၅. ပပါတဝဂ္ဂေါ

၁. လောကစိန္တာသုတ္တံ

၁၁၁၁. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အညတရော ပုရိသော ရာဇဂဟာ နိက္ခမိတွာ ‘လောကစိန္တံ စိန္တေဿာမီ’တိ ယေန သုမာဂဓာ ပေါက္ခရဏီ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ သုမာဂဓာယ ပေါက္ခရဏိယာ တီရေ နိသီဒိ လောကစိန္တံ စိန္တေန္တော. အဒ္ဒသာ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သော ပုရိသော သုမာဂဓာယ ပေါက္ခရဏိယာ တီရေ စတုရင်္ဂိနိံ သေနံ [စတုရင်္ဂိနိသေနံ (က.)] ဘိသမုဠာလံ [ဘိသမူလာလံ (ပီ. က.)] ပဝိသန္တံ. ဒိသွာနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘ဥမ္မတ္တောသ္မိ နာမာဟံ၊ ဝိစေတောသ္မိ နာမာဟံ! ယံ လောကေ နတ္ထိ တံ မယာ ဒိဋ္ဌ’’’န္တိ.

‘‘အထ ခေါ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသော နဂရံ ပဝိသိတွာ မဟာဇနကာယဿ အာရောစေသိ – ‘ဥမ္မတ္တောသ္မိ နာမာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဝိစေတောသ္မိ နာမာဟံ၊ ဘန္တေ! ယံ လောကေ နတ္ထိ တံ မယာ ဒိဋ္ဌ’’’န္တိ. ‘‘ကထံ ပန တွံ၊ အမ္ဘော ပုရိသ၊ ဥမ္မတ္တော ကထံ ဝိစေတော? ကိဉ္စ လောကေ နတ္ထိ ယံ တယာ ဒိဋ္ဌ’’န္တိ? ‘‘ဣဓာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ရာဇဂဟာ နိက္ခမိတွာ ‘လောကစိန္တံ စိန္တေဿာမီ’တိ ယေန သုမာဂဓာ ပေါက္ခရဏီ တေနုပသင်္ကမိံ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ သုမာဂဓာယ ပေါက္ခရဏိယာ တီရေ နိသီဒိံ လောကစိန္တံ စိန္တေန္တော. အဒ္ဒသံ ခွာဟံ၊ ဘန္တေ၊ သုမာဂဓာယ ပေါက္ခရဏိယာ တီရေ စတုရင်္ဂိနိံ သေနံ ဘိသမုဠာလံ ပဝိသန္တံ. ဧဝံ ခွာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဥမ္မတ္တော ဧဝံ ဝိစေတော. ဣဒဉ္စ လောကေ နတ္ထိ ယံ မယာ ဒိဋ္ဌ’’န္တိ. ‘‘တဂ္ဃ တွံ၊ အမ္ဘော ပုရိသ၊ ဥမ္မတ္တော တဂ္ဃ ဝိစေတော. ဣဒဉ္စ လောကေ နတ္ထိ ယံ တယာ ဒိဋ္ဌ’’န္တိ.

‘‘တံ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ သော ပုရိသော ဘူတံယေဝ အဒ္ဒသ၊ နော အဘူတံ. ဘူတပုဗ္ဗံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝါသုရသင်္ဂါမော သမုပဗျူဠှော အဟောသိ. တသ္မိံ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ သင်္ဂါမေ ဒေဝါ ဇိနိံသု၊ အသုရာ ပရာဇိနိံသု. ပရာဇိတာ စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အသုရာ ဘီတာ ဘိသမုဠာလေန အသုရပုရံ ပဝိသိံသု ဒေဝါနံယေဝ မောဟယမာနာ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မာ လောကစိန္တံ စိန္တေထ – ‘သဿတော လောကော’တိ ဝါ ‘အသဿတော လောကော’တိ ဝါ၊ ‘အန္တဝါ လောကော’တိ ဝါ ‘အနန္တဝါ လောကော’တိ ဝါ၊ ‘တံ ဇီဝံ တံ သရီရ’န္တိ ဝါ ‘အညံ ဇီဝံ အညံ သရီရ’န္တိ ဝါ၊ ‘ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ဝါ ‘န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ဝါ၊ ‘ဟောတိ စ န စ ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ဝါ၊ ‘နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ဝါ. တံ ကိဿ ဟေတု? နေသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စိန္တာ အတ္ထသံဟိတာ နာဒိဗြဟ္မစရိယကာ န နိဗ္ဗိဒါယ န ဝိရာဂါယ န နိရောဓာယ န ဥပသမာယ န အဘိညာယ န သမ္ဗောဓာယ န နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ.

‘‘စိန္တေန္တာ ခေါ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ စိန္တေယျာထ။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ စိန္တေယျာထ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဧသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စိန္တာ အတ္ထသံဟိတာ ဧသာ အာဒိဗြဟ္မစရိယကာ ဧသာ နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ဥပသမာယ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. ပဌမံ.

၂. ပပါတသုတ္တံ

၁၁၁၂. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘အာယာမ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယေန ပဋိဘာနကူဋော တေနုပသင်္ကမိဿာမ ဒိဝါဝိဟာရာယာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. အထ ခေါ ဘဂဝါ သမ္ဗဟုလေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ယေန ပဋိဘာနကူဋော တေနုပသင်္ကမိ. အဒ္ဒသာ ခေါ အညတရော ဘိက္ခု ပဋိဘာနကူဋေ မဟန္တံ ပပါတံ. ဒိသွာန ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘မဟာ ဝတာယံ၊ ဘန္တေ၊ ပပါတော သုဘယာနကော၊ ဘန္တေ၊ ပပါတော. အတ္ထိ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဣမမှာ ပပါတာ အညော ပပါတော မဟန္တတရော စ ဘယာနကတရော စာ’’တိ? ‘‘အတ္ထိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ဣမမှာ ပပါတာ အညော ပပါတော မဟန္တတရော စ ဘယာနကတရော စာ’’တိ.

‘‘ကတမော ပန၊ ဘန္တေ၊ ဣမမှာ ပပါတာ အညော ပပါတော မဟန္တတရော စ ဘယာနကတရော စာ’’တိ? ‘‘ယေ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနန္တိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနန္တိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနန္တိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနန္တိ၊ တေ ဇာတိသံဝတ္တနိကေသု သင်္ခါရေသု အဘိရမန္တိ၊ ဇရာသံဝတ္တနိကေသု သင်္ခါရေသု အဘိရမန္တိ၊ မရဏသံဝတ္တနိကေသု သင်္ခါရေသု အဘိရမန္တိ၊ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသသံဝတ္တနိကေသု သင်္ခါရေသု အဘိရမန္တိ. တေ ဇာတိသံဝတ္တနိကေသု သင်္ခါရေသု အဘိရတာ ဇရာသံဝတ္တနိကေသု သင်္ခါရေသု အဘိရတာ မရဏသံဝတ္တနိကေသု သင်္ခါရေသု အဘိရတာ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသသံဝတ္တနိကေသု သင်္ခါရေသု အဘိရတာ ဇာတိသံဝတ္တနိကေပိ သင်္ခါရေ အဘိသင်္ခရောန္တိ၊ ဇရာသံဝတ္တနိကေပိ သင်္ခါရေ အဘိသင်္ခရောန္တိ၊ မရဏသံဝတ္တနိကေပိ သင်္ခါရေ အဘိသင်္ခရောန္တိ၊ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသသံဝတ္တနိကေပိ သင်္ခါရေ အဘိသင်္ခရောန္တိ. တေ ဇာတိသံဝတ္တနိကေပိ သင်္ခါရေ အဘိသင်္ခရိတွာ ဇရာသံဝတ္တနိကေပိ သင်္ခါရေ အဘိသင်္ခရိတွာ မရဏသံဝတ္တနိကေပိ သင်္ခါရေ အဘိသင်္ခရိတွာ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသသံဝတ္တနိကေပိ သင်္ခါရေ အဘိသင်္ခရိတွာ ဇာတိပပါတမ္ပိ ပပတန္တိ၊ ဇရာပပါတမ္ပိ ပပတန္တိ၊ မရဏပပါတမ္ပိ ပပတန္တိ၊ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသပပါတမ္ပိ ပပတန္တိ. တေ န ပရိမုစ္စန္တိ ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ. ‘န ပရိမုစ္စန္တိ ဒုက္ခသ္မာ’တိ ဝဒါမိ’’.

‘‘ယေ စ ခေါ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနန္တိ။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနန္တိ၊ တေ ဇာတိသံဝတ္တနိကေသု သင်္ခါရေသု နာဘိရမန္တိ၊ ဇရာသံဝတ္တနိကေသု သင်္ခါရေသု နာဘိရမန္တိ၊ မရဏသံဝတ္တနိကေသု သင်္ခါရေသု နာဘိရမန္တိ၊ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသသံဝတ္တနိကေသု သင်္ခါရေသု နာဘိရမန္တိ. တေ ဇာတိသံဝတ္တနိကေသု သင်္ခါရေသု အနဘိရတာ၊ ဇရာသံဝတ္တနိကေသု သင်္ခါရေသု အနဘိရတာ၊ မရဏသံဝတ္တနိကေသု သင်္ခါရေသု အနဘိရတာ၊ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသသံဝတ္တနိကေသု သင်္ခါရေသု အနဘိရတာ၊ ဇာတိသံဝတ္တနိကေပိ သင်္ခါရေ နာဘိသင်္ခရောန္တိ၊ ဇရာသံဝတ္တနိကေပိ သင်္ခါရေ နာဘိသင်္ခရောန္တိ၊ မရဏသံဝတ္တနိကေပိ သင်္ခါရေ နာဘိသင်္ခရောန္တိ၊ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသသံဝတ္တနိကေပိ သင်္ခါရေ နာဘိသင်္ခရောန္တိ. တေ ဇာတိသံဝတ္တနိကေပိ သင်္ခါရေ အနဘိသင်္ခရိတွာ၊ ဇရာသံဝတ္တနိကေပိ သင်္ခါရေ အနဘိသင်္ခရိတွာ၊ မရဏသံဝတ္တနိကေပိ သင်္ခါရေ အနဘိသင်္ခရိတွာ၊ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသသံဝတ္တနိကေပိ သင်္ခါရေ အနဘိသင်္ခရိတွာ၊ ဇာတိပပါတမ္ပိ နပ္ပပတန္တိ၊ ဇရာပပါတမ္ပိ နပ္ပပတန္တိ၊ မရဏပပါတမ္ပိ နပ္ပပတန္တိ၊ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသပပါတမ္ပိ နပ္ပပတန္တိ. တေ ပရိမုစ္စန္တိ ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ. ‘ပရိမုစ္စန္တိ ဒုက္ခသ္မာ’တိ ဝဒါမိ’’.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. ဒုတိယံ.

၃. မဟာပရိဠာဟသုတ္တံ

၁၁၁၃. ‘‘အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဟာပရိဠာဟော နာမ နိရယော. တတ္ထ ယံ ကိဉ္စိ စက္ခုနာ ရူပံ ပဿတိ၊ အနိဋ္ဌရူပညေဝ ပဿတိ နော ဣဋ္ဌရူပံ၊ အကန္တရူပညေဝ ပဿတိ နော ကန္တရူပံ၊ အမနာပရူပညေဝ ပဿတိ နော မနာပရူပံ. ယံ ကိဉ္စိ သောတေန သဒ္ဒံ သုဏာတိ။ပေ။ ယံ ကိဉ္စိ ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဖုသတိ။ပေ။ ယံ ကိဉ္စိ မနသာ ဓမ္မံ ဝိဇာနာတိ၊ အနိဋ္ဌရူပညေဝ ဝိဇာနာတိ နော ဣဋ္ဌရူပံ၊ အကန္တရူပညေဝ ဝိဇာနာတိ နော ကန္တရူပံ၊ အမနာပရူပညေဝ ဝိဇာနာတိ နော မနာပရူပ’’န္တိ.

ဧဝံ ဝုတ္တေ အညတရော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘မဟာ ဝတ သော၊ ဘန္တေ၊ ပရိဠာဟော၊ သုမဟာ ဝတ သော၊ ဘန္တေ၊ ပရိဠာဟော! အတ္ထိ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဧတမှာ ပရိဠာဟာ အညော ပရိဠာဟော မဟန္တတရော စေဝ ဘယာနကတရော စာ’’တိ? ‘‘အတ္ထိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ဧတမှာ ပရိဠာဟာ အညော ပရိဠာဟော မဟန္တတရော စ ဘယာနကတရော စာ’’တိ.

‘‘ကတမော ပန၊ ဘန္တေ၊ ဧတမှာ ပရိဠာဟာ အညော ပရိဠာဟော မဟန္တတရော စ ဘယာနကတရော စာ’’တိ? ‘‘ယေ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနန္တိ။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနန္တိ၊ တေ ဇာတိသံဝတ္တနိကေသု သင်္ခါရေသု အဘိရမန္တိ။ပေ။ အဘိရတာ။ပေ။ အဘိသင်္ခရောန္တိ။ပေ။ အဘိသင်္ခရိတွာ ဇာတိပရိဠာဟေနပိ ပရိဍယှန္တိ၊ ဇရာပရိဠာဟေနပိ ပရိဍယှန္တိ၊ မရဏပရိဠာဟေနပိ ပရိဍယှန္တိ၊ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသပရိဠာဟေနပိ ပရိဍယှန္တိ. တေ န ပရိမုစ္စန္တိ ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ. ‘န ပရိမုစ္စန္တိ ဒုက္ခသ္မာ’တိ ဝဒါမိ’’.

‘‘ယေ စ ခေါ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနန္တိ။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနန္တိ. တေ ဇာတိသံဝတ္တနိကေသု သင်္ခါရေသု နာဘိရမန္တိ။ပေ။ အနဘိရတာ။ပေ။ နာဘိသင်္ခရောန္တိ။ပေ။ အနဘိသင်္ခရိတွာ ဇာတိပရိဠာဟေနပိ န ပရိဍယှန္တိ၊ ဇရာပရိဠာဟေနပိ န ပရိဍယှန္တိ၊ မရဏပရိဠာဟေနပိ န ပရိဍယှန္တိ၊ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသပရိဠာဟေနပိ န ပရိဍယှန္တိ. တေ ပရိမုစ္စန္တိ ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ. ‘ပရိမုစ္စန္တိ ဒုက္ခသ္မာ’တိ ဝဒါမိ’’.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. တတိယံ.

၄. ကူဋာဂါရသုတ္တံ

၁၁၁၄. ‘‘ယော ဟိ၊ ဘိက္ခဝေ [ယော စ ခေါ ဘိက္ခဝေ (သျာ. က.)]၊ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘အဟံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ ယထာဘူတံ အနဘိသမေစ္စ။ပေ။ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ အရိယသစ္စံ ယထာဘူတံ အနဘိသမေစ္စ သမ္မာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿာမီ’တိ – နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယော ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘အဟံ ကူဋာဂါရဿ ဟေဋ္ဌိမံ ဃရံ အကရိတွာ ဥပရိမံ ဃရံ အာရောပေဿာမီ’တိ – နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယော ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘အဟံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ ယထာဘူတံ အနဘိသမေစ္စ။ပေ။ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ အရိယသစ္စံ ယထာဘူတံ အနဘိသမေစ္စ သမ္မာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿာမီ’တိ – နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ.

‘‘ယော စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘အဟံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ ယထာဘူတံ အဘိသမေစ္စ။ပေ။ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ အရိယသစ္စံ ယထာဘူတံ အဘိသမေစ္စ သမ္မာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿာမီ’တိ – ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယော ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘အဟံ ကူဋာဂါရဿ ဟေဋ္ဌိမံ ဃရံ ကရိတွာ ဥပရိမံ ဃရံ အာရောပေဿာမီ’တိ – ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယော ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘အဟံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ ယထာဘူတံ အဘိသမေစ္စ။ပေ။ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ အရိယသစ္စံ ယထာဘူတံ အဘိသမေစ္စ သမ္မာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿာမီ’တိ – ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. စတုတ္ထံ.

၅. ဝါလသုတ္တံ

၁၁၁၅. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဝေသာလိယံ ဝိဟရတိ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယံ. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဝေသာလိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. အဒ္ဒသာ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော သမ္ဗဟုလေ လိစ္ဆဝိကုမာရကေ သန္ထာဂါရေ ဥပါသနံ ကရောန္တေ၊ ဒူရတောဝ သုခုမေန တာဠစ္ဆိဂ္ဂဠေန အသနံ အတိပါတေန္တေ၊ ပေါင်္ခါနုပေါင်္ခံ [ပေါခါနုပေါခံ (သျာ. ကံ.)] အဝိရာဓိတံ. ဒိသွာနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သိက္ခိတာ ဝတိမေ လိစ္ဆဝိကုမာရကာ၊ သုသိက္ခိတာ ဝတိမေ လိစ္ဆဝိကုမာရကာ၊ ယတြ ဟိ နာမ ဒူရတောဝ သုခုမေန တာဠစ္ဆိဂ္ဂဠေန အသနံ အတိပါတေဿန္တိ ပေါင်္ခါနုပေါင်္ခံ အဝိရာဓိတ’’န္တိ.

အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဝေသာလိံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဓာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဝေသာလိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိံ. အဒ္ဒသံ ခွာဟံ၊ ဘန္တေ သမ္ဗဟုလေ လိစ္ဆဝိကုမာရကေ သန္ထာဂါရေ ဥပါသနံ ကရောန္တေ ဒူရတောဝ သုခုမေန တာဠစ္ဆိဂ္ဂဠေန အသနံ အတိပါတေန္တေ ပေါင်္ခါနုပေါင်္ခံ အဝိရာဓိတံ’. ဒိသွာန မေ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သိက္ခိတာ ဝတိမေ လိစ္ဆဝိကုမာရကာ၊ သုသိက္ခိတာ ဝတိမေ လိစ္ဆဝိကုမာရကာ၊ ယတြ ဟိ နာမ ဒူရတောဝ သုခုမေန တာဠစ္ဆိဂ္ဂဠေန အသနံ အတိပါတေဿန္တိ ပေါင်္ခါနုပေါင်္ခံ အဝိရာဓိတ’’န္တိ.

‘‘တံ ကိံ မညသိ၊ အာနန္ဒ၊ ကတမံ နု ခေါ ဒုက္ကရတရံ ဝါ ဒုရဘိသမ္ဘဝတရံ ဝါ – ယော ဒူရတောဝ သုခုမေန တာဠစ္ဆိဂ္ဂဠေန အသနံ အတိပါတေယျ ပေါင်္ခါနုပေါင်္ခံ အဝိရာဓိတံ၊ ယော ဝါ သတ္တဓာ ဘိန္နဿ ဝါလဿ ကောဋိယာ ကောဋိံ ပဋိဝိဇ္ဈေယျာ’’တိ? ‘‘ဧတဒေဝ၊ ဘန္တေ၊ ဒုက္ကရတရဉ္စေဝ ဒုရဘိသမ္ဘဝတရဉ္စ ယော ဝါ [ယော (သီ.)] သတ္တဓာ ဘိန္နဿ ဝါလဿ ကောဋိယာ ကောဋိံ ပဋိဝိဇ္ဈေယျာ’’တိ. ‘‘အထ ခေါ [အထ ခေါ တေ (သျာ. ကံ.)]၊ အာနန္ဒ၊ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈတရံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ၊ ယေ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ’’.

‘‘တသ္မာတိဟာနန္ဒ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. ပဉ္စမံ.

၆. အန္ဓကာရသုတ္တံ

၁၁၁၆. ‘‘အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ လောကန္တရိကာ အဃာ အသံဝုတာ အန္ဓကာရာ အန္ဓကာရတိမိသာ၊ ယတ္ထမိမေသံ စန္ဒိမသူရိယာနံ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကာနံ ဧဝံ မဟာနုဘာဝါနံ အာဘာယ နာနုဘောန္တီ’’တိ.

ဧဝံ ဝုတ္တေ အညတရော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘မဟာ ဝတ သော၊ ဘန္တေ၊ အန္ဓကာရော၊ သုမဟာ ဝတ သော၊ ဘန္တေ၊ အန္ဓကာရော! အတ္ထိ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဧတမှာ အန္ဓကာရာ အညော အန္ဓကာရော မဟန္တတရော စ ဘယာနကတရော စာ’’တိ? ‘‘အတ္ထိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ဧတမှာ အန္ဓကာရာ အညော အန္ဓကာရော မဟန္တတရော စ ဘယာနကတရော စာ’’တိ.

‘‘ကတမော ပန၊ ဘန္တေ၊ ဧတမှာ အန္ဓကာရာ အညော အန္ဓကာရော မဟန္တတရော စ ဘယာနကတရော စာ’’တိ? ‘‘ယေ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခု၊ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနန္တိ။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနန္တိ၊ တေ ဇာတိသံဝတ္တနိကေသု သင်္ခါရေသု အဘိရမန္တိ။ပေ။ အဘိရတာ။ပေ။ အဘိသင်္ခရောန္တိ။ပေ။ အဘိသင်္ခရိတွာ ဇာတန္ဓကာရမ္ပိ ပပတန္တိ၊ ဇရန္ဓကာရမ္ပိ ပပတန္တိ၊ မရဏန္ဓကာရမ္ပိ ပပတန္တိ၊ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသန္ဓကာရမ္ပိ ပပတန္တိ. တေ န ပရိမုစ္စန္တိ ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ. ‘န ပရိမုစ္စန္တိ ဒုက္ခသ္မာ’တိ ဝဒါမိ’’.

‘‘ယေ စ ခေါ ကေစိ၊ ဘိက္ခု၊ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနန္တိ။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနန္တိ၊ တေ ဇာတိသံဝတ္တနိကေသု သင်္ခါရေသု နာဘိရမန္တိ။ပေ။ အနဘိရတာ။ပေ။ နာဘိသင်္ခရောန္တိ။ပေ။ အနဘိသင်္ခရိတွာ ဇာတန္ဓကာရမ္ပိ နပ္ပပတန္တိ၊ ဇရန္ဓကာရမ္ပိ နပ္ပပတန္တိ၊ မရဏန္ဓကာရမ္ပိ နပ္ပပတန္တိ၊ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသန္ဓကာရမ္ပိ နပ္ပပတန္တိ. တေ ပရိမုစ္စန္တိ ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ. ‘ပရိမုစ္စန္တိ ဒုက္ခသ္မာ’တိ ဝဒါမိ’’.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. ပဌမဆိဂ္ဂဠယုဂသုတ္တံ

၁၁၁၇. ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသော မဟာသမုဒ္ဒေ ဧကစ္ဆိဂ္ဂဠံ ယုဂံ ပက္ခိပေယျ. တတြာပိဿ ကာဏော ကစ္ဆပေါ. သော ဝဿသတဿ ဝဿသတဿ အစ္စယေန သကိံ သကိံ ဥမ္မုဇ္ဇေယျ. တံ ကိံ မညထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အပိ နု ခေါ ကာဏော ကစ္ဆပေါ ဝဿသတဿ ဝဿသတဿ အစ္စယေန သကိံ သကိံ ဥမ္မုဇ္ဇန္တော အမုသ္မိံ ဧကစ္ဆိဂ္ဂဠေ ယုဂေ ဂီဝံ ပဝေသေယျာ’’တိ? ‘‘ယဒိ နူန၊ ဘန္တေ၊ ကဒါစိ ကရဟစိ ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော အစ္စယေနာ’’တိ.

‘‘ခိပ္ပတရံ ခေါ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာဏော ကစ္ဆပေါ ဝဿသတဿ ဝဿသတဿ အစ္စယေန သကိံ သကိံ ဥမ္မုဇ္ဇန္တော အမုသ္မိံ ဧကစ္ဆိဂ္ဂဠေ ယုဂေ ဂီဝံ ပဝေသေယျ၊ န တွေဝါဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သကိံ ဝိနိပါတဂတေန ဗာလေန [ဝိနီတဂတေန ဗဟုလေန (က.)] မနုဿတ္တံ ဝဒါမိ’’.

တံ ကိဿ ဟေတု? န ဟေတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတ္ထိ ဓမ္မစရိယာ၊ သမစရိယာ၊ ကုသလကိရိယာ၊ ပုညကိရိယာ. အညမညခါဒိကာ ဧတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝတ္တတိ ဒုဗ္ဗလခါဒိကာ. တံ ကိဿ ဟေတု? အဒိဋ္ဌတ္တာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ. ကတမေသံ စတုန္နံ? ဒုက္ခဿ အရိယသစ္စဿ။ပေ။ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ အရိယသစ္စဿ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. သတ္တမံ.

၈. ဒုတိယဆိဂ္ဂဠယုဂသုတ္တံ

၁၁၁၈. ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အယံ မဟာပထဝီ ဧကောဒကာ အဿ. တတြ ပုရိသော ဧကစ္ဆိဂ္ဂဠံ ယုဂံ ပက္ခိပေယျ. တမေနံ ပုရတ္ထိမော ဝါတော ပစ္ဆိမေန သံဟရေယျ၊ ပစ္ဆိမော ဝါတော ပုရတ္ထိမေန သံဟရေယျ၊ ဥတ္တရော ဝါတော ဒက္ခိဏေန သံဟရေယျ၊ ဒက္ခိဏော ဝါတော ဥတ္တရေန သံဟရေယျ. တတြဿ ကာဏော ကစ္ဆပေါ. သော ဝဿသတဿ ဝဿသတဿ အစ္စယေန သကိံ သကိံ ဥမ္မုဇ္ဇေယျ. တံ ကိံ မညထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အပိ နု ခေါ ကာဏော ကစ္ဆပေါ ဝဿသတဿ ဝဿသတဿ အစ္စယေန သကိံ သကိံ ဥမ္မုဇ္ဇန္တော အမုသ္မိံ ဧကစ္ဆိဂ္ဂဠေ ယုဂေ ဂီဝံ ပဝေသေယျာ’’တိ? ‘‘အဓိစ္စမိဒံ၊ ဘန္တေ၊ ယံ သော ကာဏော ကစ္ဆပေါ ဝဿသတဿ ဝဿသတဿ အစ္စယေန သကိံ သကိံ ဥမ္မုဇ္ဇန္တော အမုသ္မိံ ဧကစ္ဆိဂ္ဂဠေ ယုဂေ ဂီဝံ ပဝေသေယျာ’’တိ.

‘‘ဧဝံ အဓိစ္စမိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယံ မနုဿတ္တံ လဘတိ. ဧဝံ အဓိစ္စမိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယံ တထာဂတော လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. ဧဝံ အဓိစ္စမိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယံ တထာဂတပ္ပဝေဒိတော ဓမ္မဝိနယော လောကေ ဒိဗ္ဗတိ. တဿိဒံ [တယိဒံ (?)]၊ ဘိက္ခဝေ၊ မနုဿတ္တံ လဒ္ဓံ၊ တထာဂတော လောကေ ဥပ္ပန္နော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ တထာဂတပ္ပဝေဒိတော စ ဓမ္မဝိနယော လောကေ ဒိဗ္ဗတိ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. ပဌမသိနေရုပဗ္ဗတရာဇသုတ္တံ

၁၁၁၉. ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသော သိနေရုဿ ပဗ္ဗတရာဇဿ သတ္တ မုဂ္ဂမတ္တိယော ပါသာဏသက္ခရာ ဥပနိက္ခိပေယျ. တံ ကိံ မညထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကတမံ နု ခေါ ဗဟုတရံ – ယာ ဝါ [ယာ စ] သတ္တ မုဂ္ဂမတ္တိယော ပါသာဏသက္ခရာ ဥပနိက္ခိတ္တာ၊ ယော ဝါ [ယော စ (သျာ. ကံ. ပီ. က.) သံ. နိ. ၂.၈၄] သိနေရုပဗ္ဗတရာဇာ’’တိ? ‘‘ဧတဒေဝ၊ ဘန္တေ၊ ဗဟုတရံ၊ ယဒိဒံ – သိနေရုပဗ္ဗတရာဇာ၊ အပ္ပမတ္တိကာ သတ္တ မုဂ္ဂမတ္တိယော ပါသာဏသက္ခရာ ဥပနိက္ခိတ္တာ. သင်္ခမ္ပိ န ဥပေန္တိ၊ ဥပနိဓမ္ပိ န ဥပေန္တိ၊ ကလဘာဂမ္ပိ န ဥပေန္တိ သိနေရုပဗ္ဗတရာဇာနံ ဥပနိဓာယ သတ္တ မုဂ္ဂမတ္တိယော ပါသာဏသက္ခရာ ဥပနိက္ခိတ္တာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကဿ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နဿ ပုဂ္ဂလဿ အဘိသမေတာဝိနော ဧတဒေဝ ဗဟုတရံ ဒုက္ခံ ယဒိဒံ ပရိက္ခီဏံ ပရိယာဒိန္နံ၊ အပ္ပမတ္တကံ အဝသိဋ္ဌံ. သင်္ခမ္ပိ န ဥပေတိ၊ ဥပနိဓမ္ပိ န ဥပေတိ၊ ကလဘာဂမ္ပိ န ဥပေတိ၊ ပုရိမံ ဒုက္ခက္ခန္ဓံ ပရိက္ခီဏံ ပရိယာဒိန္နံ ဥပနိဓာယ ယဒိဒံ သတ္တက္ခတ္တုပရမတာ၊ ယော ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ’’.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. နဝမံ.

၁၀. ဒုတိယသိနေရုပဗ္ဗတရာဇသုတ္တံ

၁၁၂၀. ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သိနေရုပဗ္ဗတရာဇာယံ ပရိက္ခယံ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆေယျ၊ ဌပေတွာ သတ္တ မုဂ္ဂမတ္တိယော ပါသာဏသက္ခရာ. တံ ကိံ မညထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကတမံ နု ခေါ ဗဟုတရံ – ယံ ဝါ သိနေရုဿ ပဗ္ဗတရာဇဿ ပရိက္ခီဏံ ပရိယာဒိန္နံ၊ ယာ ဝါ သတ္တ မုဂ္ဂမတ္တိယော ပါသာဏသက္ခရာ အဝသိဋ္ဌာ’’တိ? ‘‘ဧတဒေဝ၊ ဘန္တေ၊ ဗဟုတရံ သိနေရုဿ ပဗ္ဗတရာဇဿ ယဒိဒံ ပရိက္ခီဏံ ပရိယာဒိန္နံ၊ အပ္ပမတ္တိကာ သတ္တ မုဂ္ဂမတ္တိယော ပါသာဏသက္ခရာ အဝသိဋ္ဌာ. သင်္ခမ္ပိ န ဥပေန္တိ၊ ဥပနိဓမ္ပိ န ဥပေန္တိ၊ ကလဘာဂမ္ပိ န ဥပေန္တိ သိနေရုဿ ပဗ္ဗတရာဇဿ ပရိက္ခီဏံ ပရိယာဒိန္နံ ဥပနိဓာယ သတ္တ မုဂ္ဂမတ္တိယော ပါသာဏသက္ခရာ အဝသိဋ္ဌာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကဿ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နဿ ပုဂ္ဂလဿ အဘိသမေတာဝိနော ဧတဒေဝ ဗဟုတရံ ဒုက္ခံ ယဒိဒံ ပရိက္ခီဏံ ပရိယာဒိန္နံ၊ အပ္ပမတ္တကံ အဝသိဋ္ဌံ. သင်္ခမ္ပိ န ဥပေတိ၊ ဥပနိဓမ္ပိ န ဥပေတိ၊ ကလဘာဂမ္ပိ န ဥပေတိ၊ ပုရိမံ ဒုက္ခက္ခန္ဓံ ပရိက္ခီဏံ ပရိယာဒိန္နံ ဥပနိဓာယ ယဒိဒံ သတ္တက္ခတ္တုပရမတာ၊ ယော ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ’’.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. ဒသမံ.

ပပါတဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

စိန္တာ ပပါတော ပရိဠာဟော၊ ကူဋံ ဝါလန္ဓကာရော စ၊

ဆိဂ္ဂဠေန စ ဒွေ ဝုတ္တာ၊ သိနေရု အပရေ ဒုဝေတိ.