကေနစိ အပ္ပဓံသိယော အစလေန ဌာနေန တိဋ္ဌတိ၊ တဉ္စေသ ပဋိဇာနာတိ ဥပဂစ္ဆတိ န ပစ္စက္ခာတိ အတ္တနိ အာရောပေတိ၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတီ’’တိ (ဝိဘ. ၇၆၀).
ပရိသာသူတိ အဋ္ဌသု ပရိသာသု. သီဟနာဒံ နဒတီတိ သေဋ္ဌနာဒံ အဘီတနာဒံ၊ သီဟနာဒသဒိသံ ဝါ နာဒံ နဒတိ. အယမတ္ထော သီဟနာဒသုတ္တေန ဒီပေတဗ္ဗော. ယထာ ဝါ သီဟော သဟနတော စ ဟနနတော စ ‘‘သီဟော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ တထာဂတောပိ လောကဓမ္မာနံ သဟနတော၊ ပရပ္ပဝါဒါနဉ္စ ဟနနတော ‘‘သီဟော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ တဿ နာဒံ နဒတိ.
ဗြဟ္မစက္ကန္တိအာဒီသု ဗြဟ္မန္တိ ဥတ္တမံ ဝိသုဒ္ဓံ. စက္က-သဒ္ဒေါ ပနာယံ ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စက္ကာနိ၊ ယေဟိ သမန္နာဂတာနံ ဒေဝမနုဿာန’’န္တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၃၁) သမ္ပတ္တိယံ ဒိဿတိ. ‘‘ပါဒတလေသု စက္ကာနိ ဇာတာနီ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၃၅၊ ၃.၂၀၄၊ မ. နိ. ၂.၃၈၆) လက္ခဏေ. ‘‘စက္ကံဝ ဝဟတော ပဒ’’န္တိ (ဓ. ပ. ၁) ဧတ္ထ ရထင်္ဂေ. ‘‘စတုစက္ကံ နဝဒွါရ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၂၉) ဧတ္ထ ဣရိယာပထေ. ‘‘စက္ကံ ပဝတ္တယ သဗ္ဗပါဏိန’’န္တိ (ဇာ. ၁.၇.၁၄၉) ဧတ္ထ ဒါနေ. ‘‘ဒိဗ္ဗံ စက္ကရတနံ ပါတုရဟောသီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၈၅) ဧတ္ထ ရတနစက္ကေ. ‘‘ဣစ္ဆာဟတဿ ပေါသဿ၊ စက္ကံ ဘမတိ မတ္ထကေ’’တိ (ဇာ. ၁.၁.၁၀၄၊ ၁.၅.၁၀၃) ဧတ္ထ ဥရစက္ကေ. ‘‘ခုရပရိယန္တေန စေပိ စက္ကေနာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၆၆) ဧတ္ထ ပဟရဏစက္ကေ. ‘‘အသနိစက္က’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၃.၆၁၊ သံ. နိ. ၂.၁၆၂) ဧတ္ထ အသနိမဏ္ဍလေ. ‘‘မယာ ပဝတ္တိတံ စက္က’’န္တိ (သု. နိ. ၅၆၂) ဧတ္ထ ဓမ္မစက္ကေ. ဣဓ ပန ဓမ္မစက္ကေ ပဝတ္တတိ.
ဓမ္မစက္ကဉ္စ ဒုဝိဓံ ဟောတိ ပဋိဝေဓဉာဏဉ္စ ဒေသနာဉာဏဉ္စ. တတ္ထ ပညာပဘာဝိတံ အတ္တနော အရိယဖလာဝဟံ လောကုတ္တရံ ပဋိဝေဓဉာဏံ၊ ကရုဏာပဘာဝိတံ သာဝကာနံ အရိယဖလာဝဟံ ကာမာဝစရံ ဒေသနာဉာဏံ၊ ဥဘယမ္ပိ ပနေတံ အညေဟိ အသာဓာရဏံ ဗုဒ္ဓါနညေဝ ဩရသဉာဏံ၊ တံ ပဝတ္တေတိ ဥပ္ပါဒေတိ ဝိဘာဝေတိ ဝိတ္ထာရိကံ ကရောတီတိ အတ္ထော.
ဣဒါနိ ယာနိ ဒသ ဉာဏာနိ အာဒိတော ‘‘တထာဂတဗလာနီ’’တိ နိက္ခိတ္တာနိ၊ တာနိ ဝိတ္ထာရေတုံ ‘‘ကတမာနိ ဒသ? ဣဓ တထာဂတော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဌာနဉ္စ ဌာနတောတိ ကာရဏဉ္စ ကာရဏတော. ကာရဏံ ဟိ ယသ္မာ တတ္ထ ဖလံ တိဋ္ဌတိ တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေဝ ပဝတ္တတိ စ၊ တသ္မာ ဌာနန္တိ ဝုစ္စတိ. အဋ္ဌာနဉ္စ အဋ္ဌာနတောတိ အကာရဏဉ္စ အကာရဏတော. ယမ္ပီတိ ယေန ဉာဏေန ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ၊ ဣဒမ္ပိ ဌာနာဌာနဉာဏံ တထာဂတဿ တထာဂတဗလံ နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော. ဧဝံ ဥပရိပိ သဗ္ဗတ္ထ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကထံ ပနေတ္ထ ဘဂဝါ ဌာနဉ္စ ဌာနတော၊ အဋ္ဌာနဉ္စ အဋ္ဌာနတော ယထာဘူတံ ပဇာနာတီတိ? အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသော၊ ယံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော ကဉ္စိ သင်္ခါရံ နိစ္စတော ဥပဂစ္ဆေယျ။ပေ။ ကဉ္စိ ဓမ္မံ အတ္တတော ဥပဂစ္ဆေယျ၊ မာတရံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ၊ ပိတရံ။ပေ။ အရဟန္တံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ၊ ပဒုဋ္ဌစိတ္တေန တထာဂတဿ လောဟိတံ ဥပ္ပါဒေယျ၊ သံဃံ ဘိန္ဒေယျ၊ အညံ သတ္ထာရံ ဥဒ္ဒိသေယျ၊ အဋ္ဌမံ ဘဝံ နိဗ္ဗတ္တေယျ၊ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ၊ ပုထုဇ္ဇနော ပနေတံ သဗ္ဗံ ကရေယျာတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတီတိ ပဇာနာတိ၊ တထာ ယံ ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ ဒွေ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ၊ တထာ ဒွေ ရာဇာနော စက္ကဝတ္တီ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ၊ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ၊ ဧကော ပန ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတီတိ ပဇာနာတိ၊ တထာ ယံ ကာယဒုစ္စရိတာဒီနံ တိဏ္ဏံ ဒုစ္စရိတာနံ ဣဋ္ဌော ဝိပါကော၊ သုစရိတာနဉ္စ အနိဋ္ဌော ဝိပါကော နိဗ္ဗတ္တေယျာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ၊ တဗ္ဗိပရီတော ပန နေသံ ဝိပါကော နိဗ္ဗတ္တေယျာတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတီတိ၊ ယေ ယေ ဓမ္မာ ယေသံ ယေသံ ဓမ္မာနံ ဟေတူ ပစ္စယာ ဥပ္ပါဒါယ၊ တံ တံ ဌာနံ၊ ဣတရေ အဋ္ဌာနန္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ၊ ဧတ္ထ ပနာယံ သင်္ခေပတော အဋ္ဌကထာဝိနိစ္ဆယော. ‘‘သုခတော ဥပဂစ္ဆေယျာ’’တိ ဣဒံ ‘‘ဧကန္တသုခီ အတ္တာ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၃.၂၇) ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသဝသေန သုခတော ဂါဟံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ သညာစိတ္တဝိပလ္လာသဝသေန ပန အရိယသာဝကောပိ ကိလေသပရိဠာဟာဘိဘူတော မတ္တဟတ္ထိပရိတာသိတော ဝိယ၊ သုစိကာမော ဂူထကူပံ ဝိယ ကဉ္စိ သင်္ခါရံ သုခတော ဥပဂစ္ဆတိ၊ အတ္တတော ဥပဂမနဝါရေ ကသိဏာဒိပဏ္ဏတ္တိယာ၊ နိဗ္ဗာနဿ စ သင်္ဂဏှနတ္ထံ ‘‘သင်္ခါရ’’န္တိ အဝတွာ ‘‘ကဉ္စိ ဓမ္မ’’န္တိ ဝုတ္တံ.
မာတရန္တိအာဒီသု ကိဉ္စာပိ အရိယသာဝကော သီသစ္ဆေဒံ ပါပုဏန္တောပိ ကုန္ထကိပိလ္လိကံ ဥပါဒါယ ပါဏာတိပါတံ၊ အဒိန္နာဒါနာဒီသု ဝါ ယံကိဉ္စိ ဒုစ္စရိတံ အပါယဟေတုဘူတံ ကာတုံ ဘဝန္တရေပိ န သက္ကောတိ၊ ပုထုဇ္ဇနဘာဝဿ ပန မဟာသာဝဇ္ဇတာဒဿနတ္ထမေတ္ထ ပဉ္စာနန္တရိယာနေဝ ဥဒ္ဓဋာနိ. သာဝဇ္ဇော ဟိ ပုထုဇ္ဇနဘာဝေါ၊ ယတြ ဟိ နာမ အာနန္တရိယာနိပိ ကရိဿတီတိ. ဧတ္ထ စ မနုဿဘူတဿေဝ မနုဿဘူတံ ဇနိကံ မာတရံ၊ ပိတရံ ဝါ အပိ ပရိဝတ္တလိင်္ဂံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေန္တဿ ကမ္မံ အာနန္တရိယံ ဟောတိ. တိရစ္ဆာနဘူတံ ပန မာတရံ၊ ပိတရံ ဝါ သယံ ဝါ တိရစ္ဆာနဘူတော မနုဿဘူတံ၊ တိရစ္ဆာနဘူတံ ဝါ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေန္တော အာနန္တရိယံ န ဖုသတိ၊ ကမ္မံ ပန ဘာရိယံ၊ အာနန္တရိယံ အာဟစ္စေဝ တိဋ္ဌတိ. အရဟန္တမ္ပိ မနုဿဘူတမေဝ ဃာတေန္တော အာနန္တရိယံ ဖုသတိ. တဿ စ ပုထုဇ္ဇနကာလေ ပဟာရံ ဒတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ တသ္မိံ တေနေဝ ရောဂေန မတေပိ အရဟန္တဃာတကော ဟောတိ၊ န ယက္ခဘူတံ အရဟန္တံ၊ သေသအရိယပုဂ္ဂလေ ဝါ မနုဿဘူတေပိ ဃာတေန္တော၊ ကမ္မံ ပန အာနန္တရိယသဒိသံ ဟောတိ. ယံ ပန ပုထုဇ္ဇနကာလေ ဒိန္နံ ဒါနံ အရဟတ္တံ ပတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ၊ ပုထုဇ္ဇနဿေဝ တံ ဒိန္နံ ဟောတိ၊ သေသအရိယပုဂ္ဂလေ မာရေန္တဿ အာနန္တရိယံ နတ္ထိ၊ ကမ္မံ ပန ဂရုကံ ဟောတိ. ဧတ္ထ စ ဧဠကာဒိစတုက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ‘‘ဧဠကံ မာရေမီ’’တိ ဟိ အဘိသန္ဓိနာ ဧဠကဋ္ဌာနေ နိပန္နံ မာတရံ၊ ပိတရံ၊ အရဟန္တံ ဝါ မာရေန္တော အာနန္တရိယံ ဖုသတိ၊ ဧဠကာဘိသန္ဓိနာ ဝါ မာတာဒိအဘိသန္ဓိနာ ဝါ ဧဠကံ မာရေန္တော အာနန္တရိယံ န ဖုသတိ၊ မာတာဒိအဘိသန္ဓိနာ တေ ဧဝ မာရေန္တော ဖုသတေဝ. ဧသ နယော စောရစတုက္ကာဒီသုပိ.
လောဟိတုပ္ပါဒေ တထာဂတဿ အဘေဇ္ဇကာယတာယ ကုဒ္ဓစိတ္တဿ ပရဿ ဥပက္ကမေန စမ္မစ္ဆေဒေါ၊ လောဟိတပဂ္ဃရဏံ ဝါ နတ္ထိ၊ ဒေဝဒတ္တေန ပန ပဝိဒ္ဓသိလာတော ဘိဇ္ဇိတွာ ဂတသက္ခလိကပ္ပဟာရေန ဝိယ သရီရဿ အန္တောယေဝ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ယထာ ခုဒ္ဒိကမက္ခိကာပိဝနမတ္တမ္ပိ လောဟိတံ ဝိသမံ သမောသရတိ၊ တထာ ကရောန္တဿ အာနန္တရိယံ ဟောတိ၊ န ပန ဇီဝကဿေဝ မုဒုစိတ္တေန ဒုဋ္ဌလောဟိတံ နီဟရိတွာ ဖာသုကံ ကရောန္တဿ၊ ပုညမေဝ ပနဿ ဟောတိ၊ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတိ စေတိယံ ဘိန္ဒန္တဿ၊ ဗောဓိံ ဆိန္ဒန္တဿ၊ ဓာတူသု ဥပက္ကမန္တဿ စ အာနန္တရိယံ န ဟောတိ၊ ကမ္မံ ပန အာနန္တရိယသဒိသံ ဟောတိ. ဗောဓိရုက္ခဿ ပန ထူပံ ဝါ သဓာတုကံ ပဋိမံ ဝါ ဗာဓယမာနံ သာခံ၊ စေတိယဝတ္ထုံ ဘိန္ဒိတွာ ဂစ္ဆန္တံ ဗောဓိမူလဉ္စ ဆိန္ဒိတွာ ဟရိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေပိ သာခါယ နိလီနာ သကုဏာ စေတိယေ ဝစ္စံ ပါတေန္တိ၊ ဆိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပရိဘောဂစေတိယတော ဟိ သရီရစေတိယမေဝ မဟန္တတရံ. ဓာတုနိဓာနရဟိတံ ပဋိမာဃရံ ဝါ ဗောဓိဃရံ ဝါ ဗာဓေန္တံ သာခံ ဆိန္ဒိတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဩဇောဟရဏသာခံ၊ ပနဿ ပူတိဋ္ဌာနံ ဝါ ဆိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ သရီရပဋိဇဂ္ဂနေ ဝိယ ပုညမေဝ ဟောတိ.
သံဃဘေဒေ သမာနသံဝါသသီမာယ သမာနသံဝါသကေ သံဃေ ဧကတော ဌိတေ ဝိသုံ ဝဂ္ဂသံဃံ ဂဟေတွာ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ သံဃံ ဘိန္ဒန္တဿ သံဃဘေဒေါ ဟောတိ အာနန္တရိယကမ္မဉ္စ. ဝုတ္တံ ဟေတံ ‘‘ပဉ္စဟိ၊ ဥပါလိ၊ အာကာရေဟိ သံဃော ဘိဇ္ဇတိ. ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ကမ္မေန ဥဒ္ဒေသေန ဝေါဟရန္တော အနုဿာဝနေန သလာကဂ္ဂါဟေနာ’’တိ (ပရိ. ၄၅၈). တတ္ထ ကမ္မေနာတိ အပလောကနာဒီသု စတူသု အညတရေန ကမ္မေန. ဥဒ္ဒေသေနာတိ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေန. ဝေါဟရန္တော ကထယန္တော တာဟိ တာဟိ ဥပပတ္တီဟိ ‘‘အဓမ္မံ ဓမ္မော’’တိအာဒီနိ အဋ္ဌာရသ ဘေဒကရဝတ္ထူနိ ဒီပေန္တော. အနုဿာဝနေနာတိ ‘‘နနု တုမှေ ဇာနာထ မယှံ ဗဟုဿုတာဒိဘာဝံ၊ ကထံ ဟိ နာမ မာဒိသော ဥဒ္ဓမ္မံ ဥဗ္ဗိနယံ သတ္ထုသာသနံ ဂါဟေယျ၊ ကိမဟံ အပါယတော န ဘာယာမီ’’တိအာဒိနာ နယေန ကဏ္ဏမူလေ ဝစီဘေဒံ ကတွာ အနုဿာဝနေန. သလာကဂ္ဂါဟေနာတိ ဧဝံ ဝေါဟာရာနုဿာဝနေဟိ တေသံ စိတ္တံ ဥပတ္ထမ္ဘေတွာ အနိဝတ္တိဓမ္မံ ကတွာ ‘‘ဂဏှထ ဣမံ သလာက’’န္တိ သလာကဂ္ဂါဟေန.
ဧတ္ထ စ ကမ္မမေဝ ဥဒ္ဒေသော ဝါ ပမာဏံ၊ ဝေါဟာရာနုဿာဝနသလာကဂ္ဂါဟာ ပန ပုဗ္ဗဘာဂါ. တေသု နိပ္ဖန္နေသုပိ အဘိန္နောဝ ဟောတိ သံဃော. ယဒါ ပန ဝေါဟာရာနုဿာဝနေဟိ စတ္တာရော ဝါ အတိရေကေ ဝါ ဘိက္ခူ သလာကံ ဂါဟေတွာ ဝဂ္ဂံ သံဃံ ဂဟေတွာ ဝိသုံ ကမ္မံ ဝါ ဥဒ္ဒေသံ ဝါ ကရောတိ၊ တဒါ သံဃော ဘိန္နော နာမ ဟောတိ. အဘေဒပုရေက္ခာရဿ ပန သမဂ္ဂသညာယ ဝဋ္ဋတိ. သမဂ္ဂသညာယ ဟိ ကရောန္တဿ နေဝ ဘေဒေါ ဟောတိ၊ န အာနန္တရိယံ၊ တထာ တတော ဦနပရိသာယ ကရောန္တဿ. ဝုတ္တံ ဟေတံ ‘‘ဧကတော၊ ဥပါလိ၊ စတ္တာရော ဟောန္တိ ဧကတော စတ္တာရော၊ နဝမော အနုဿာဝေတီ’’တိအာဒိ (စူဠဝ. ၃၅၁).
ဣမေသု ပန ပဉ္စသု အာနန္တရိယေသု သံဃဘေဒေါ ဝစီကမ္မံ၊ သေသာနိ ကာယကမ္မာနိ၊ သဗ္ဗာနေဝ ခေါ တာနိ ကာယဒွါရတောပိ ဝစီဒွါရတောပိ သမုဋ္ဌဟန္တိ. သံဃဘေဒေါပိ ဟိ ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ ဘေဒံ ကရောန္တဿ ကာယဒွါရတောပိ သမုဋ္ဌာတိ၊ သံဃဘေဒေါ စေတ္ထ ကပ္ပဋ္ဌိတိယော. ကပ္ပဝိနာသေ ဧဝ ဟိ သံဃဘေဒတော မုစ္စတိ၊ သေသာနံ ပန တထာ နိယမော နတ္ထိ. ယေန စ ပဉ္စပေတာနိ ကမ္မာနိ ကတာနိ ဟောန္တိ၊ တဿ သံဃဘေဒေါဝ နိရယေ ဝိပစ္စတိ၊ သေသာနိ ‘‘အဟောသိ ကမ္မံ နာဟောသိ ကမ္မဝိပါကော’’တိ ဧဝမာဒီသု သင်္ချံ ဂစ္ဆန္တိ. သံဃဘေဒါဘာဝေ လောဟိတုပ္ပါဒေါ၊ တဒဘာဝေ အရဟန္တဃာတော၊ တဒဘာဝေ မာတုဃာတော၊ ပိတုဃာတော ဝါ၊ တသ္မိမ္ပိ သီလသမ္ပန္နတရေ. ပုရိမာနိ စေတ္ထ စတ္တာရိ သဗ္ဗေသံ ဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတာနံ သာဓာရဏာနိ၊ သံဃဘေဒေါ ပန ပကတတ္တဿ ဘိက္ခုနောဝ၊ အသာဓာရဏော အညေသံ၊ ဘိက္ခုနီပိ ဟိ သံဃံ န ဘိန္ဒတိ၊ ပဂေဝ ဣတရေ. ပဉ္စပိ စေတာနိ ဒုက္ခဝေဒနာသမ္ပယုတ္တာနိ၊ ဒေါသမူလာနိ စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.
အဋ္ဌမံ ဘဝံ နိဗ္ဗတ္တေယျာတိ ဧတ္ထ အရိယသာဝကဿ အဋ္ဌမဘဝါဂဟဏံ ကေန နိယာမိတန္တိ? ဝိပဿနာယ. ယဿ ဟိ သာ တိက္ခာ၊ သော ဧကံ ဧဝ ဘဝံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ ဧကဗီဇီ နာမ ဟောတိ. ယဿ မန္ဒာ၊ သော ဒုတိယေ။ပေ။ ဆဋ္ဌေ ဝါ ဘဝေ အရဟတ္တံ ပတွာ ကောလံကောလော နာမ ဟောတိ. ယဿ ပန အတိမန္ဒာ၊ သော သတ္တမံ ဘဝံ နာတိက္ကမတိ၊ တတ္ထ နိယမေန အရဟတ္တံ ပါပုဏိတွာ သတ္တက္ခတ္တုပရမော နာမ ဟောတိ. သစေပိ ဟိဿ သတ္တမေ ဘဝေ နိဒ္ဒံ ဩက္ကန္တဿ မတ္ထကေ အသနိ ဝါ ပဗ္ဗတကူဋော ဝါ ပတေယျ၊ တသ္မိမ္ပိ ကာလေ အရဟတ္တံ ပတွာဝ ပရိနိဗ္ဗာတိ. ဥတ္တမကောဋိယာ ဟိ သတ္တမဘဝါနတိက္ကမနညေဝ သန္ဓာယေဝ ‘‘နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’’တိ (မ. နိ. ၁.၆၆၊ ၂.၁၆၉၊ သံ. နိ. ၅.၉၉၈) ဝုတ္တောတိ.
ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ ဒွေ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါတိအာဒီသု ဒသသဟဿစက္ကဝါဠသင်္ခါတံ ဇာတိခေတ္တံ ဧကာ လောကဓာတု နာမ အာဏာဝိသယခေတ္တေသု ဗုဒ္ဓုပ္ပတ္တိသင်္ကာယ ဧဝါဘာဝတော. တတ္ထ ဒွိန္နံ ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပတ္တိပဋိသေဓံ အကတွာ ဇာတိခေတ္တေ ဧဝ ကတော. ဌပေတွာ ဣမံ စက္ကဝါဠံ အညသ္မိံ စက္ကဝါဠေ ဗုဒ္ဓါ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ဗုဒ္ဓတ္တဟေတူနံ အနာဒိဗုဒ္ဓပရမ္ပရာဒီနံ တထာဘာဝါ. တတော ဧဝ ဟိ သတ္တာ နိရဝသေသတော နိဗ္ဗုတိံ န ပါပုဏန္တိ. ယဒိ ဟိ သဗ္ဗစက္ကဝါဠေသု ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ ဣတော ပုဗ္ဗေ နိရဝသေသတော နိဗ္ဗုတိံ ပါပုဏေယျုံ၊ န စ တံ အတ္ထိ၊ တသ္မာ အနာဒိဗုဒ္ဓပရမ္ပရာယ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယသမ္ပန္နာနံ နိဝါသဘူတေ ဣမသ္မိံ စက္ကဝါဠေ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေ စေတ္ထာပိ ဒုလ္လဘာ၊ တေသံ ဒုလ္လဘတ္တာ ဧဝေတ္ထ ကပ္ပါနံ အသင်္ချေယျမ္ပိ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒရဟိတံ ဟောတိ. ယဒိ စ တေ သုလဘာ ဘဝေယျုံ၊ ဧကသ္မိံ ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယိအသင်္ချေယျေ စတုသဋ္ဌိဗုဒ္ဓါနမ္ပိ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ သက္ကာ ဘဝေယျ အန္တရကပ္ပဿ ဗုဒ္ဓန္တရတ္တာ. ဘဒ္ဒကပ္ပေသု စေတ္ထ ပဉ္စ ဗုဒ္ဓါ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ကထံ ပနေတ္ထာပိ ဒုလ္လဘတရာ စက္ကဝါဠန္တရေသု ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ၊ ဗုဒ္ဓါနဉ္စ ဒုလ္လဘတာ ကာရဏဒုလ္လဘတာယ၊ တသ္မာ ဣမသ္မိညေဝ စက္ကဝါဠေ ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ? ဧတ္ထာပိ န ဒေဝဗြဟ္မလောကေသု၊ မနုဿလောကေ ဧဝ ပန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ဧတ္ထေဝ သဗ္ဗသော တိဝိဓသဒ္ဓမ္မာဓာရဿ သင်္ဃရတနဿ ပါတုဘာဝတော၊ ဣတရလောကေသု နိရဝသေသတော ပကာရာသမ္ဘဝတော စ.
ယဒိ ဟိ ဗုဒ္ဓါ ဒေဝလောကာဒီသု ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ၊ မနုဿာ ဘယေန ဥပသင်္ကမိတုမေဝ န သက္ကောန္တိ၊ ပဂေဝ ဓမ္မသဝနပဗ္ဗဇ္ဇာဒိံ ကာတုံ၊ တေနေဝ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော အတ္တနော ရူပကာယာနုဘာဝါဒိသမ္ပတ္တိယာ ဥပ္ပန္နအမနုဿသင်္ကာကုတူဟလံ ဇနံ နိဇ္ဈာပေတုံ ဥတ္တာနသေယျကာဒိနိယာမေန ဝဍ္ဎိတွာ ဒါရပရိဂ္ဂဟာဒိံ အကာသိ၊ ဧဝံ ကတွာ ပဗ္ဗဇိတမ္ပိ နံ ရာဇဂဟေ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိတွာ ပဏ္ဍဝပဗ္ဗတပဿေ နိသီဒိတွာ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇန္တံ ဗိမ္ဗိသာရော နာနပ္ပကာရတော မနုဿဘာဝံ ဝိစိနိတွာဝ ဥပသင်္ကမိတုံ ဝိသဟိ၊ နော အညထာ. လောကနိတ္ထာရဏတ္ထာယ ဟိ ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ န အတ္တနော သက္ကာရာဒိအတ္ထာယ၊ တသ္မာ မနုဿေသု ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထာပိ ဣမသ္မိံ ဇမ္ဗုဒီပေ ဧဝ၊ တတ္ထာပိ ဣမသ္မိံ မဇ္ဈိမပဒေသေ ဧဝ. န ကေဝလဉ္စ ဗုဒ္ဓါဝ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၊ အဂ္ဂသာဝကမဟာသာဝကာ စ စက္ကဝတ္တိအာဒယော စ အညေပိ ပုညဝန္တသတ္တာ ဧတ္ထေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ.
အပုဗ္ဗံ အစရိမန္တိ ဧတ္ထ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏတော ပုရေ ပုဗ္ဗံ နာမ၊ ဓာတုအန္တရဓာနတော ပစ္ဆာ စရိမံ နာမ၊ ဥဘိန္နမန္တရာ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ နာမ. ဧတ္ထန္တရေ အညဿ ဗုဒ္ဓဿ ဥပ္ပတ္တိ နိဝါရိတာ၊ ဓာတုအန္တရဓာနေ ပန ဇာတေ အညဿ ဥပ္ပတ္တိ န နိဝါရိတာ. ကိဉ္စာပိ န နိဝါရိတာ၊ အန္တရကပ္ပံ ပန ခေပေတွာဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
ပဉ္စ ဟိ အန္တရဓာနာနိ နာမ အဓိဂမအန္တရဓာနံ ပဋိပတ္တိအန္တရဓာနံ ပရိယတ္တိအန္တရဓာနံ လိင်္ဂအန္တရဓာနံ ဓာတုအန္တရဓာနန္တိ. တတ္ထ အဓိဂမောတိ မဂ္ဂဖလာဘိညာပဋိသမ္ဘိဒါယော၊ သော ပရိဟာယမာနော ပဋိသမ္ဘိဒါတော ပဋ္ဌာယ ပရိဟာယတိ. ပရိနိဗ္ဗာနတော ဟိ ဝဿသဟဿမေဝ ပဋိသမ္ဘိဒါ နိဗ္ဗတ္တေတုံ သက္ကောန္တိ၊ တတော ပရံ အဘိညာ၊ တာပိ နိဗ္ဗတ္တေတုံ အသက္ကောန္တာ သုက္ခဝိပဿကခီဏာသဝါ ဟောန္တိ၊ တတော အနာဂါမိနော၊ တတော သကဒါဂါမိနော၊ သောတာပန္နာ စ ဟောန္တိ၊ တေသု ဓရန္တေသုပိ အဓိဂမော အနန္တရဟိတောဝ ဟောတိ၊ ပစ္ဆိမကဿ ပန သောတာပန္နဿ ဇီဝိတက္ခယေန အဓိဂမော အန္တရဟိတော နာမ ဟောတိ. ဣဒံ အဓိဂမအန္တရဓာနံ.
တတော မဂ္ဂဖလာနိ နိဗ္ဗတ္တေတုံ အသက္ကောန္တာ ‘‘နတ္ထိ ဒါနိ နော အရိယဓမ္မပဋိဝေဓော’’တိ ဈာနဝိပဿနာသု ဝေါသာနံ အာပဇ္ဇိတွာ ကောသဇ္ဇဗဟုလာ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလမတ္တံ ရက္ခန္တော အညမညံ န စောဒေန္တိ၊ န သာရေန္တိ၊ အကုက္ကုစ္စကာ ဟောန္တိ၊ တတော ပဋ္ဌာယ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနိ မဒ္ဒန္တိ၊ တတော ဂရုကာပတ္တိံ အာပဇ္ဇန္တိ၊ ပါရာဇိကမတ္တမေဝ ရက္ခန္တိ၊ တေသု ဓရန္တေသုပိ ပဋိပတ္တိ အနန္တရဟိတာဝ ဟောတိ၊ ပစ္ဆိမကဿ ပန ဘိက္ခုနော သီလဘေဒေန ဝါ ဇီဝိတက္ခယေန ဝါ ပဋိပတ္တိ အန္တရဟိတာ နာမ ဟောတိ. ဣဒံ ပဋိပတ္တိအန္တရဓာနံ နာမ.
ပရိယတ္တီတိ သာဋ္ဌကထံ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ၊ ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ အဓမ္မိကေဟိ ကလိယုဂရာဇာဒီဟိ ဝိပန္နသဿာဒိသမ္ပတ္တိတာယ ပစ္စယဒါယကာ ဒုဂ္ဂတာ ဟောန္တိ၊ ဘိက္ခူ စ ပစ္စယေဟိ ကိလမန္တာ အန္တေဝါသိကေ ဂဟေတုံ န သက္ကောန္တိ. တတော အဋ္ဌကထာ ပရိဟာယတိ၊ ပါဠိဝသေနေဝ ပရိယတ္တိံ ဓာရေန္တိ၊ တတော ပါဠိံ သကလံ ဓာရေတုံ န သက္ကောန္တိ၊ ပဌမံ အဘိဓမ္မပိဋကံ ပရိဟာယတိ၊ တဉ္စဿ ပရိဟာယနံ မတ္ထကတော ပဌာယ. ပဌမမေဝ ဟိ မဟာပကရဏံ ပရိဟာယတိ၊ တတော ယမကံ ကထာဝတ္ထု ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ဓာတုကထာ ဝိဘင်္ဂေါ ဓမ္မသင်္ဂဟော စ အနုက္ကမေန ပရိဟာယန္တိ၊ တတော မတ္ထကတော ပဋ္ဌာယ သုတ္တန္တပိဋကံ ပရိဟာယတိ၊ ပဌမံ ဟိ အင်္ဂုတ္တရနိကာယော ဧကာဒသကနိပါတတော ပဋ္ဌာယ ယာဝဧကကနိပါတာ ပရိဟာယတိ၊ တတော မတ္ထကတော ပဋ္ဌာယ သံယုတ္တနိကာယော၊ ပဌမံ ဟိ မဟာဝဂ္ဂေါ ပရိဟာယတိ၊ တတော သဠာယတနဝဂ္ဂေါ ခန္ဓကဝဂ္ဂေါ နိဒါနဝဂ္ဂေါ သဂါထာဝဂ္ဂေါတိ၊ ဧဝံ မဇ္ဈိမနိကာယဒီဃနိကာယာဒယော စ မတ္ထကတော ပဋ္ဌာယ ပရိဟာယန္တိ၊ တတော ဝိနယပိဋကမေဝ တိဋ္ဌတိ၊ တမ္ပိ ပရိဝါရတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ မဟာဝိဘင်္ဂါ ပရိဟာယတိ၊ တတော ဥပေါသထက္ခန္ဓကတော မာတိကာမတ္တမေဝ ဓာရေန္တိ၊ တဒါပိ ယာဝ စတုပ္ပဒိကာပိ ဂါထာ မနုဿေသု ပဝတ္တတိ၊ တာဝ ပရိယတ္တိ အနန္တရဟိတာဝ ဟောတိ၊ တာယ အန္တရဟိတာယ ပရိယတ္တိ အန္တရဟိတာ နာမ ဟောတိ. ဣဒံ ပရိယတ္တိအန္တရဓာနံ နာမ.
ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ ပတ္တစီဝရဂ္ဂဟဏာဒိအာကပ္ပံ န ပါသာဒိကံ ဟောတိ၊ နိဂဏ္ဌာဒယော ဝိယ အလာဗုပတ္တာဒိံ အဂ္ဂဗာဟာယ ပက္ခိပိတွာပိ ဩလမ္ဗိတွာပိ သိက္ကာယ ဩလဂ္ဂေတွာပိ ဝိစရန္တိ၊ စီဝရရဇနမ္ပိ န သာရုပ္ပံ၊ ဩဋ္ဌဋ္ဌိကဝဏ္ဏံ ကတွာ ဓာရေန္တိ၊ တတော ရဇနမ္ပိ ဩဝဋ္ဋိကဝိဇ္ဈနမ္ပိ န ဟောတိ၊ ဒသာ ဆေတွာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဝိယ ကာသာဝမတ္တမေဝ ဓာရေန္တိ၊ တတော ပရိက္ခီဏေ ကာလေ ခုဒ္ဒကကာသာဝခဏ္ဍံ ဟတ္ထေ ဝါ ဂီဝါယ ဝါ ဗန္ဓိတွာ ကသိကမ္မာဒီနိ ကတွာ ဒါရဘရဏာဒိံ ကရောန္တိ၊ တဒါ ဒက္ခိဏံ ဒေန္တော ဇနော သံဃံ ဥဒ္ဒိဿ ဧတေသံ ဒေတိ၊ ဣဒံ သန္ဓာယ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ ‘‘ဘဝိဿန္တိ ခေါ ပနာနန္ဒ၊ အနာဂတမဒ္ဓါနံ ဂေါတြဘုနော ကာသာဝကဏ္ဌာ ဒုဿီလာ ပါပဓမ္မာ၊ တေသု ဒုဿီလေသု သံဃံ ဥဒ္ဒိဿ ဒါနံ ဒဿန္တိ၊ တဒါပဟံ၊ အာနန္ဒ၊ သံဃဂတံ ဒက္ခိဏံ အသင်္ချေယျံ အပ္ပမေယျံ ဝဒါမီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၃၈၀). တတော ‘‘ပပဉ္စော ဧသ၊ ကိံ ဣမိနာ အမှာက’’န္တိ တံ ကာသာဝခဏ္ဍံ ဆိန္ဒိတွာ အရညေ ခိပန္တိ၊ ဧတသ္မိံ ကာလေ လိင်္ဂံ အန္တရဟိတံ နာမ ဟောတိ. ဣဒံ လိင်္ဂအန္တရဓာနံ နာမ.
တတော တတ္ထ တတ္ထ သက္ကာရသမ္မာနံ အလဘမာနာ ဓာတုယော ဗုဒ္ဓါနံ အဓိဋ္ဌာနဗလေန သက္ကာရသမ္မာနလဗ္ဘမာနကဋ္ဌာနံ ဂမိဿန္တိ၊ တတော သဗ္ဗတ္ထ အလဘမာနာ သဗ္ဗဓာတုယော မဟာဗောဓိမဏ္ဍမေဝ ဂမိဿန္တိ. သာသပမတ္တာပိ ဟိ ဓာတု န အန္တရာ နဿိဿတိ၊ တာ ပန ဗောဓိမဏ္ဍေ ပလ္လင်္ကေန နိသိန္နဗုဒ္ဓသရီရသိရိံ၊ ယမကပါဋိဟာရိယဉ္စ ဒဿေဿန္တိ၊ တတော ဓာတုသရီရတော တေဇော သမုဋ္ဌာယ တံ သရီရံ အပဏ္ဏတ္တိကဘာဝံ ဂမေတိ၊ တဒါ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠေ ဒေဝတာ ပရိနိဗ္ဗာနဒိဝသေ ဝိယ ပရိဒေဝိတွာ ပူဇာသက္ကာရံ ကတွာ ပက္ကမန္တိ. ဣဒံ ဓာတုအန္တရဓာနံ နာမ.
ဣမဿ ပဉ္စဝိဓဿ အန္တရဓာနဿ ပရိယတ္တိအန္တရဓာနမေဝ မူလံ. ပရိယတ္တိယံ ဟိ သတိ ပဋိဝေဓာဒယောပိ နဋ္ဌာ နာမ န ဟောန္တိ၊ အသတိ နဋ္ဌာတိ. ယထာ စ နိဓိကုမ္ဘိယာ ဇာနနတ္ထာယ ပါသာဏပိဋ္ဌေ ဥပနိဗဒ္ဓအက္ခရေသု ဓရန္တေသု နိဓိကုမ္ဘိ နဋ္ဌာ နာမ န ဟောတိ၊ အက္ခရေသု ပန နဋ္ဌေသု နဋ္ဌာ၊ ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယထာဟ –
‘‘ယာဝ တိဋ္ဌန္တိ သုတ္တန္တာ၊
ဝိနယော ယာဝ ဒိပ္ပတိ၊
တာဝ ဒက္ခန္တိ အာလောကံ၊
သူရိယေ အဗ္ဘုဋ္ဌိတေ ယထာ.
‘‘သုတ္တန္တေသု အသန္တေသု၊
ပမုဋ္ဌေ ဝိနယမှိ စ၊
တမော ဘဝိဿတိ လောကေ၊
သူရိယေ အတ္ထင်္ဂတေ ယထာ.
‘‘သုတ္တန္တေ ရက္ခိတေ သန္တေ၊
ပဋိပတ္တိ ဟောတိ ရက္ခိတာ၊
ပဋိပတ္တိယံ ဌိတော ဓီရော၊
ယောဂက္ခေမာ န ဓံသတီ’’တိ၊ (အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁၃၀၊ သာရတ္ထ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၃.၄၃၈)၊
ဧဝမိမေသု ပဉ္စသု အန္တရဓာနေသု ဓာတုအန္တရဓာနတော ပစ္ဆာ စရိမံ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
ကသ္မာ ပန ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ? နိရတ္ထကတောဝ. ဧကောဝ ဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ အနန္တေသု စက္ကဝါဠေသု သဗ္ဗသတ္တာနမ္ပိ ယဒိ ဥပနိဿယော ဘဝေယျ၊ ဧကက္ခဏေ သပါဋိဟာရိယံ သဗ္ဗာနုကူလံ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ တေ ဝိနေတုံ သက္ကောတိ၊ ကိမင်္ဂံ ပန နာနက္ခဏေသု၊ တသ္မာ ဧကသ္မိံ ကာလေ အနေကေသံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပတ္တိ နိရတ္ထိကာဝ. အနတ္ထကတာ ပန အနစ္ဆရိယအဂါရဝဝိဝါဒါဒိဒေါသတော စေဝ မဟာပထဝိယာ ဒွိန္နံ ဗုဒ္ဓါနံ ဓာရဏေ အသမတ္ထတာယ ဝိကိရဏာဒိဒေါသတော စ ဝေဒိတဗ္ဗာ. စက္ကဝတ္တိနော ပန ဧကသ္မိံ စက္ကဝါဠေ ဒွေ ဧကတော န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဧကောဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. နာနာစက္ကဝါဠေသု ပန ဗဟူပိ ဧကတော ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧတ္ထ ဟိ ‘‘ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ’’တိ ဧတဿ ဧကသ္မိံ စက္ကဝါဠေတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. အပုဗ္ဗံ အစရိမဉ္စေတ္ထ စက္ကရတနပါတုဘာဝအန္တရဓာနာနံ ဝေမဇ္ဈံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အန္တရဓာနဉ္စဿ စက္ကဝတ္တိနော ကာလကိရိယတော၊ ပဗ္ဗဇ္ဇာတော ဝါ သတ္တမေ ဒိဝသေ ဟောတိ၊ တဿ စ အာနုဘာဝေန ဒွိန္နံ ဧကတ္ထ သဟအနုပ္ပတ္တိ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ. ဌာနာဌာနဉာဏဗလံ ပဌမံ.
ဒုတိယေ ကမ္မသမာဒါနာနန္တိ သမာဒိယိတွာ ကတာနံ ကုသလာကုသလာနံ၊ ကမ္မမေဝ ဝါ ကမ္မသမာဒါနံ. ဌာနသော ဟေတုသောတိ ပစ္စယတော စေဝ ဟေတုသင်္ခါတကာရဏတော စ. တတ္ထ ဂတိဥပဓိကာလပယောဂါ ဝိပါကဿ ပစ္စယာ၊ ကမ္မံ ဟေတု. တဒုဘယတော ကမ္မဝိပါကံ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ကထံ? ဘဂဝါ ဟိ ‘‘ဧကစ္စဿ ဗဟူနိ ပါပကမ္မာနိ ဂတိဥပဓိကာလပယောဂါနံ သမ္ပတ္တိယာ ပဋိဗာဟိတာနိ န ဝိပစ္စန္တိ၊ တေသံ ဝိပတ္တိံ အာဂမ္မ ဝိပစ္စန္တိ၊ ဧကစ္စဿ ဗဟူနိ ကလျာဏကမ္မာနိ တေသံ ဝိပတ္တိယာ ပဋိဗာဟိတာနိ န ဝိပစ္စန္တိ၊ တေသံ သမ္ပတ္တိံ အာဂမ္မ ဝိပစ္စန္တီ’’တိ ပဇာနာတိ.
တတ္ထ ဂတိဝိပတ္တီတိ စတ္တာရော အပါယာ. ဂတိသမ္ပတ္တီတိ မနုဿဒေဝဂတိယော. ဥပဓီတိ အတ္တဘာဝေါ. တဿ သမိဒ္ဓိ သမ္ပတ္တိ နာမ၊ အသမိဒ္ဓိ ဝိပတ္တိ နာမ. ကာလသမ္ပတ္တီတိ သုရာဇသုမနုဿကာလသင်္ခါတော သမ္ပန္နကာလော၊ တပ္ပဋိပက္ခော ကာလဝိပတ္တိ နာမ. တဿ တဿ ပန ကမ္မဿ သမ္မာပယောဂေါ ပယောဂသမ္ပတ္တိ၊ မိစ္ဆာပယောဂေါ ပယောဂဝိပတ္တိ နာမ. တတ္ထ ဟိ ဧကစ္စဿ ကုသလကမ္မေန ဒေဝဂတိအာဒီသု ဂတိယံ နိဗ္ဗတ္တဿ တံ ဂတိသမ္ပတ္တိံ အာဂမ္မ ကုသလာနိ ဧဝ ဝိပစ္စန္တိ. တာယ ပန ဂတိသမ္ပတ္တိယာ ပဋိဗာဟိတာနိ အကုသလာနိ တတ္ထ ဝိပစ္စိတုံ န သက္ကောန္တိ. တာနိ ပုန နိရယာဒီသု အပါယေသု နိဗ္ဗတ္တဿ တံ ဂတိဝိပတ္တိံ အာဂမ္မ ယထာသုခံ ဝိပစ္စန္တိ. တာယ ပန ဂတိဝိပတ္တိယာ ပဋိဗာဟိတာနိ ကုသလာနိ တတ္ထ ဝိပစ္စိတုံ န သက္ကောန္တိ. ဧကစ္စဿ ဒဿနီယေနာဘိရူပေန ကာယေန သမန္နာဂတဿ ယဒိပိ သော ဒါသော ဝါ ဟောတိ ဟီနဇစ္စော ဝါ၊ တံ ဥပဓိသမ္ပတ္တိံ အာဂမ္မ ကုသလာနိ ဧဝဿ ဝိပစ္စန္တိ. တာဒိသံ ဟိ သုရူပံ ‘‘အယံ ကိလိဋ္ဌကမ္မဿ နာနုစ္ဆဝိကော’’တိ ဥစ္စေသု အမစ္စာဒိဋ္ဌာနေသု ဌပေန္တိ၊ စဏ္ဍာလိမ္ပိ သုရူပံ အဂ္ဂမဟေသိအာဒိဋ္ဌာနေသု ဌပေန္တိ. တာယ ပန ဥပဓိသမ္ပတ္တိယာ ပဋိဗာဟိတာနိ အကုသလာနဿ ဝိပစ္စိတုံ န သက္ကောန္တိ. တာနိ ပန ဥပဓိဝိပတ္တိယံ စ ဌိတဿ ယထာသုခံ ဝိပစ္စန္တိ. ရာဇကုလာဒီသု ဟိ ဥပ္ပန္နမ္ပိ ဒုရူပံ ဟီနေသု ဌပေန္တိ. ဧကစ္စဿ ပန ပဌမကပ္ပိကာနံ ဝါ စက္ကဝတ္တိရညော ဝါ ဗုဒ္ဓါနံ ဝါ သုရာဇသုမနုဿာနံ သမ္ပန္နေ ကာလေ နိဗ္ဗတ္တဿ တံ ကာလသမ္ပတ္တိံ အာဂမ္မ ကုသလာနိ ဧဝ ဝိပစ္စန္တိ၊ န အကုသလာနိ. တာနိ ပုန ဒုရာဇဒုမနုဿာနံ ဝိပန္နေ ကာလေ တံ ကာလဝိပတ္တိံ အာဂမ္မ ဝိပစ္စန္တိ၊ န ပန ကုသလာနိ တာယ ကာလဝိပတ္တိယာ ပဋိဗာဟိတတ္တာ. ဧကစ္စဿ ပန သီလသံယမာဒိအနဝဇ္ဇပယောဂေန စေဝ သာဝဇ္ဇေန ဝါ အနဝဇ္ဇေန ဝါ ဒေသကာလာနုသာရေန အာယုဓသိပ္ပါဒိပယောဂသာမတ္ထိယေန စ သမန္နာဂတဿ တံ ပယောဂသမ္ပတ္တိံ အာဂမ္မ ကုသလာနိ ဧဝ ဝိပစ္စန္တိ၊ န အကုသလာနိ. တာနိ ပုန ယထာဝုတ္တဝိပရီတပယောဂဝိပတ္တိံ အာဂမ္မ ဝိပစ္စန္တိ၊ န ပန ကုသလာနိ တာယ ပဋိဗာဟိတတ္တာ. ယုဒ္ဓါဒီသု ဟိ ပါဏာတိပါတာဒိအကုသလံ ကရောန္တာပိ တံတံအာယုဓသိပ္ပါဒိပယောဂသမ္ပတ္တိံ နိဿာယေဝ သေနာပတိဋ္ဌာနာဒိမဟာသမ္ပတ္တိံ လဘန္တိ၊ န ပန တံ အကုသလံ နိဿာယ. ယထာ ဒါနဝေယျာဝစ္စာဒီသု ကုသလံ ကရောန္တာပိ အဓိမတ္တဝါယာမာဒိပယောဂဝိပတ္တိံ နိဿာယ အနယဗျသနမ္ပိ ပါပုဏန္တိ၊ န ပန တံ ကုသလံ နိဿာယ. ဧဝမေတာဟိ စတူဟိ သမ္ပတ္တီဟိ၊ ဝိပတ္တီဟိ စ ကုသလာကုသလာနံ ဝိပစ္စနာဝိပစ္စနဝိဘာဂံ ဘဂဝါ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. အယံ တာဝေတ္ထ ဝိဘင်္ဂနယေန ဒုတိယဗလဿ ဝိဘာဝနာ.
အပရေန စဿ –
‘‘အဟောသိ ကမ္မံ အဟောသိ ကမ္မဝိပါကော၊ အဟောသိ ကမ္မံ နာဟောသိ ကမ္မဝိပါကော၊ အဟောသိ ကမ္မံ အတ္ထိ ကမ္မဝိပါကော၊ အဟောသိ ကမ္မံ နတ္ထိ ကမ္မဝိပါကော၊ အဟောသိ ကမ္မံ ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော၊ အဟောသိ ကမ္မံ န ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော၊ အတ္ထိ ကမ္မံ နတ္ထိ ကမ္မဝိပါကော၊ အတ္ထိ ကမ္မံ နတ္ထိ ကမ္မဝိပါကော၊ အတ္ထိ ကမ္မံ ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော၊ အတ္ထိ ကမ္မံ န ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော၊ ဘဝိဿတိ ကမ္မံ ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော၊ ဘဝိဿတိ ကမ္မံ န ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၂၃၄) –
ဣမိနာ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ ဝုတ္တေနာပိ နယေန ဝိဘာဝနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထ ယံ အတီတတ္တဘာဝေ အာယူဟိတံ ကမ္မံ ဝုတ္တံ၊ ဟေတုပစ္စယံ အာဂမ္မ တတ္ထေဝ ဝိပါကံ အဒါသိ. ဣဒံ သန္ဓာယ ‘‘အဟောသိ ကမ္မံ အဟောသိ ကမ္မဝိပါကော’’တိ ပဌမံ ပဒံ ဝုတ္တံ. ယံ အတီတေသု ပန ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယာဒီသု ဗဟူသု ဧကံ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ လဒ္ဓပစ္စယံ ဝိပါကံ ဒေတိ၊ သေသာနိ အဝိပါကာနိ. ဧကံ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယံ ပန ပဋိသန္ဓိံ အာကဍ္ဎတိ၊ ဧကံ အာနန္တရိယံ နိရယပဋိသန္ဓိံ ဒေတိ၊ သေသာနိ အဝိပါကာနိ. အဋ္ဌသု သမာပတ္တီသု ဧကာယ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တတိ၊ သေသာ အဝိပါကာ. ဣဒံ သန္ဓာယ ‘‘အဟောသိ ကမ္မံ နာဟောသိ ကမ္မဝိပါကော’’တိ ဒုတိယံ ပဒံ ဝုတ္တံ. ယံ အတီတံ ကမ္မံ ဧတရဟိ ဝိပါကံ ဒေတိ၊ ဣဒံ သန္ဓာယ တတိယံ. ယံ ပုရိမနယေန န ဝိပစ္စတိ၊ ဣဒံ သန္ဓာယ စတုတ္ထံ. ယံ အနာဂတေ ဝိပါကံ ဒဿတိ၊ ဣဒံ သန္ဓာယ ပဉ္စမံ. ယံ န ဝိပစ္စတိ၊ ဣဒံ သန္ဓာယ ဆဋ္ဌံ. ယံ ဧတရဟိ အာယူဟိတံ ကမ္မံ ဧတရဟေဝ ဝိပါကံ ဒေတိ၊ ဣဒံ သန္ဓာယ သတ္တမံ. ယံ န ဝိပစ္စတိ၊ ဣဒံ သန္ဓာယ အဋ္ဌမံ. ဣမိနာ နယေန သေသပဒါနမ္ပိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣဒံ တထာဂတဿာတိ ဣဒံ သဗ္ဗေဟိ ဧတေဟိ ပကာရေဟိ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနံ ကမ္မန္တရဝိပါကန္တရာနံ ယထာဘူတတော ဇာနနဉာဏန္တိ အတ္ထော. ဒုတိယဗလံ.
တတိယေ သဗ္ဗတ္ထဂါမိနိန္တိ သဗ္ဗဂတိဂါမိနိဉ္စ အဂတိဂါမိနိဉ္စ. ပဋိပဒန္တိ မဂ္ဂံ. ယထာဘူတံ ပဇာနာတီတိ ဗဟူသုပိ မနုဿေသု ပါဏာတိပါတာဒီသု ဧကမေဝ အကုသလံ ဧကတော ကရောန္တေသု ဣမဿ စေတနာ နိရယဂါမိနီ ဘဝိဿတိ၊ ဣမဿ တိရစ္ဆာနယောနိဂါမိနီ၊ ဣမဿ ပေတ္တိဝိသယဂါမိနီ၊ နိရယာဒီသုပိ ပနေသာ ဧဝရူပေ ဧဝရူပေ ဌာနေ ဧဝဉ္စေဝဉ္စ ဝိပါကံ ဒဿတိ၊ ဣမဿ ပဋိသန္ဓိံ အာကဍ္ဎိတုံ န သက္ကောတိ၊ အညေန ကမ္မေန ဒိန္နပဋိသန္ဓိကဿ ဒုဗ္ဗလံ ဥပဓိဝေပက္ကံ ဘဝိဿတိ. ဗဟူသု ဝါ ဧကတော ဒါနာဒိကုသလံ၊ ဝိပဿနံ ဝါ ပဋ္ဌပေန္တေသု ဣမဿ စေတနာ မနုဿဂတိဂါမိနီ ဘဝိဿတိ၊ ဣမဿ ဒေဝဂတိဂါမိနီ၊ တတ္ထာပိ ဧဝဉ္စေဝဉ္စ ဝိပါကံ ဒဿတိ၊ ဣမဿ ဝါ ဝိပဿနာ ဧကံ မဂ္ဂံ ဒွေ ဝါ တယော ဝါ စတ္တာရော ဝါ ပဋိသမ္ဘိဒါဒိသဟိတေ ဝါ ရဟိတေ ဝါ နိပ္ဖါဒေဿတိ၊ ဣမဿ န ကဉ္စိ ပဋိဝေဓံ သာဓေဿတီတိအာဒိနာ အနန္တေဟိ အာကာရေဟိ ဧကဝတ္ထုသ္မိမ္ပိ ဥပ္ပန္နံ ကုသလာကုသလသင်္ခါတံ သဗ္ဗတ္ထဂါမိနိပဋိပဒံ အဝိပရီတတော ပဇာနာတီတိ. တတိယဗလံ.
စတုတ္ထေ အနေကဓာတုန္တိ စက္ခုဓာတုအာဒီဟိ၊ ကာမဓာတုအာဒီဟိ ဝါ ဗဟုဓာတုံ. နာနာဓာတုန္တိ တာသညေဝ ဓာတူနံ ဝိလက္ခဏတ္တာ နာနပ္ပကာရံ ဓာတုံ. လောကန္တိ ခန္ဓာယတနဓာတုလောကံ. ယထာဘူတံ ပဇာနာတီတိ တာသံ တာသံ ဓာတူနံ ခန္ဓာယတနဓာတုဝိဘင်္ဂါဒီသု ဝုတ္တနယေန အနန္တပ္ပဘေဒံ နာနတ္တံ အဝိပရီတတော ပဇာနာတိ. န ကေဝလဉ္စ တထာဂတော ဥပါဒိန္နကသင်္ခါရလောကဿေဝ နာနတ္တံ ပဇာနာတိ၊ အထ ခေါ အနုပါဒိန္နကသင်္ခါရလောကဿာပိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါဒီဟိ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ အသက္ကုဏေယျံ နာနတ္တံ ပဇာနာတိယေဝ. တေဟိ ဥပါဒိန္နကလောကဿာပိ နာနတ္တံ ဧကဒေသတောဝ ဇာနန္တိ၊ အနုပါဒိန္နဿ ပန နေဝ ဇာနန္တိ၊ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဿေဝေတံ ဝိသယော. ဧဝံ ဟိ ဣမာယ နာမ ဓာတုယာ ဥဿန္နာယ ဣမေသံ ရုက္ခဂစ္ဆလတာဒီနံ၊ ခန္ဓဒဏ္ဍဝလ္လိတစပတ္တပုပ္ဖဖလာဒိနော သဏ္ဌာနဝဏ္ဏဂန္ဓရသဩဇာဟိ၊ ဒေသကာလေဟိ စ အနန္တပ္ပဘေဒံ နာနတ္တံ၊ ပထဝီပဗ္ဗတာဒီနဉ္စ နာနတ္တံ ဟောတီတိ အနန္တေဟိ အာကာရေဟိ ဇာနိတုံ သက္ကောတိ၊ နာညေတိ. စတုတ္ထဗလံ.
ပဉ္စမေ နာနာဓိမုတ္တိကန္တိ ဟီနာဒီဟိ အဓိမုတ္တီဟိ နာနာဓိမုတ္တိကဘာဝံ. ယထာဘူတံ ပဇာနာတီတိ တီသုပိ ကာလေသု ဟီနာဓိမုတ္တိကာ ဟီနာဓိမုတ္တိကေ ဧဝ သေဝန္တိ၊ ပဏီတာဓိမုတ္တိကာ စ ပဏီတာဓိမုတ္တိကေ. တတ္ထာပိ အဿဒ္ဓါ အဿဒ္ဓေ၊ ဒုဿီလာ ဒုဿီလေ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကေ၊ သဒ္ဓါ သဒ္ဓေ၊ သီလသုတစာဂပညာဒိသမ္ပန္နာ စ တေ တေ ဧဝ သေဝန္တီတိ နာနပ္ပကာရတော ဇာနာတိ. သဒ္ဓါသီလာဒိသမ္ပန္နာ ဟိ တဗ္ဗိရဟိတေ အတ္တနော အာစရိယုပဇ္ဈာယေပိ န သေဝန္တိ၊ တေပိ ဣတရေ၊ အတ္တနာ အတ္တနာ ပန သဒိသေ ဧဝ သေဝန္တီတိ. ပဉ္စမဗလံ.
ဆဋ္ဌေ ပရသတ္တာနန္တိ ပဓာနသတ္တာနံ. ပရပုဂ္ဂလာနန္တိ တတော ပရေသံ ဟီနသတ္တာနံ. ဧကတ္ထမေဝ ဝါ ဧတံ ပဒဒွယံ ဝေနေယျဝသေန ဒွိဓာ ဝုတ္တံ. ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တန္တိ သဒ္ဓါဒီနံ ဣန္ဒြိယာနံ ပရဘာဝဉ္စ အပရဘာဝဉ္စ၊ ဝုဒ္ဓိဉ္စ ဟာနိဉ္စာတိ အတ္ထော. ယထာဘူတန္တိ သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ အာသယာနုသယစရိတာဓိမုတ္တိအာဒီဟိ သဒ္ဓါဒိ တိက္ခိန္ဒြိယမုဒိန္ဒြိယတံ သဗ္ဗာကာရတော ဇာနာတိ. တတ္ထ အာသယောတိ နိဝါသဋ္ဌာနံ၊ ယတ္ထ သတ္တာနံ စိတ္တသန္တာနံ နိစ္စံ နိဝသတိ. သော ဒုဝိဓော ဝဋ္ဋာသယော ဝိဝဋ္ဋာသယော စ. တတ္ထ သဿတုစ္ဆေဒဝသေန ပဝတ္တံ သဗ္ဗံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဝဋ္ဋာသယော နာမ. သပ္ပစ္စယနာမရူပပရိဂ္ဂဟတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗံ ဝိပဿနာဉာဏံ၊ မဂ္ဂဉာဏဉ္စ ဝိဝဋ္ဋာသယော နာမ. မဂ္ဂဉာဏမ္ပိ ဟိ ‘‘ဒသယိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယာဝါသာ၊ ယဒရိယာ အာဝသိံသူ’’တိအာဒိဝစနတော (အ. နိ. ၁၀.၁၉) အာသယောဝ. ဣမံ ပန ဘဂဝါ သတ္တာနံ အာသယံ ဇာနန္တော ဥဘိန္နံ ဒိဋ္ဌိဉာဏာနံ အပ္ပဝတ္တိက္ခဏေပိ ဇာနာတိ ဧဝ. ကာမရာဂါဒိကိလေသာဓိမုတ္တညေဝ ဟိ ပုဂ္ဂလံ ဘဂဝါ တထေဝ ဇာနာတိ. ‘‘အယံ နေက္ခမ္မာဒိအဘိရတော ဝိဝဋ္ဋာသယော’’တိ နေက္ခမ္မာဒိံ သေဝန္တညေဝ ဇာနာတိ၊ ‘‘အယံ ကာမာဒိအဘိရတော ဝဋ္ဋာသယော’’တိ အနုသယစရိတာဒိဇာနနေပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထ အနုသယော ကာမရာဂါနုသယာဒိတော သတ္တဝိဓော. စရိတန္တိ တီဟိ ဒွါရေဟိ အဘိသင်္ခတလောကိယကုသလာကုသလံ. အဓိမုတ္တီတိ အဇ္ဈာသယော. ဧဝမေတ္ထ အာသယာနုသယဉာဏံ၊ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏဉ္စာတိ ဒွေ ဉာဏာနိ ဧကတော ဟုတွာ ဧကံ ဗလဉာဏံ နာမ ဇာတန္တိ. ဆဋ္ဌဗလံ.
သတ္တမေ ဈာနဝိမောက္ခသမာဓိသမာပတ္တီနန္တိ ပဌမာဒီနံ စတုန္နံ ဈာနာနံ၊ ‘‘ရူပီ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိအာဒီနံ အဋ္ဌန္နံ ဝိမောက္ခာနံ၊ သဝိတက္ကသဝိစာရာဒီနံ တိဏ္ဏံ သမာဓီနံ၊ ပဌမဇ္ဈာနသမာပတ္တိအာဒီနံ နဝန္နံ အနုပုဗ္ဗသမာပတ္တီနံ. သံကိလေသန္တိ ဟာနဘာဂိယဓမ္မံ. ဝေါဒါနန္တိ ဝိသေသဘာဂိယံ ဓမ္မံ. ဝုဋ္ဌာနန္တိ ယေန ကာရဏေန ဈာနာဒီဟိ ဝုဋ္ဌဟန္တိ၊ တံ ကာရဏံ. တံ ပန ဒုဝိဓံ ဝေါဒါနမ္ပိ ဘဝင်္ဂမ္ပိ. ဟေဋ္ဌိမံ ဟိ ပဂုဏံ ဈာနံ အတ္တနော ဝေါဒါနဝသေန ဥပရိမဿ ဈာနဿ ပဒဋ္ဌာနတော ‘‘ဝုဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ တမှာ တမှာ ပန သမာဓိမှာ ဘဝင်္ဂဝသေနေဝ ဝုဋ္ဌာနတော ဘဝင်္ဂမ္ပိ. နိရောဓတော ပန ဖလသမာပတ္တိယာဝ ဝုဋ္ဌဟန္တိ. ဣဒံ ပါဠိမုတ္တကဝုဋ္ဌာနံ နာမ၊ တံ သဗ္ဗံ ဘဂဝါ ယထာဘူတံ သဗ္ဗာကာရေန ပဇာနာတိ. သတ္တမဗလံ.
အဋ္ဌမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတီတိ ပုဗ္ဗေနိဝုတ္ထက္ခန္ဓာနုဿရဏံ၊ တံ နာမဂေါတ္တဝဏ္ဏာဟာရသုခဒုက္ခာဒီဟိ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဇ္ဇမာနေဟိ အနန္တေဟိ အာကာရေဟိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတီတိ. အဋ္ဌမဗလံ.
နဝမေ စုတူပပါတန္တိ စုတိဉ္စ ဥပပါတဉ္စ၊ တံ စဝမာနဥပပဇ္ဇမာနဟီနပဏီတသုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာဒိတော အနန္တပဘေဒေ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏေန ဝဏ္ဏာယတနဂ္ဂဟဏမုခေန ဒိသွာ သဗ္ဗာကာရတော ပဇာနာတီတိ. နဝမဗလံ.
ဒသမေ အာသဝါနံ ခယန္တိ အာသဝနိရောဓံ နိဗ္ဗာနံ၊ တံ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေန စတုသစ္စပဋိဝေဓတော ပဇာနာတီတိ. ဒသမဗလံ.
ဣမာနီတိ ယာနိ ဟေဋ္ဌာ ‘‘တထာဂတဿ ဒသ တထာဂတဗလာနီ’’တိ အဝေါစ၊ ဣမာနိ တာနီတိ အပ္ပနံ ကရောတိ. ယသ္မာ စေတောပရိယဉာဏာဒီနိ သာဝကာဒီနမ္ပိ ယထာရဟံ ဝိဇ္ဇမာနာနိပိ သဝိသယံ ကိဉ္စိဒေဝ ဇာနန္တိ၊ န စ သဗ္ဗာကာရတော. ဗုဒ္ဓါနံ ပန သဗ္ဗညုတညာဏံ ဝိယ သဗ္ဗဓမ္မေသု ယထာသကံ ဝိသယေ သဗ္ဗတ္ထ သဗ္ဗာကာရတော ဧကက္ခဏေ အပ္ပဋိဟတံ ပဝတ္တတိ၊ တသ္မာ ‘‘တထာဂတဗလာနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ယဒိ ဧဝံ သဗ္ဗညုတညာဏဿေဝါယံ ပဘေဒေါ ဟောတိ၊ ကသ္မာ ပန ‘‘ဒသဗလဉာဏာနီ’’တိ ဝိသုံ ဝိဘတ္တာနီတိ? ဝိသယကိစ္စဘူမိဘေဒတော နေသံ အညတ္တာ. ဒသဗလဉာဏေသု ဟိ ပဌမံ ကာရဏာကာရဏမေဝ ဇာနာတိ၊ ဒုတိယံ ကမ္မန္တရဝိပါကန္တရမေဝ ဇာနာတိ၊ တတိယံ ကမ္မပရိစ္ဆေဒမေဝ၊ စတုတ္ထံ နာနတ္တကာရဏမေဝ၊ ပဉ္စမံ သတ္တာနံ အဇ္ဈာသယာဓိမုတ္တိမေဝ၊ ဆဋ္ဌံ ဣန္ဒြိယာနံ တိက္ခမုဒုဘာဝမေဝ၊ သတ္တမံ ဈာနာဒီဟိ သဒ္ဓိံ တေသံ သံကိလေသာဒိမေဝ၊ အဋ္ဌမံ ပုဗ္ဗေနိဝုတ္ထက္ခန္ဓသန္တတိမေဝ၊ နဝမံ သတ္တာနံ စုတိပဋိသန္ဓိမေဝ၊ ဒသမံ သစ္စပရိစ္ဆေဒမေဝ၊ နာညံ.
သဗ္ဗညုတညာဏံ ပန ဧတေဟိ ဇာနိတဗ္ဗဉ္စ တတော ဥတ္တရိဉ္စ သဗ္ဗံ အတီတာဒိဘေဒံ ဧကက္ခဏေ သဗ္ဗာကာရတော ဇာနာတိ၊ ဧတေသံ ပန ကိစ္စံ န သဗ္ဗံ ကရောတိ. တံ ဟိ ဈာနံ ဟုတွာ အပ္ပေတုံ၊ ဣဒ္ဓိ ဟုတွာ ဝိကုဗ္ဗိတုံ၊ မဂ္ဂေါ ဟုတွာ ကိလေသေ ခေပေတုံ န သက္ကောတိ. ဒသဗလဉာဏာနိ ပန တံ သဗ္ဗံ ယထာရဟံ ကာတုံ သက္ကောန္တိ. တေသု စ ပဋိပါဋိယာ သတ္တ ဉာဏာနိ ကာမာဝစရာနိ၊ တတော ဒွေ ရူပါဝစရာနိ၊ အဝသာနေ ဧကံ လောကုတ္တရံ. သဗ္ဗညုတညာဏံ ပန ကာမာဝစရမေဝါတိ ဧဝံ ဝိသယကိစ္စဘူမိဘေဒတော အညမေဝ ဒသဗလဉာဏံ. အညံ သဗ္ဗညုတညာဏန္တိ. အယံ တာဝ ပဒတ္ထာနုသာရတော ဝိနိစ္ဆယော. ဓမ္မဘေဒါဒိတော ပန သဗ္ဗောပိ ဝိနိစ္ဆယော ဧကဝိဓကောဋ္ဌာသတော ပဋ္ဌာယ ဧတ္ထ ဝုတ္တာနုသာရတောဝ ဉာတဗ္ဗော၊ သုတ္တန္တဘာဇနီယာဒယော ဟိ ဝိဘင်္ဂနယဘေဒါ ဧတ္ထ၊ ဣတော ပရေသု စ ဝိဘင်္ဂေသု နတ္ထီတိ.
ဉာဏဝိဘင်္ဂမာတိကတ္ထဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.