၁. အမ္ဗပါလိဝဂ္ဂေါ

၁. အမ္ဗပါလိသုတ္တံ

၃၆၇. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဝေသာလိယံ ဝိဟရတိ အမ္ဗပါလိဝနေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ဧကာယနော အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဂ္ဂေါ သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာ သောကပရိဒေဝါနံ သမတိက္ကမာယ ဒုက္ခဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမာယ ဉာယဿ အဓိဂမာယ နိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကိရိယာယ၊ ယဒိဒံ – စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ. ကတမေ စတ္တာရော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ၊ ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ၊ စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ၊ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. ဧကာယနော အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဂ္ဂေါ သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာ သောကပရိဒေဝါနံ သမတိက္ကမာယ ဒုက္ခဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမာယ ဉာယဿ အဓိဂမာယ နိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကိရိယာယ၊ ယဒိဒံ – စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိ.

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. အတ္တမနာ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒုန္တိ. ပဌမံ.

၂. သတိသုတ္တံ

၃၆၈. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဝေသာလိယံ ဝိဟရတိ အမ္ဗပါလိဝနေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

‘‘သတော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဝိဟရေယျ သမ္ပဇာနော. အယံ ဝေါ အမှာကံ အနုသာသနီ. ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သတော ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ၊ ဝေဒနာသု။ပေ။ စိတ္တေ။ပေ။ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သတော ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သမ္ပဇာနော ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အဘိက္ကန္တေ ပဋိက္ကန္တေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ၊ အာလောကိတေ ဝိလောကိတေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ၊ သမိဉ္ဇိတေ ပသာရိတေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ၊ သင်္ဃာဋိပတ္တစီဝရဓာရဏေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ၊ အသိတေ ပီတေ ခါယိတေ သာယိတေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ၊ ဥစ္စာရပဿာဝကမ္မေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ၊ ဂတေ ဌိတေ နိသိန္နေ သုတ္တေ ဇာဂရိတေ ဘာသိတေ တုဏှီဘာဝေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ. သတော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဝိဟရေယျ သမ္ပဇာနော. အယံ ဝေါ အမှာကံ အနုသာသနီ’’တိ. ဒုတိယံ.

၃. ဘိက္ခုသုတ္တံ

၃၆၉. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. အထ ခေါ အညတရော ဘိက္ခု ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သာဓု မေ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ သံခိတ္တေန ဓမ္မံ ဒေသေတု၊ ယမဟံ ဘဂဝတော ဓမ္မံ သုတွာ ဧကော ဝူပကဋ္ဌော အပ္ပမတ္တော အာတာပီ ပဟိတတ္တော ဝိဟရေယျ’’န္တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ပနိဓေကစ္စေ မောဃပုရိသာ မဉ္စေဝ [မမေဝ (သီ.)] အဇ္ဈေသန္တိ၊ ဓမ္မေ စ ဘာသိတေ မမေဝ အနုဗန္ဓိတဗ္ဗံ မညန္တီ’’တိ. ‘‘ဒေသေတု မေ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ သံခိတ္တေန ဓမ္မံ၊ ဒေသေတု သုဂတော သံခိတ္တေန ဓမ္မံ. အပ္ပေဝ နာမာဟံ ဘဂဝတော ဘာသိတဿ အတ္ထံ ဇာနေယျံ၊ အပ္ပေဝ နာမာဟံ ဘဂဝတော ဘာသိတဿ ဒါယာဒေါ အဿ’’န္တိ. ‘‘တသ္မာတိဟ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ အာဒိမေဝ ဝိသောဓေဟိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု. ကော စာဒိ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ? သီလဉ္စ သုဝိသုဒ္ဓံ၊ ဒိဋ္ဌိ စ ဥဇုကာ. ယတော ခေါ တေ၊ ဘိက္ခု၊ သီလဉ္စ သုဝိသုဒ္ဓံ ဘဝိဿတိ ဒိဋ္ဌိ စ ဥဇုကာ၊ တတော တွံ၊ ဘိက္ခု၊ သီလံ နိဿာယ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ တိဝိဓေန ဘာဝေယျာသိ.

ကတမေ စတ္တာရော? ဣဓ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရာဟိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ၊ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရာဟိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ၊ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရာဟိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဝေဒနာသု။ပေ။ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ဝေဒနာသု။ပေ။ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿီ ဝိဟရာဟိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. အဇ္ဈတ္တံ ဝါ စိတ္တေ။ပေ။ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ စိတ္တေ။ပေ။ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ဝါ စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿီ ဝိဟရာဟိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဓမ္မေသု။ပေ။ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ဓမ္မေသု။ပေ။ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရာဟိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. ယတော ခေါ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ သီလံ နိဿာယ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ ဣမေ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ ဧဝံ တိဝိဓေန ဘာဝေဿသိ၊ တတော တုယှံ၊ ဘိက္ခု၊ ယာ ရတ္တိ ဝါ ဒိဝသော ဝါ အာဂမိဿတိ ဝုဒ္ဓိယေဝ ပါဋိကင်္ခါ ကုသလေသု ဓမ္မေသု၊ နော ပရိဟာနီ’’တိ.

အထ ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ. အထ ခေါ သော ဘိက္ခု ဧကော ဝူပကဋ္ဌော အပ္ပမတ္တော အာတာပီ ပဟိတတ္တော ဝိဟရန္တော နစိရဿေဝ – ယဿတ္ထာယ ကုလပုတ္တာ သမ္မဒေဝ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇန္တိ၊ တဒနုတ္တရံ – ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ‘‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’’တိ အဗ္ဘညာသိ. အညတရော စ ပန သော ဘိက္ခု အရဟတံ အဟောသီတိ. တတိယံ.

၄. သာလသုတ္တံ

၃၇၀. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကောသလေသု ဝိဟရတိ သာလာယ ဗြာဟ္မဏဂါမေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ။ပေ။ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ယေ တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ နဝါ အစိရပဗ္ဗဇိတာ အဓုနာဂတာ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ၊ တေ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ စတုန္နံ သတိပဋ္ဌာနာနံ ဘာဝနာယ သမာဒပေတဗ္ဗာ နိဝေသေတဗ္ဗာ ပတိဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ. ကတမေသံ စတုန္နံ? ဧထ တုမှေ၊ အာဝုသော၊ ကာယေ ကာယာနုပဿိနော ဝိဟရထ အာတာပိနော သမ္ပဇာနာ ဧကောဒိဘူတာ ဝိပ္ပသန္နစိတ္တာ သမာဟိတာ ဧကဂ္ဂစိတ္တာ၊ ကာယဿ ယထာဘူတံ ဉာဏာယ၊ ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿိနော ဝိဟရထ အာတာပိနော သမ္ပဇာနာ ဧကောဒိဘူတာ ဝိပ္ပသန္နစိတ္တာ သမာဟိတာ ဧကဂ္ဂစိတ္တာ၊ ဝေဒနာနံ ယထာဘူတံ ဉာဏာယ၊ စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿိနော ဝိဟရထ အာတာပိနော သမ္ပဇာနာ ဧကောဒိဘူတာ ဝိပ္ပသန္နစိတ္တာ သမာဟိတာ ဧကဂ္ဂစိတ္တာ၊ စိတ္တဿ ယထာဘူတံ ဉာဏာယ၊ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿိနော ဝိဟရထ အာတာပိနော သမ္ပဇာနာ ဧကောဒိဘူတာ ဝိပ္ပသန္နစိတ္တာ သမာဟိတာ ဧကဂ္ဂစိတ္တာ၊ ဓမ္မာနံ ယထာဘူတံ ဉာဏာယ. ယေပိ တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ သေခါ အပ္ပတ္တမာနသာ အနုတ္တရံ ယောဂက္ခေမံ ပတ္ထယမာနာ ဝိဟရန္တိ၊ တေပိ ကာယေ ကာယာနုပဿိနော ဝိဟရန္တိ အာတာပိနော သမ္ပဇာနာ ဧကောဒိဘူတာ ဝိပ္ပသန္နစိတ္တာ သမာဟိတာ ဧကဂ္ဂစိတ္တာ၊ ကာယဿ ပရိညာယ၊ ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿိနော ဝိဟရန္တိ အာတာပိနော သမ္ပဇာနာ ဧကောဒိဘူတာ ဝိပ္ပသန္နစိတ္တာ သမာဟိတာ ဧကဂ္ဂစိတ္တာ၊ ဝေဒနာနံ ပရိညာယ၊ စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿိနော ဝိဟရန္တိ အာတာပိနော သမ္ပဇာနာ ဧကောဒိဘူတာ ဝိပ္ပသန္နစိတ္တာ သမာဟိတာ ဧကဂ္ဂစိတ္တာ၊ စိတ္တဿ ပရိညာယ၊ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿိနော ဝိဟရန္တိ အာတာပိနော သမ္ပဇာနာ ဧကောဒိဘူတာ ဝိပ္ပသန္နစိတ္တာ သမာဟိတာ ဧကဂ္ဂစိတ္တာ၊ ဓမ္မာနံ ပရိညာယ.

‘‘ယေပိ တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ အရဟန္တော ခီဏာသဝါ ဝုသိတဝန္တော ကတကရဏီယာ ဩဟိတဘာရာ အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထာ ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနာ သမ္မဒညာ ဝိမုတ္တာ၊ တေပိ ကာယေ ကာယာနုပဿိနော ဝိဟရန္တိ အာတာပိနော သမ္ပဇာနာ ဧကောဒိဘူတာ ဝိပ္ပသန္နစိတ္တာ သမာဟိတာ ဧကဂ္ဂစိတ္တာ၊ ကာယေန ဝိသံယုတ္တာ၊ ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿိနော ဝိဟရန္တိ အာတာပိနော သမ္ပဇာနာ ဧကောဒိဘူတာ ဝိပ္ပသန္နစိတ္တာ သမာဟိတာ ဧကဂ္ဂစိတ္တာ၊ ဝေဒနာဟိ ဝိသံယုတ္တာ၊ စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿိနော ဝိဟရန္တိ အာတာပိနော သမ္ပဇာနာ ဧကောဒိဘူတာ ဝိပ္ပသန္နစိတ္တာ သမာဟိတာ ဧကဂ္ဂစိတ္တာ၊ စိတ္တေန ဝိသံယုတ္တာ၊ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿိနော ဝိဟရန္တိ အာတာပိနော သမ္ပဇာနာ ဧကောဒိဘူတာ ဝိပ္ပသန္နစိတ္တာ သမာဟိတာ ဧကဂ္ဂစိတ္တာ၊ ဓမ္မေဟိ ဝိသံယုတ္တာ.

‘‘ယေပိ တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ နဝါ အစိရပဗ္ဗဇိတာ အဓုနာဂတာ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ၊ တေ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ ဣမေသံ စတုန္နံ သတိပဋ္ဌာနာနံ ဘာဝနာယ သမာဒပေတဗ္ဗာ နိဝေသေတဗ္ဗာ ပတိဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ’’တိ. စတုတ္ထံ.

၅. အကုသလရာသိသုတ္တံ

၃၇၁. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘‘အကုသလရာသီ’တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝဒမာနော ပဉ္စ နီဝရဏေ သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ. ကေဝလော ဟာယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အကုသလရာသိ၊ ယဒိဒံ – ပဉ္စ နီဝရဏာ. ကတမေ ပဉ္စ? ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏံ၊ ဗျာပါဒနီဝရဏံ၊ ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏံ၊ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စနီဝရဏံ၊ ဝိစိကိစ္ဆာနီဝရဏံ. ‘အကုသလရာသီ’တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝဒမာနော ဣမေ ပဉ္စ နီဝရဏေ သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ. ကေဝလော ဟာယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အကုသလရာသိ၊ ယဒိဒံ – ပဉ္စ နီဝရဏာ.

‘‘‘ကုသလရာသီ’တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝဒမာနော စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ. ကေဝလော ဟာယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကုသလရာသိ၊ ယဒိဒံ – စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ. ကတမေ စတ္တာရော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ၊ ဝေဒနာသု။ပေ။ စိတ္တေ။ပေ။ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. ‘ကုသလရာသီ’တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝဒမာနော ဣမေ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ. ကေဝလော ဟာယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကုသလရာသိ၊ ယဒိဒံ – စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိ. ပဉ္စမံ.

၆. သကုဏဂ္ဃိသုတ္တံ

၃၇၂. ‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သကုဏဂ္ဃိ လာပံ သကုဏံ သဟသာ အဇ္ဈပ္ပတ္တာ အဂ္ဂဟေသိ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ လာပေါ သကုဏော သကုဏဂ္ဃိယာ ဟရိယမာနော ဧဝံ ပရိဒေဝသိ – ‘မယမေဝမှ [မယမေဝါမှ (က.)] အလက္ခိကာ၊ မယံ အပ္ပပုညာ၊ ယေ မယံ အဂေါစရေ စရိမှ ပရဝိသယေ. သစေဇ္ဇ မယံ ဂေါစရေ စရေယျာမ သကေ ပေတ္တိကေ ဝိသယေ၊ န မျာယံ [န စာယံ (သီ.)]၊ သကုဏဂ္ဃိ၊ အလံ အဘဝိဿ၊ ယဒိဒံ – ယုဒ္ဓါယာ’တိ. ‘ကော ပန တေ၊ လာပ၊ ဂေါစရော သကော ပေတ္တိကော ဝိသယော’တိ? ‘ယဒိဒံ – နင်္ဂလကဋ္ဌကရဏံ လေဍ္ဍုဋ္ဌာန’’’န္တိ. ‘‘အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သကုဏဂ္ဃိ သကေ ဗလေ အပတ္ထဒ္ဓါ သကေ ဗလေ အသံဝဒမာနာ [အဝစမာနာ (သီ.)] လာပံ သကုဏံ ပမုဉ္စိ – ‘ဂစ္ဆ ခေါ တွံ၊ လာပ၊ တတြပိ မေ ဂန္တွာ န မောက္ခသီ’’’တိ.

‘‘အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ လာပေါ သကုဏော နင်္ဂလကဋ္ဌကရဏံ လေဍ္ဍုဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ မဟန္တံ လေဍ္ဍုံ အဘိရုဟိတွာ သကုဏဂ္ဃိံ ဝဒမာနော အဋ္ဌာသိ – ‘ဧဟိ ခေါ ဒါနိ မေ၊ သကုဏဂ္ဃိ၊ ဧဟိ ခေါ ဒါနိ မေ၊ သကုဏဂ္ဃီ’တိ. အထ ခေါ သာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သကုဏဂ္ဃိ သကေ ဗလေ အပတ္ထဒ္ဓါ သကေ ဗလေ အသံဝဒမာနာ ဥဘော ပက္ခေ သန္နယှ [သန္ဓာယ (သီ. သျာ.)] လာပံ သကုဏံ သဟသာ အဇ္ဈပ္ပတ္တာ. ယဒါ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အညာသိ လာပေါ သကုဏော ‘ဗဟုအာဂတော ခေါ မျာယံ သကုဏဂ္ဃီ’တိ၊ အထ တဿေဝ လေဍ္ဍုဿ အန္တရံ ပစ္စုပါဒိ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သကုဏဂ္ဃိ တတ္ထေဝ ဥရံ ပစ္စတာဠေသိ. ဧဝဉှိ တံ [ဧဝံ ဟေတံ (သီ.)]၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဟောတိ ယော အဂေါစရေ စရတိ ပရဝိသယေ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မာ အဂေါစရေ စရိတ္ထ ပရဝိသယေ. အဂေါစရေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စရတံ ပရဝိသယေ လစ္ဆတိ မာရော ဩတာရံ၊ လစ္ဆတိ မာရော အာရမ္မဏံ. ကော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော အဂေါစရော ပရဝိသယော? ယဒိဒံ – ပဉ္စ ကာမဂုဏာ. ကတမေ ပဉ္စ? စက္ခုဝိညေယျာ ရူပါ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ၊ သောတဝိညေယျာ သဒ္ဒါ။ပေ။ ဃာနဝိညေယျာ ဂန္ဓာ။ ဇိဝှါဝိညေယျာ ရသာ။ ကာယဝိညေယျာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ – အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော အဂေါစရော ပရဝိသယော.

‘‘ဂေါစရေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စရထ သကေ ပေတ္တိကေ ဝိသယေ. ဂေါစရေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စရတံ သကေ ပေတ္တိကေ ဝိသယေ န လစ္ဆတိ မာရော ဩတာရံ၊ န လစ္ဆတိ မာရော အာရမ္မဏံ. ကော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ဂေါစရော သကော ပေတ္တိကော ဝိသယော? ယဒိဒံ – စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ. ကတမေ စတ္တာရော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ၊ ဝေဒနာသု။ပေ။ စိတ္တေ။ပေ။ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ – အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ဂေါစရော သကော ပေတ္တိကော ဝိသယော’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. မက္ကဋသုတ္တံ

၃၇၃. ‘‘အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဟိမဝတော ပဗ္ဗတရာဇဿ ဒုဂ္ဂါ ဝိသမာ ဒေသာ၊ ယတ္ထ နေဝ မက္ကဋာနံ စာရီ န မနုဿာနံ. အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဟိမဝတော ပဗ္ဗတရာဇဿ ဒုဂ္ဂါ ဝိသမာ ဒေသာ၊ ယတ္ထ မက္ကဋာနဉှိ ခေါ စာရီ၊ န မနုဿာနံ. အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဟိမဝတော ပဗ္ဗတရာဇဿ သမာ ဘူမိဘာဂါ ရမဏီယာ၊ ယတ္ထ မက္ကဋာနဉ္စေဝ စာရီ မနုဿာနဉ္စ. တတြ၊ ဘိက္ခဝေ၊ လုဒ္ဒါ မက္ကဋဝီထီသု လေပံ ဩဍ္ဍေန္တိ မက္ကဋာနံ ဗာဓနာယ.

‘‘တတြ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယေ တေ မက္ကဋာ အဗာလဇာတိကာ အလောလဇာတိကာ၊ တေ တံ လေပံ ဒိသွာ အာရကာ ပရိဝဇ္ဇန္တိ. ယော ပန သော ဟောတိ မက္ကဋော ဗာလဇာတိကော လောလဇာတိကော၊ သော တံ လေပံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဟတ္ထေန ဂဏှာတိ. သော တတ္ထ ဗဇ္ဈတိ. ‘ဟတ္ထံ မောစေဿာမီ’တိ ဒုတိယေန ဟတ္ထေန ဂဏှာတိ. သော တတ္ထ ဗဇ္ဈတိ. ‘ဥဘော ဟတ္ထေ မောစေဿာမီ’တိ ပါဒေန ဂဏှာတိ. သော တတ္ထ ဗဇ္ဈတိ. ‘ဥဘော ဟတ္ထေ မောစေဿာမိ ပါဒဉ္စာ’တိ ဒုတိယေန ပါဒေန ဂဏှာတိ. သော တတ္ထ ဗဇ္ဈတိ. ‘ဥဘော ဟတ္ထေ မောစေဿာမိ ပါဒေ စာ’တိ တုဏ္ဍေန ဂဏှာတိ. သော တတ္ထ ဗဇ္ဈတိ. ဧဝဉှိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ မက္ကဋော ပဉ္စောဍ္ဍိတော ထုနံ သေတိ အနယံ အာပန္နော ဗျသနံ အာပန္နော ယထာကာမကရဏီယော လုဒ္ဒဿ. တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ လုဒ္ဒေါ ဝိဇ္ဈိတွာ တသ္မိံယေဝ ကဋ္ဌကတင်္ဂါရေ [တသ္မိံယေဝ မက္ကဋံ ဥဒ္ဓရိတွာ (သီ. သျာ.)] အဝဿဇ္ဇေတွာ ယေန ကာမံ ပက္ကမတိ. ဧဝံ သော တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဟောတိ ယော အဂေါစရေ စရတိ ပရဝိသယေ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မာ အဂေါစရေ စရိတ္ထ ပရဝိသယေ. အဂေါစရေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စရတံ ပရဝိသယေ လစ္ဆတိ မာရော ဩတာရံ၊ လစ္ဆတိ မာရော အာရမ္မဏံ. ကော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော အဂေါစရော ပရဝိသယော? ယဒိဒံ – ပဉ္စ ကာမဂုဏာ. ကတမေ ပဉ္စ? စက္ခုဝိညေယျာ ရူပါ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ၊ သောတဝိညေယျာ သဒ္ဒါ။ပေ။ ဃာနဝိညေယျာ ဂန္ဓာ။ ဇိဝှါဝိညေယျာ ရသာ။ ကာယဝိညေယျာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော အဂေါစရော ပရဝိသယော.

‘‘ဂေါစရေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စရထ သကေ ပေတ္တိကေ ဝိသယေ. ဂေါစရေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စရတံ သကေ ပေတ္တိကေ ဝိသယေ န လစ္ဆတိ မာရော ဩတာရံ၊ န လစ္ဆတိ မာရော အာရမ္မဏံ. ကော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ဂေါစရော သကော ပေတ္တိကော ဝိသယော? ယဒိဒံ – စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ. ကတမေ စတ္တာရော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ၊ ဝေဒနာသု။ပေ။ စိတ္တေ။ပေ။ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ဂေါစရော သကော ပေတ္တိကော ဝိသယော’’တိ. သတ္တမံ.

၈. သူဒသုတ္တံ

၃၇၄. ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗာလော အဗျတ္တော အကုသလော သူဒေါ ရာဇာနံ ဝါ ရာဇမဟာမတ္တံ ဝါ [ရာဇမဟာမတ္တာနံ ဝါ (သီ.)] နာနစ္စယေဟိ သူပေဟိ ပစ္စုပဋ္ဌိတော အဿ – အမ္ဗိလဂ္ဂေဟိပိ၊ တိတ္တကဂ္ဂေဟိပိ၊ ကဋုကဂ္ဂေဟိပိ၊ မဓုရဂ္ဂေဟိပိ၊ ခါရိကေဟိပိ၊ အခါရိကေဟိပိ၊ လောဏိကေဟိပိ၊ အလောဏိကေဟိပိ.

‘‘သ ခေါ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗာလော အဗျတ္တော အကုသလော သူဒေါ သကဿ ဘတ္တု နိမိတ္တံ န ဥဂ္ဂဏှာတိ – ‘ဣဒံ ဝါ မေ အဇ္ဇ ဘတ္တု သူပေယျံ ရုစ္စတိ၊ ဣမဿ ဝါ အဘိဟရတိ၊ ဣမဿ ဝါ ဗဟုံ ဂဏှာတိ၊ ဣမဿ ဝါ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ. အမ္ဗိလဂ္ဂံ ဝါ မေ အဇ္ဇ ဘတ္တု သူပေယျံ ရုစ္စတိ၊ အမ္ဗိလဂ္ဂဿ ဝါ အဘိဟရတိ၊ အမ္ဗိလဂ္ဂဿ ဝါ ဗဟုံ ဂဏှာတိ၊ အမ္ဗိလဂ္ဂဿ ဝါ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ. တိတ္တကဂ္ဂံ ဝါ မေ အဇ္ဇ။ ကဋုကဂ္ဂံ ဝါ မေ အဇ္ဇ။ မဓုရဂ္ဂံ ဝါ မေ အဇ္ဇ။ ခါရိကံ ဝါ မေ အဇ္ဇ။ အခါရိကံ ဝါ မေ အဇ္ဇ။ လောဏိကံ ဝါ မေ အဇ္ဇ။ အလောဏိကံ ဝါ မေ အဇ္ဇ ဘတ္တု သူပေယျံ ရုစ္စတိ၊ အလောဏိကဿ ဝါ အဘိဟရတိ၊ အလောဏိကဿ ဝါ ဗဟုံ ဂဏှာတိ၊ အလောဏိကဿ ဝါ ဝဏ္ဏံ ဘာသတီ’’’တိ.

‘‘သ ခေါ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗာလော အဗျတ္တော အကုသလော သူဒေါ န စေဝ လာဘီ ဟောတိ အစ္ဆာဒနဿ၊ န လာဘီ ဝေတနဿ၊ န လာဘီ အဘိဟာရာနံ. တံ ကိဿ ဟေတု? တထာ ဟိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗာလော အဗျတ္တော အကုသလော သူဒေါ သကဿ ဘတ္တု နိမိတ္တံ န ဥဂ္ဂဏှာတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ဗာလော အဗျတ္တော အကုသလော ဘိက္ခု ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. တဿ ကာယေ ကာယာနုပဿိနော ဝိဟရတော စိတ္တံ န သမာဓိယတိ၊ ဥပက္ကိလေသာ န ပဟီယန္တိ. သော တံ နိမိတ္တံ န ဥဂ္ဂဏှာတိ. ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿီ ဝိဟရတိ။ပေ။ စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿီ ဝိဟရတိ ။ပေ။ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. တဿ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿိနော ဝိဟရတော စိတ္တံ န သမာဓိယတိ၊ ဥပက္ကိလေသာ န ပဟီယန္တိ. သော တံ နိမိတ္တံ န ဥဂ္ဂဏှာတိ.

‘‘သ ခေါ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗာလော အဗျတ္တော အကုသလော ဘိက္ခု န စေဝ လာဘီ ဟောတိ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သုခဝိဟာရာနံ၊ န လာဘီ သတိသမ္ပဇညဿ. တံ ကိဿ ဟေတု? တထာ ဟိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗာလော အဗျတ္တော အကုသလော ဘိက္ခု သကဿ စိတ္တဿ နိမိတ္တံ န ဥဂ္ဂဏှာတိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော ကုသလော သူဒေါ ရာဇာနံ ဝါ ရာဇမဟာမတ္တံ ဝါ နာနစ္စယေဟိ သူပေဟိ ပစ္စုပဋ္ဌိတော အဿ – အမ္ဗိလဂ္ဂေဟိပိ၊ တိတ္တကဂ္ဂေဟိပိ၊ ကဋုကဂ္ဂေဟိပိ၊ မဓုရဂ္ဂေဟိပိ၊ ခါရိကေဟိပိ၊ အခါရိကေဟိပိ၊ လောဏိကေဟိပိ၊ အလောဏိကေဟိပိ.

‘‘သ ခေါ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော ကုသလော သူဒေါ သကဿ ဘတ္တု နိမိတ္တံ ဥဂ္ဂဏှာတိ – ‘ဣဒံ ဝါ မေ အဇ္ဇ ဘတ္တု သူပေယျံ ရုစ္စတိ၊ ဣမဿ ဝါ အဘိဟရတိ၊ ဣမဿ ဝါ ဗဟုံ ဂဏှာတိ၊ ဣမဿ ဝါ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ. အမ္ဗိလဂ္ဂံ ဝါ မေ အဇ္ဇ ဘတ္တု သူပေယျံ ရုစ္စတိ၊ အမ္ဗိလဂ္ဂဿ ဝါ အဘိဟရတိ၊ အမ္ဗိလဂ္ဂဿ ဝါ ဗဟုံ ဂဏှာတိ၊ အမ္ဗိလဂ္ဂဿ ဝါ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ. တိတ္တကဂ္ဂံ ဝါ မေ အဇ္ဇ။ ကဋုကဂ္ဂံ ဝါ မေ အဇ္ဇ။ မဓုရဂ္ဂံ ဝါ မေ အဇ္ဇ။ ခါရိကံ ဝါ မေ အဇ္ဇ။ အခါရိကံ ဝါ မေ အဇ္ဇ။ လောဏိကံ ဝါ မေ အဇ္ဇ။ အလောဏိကံ ဝါ မေ အဇ္ဇ ဘတ္တု သူပေယျံ ရုစ္စတိ၊ အလောဏိကဿ ဝါ အဘိဟရတိ၊ အလောဏိကဿ ဝါ ဗဟုံ ဂဏှာတိ၊ အလောဏိကဿ ဝါ ဝဏ္ဏံ ဘာသတီ’’’တိ.

‘‘သ ခေါ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော ကုသလော သူဒေါ လာဘီ စေဝ ဟောတိ အစ္ဆာဒနဿ၊ လာဘီ ဝေတနဿ၊ လာဘီ အဘိဟာရာနံ. တံ ကိဿ ဟေတု? တထာ ဟိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော ကုသလော သူဒေါ သကဿ ဘတ္တု နိမိတ္တံ ဥဂ္ဂဏှာတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော ကုသလော ဘိက္ခု ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. တဿ ကာယေ ကာယာနုပဿိနော ဝိဟရတော စိတ္တံ သမာဓိယတိ၊ ဥပက္ကိလေသာ ပဟီယန္တိ. သော တံ နိမိတ္တံ ဥဂ္ဂဏှာတိ. ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿီ ဝိဟရတိ။ပေ။ စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿီ ဝိဟရတိ။ပေ။ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. တဿ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿိနော ဝိဟရတော စိတ္တံ သမာဓိယတိ၊ ဥပက္ကိလေသာ ပဟီယန္တိ. သော တံ နိမိတ္တံ ဥဂ္ဂဏှာတိ.

‘‘သ ခေါ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော ကုသလော ဘိက္ခု လာဘီ စေဝ ဟောတိ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သုခဝိဟာရာနံ၊ လာဘီ ဟောတိ သတိသမ္ပဇညဿ. တံ ကိဿ ဟေတု? တထာ ဟိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော ကုသလော ဘိက္ခု သကဿ စိတ္တဿ နိမိတ္တံ ဥဂ္ဂဏှာတီ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. ဂိလာနသုတ္တံ

၃၇၅. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဝေသာလိယံ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝဂါမကေ [ဗေလုဝဂါမကေ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)]. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧထ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမန္တာ ဝေသာလိယာ ယထာမိတ္တံ ယထာသန္ဒိဋ္ဌံ ယထာသမ္ဘတ္တံ ဝဿံ ဥပေထ. ဣဓေဝါဟံ ဝေဠုဝဂါမကေ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ သမန္တာ ဝေသာလိယာ ယထာမိတ္တံ ယထာသန္ဒိဋ္ဌံ ယထာသမ္ဘတ္တံ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆုံ. ဘဂဝါ ပန တတ္ထေဝ ဝေဠုဝဂါမကေ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆိ [ဥပဂဉ္ဆိ (သီ. ပီ.)].

အထ ခေါ ဘဂဝတော ဝဿူပဂတဿ ခရော အာဗာဓော ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ ဗာဠှာ ဝေဒနာ ဝတ္တန္တိ မာရဏန္တိကာ. တတြ သုဒံ ဘဂဝါ သတော သမ္ပဇာနော အဓိဝါသေသိ အဝိဟညမာနော. အထ ခေါ ဘဂဝတော ဧတဒဟောသိ – ‘‘န ခေါ မေ တံ ပတိရူပံ၊ ယောဟံ အနာမန္တေတွာ ဥပဋ္ဌာကေ အနပလောကေတွာ ဘိက္ခုသံဃံ ပရိနိဗ္ဗာယေယျံ. ယံနူနာဟံ ဣမံ အာဗာဓံ ဝီရိယေန ပဋိပဏာမေတွာ ဇီဝိတသင်္ခါရံ အဓိဋ္ဌာယ ဝိဟရေယျ’’န္တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ တံ အာဗာဓံ ဝီရိယေန ပဋိပဏာမေတွာ ဇီဝိတသင်္ခါရံ အဓိဋ္ဌာယ ဝိဟာသိ. (အထ ခေါ ဘဂဝတော သော အာဗာဓော ပဋိပ္ပဿမ္ဘိ) [( ) ဒီ. နိ. ၂.၁၆၄ ဒိဿတိ].

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဂိလာနာ ဝုဋ္ဌိတော [ဂိလာနဝုဋ္ဌိတော (သဒ္ဒနီတိ)] အစိရဝုဋ္ဌိတော ဂေလညာ ဝိဟာရာ နိက္ခမိတွာ ဝိဟာရပစ္ဆာယာယံ [ဝိဟာရပစ္ဆာဆာယာယံ (ဗဟူသု)] ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဒိဋ္ဌော မေ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတော ဖာသု၊ ဒိဋ္ဌံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတော ခမနီယံ၊ ဒိဋ္ဌံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတော ယာပနီယံ. အပိ စ မေ၊ ဘန္တေ၊ မဓုရကဇာတော ဝိယ ကာယော၊ ဒိသာပိ မေ န ပက္ခာယန္တိ၊ ဓမ္မာပိ မံ နပ္ပဋိဘန္တိ ဘဂဝတော ဂေလညေန. အပိ စ မေ၊ ဘန္တေ၊ အဟောသိ ကာစိဒေဝ အဿာသမတ္တာ – ‘န တာဝ ဘဂဝါ ပရိနိဗ္ဗာယိဿတိ၊ န ယာဝ ဘဂဝါ ဘိက္ခုသံဃံ အာရဗ္ဘ ကိဉ္စိဒေဝ ဥဒါဟရတီ’’’တိ.

‘‘ကိံ ပန ဒါနိ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခုသံဃော မယိ ပစ္စာသီသတိ [ပစ္စာသိံသတိ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)]? ဒေသိတော၊ အာနန္ဒ၊ မယာ ဓမ္မော အနန္တရံ အဗာဟိရံ ကရိတွာ. နတ္ထာနန္ဒ၊ တထာဂတဿ ဓမ္မေသု အာစရိယမုဋ္ဌိ. ယဿ နူန၊ အာနန္ဒ၊ ဧဝမဿ – ‘အဟံ ဘိက္ခုသံဃံ ပရိဟရိဿာမီ’တိ ဝါ၊ ‘မမုဒ္ဒေသိကော ဘိက္ခုသံဃော’တိ ဝါ၊ သော နူန၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခုသံဃံ အာရဗ္ဘ ကိဉ္စိဒေဝ ဥဒါဟရေယျ. တထာဂတဿ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ န ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟံ ဘိက္ခုသံဃံ ပရိဟရိဿာမီ’တိ ဝါ၊ ‘မမုဒ္ဒေသိကော ဘိက္ခုသံဃော’တိ ဝါ. သ ကိံ [သော နူန (သီ. ပီ.)]၊ အာနန္ဒ၊ တထာဂတော ဘိက္ခုသံဃံ အာရဗ္ဘ ကိဉ္စိဒေဝ ဥဒါဟရိဿတိ! ဧတရဟိ ခေါ ပနာဟံ၊ အာနန္ဒ၊ ဇိဏ္ဏော ဝုဒ္ဓေါ မဟလ္လကော အဒ္ဓဂတော ဝယောအနုပ္ပတ္တော. အာသီတိကော မေ ဝယော ဝတ္တတိ. သေယျထာပိ၊ အာနန္ဒ၊ ဇဇ္ဇရသကဋံ [ဇရသကဋံ (သဗ္ဗတ္ထ)] ဝေဠမိဿကေန [ဝေဂမိဿကေန (သီ.)၊ ဝေဠုမိဿကေန (သျာ. ကံ.)၊ ဝေဓမိဿကေန (ပီ. က.)၊ ဝေခမိဿကေန (က.)] ယာပေတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ ဝေဓမိဿကေန မညေ တထာဂတဿ ကာယော ယာပေတိ.

‘‘ယသ္မိံ၊ အာနန္ဒ၊ သမယေ တထာဂတော သဗ္ဗနိမိတ္တာနံ အမနသိကာရာ ဧကစ္စာနံ ဝေဒနာနံ နိရောဓာ အနိမိတ္တံ စေတောသမာဓိံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ၊ ဖာသုတရော [ဖာသုတရံ (သဗ္ဗတ္ထ)]၊ အာနန္ဒ၊ တသ္မိံ သမယေ တထာဂတဿ ကာယော ဟောတိ [တထာဂတဿ ဟောတိ (ဗဟူသု)]. တသ္မာတိဟာနန္ဒ၊ အတ္တဒီပါ ဝိဟရထ အတ္တသရဏာ အနညသရဏာ၊ ဓမ္မဒီပါ ဓမ္မသရဏာ အနညသရဏာ.

‘‘ကထဉ္စာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု အတ္တဒီပေါ ဝိဟရတိ အတ္တသရဏော အနညသရဏော၊ ဓမ္မဒီပေါ ဓမ္မသရဏော အနညသရဏော? ဣဓာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ၊ ဝေဒနာသု။ပေ။ စိတ္တေ။ပေ။ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. ဧဝံ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု အတ္တဒီပေါ ဝိဟရတိ အတ္တသရဏော အနညသရဏော၊ ဓမ္မဒီပေါ ဓမ္မသရဏော အနညသရဏော. ယေ ဟိ ကေစိ၊ အာနန္ဒ၊ ဧတရဟိ ဝါ မမစ္စယေ ဝါ အတ္တဒီပါ ဝိဟရိဿန္တိ အတ္တသရဏာ အနညသရဏာ၊ ဓမ္မဒီပါ ဓမ္မသရဏာ အနညသရဏာ၊ တမတဂ္ဂေ မေတေ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခူ ဘဝိဿန္တိ ယေ ကေစိ သိက္ခာကာမာ’’တိ. နဝမံ.

၁၀. ဘိက္ခုနုပဿယသုတ္တံ

၃၇၆. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ယေန အညတရော ဘိက္ခုနုပဿယော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခုနိယော ယေနာယသ္မာ အာနန္ဒော တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တာ ဘိက္ခုနိယော အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဧတဒဝေါစုံ –

‘‘ဣဓ၊ ဘန္တေ အာနန္ဒ၊ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခုနိယော စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု သုပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တာ [သုပဋ္ဌိတစိတ္တာ (သီ. ပီ. က.)] ဝိဟရန္တိယော ဥဠာရံ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသံ သဉ္ဇာနန္တီ’’တိ [သမ္ပဇာနန္တီတိ (က.)]. ‘‘ဧဝမေတံ၊ ဘဂိနိယော၊ ဧဝမေတံ၊ ဘဂိနိယော! ယော ဟိ ကောစိ၊ ဘဂိနိယော၊ ဘိက္ခု ဝါ ဘိက္ခုနီ ဝါ စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု သုပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တော ဝိဟရတိ၊ တဿေတံ ပါဋိကင်္ခံ – ‘ဥဠာရံ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသံ သဉ္ဇာနိဿတီ’’’တိ.

အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော တာ ဘိက္ခုနိယော ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတွာ သမာဒပေတွာ သမုတ္တေဇေတွာ သမ္ပဟံသေတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ဣဓာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ယေန အညတရော ဘိက္ခုနုပဿယော တေနုပသင်္ကမိံ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိံ. အထ ခေါ၊ ဘန္တေ၊ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခုနိယော ယေနာဟံ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ မံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ၊ ဘန္တေ၊ တာ ဘိက္ခုနိယော မံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘ဣဓ၊ ဘန္တေ အာနန္ဒ၊ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခုနိယော စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု သုပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တာ ဝိဟရန္တိယော ဥဠာရံ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသံ သဉ္ဇာနန္တီ’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တာဟံ၊ ဘန္တေ၊ တာ ဘိက္ခုနိယော ဧတဒဝေါစံ – ‘ဧဝမေတံ၊ ဘဂိနိယော၊ ဧဝမေတံ၊ ဘဂိနိယော! ယော ဟိ ကောစိ၊ ဘဂိနိယော၊ ဘိက္ခု ဝါ ဘိက္ခုနီ ဝါ စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု သုပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တော ဝိဟရတိ၊ တဿေတံ ပါဋိကင်္ခံ – ဥဠာရံ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသံ သဉ္ဇာနိဿတီ’’’တိ.

‘‘ဧဝမေတံ၊ အာနန္ဒ၊ ဧဝမေတံ၊ အာနန္ဒ! ယော ဟိ ကောစိ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု ဝါ ဘိက္ခုနီ ဝါ စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု သုပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တော ဝိဟရတိ၊ တဿေတံ ပါဋိကင်္ခံ – ‘ဥဠာရံ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသံ သဉ္ဇာနိဿတိ’’’ [သဉ္ဇာနိဿတီတိ (ဗဟူသု)].

‘‘ကတမေသု စတူသု? ဣဓာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. တဿ ကာယေ ကာယာနုပဿိနော ဝိဟရတော ကာယာရမ္မဏော ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကာယသ္မိံ ပရိဠာဟော၊ စေတသော ဝါ လီနတ္တံ၊ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ စိတ္တံ ဝိက္ခိပတိ. တေနာနန္ဒ [တေနဟာနန္ဒ (သီ.)]၊ ဘိက္ခုနာ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ပသာဒနီယေ နိမိတ္တေ စိတ္တံ ပဏိဒဟိတဗ္ဗံ. တဿ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ပသာဒနီယေ နိမိတ္တေ စိတ္တံ ပဏိဒဟတော ပါမောဇ္ဇံ ဇာယတိ. ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ. ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ. ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒယတိ [ဝေဒိယတိ (သီ.)]. သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ. သော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘ယဿ ခွာဟံ အတ္ထာယ စိတ္တံ ပဏိဒဟိံ၊ သော မေ အတ္ထော အဘိနိပ္ဖန္နော. ဟန္ဒ၊ ဒါနိ ပဋိသံဟရာမီ’တိ. သော ပဋိသံဟရတိ စေဝ န စ ဝိတက္ကေတိ န စ ဝိစာရေတိ. ‘အဝိတက္ကောမှိ အဝိစာရော၊ အဇ္ဈတ္တံ သတိမာ သုခမသ္မီ’တိ ပဇာနာတိ’’.

‘‘ပုန စပရံ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု ဝေဒနာသု။ပေ။ စိတ္တေ။ပေ။ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. တဿ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿိနော ဝိဟရတော ဓမ္မာရမ္မဏော ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကာယသ္မိံ ပရိဠာဟော၊ စေတသော ဝါ လီနတ္တံ၊ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ စိတ္တံ ဝိက္ခိပတိ. တေနာနန္ဒ၊ ဘိက္ခုနာ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ပသာဒနီယေ နိမိတ္တေ စိတ္တံ ပဏိဒဟိတဗ္ဗံ. တဿ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ပသာဒနီယေ နိမိတ္တေ စိတ္တံ ပဏိဒဟတော ပါမောဇ္ဇံ ဇာယတိ. ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ. ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ. ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒယတိ. သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ. သော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘ယဿ ခွာဟံ အတ္ထာယ စိတ္တံ ပဏိဒဟိံ၊ သော မေ အတ္ထော အဘိနိပ္ဖန္နော. ဟန္ဒ၊ ဒါနိ ပဋိသံဟရာမီ’တိ. သော ပဋိသံဟရတိ စေဝ န စ ဝိတက္ကေတိ န စ ဝိစာရေတိ. ‘အဝိတက္ကောမှိ အဝိစာရော၊ အဇ္ဈတ္တံ သတိမာ သုခမသ္မီ’တိ ပဇာနာတိ. ဧဝံ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ ပဏိဓာယ ဘာဝနာ ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စာနန္ဒ၊ အပ္ပဏိဓာယ ဘာဝနာ ဟောတိ? ဗဟိဒ္ဓါ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု စိတ္တံ အပ္ပဏိဓာယ ‘အပ္ပဏိဟိတံ မေ ဗဟိဒ္ဓါ စိတ္တ’န္တိ ပဇာနာတိ. အထ ပစ္ဆာပုရေ ‘အသံခိတ္တံ ဝိမုတ္တံ အပ္ပဏိဟိတ’န္တိ ပဇာနာတိ. အထ စ ပန ‘ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရာမိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ သုခမသ္မီ’တိ ပဇာနာတိ. ဗဟိဒ္ဓါ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု စိတ္တံ အပ္ပဏိဓာယ ‘အပ္ပဏိဟိတံ မေ ဗဟိဒ္ဓါ စိတ္တ’န္တိ ပဇာနာတိ. အထ ပစ္ဆာပုရေ ‘အသံခိတ္တံ ဝိမုတ္တံ အပ္ပဏိဟိတ’န္တိ ပဇာနာတိ. အထ စ ပန ‘ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿီ ဝိဟရာမိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ သုခမသ္မီ’တိ ပဇာနာတိ. ဗဟိဒ္ဓါ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု စိတ္တံ အပ္ပဏိဓာယ ‘အပ္ပဏိဟိတံ မေ ဗဟိဒ္ဓါ စိတ္တ’န္တိ ပဇာနာတိ. အထ ပစ္ဆာပုရေ ‘အသံခိတ္တံ ဝိမုတ္တံ အပ္ပဏိဟိတ’န္တိ ပဇာနာတိ. အထ စ ပန ‘စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿီ ဝိဟရာမိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ သုခမသ္မီ’တိ ပဇာနာတိ. ဗဟိဒ္ဓါ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု စိတ္တံ အပ္ပဏိဓာယ ‘အပ္ပဏိဟိတံ မေ ဗဟိဒ္ဓါ စိတ္တ’န္တိ ပဇာနာတိ. အထ ပစ္ဆာပုရေ ‘အသံခိတ္တံ ဝိမုတ္တံ အပ္ပဏိဟိတ’န္တိ ပဇာနာတိ. အထ စ ပန ‘ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရာမိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ သုခမသ္မီ’တိ ပဇာနာတိ. ဧဝံ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ အပ္ပဏိဓာယ ဘာဝနာ ဟောတိ.

‘‘ဣတိ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ ဒေသိတာ မယာ ပဏိဓာယ ဘာဝနာ၊ ဒေသိတာ အပ္ပဏိဓာယ ဘာဝနာ. ယံ၊ အာနန္ဒ၊ သတ္ထာရာ ကရဏီယံ သာဝကာနံ ဟိတေသိနာ အနုကမ္ပကေန အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ၊ ကတံ ဝေါ တံ မယာ. ဧတာနိ၊ အာနန္ဒ၊ ရုက္ခမူလာနိ၊ ဧတာနိ သုညာဂါရာနိ! ဈာယထာနန္ဒ၊ မာ ပမာဒတ္ထ၊ မာ ပစ္ဆာ ဝိပ္ပဋိသာရိနော အဟုဝတ္ထ! အယံ ဝေါ အမှာကံ အနုသာသနီ’’တိ.

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. အတ္တမနော အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒီတိ. ဒသမံ.

အမ္ဗပါလိဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

အမ္ဗပါလိ သတော ဘိက္ခု၊ သာလာ ကုသလရာသိ စ၊

သကုဏဂ္ဓိ မက္ကဋော သူဒေါ၊ ဂိလာနော ဘိက္ခုနုပဿယောတိ.