၁. သဂါထာဝဂ္ဂေါ

၁. သမာဓိသုတ္တံ

၂၄၉. ‘‘တိဿော ဣမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေဒနာ. ကတမာ တိဿော? သုခါ ဝေဒနာ၊ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ၊ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ – ဣမာ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဿော ဝေဒနာတိ.

‘‘သမာဟိတော သမ္ပဇာနော၊ သတော ဗုဒ္ဓဿ သာဝကော၊

ဝေဒနာ စ ပဇာနာတိ၊ ဝေဒနာနဉ္စ သမ္ဘဝံ.

‘‘ယတ္ထ စေတာ နိရုဇ္ဈန္တိ၊ မဂ္ဂဉ္စ ခယဂါမိနံ၊

ဝေဒနာနံ ခယာ ဘိက္ခု၊ နိစ္ဆာတော ပရိနိဗ္ဗုတော’’တိ. ပဌမံ၊

၂. သုခသုတ္တံ

၂၅၀. ‘‘တိဿော ဣမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေဒနာ. ကတမာ တိဿော? သုခါ ဝေဒနာ၊ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ၊ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ – ဣမာ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဿော ဝေဒနာတိ.

‘‘သုခံ ဝါ ယဒိ ဝါ ဒုက္ခံ၊ အဒုက္ခမသုခံ သဟ၊

အဇ္ဈတ္တဉ္စ ဗဟိဒ္ဓါ စ၊ ယံ ကိဉ္စိ အတ္ထိ ဝေဒိတံ.

‘‘ဧတံ ဒုက္ခန္တိ ဉတွာန၊ မောသဓမ္မံ ပလောကိနံ၊

ဖုဿ ဖုဿ ဝယံ ပဿံ၊ ဧဝံ တတ္ထ ဝိရဇ္ဇတီ’’တိ. ဒုတိယံ၊

၃. ပဟာနသုတ္တံ

၂၅၁. ‘‘တိဿော ဣမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေဒနာ. ကတမာ တိဿော? သုခါ ဝေဒနာ၊ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ၊ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ. သုခါယ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေဒနာယ ရာဂါနုသယော ပဟာတဗ္ဗော၊ ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ ပဋိဃာနုသယော ပဟာတဗ္ဗော၊ အဒုက္ခမသုခါယ ဝေဒနာယ အဝိဇ္ဇာနုသယော ပဟာတဗ္ဗော. ယတော ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော သုခါယ ဝေဒနာယ ရာဂါနုသယော ပဟီနော ဟောတိ၊ ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ ပဋိဃာနုသယော ပဟီနော ဟောတိ၊ အဒုက္ခမသုခါယ ဝေဒနာယ အဝိဇ္ဇာနုသယော ပဟီနော ဟောတိ၊ အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဘိက္ခု နိရနုသယော သမ္မဒ္ဒသော အစ္ဆေစ္ဆိ [အစ္ဆေဇ္ဇိ (ဗဟူသု)] တဏှံ၊ ဝိဝတ္တယိ [ဝါဝတ္တယိ (သီ.)] သံယောဇနံ၊ သမ္မာ မာနာဘိသမယာ အန္တမကာသိ ဒုက္ခဿာ’’’တိ.

‘‘သုခံ ဝေဒယမာနဿ [ဝေဒိယမာနဿ (သီ. ပီ.)]၊ ဝေဒနံ အပ္ပဇာနတော၊

သော ရာဂါနုသယော ဟောတိ၊ အနိဿရဏဒဿိနော.

‘‘ဒုက္ခံ ဝေဒယမာနဿ၊ ဝေဒနံ အပ္ပဇာနတော၊

ပဋိဃာနုသယော ဟောတိ၊ အနိဿရဏဒဿိနော.

‘‘အဒုက္ခမသုခံ သန္တံ၊ ဘူရိပညေန ဒေသိတံ၊

တဉ္စာပိ အဘိနန္ဒတိ၊ နေဝ ဒုက္ခာ ပမုစ္စတိ.

‘‘ယတော စ ဘိက္ခု အာတာပီ၊ သမ္ပဇညံ န ရိဉ္စတိ၊

တတော သော ဝေဒနာ သဗ္ဗာ၊ ပရိဇာနာတိ ပဏ္ဍိတော.

‘‘သော ဝေဒနာ ပရိညာယ၊ ဒိဋ္ဌေ ဓမ္မေ အနာသဝေါ၊

ကာယဿ ဘေဒါ ဓမ္မဋ္ဌော၊ သင်္ချံ နောပေတိ ဝေဒဂူ’’တိ. တတိယံ၊

၄. ပါတာလသုတ္တံ

၂၅၂. ‘‘အဿုတဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုထုဇ္ဇနော ယံ ဝါစံ ဘာသတိ – ‘အတ္ထိ မဟာသမုဒ္ဒေ ပါတာလော’တိ. တံ ခေါ ပနေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော အသန္တံ အဝိဇ္ဇမာနံ ဧဝံ ဝါစံ ဘာသတိ – ‘အတ္ထိ မဟာသမုဒ္ဒေ ပါတာလော’တိ. သာရီရိကာနံ ခေါ ဧတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခာနံ ဝေဒနာနံ အဓိဝစနံ ယဒိဒံ ‘ပါတာလော’တိ. အဿုတဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုထုဇ္ဇနော သာရီရိကာယ ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ ဖုဋ္ဌော သမာနော သောစတိ ကိလမတိ ပရိဒေဝတိ ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ပါတာလေ န ပစ္စုဋ္ဌာသိ၊ ဂါဓဉ္စ နာဇ္ဈဂါ’. သုတဝါ စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော သာရီရိကာယ ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ ဖုဋ္ဌော သမာနော နေဝ သောစတိ၊ န ကိလမတိ၊ န ပရိဒေဝတိ၊ န ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ၊ န သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘သုတဝါ အရိယသာဝကော ပါတာလေ ပစ္စုဋ္ဌာသိ၊ ဂါဓဉ္စ အဇ္ဈဂါ’’’တိ.

‘‘ယော ဧတာ နာဓိဝါသေတိ၊ ဥပ္ပန္နာ ဝေဒနာ ဒုခါ၊

သာရီရိကာ ပါဏဟရာ၊ ယာဟိ ဖုဋ္ဌော ပဝေဓတိ.

‘‘အက္ကန္ဒတိ ပရောဒတိ၊ ဒုဗ္ဗလော အပ္ပထာမကော၊

န သော ပါတာလေ ပစ္စုဋ္ဌာသိ၊ အထော ဂါဓမ္ပိ နာဇ္ဈဂါ.

‘‘ယော စေတာ အဓိဝါသေတိ၊ ဥပ္ပန္နာ ဝေဒနာ ဒုခါ၊

သာရီရိကာ ပါဏဟရာ၊ ယာဟိ ဖုဋ္ဌော န ဝေဓတိ၊

သ ဝေ ပါတာလေ ပစ္စုဋ္ဌာသိ၊ အထော ဂါဓမ္ပိ အဇ္ဈဂါ’’တိ. စတုတ္ထံ၊

၅. ဒဋ္ဌဗ္ဗသုတ္တံ

၂၅၃. ‘‘တိဿော ဣမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေဒနာ. ကတမာ တိဿော? သုခါ ဝေဒနာ၊ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ၊ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ. သုခါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေဒနာ ဒုက္ခတော ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ သလ္လတော ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ အနိစ္စတော ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ယတော ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော သုခါ ဝေဒနာ ဒုက္ခတော ဒိဋ္ဌာ ဟောတိ၊ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ သလ္လတော ဒိဋ္ဌာ ဟောတိ၊ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ အနိစ္စတော ဒိဋ္ဌာ ဟောတိ – အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဘိက္ခု သမ္မဒ္ဒသော အစ္ဆေစ္ဆိ တဏှံ၊ ဝိဝတ္တယိ သံယောဇနံ၊ သမ္မာ မာနာဘိသမယာ အန္တမကာသိ ဒုက္ခဿာ’’’တိ.

‘‘ယော သုခံ ဒုက္ခတော အဒ္ဒ၊ ဒုက္ခမဒ္ဒက္ခိ သလ္လတော၊

အဒုက္ခမသုခံ သန္တံ၊ အဒ္ဒက္ခိ နံ အနိစ္စတော.

‘‘သ ဝေ သမ္မဒ္ဒသော ဘိက္ခု၊ ပရိဇာနာတိ ဝေဒနာ၊

သော ဝေဒနာ ပရိညာယ၊ ဒိဋ္ဌေ ဓမ္မေ အနာသဝေါ၊

ကာယဿ ဘေဒါ ဓမ္မဋ္ဌော၊ သင်္ချံ နောပေတိ ဝေဒဂူ’’တိ. ပဉ္စမံ၊

၆. သလ္လသုတ္တံ

၂၅၄. ‘‘အဿုတဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုထုဇ္ဇနော သုခမ္ပိ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ [ဝေဒိယတိ (သီ. ပီ.)]၊ ဒုက္ခမ္ပိ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ၊ အဒုက္ခမသုခမ္ပိ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ. သုတဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော သုခမ္ပိ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ၊ ဒုက္ခမ္ပိ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ၊ အဒုက္ခမသုခမ္ပိ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ. တတြ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကော ဝိသေသော ကော အဓိပ္ပယာသော [အဓိပ္ပါယော (သီ. က.)၊ အဓိပ္ပါယသော (သျာ. ကံ.)၊ အဓိပ္ပါယောသော (ပီ.)] ကိံ နာနာကရဏံ သုတဝတော အရိယသာဝကဿ အဿုတဝတာ ပုထုဇ္ဇနေနာ’’တိ? ဘဂဝံမူလကာ နော၊ ဘန္တေ၊ ဓမ္မာ။ပေ။ အဿုတဝါ. ဘိက္ခဝေ၊ ပုထုဇ္ဇနော ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ ဖုဋ္ဌော သမာနော သောစတိ ကိလမတိ ပရိဒေဝတိ ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ. သော ဒွေ ဝေဒနာ ဝေဒယတိ – ကာယိကဉ္စ၊ စေတသိကဉ္စ. သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသံ သလ္လေန ဝိဇ္ဈေယျ [သလ္လေန အနုဝိဇ္ဈေယျုံ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)]. တမေနံ ဒုတိယေန သလ္လေန အနုဝေဓံ ဝိဇ္ဈေယျ [သလ္လေန အနုဝိဇ္ဈေယျုံ (သီ.)၊ သလ္လေန အနုဝေဓံ ဝိဇ္ဈေယျုံ (သျာ. ကံ.)၊ သလ္လေန ဝိဇ္ဈေယျုံ (ပီ.)]. ဧဝဉှိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသော ဒွိသလ္လေန ဝေဒနံ ဝေဒယတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ ဖုဋ္ဌော သမာနော သောစတိ ကိလမတိ ပရိဒေဝတိ ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ. သော ဒွေ ဝေဒနာ ဝေဒယတိ – ကာယိကဉ္စ၊ စေတသိကဉ္စ. တဿာယေဝ ခေါ ပန ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ ဖုဋ္ဌော သမာနော ပဋိဃဝါ ဟောတိ. တမေနံ ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ ပဋိဃဝန္တံ၊ ယော ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ ပဋိဃာနုသယော၊ သော အနုသေတိ. သော ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ ဖုဋ္ဌော သမာနော ကာမသုခံ အဘိနန္ဒတိ. တံ ကိဿ ဟေတု? န ဟိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဇာနာတိ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော အညတြ ကာမသုခါ ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ နိဿရဏံ၊ တဿ ကာမသုခဉ္စ အဘိနန္ဒတော၊ ယော သုခါယ ဝေဒနာယ ရာဂါနုသယော၊ သော အနုသေတိ. သော တာသံ ဝေဒနာနံ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ အဿာဒဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ. တဿ တာသံ ဝေဒနာနံ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ အဿာဒဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ယထာဘူတံ အပ္ပဇာနတော၊ ယော အဒုက္ခမသုခါယ ဝေဒနာယ အဝိဇ္ဇာနုသယော၊ သော အနုသေတိ. သော သုခဉ္စေ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ၊ သညုတ္တော နံ ဝေဒယတိ. ဒုက္ခဉ္စေ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ၊ သညုတ္တော နံ ဝေဒယတိ. အဒုက္ခမသုခဉ္စေ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ၊ သညုတ္တော နံ ဝေဒယတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော သညုတ္တော ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ၊ သညုတ္တော ဒုက္ခသ္မာ’တိ ဝဒါမိ.

‘‘သုတဝါ စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ ဖုဋ္ဌော သမာနော န သောစတိ၊ န ကိလမတိ၊ န ပရိဒေဝတိ၊ န ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ၊ န သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ. သော ဧကံ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ – ကာယိကံ၊ န စေတသိကံ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသံ သလ္လေန ဝိဇ္ဈေယျ. တမေနံ ဒုတိယေန သလ္လေန အနုဝေဓံ န ဝိဇ္ဈေယျ. ဧဝဉှိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသော ဧကသလ္လေန ဝေဒနံ ဝေဒယတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုတဝါ အရိယသာဝကော ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ ဖုဋ္ဌော သမာနော န သောစတိ၊ န ကိလမတိ၊ န ပရိဒေဝတိ၊ န ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ၊ န သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ. သော ဧကံ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ – ကာယိကံ၊ န စေတသိကံ. တဿာယေဝ ခေါ ပန ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ ဖုဋ္ဌော သမာနော ပဋိဃဝါ န ဟောတိ. တမေနံ ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ အပ္ပဋိဃဝန္တံ၊ ယော ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ ပဋိဃာနုသယော၊ သော နာနုသေတိ. သော ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ ဖုဋ္ဌော သမာနော ကာမသုခံ နာဘိနန္ဒတိ. တံ ကိဿ ဟေတု? ပဇာနာတိ ဟိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုတဝါ အရိယသာဝကော အညတြ ကာမသုခါ ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ နိဿရဏံ. တဿ ကာမသုခံ နာဘိနန္ဒတော ယော သုခါယ ဝေဒနာယ ရာဂါနုသယော၊ သော နာနုသေတိ. သော တာသံ ဝေဒနာနံ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ အဿာဒဉ္စ အာဒီနဝံ စ နိဿရဏဉ္စ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. တဿ တာသံ ဝေဒနာနံ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ အဿာဒဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ယထာဘူတံ ပဇာနတော၊ ယော အဒုက္ခမသုခါယ ဝေဒနာယ အဝိဇ္ဇာနုသယော၊ သော နာနုသေတိ. သော သုခဉ္စေ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ၊ ဝိသညုတ္တော နံ ဝေဒယတိ. ဒုက္ခဉ္စေ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ၊ ဝိသညုတ္တော နံ ဝေဒယတိ. အဒုက္ခမသုခဉ္စေ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ၊ ဝိသညုတ္တော နံ ဝေဒယတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘သုတဝါ အရိယသာဝကော ဝိသညုတ္တော ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ၊ ဝိသညုတ္တော ဒုက္ခသ္မာ’တိ ဝဒါမိ. အယံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိသေသော၊ အယံ အဓိပ္ပယာသော၊ ဣဒံ နာနာကရဏံ သုတဝတော အရိယသာဝကဿ အဿုတဝတာ ပုထုဇ္ဇနေနာ’’တိ.

‘‘န ဝေဒနံ ဝေဒယတိ သပညော၊

သုခမ္ပိ ဒုက္ခမ္ပိ ဗဟုဿုတောပိ၊

အယဉ္စ ဓီရဿ ပုထုဇ္ဇနေန၊

မဟာ [အယံ (သျာ. ကံ. က.)] ဝိသေသော ကုသလဿ ဟောတိ.

‘‘သင်္ခါတဓမ္မဿ ဗဟုဿုတဿ၊

ဝိပဿတော [သမ္ပဿတော (သီ. ပီ.)] လောကမိမံ ပရဉ္စ၊

ဣဋ္ဌဿ ဓမ္မာ န မထေန္တိ စိတ္တံ၊

အနိဋ္ဌတော နော ပဋိဃာတမေတိ.

‘‘တဿာနုရောဓာ အထဝါ ဝိရောဓာ၊

ဝိဓူပိတာ အတ္ထဂတာ န သန္တိ၊

ပဒဉ္စ ဉတွာ ဝိရဇံ အသောကံ၊

သမ္မာ ပဇာနာတိ ဘဝဿ ပါရဂူ’’တိ. ဆဋ္ဌံ၊

၇. ပဌမဂေလညသုတ္တံ

၂၅၅. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဝေသာလိယံ ဝိဟရတိ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယံ. အထ ခေါ ဘဂဝါ သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေန ဂိလာနသာလာ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. နိသဇ္ဇ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ –

‘‘သတော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သမ္ပဇာနော ကာလံ အာဂမေယျ. အယံ ဝေါ အမှာကံ အနုသာသနီ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သတော ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ၊ ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿီ ဝိဟရတိ။ပေ။ စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿီ ဝိဟရတိ။ပေ။ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သတော ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သမ္ပဇာနော ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အဘိက္ကန္တေ ပဋိက္ကန္တေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ၊ အာလောကိတေ ဝိလောကိတေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ၊ သမိဉ္ဇိတေ ပသာရိတေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ၊ သင်္ဃာဋိပတ္တစီဝရဓာရဏေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ၊ အသိတေ ပီတေ ခါယိတေ သာယိတေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ၊ ဥစ္စာရပဿာဝကမ္မေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ၊ ဂတေ ဌိတေ နိသိန္နေ သုတ္တေ ဇာဂရိတေ ဘာသိတေ တုဏှီဘာဝေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ. သတော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သမ္ပဇာနော ကာလံ အာဂမေယျ. အယံ ဝေါ အမှာကံ အနုသာသနီ.

‘‘တဿ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ဧဝံ သတဿ သမ္ပဇာနဿ အပ္ပမတ္တဿ အာတာပိနော ပဟိတတ္တဿ ဝိဟရတော ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခါ ဝေဒနာ၊ သော ဧဝံ ပဇာနာတိ – ‘ဥပ္ပန္နာ ခေါ မျာယံ သုခါ ဝေဒနာ. သာ စ ခေါ ပဋိစ္စ၊ နော အပ္ပဋိစ္စ. ကိံ ပဋိစ္စ? ဣမမေဝ ကာယံ ပဋိစ္စ. အယံ ခေါ ပန ကာယော အနိစ္စော သင်္ခတော ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နော. အနိစ္စံ ခေါ ပန သင်္ခတံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ ကာယံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နာ သုခါ ဝေဒနာ ကုတော နိစ္စာ ဘဝိဿတီ’တိ! သော ကာယေ စ သုခါယ စ ဝေဒနာယ အနိစ္စာနုပဿီ ဝိဟရတိ၊ ဝယာနုပဿီ ဝိဟရတိ၊ ဝိရာဂါနုပဿီ ဝိဟရတိ၊ နိရောဓာနုပဿီ ဝိဟရတိ၊ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿီ ဝိဟရတိ. တဿ ကာယေ စ သုခါယ စ ဝေဒနာယ အနိစ္စာနုပဿိနော ဝိဟရတော၊ ဝယာနုပဿိနော ဝိဟရတော၊ ဝိရာဂါနုပဿိနော ဝိဟရတော၊ နိရောဓာနုပဿိနော ဝိဟရတော၊ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿိနော ဝိဟရတော၊ ယော ကာယေ စ သုခါယ စ ဝေဒနာယ ရာဂါနုသယော၊ သော ပဟီယတိ.

‘‘တဿ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ဧဝံ သတဿ သမ္ပဇာနဿ အပ္ပမတ္တဿ အာတာပိနော ပဟိတတ္တဿ ဝိဟရတော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ. သော ဧဝံ ပဇာနာတိ – ‘ဥပ္ပန္နာ ခေါ မျာယံ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ. သာ စ ခေါ ပဋိစ္စ၊ နော အပ္ပဋိစ္စ. ကိံ ပဋိစ္စ? ဣမမေဝ ကာယံ ပဋိစ္စ. အယံ ခေါ ပန ကာယော အနိစ္စော သင်္ခတော ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နော. အနိစ္စံ ခေါ ပန သင်္ခတံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ ကာယံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နာ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ ကုတော နိစ္စာ ဘဝိဿတီ’တိ! သော ကာယေ စ ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ အနိစ္စာနုပဿီ ဝိဟရတိ၊ ဝယာနုပဿီ ဝိဟရတိ၊ ဝိရာဂါနုပဿီ ဝိဟရတိ၊ နိရောဓာနုပဿီ ဝိဟရတိ၊ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿီ ဝိဟရတိ. တဿ ကာယေ စ ဒုက္ခာယ စ ဝေဒနာယ အနိစ္စာနုပဿိနော ဝိဟရတော။ပေ။ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿိနော ဝိဟရတော၊ ယော ကာယေ စ ဒုက္ခာယ စ ဝေဒနာယ ပဋိဃာနုသယော၊ သော ပဟီယတိ.

‘‘တဿ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ဧဝံ သတဿ သမ္ပဇာနဿ အပ္ပမတ္တဿ အာတာပိနော ပဟိတတ္တဿ ဝိဟရတော ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ၊ သော ဧဝံ ပဇာနာတိ – ‘ဥပ္ပန္နာ ခေါ မျာယံ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ. သာ စ ခေါ ပဋိစ္စ၊ နော အပ္ပဋိစ္စ. ကိံ ပဋိစ္စ? ဣမမေဝ ကာယံ ပဋိစ္စ. အယံ ခေါ ပန ကာယော အနိစ္စော သင်္ခတော ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နော. အနိစ္စံ ခေါ ပန သင်္ခတံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ ကာယံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နာ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ ကုတော နိစ္စာ ဘဝိဿတီ’တိ! သော ကာယေ စ အဒုက္ခမသုခါယ စ ဝေဒနာယ အနိစ္စာနုပဿီ ဝိဟရတိ၊ ဝယာနုပဿီ ဝိဟရတိ၊ ဝိရာဂါနုပဿီ ဝိဟရတိ၊ နိရောဓာနုပဿီ ဝိဟရတိ၊ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿီ ဝိဟရတိ. တဿ ကာယေ စ အဒုက္ခမသုခါယ စ ဝေဒနာယ အနိစ္စာနုပဿိနော ဝိဟရတော။ပေ။ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿိနော ဝိဟရတော၊ ယော ကာယေ စ အဒုက္ခမသုခါယ စ ဝေဒနာယ အဝိဇ္ဇာနုသယော၊ သော ပဟီယတိ.

‘‘သော သုခဉ္စေ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ၊ သာ အနိစ္စာတိ ပဇာနာတိ၊ အနဇ္ဈောသိတာတိ ပဇာနာတိ၊ အနဘိနန္ဒိတာတိ ပဇာနာတိ၊ ဒုက္ခဉ္စေ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ၊ သာ အနိစ္စာတိ ပဇာနာတိ၊ အနဇ္ဈောသိတာတိ ပဇာနာတိ၊ အနဘိနန္ဒိတာတိ ပဇာနာတိ၊ အဒုက္ခမသုခဉ္စေ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ၊ သာ အနိစ္စာတိ ပဇာနာတိ၊ အနဇ္ဈောသိတာတိ ပဇာနာတိ၊ အနဘိနန္ဒိတာတိ ပဇာနာတိ. သော သုခဉ္စေ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ၊ ဝိသညုတ္တော နံ ဝေဒယတိ၊ ဒုက္ခဉ္စေ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ၊ ဝိသညုတ္တော နံ ဝေဒယတိ၊ အဒုက္ခမသုခဉ္စေ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ၊ ဝိသညုတ္တော နံ ဝေဒယတိ. သော ကာယပရိယန္တိကံ ဝေဒနံ ဝေဒယမာနော ‘ကာယပရိယန္တိကံ ဝေဒနံ ဝေဒယာမီ’တိ ပဇာနာတိ၊ ဇီဝိတပရိယန္တိကံ ဝေဒနံ ဝေဒယမာနော ‘ဇီဝိတပရိယန္တိကံ ဝေဒနံ ဝေဒယာမီ’တိ ပဇာနာတိ. ‘ကာယဿ ဘေဒါ ဥဒ္ဓံ ဇီဝိတပရိယာဒါနာ ဣဓေဝ သဗ္ဗဝေဒယိတာနိ အနဘိနန္ဒိတာနိ သီတီဘဝိဿန္တီ’တိ [သီတိဘဝိဿန္တီတိ (သီ. ပီ. က.)] ပဇာနာတိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တေလဉ္စ ပဋိစ္စ ဝဋ္ဋိဉ္စ ပဋိစ္စ တေလပ္ပဒီပေါ ဈာယေယျ၊ တဿေဝ တေလဿ စ ဝဋ္ဋိယာ စ ပရိယာဒါနာ အနာဟာရော နိဗ္ဗာယေယျ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ကာယပရိယန္တိကံ ဝေဒနံ ဝေဒယမာနော ‘ကာယပရိယန္တိကံ ဝေဒနံ ဝေဒယာမီ’တိ ပဇာနာတိ. ဇီဝိတပရိယန္တိကံ ဝေဒနံ ဝေဒယမာနော ‘ဇီဝိတပရိယန္တိကံ ဝေဒနံ ဝေဒယာမီ’တိ ပဇာနာတိ. ‘ကာယဿ ဘေဒါ ဥဒ္ဓံ ဇီဝိတပရိယာဒါနာ ဣဓေဝ သဗ္ဗဝေဒယိတာနိ အနဘိနန္ဒိတာနိ သီတီဘဝိဿန္တီ’တိ ပဇာနာတီ’’တိ. သတ္တမံ.

၈. ဒုတိယဂေလညသုတ္တံ

၂၅၆. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဝေသာလိယံ ဝိဟရတိ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယံ. အထ ခေါ ဘဂဝါ သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေန ဂိလာနသာလာ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. နိသဇ္ဇ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ –

‘‘သတော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သမ္ပဇာနော ကာလံ အာဂမေယျ. အယံ ဝေါ အမှာကံ အနုသာသနီ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သတော ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ၊ ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿီ ဝိဟရတိ။ စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿီ ဝိဟရတိ။ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သတော ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သမ္ပဇာနော ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အဘိက္ကန္တေ ပဋိက္ကန္တေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ။ပေ။ ဘာသိတေ တုဏှီဘာဝေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သမ္ပဇာနော ဟောတိ. သတော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သမ္ပဇာနော ကာလံ အာဂမေယျ. အယံ ဝေါ အမှာကံ အနုသာသနီ.

‘‘တဿ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ဧဝံ သတဿ သမ္ပဇာနဿ အပ္ပမတ္တဿ အာတာပိနော ပဟိတတ္တဿ ဝိဟရတော ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခါ ဝေဒနာ. သော ဧဝံ ပဇာနာတိ – ‘ဥပ္ပန္နာ ခေါ မျာယံ သုခါ ဝေဒနာ၊ သာ စ ခေါ ပဋိစ္စ၊ နော အပ္ပဋိစ္စ. ကိံ ပဋိစ္စ? ဣမမေဝ ဖဿံ ပဋိစ္စ. အယံ ခေါ ပန ဖဿော အနိစ္စော သင်္ခတော ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နော. အနိစ္စံ ခေါ ပန သင်္ခတံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နာ သုခါ ဝေဒနာ ကုတော နိစ္စာ ဘဝိဿတီ’တိ! သော ဖဿေ စ သုခါယ စ ဝေဒနာယ အနိစ္စာနုပဿီ ဝိဟရတိ၊ ဝယာနုပဿီ ဝိဟရတိ၊ ဝိရာဂါနုပဿီ ဝိဟရတိ၊ နိရောဓာနုပဿီ ဝိဟရတိ၊ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿီ ဝိဟရတိ. တဿ ဖဿေ စ သုခါယ စ ဝေဒနာယ အနိစ္စာနုပဿိနော ဝိဟရတော၊ ဝယာနုပဿိနော ဝိဟရတော၊ ဝိရာဂါနုပဿိနော ဝိဟရတော၊ နိရောဓာနုပဿိနော ဝိဟရတော၊ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿိနော ဝိဟရတော ယော ဖဿေ စ သုခါယ စ ဝေဒနာယ ရာဂါနုသယော၊ သော ပဟီယတိ.

‘‘တဿ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ဧဝံ သတဿ။ပေ။ ဝိဟရတော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ။ပေ။ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ. သော ဧဝံ ပဇာနာတိ – ‘ဥပ္ပန္နာ ခေါ မျာယံ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ၊ သာ စ ခေါ ပဋိစ္စ၊ နော အပ္ပဋိစ္စ. ကိံ ပဋိစ္စ? ဣမမေဝ ဖဿံ ပဋိစ္စ။ပေ။ ကာယဿ ဘေဒါ ဥဒ္ဓံ ဇီဝိတပရိယာဒါနာ ဣဓေဝ သဗ္ဗဝေဒယိတာနိ အနဘိနန္ဒိတာနိ သီတီဘဝိဿန္တီ’တိ ပဇာနာတိ’’.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တေလဉ္စ ပဋိစ္စ ဝဋ္ဋိဉ္စ ပဋိစ္စ တေလပ္ပဒီပေါ ဈာယေယျ၊ တဿေဝ တေလဿ စ ဝဋ္ဋိယာ စ ပရိယာဒါနာ အနာဟာရော နိဗ္ဗာယေယျ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ကာယပရိယန္တိကံ ဝေဒနံ ဝေဒယမာနော ‘ကာယပရိယန္တိကံ ဝေဒနံ ဝေဒယာမီ’တိ ပဇာနာတိ. ဇီဝိတပရိယန္တိကံ ဝေဒနံ ဝေဒယမာနော ‘ဇီဝိတပရိယန္တိကံ ဝေဒနံ ဝေဒယာမီ’တိ ပဇာနာတိ. ‘ကာယဿ ဘေဒါ ဥဒ္ဓံ ဇီဝိတပရိယာဒါနာ ဣဓေဝ သဗ္ဗဝေဒယိတာနိ အနဘိနန္ဒိတာနိ သီတီဘဝိဿန္တီ’တိ ပဇာနာတီ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. အနိစ္စသုတ္တံ

၂၅၇. ‘‘တိဿော ဣမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေဒနာ အနိစ္စာ သင်္ခတာ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ ခယဓမ္မာ ဝယဓမ္မာ ဝိရာဂဓမ္မာ နိရောဓဓမ္မာ. ကတမာ တိဿော? သုခါ ဝေဒနာ၊ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ၊ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ – ဣမာ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဿော ဝေဒနာ အနိစ္စာ သင်္ခတာ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ ခယဓမ္မာ ဝယဓမ္မာ ဝိရာဂဓမ္မာ နိရောဓဓမ္မာ’’တိ. နဝမံ.

၁၀. ဖဿမူလကသုတ္တံ

၂၅၈. ‘‘တိဿော ဣမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေဒနာ ဖဿဇာ ဖဿမူလကာ ဖဿနိဒါနာ ဖဿပစ္စယာ. ကတမာ တိဿော? သုခါ ဝေဒနာ၊ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ၊ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ. သုခဝေဒနိယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခါ ဝေဒနာ. တဿေဝ သုခဝေဒနိယဿ ဖဿဿ နိရောဓာ၊ ယံ တဇ္ဇံ ဝေဒယိတံ သုခဝေဒနိယံ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နာ သုခါ ဝေဒနာ၊ သာ နိရုဇ္ဈတိ၊ သာ ဝူပသမ္မတိ. ဒုက္ခဝေဒနိယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ. တဿေဝ ဒုက္ခဝေဒနိယဿ ဖဿဿ နိရောဓာ၊ ယံ တဇ္ဇံ ဝေဒယိတံ ဒုက္ခဝေဒနိယံ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နာ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ၊ သာ နိရုဇ္ဈတိ၊ သာ ဝူပသမ္မတိ. အဒုက္ခမသုခဝေဒနိယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ. တဿေဝ အဒုက္ခမသုခဝေဒနိယဿ ဖဿဿ နိရောဓာ၊ ယံ တဇ္ဇံ ဝေဒယိတံ အဒုက္ခမသုခဝေဒနိယံ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နာ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ၊ သာ နိရုဇ္ဈတိ၊ သာ ဝူပသမ္မတိ. သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒွိန္နံ ကဋ္ဌာနံ သင်္ဃဋ္ဋနသမောဓာနာ [သင်္ခတ္တာ တဿ သမောဓာနာ (သျာ. ကံ.) သင်္ဃတ္တာ တဿ သမောဓာနာ (က.) သံ. နိ. ၂.၆၂ ပဿိတဗ္ဗံ] ဥသ္မာ ဇာယတိ၊ တေဇော အဘိနိဗ္ဗတ္တတိ. တေသံယေဝ ကဋ္ဌာနံ နာနာဘာဝါ ဝိနိက္ခေပါ၊ ယာ တဇ္ဇာ ဥသ္မာ၊ သာ နိရုဇ္ဈတိ၊ သာ ဝူပသမ္မတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမာ တိဿော ဝေဒနာ ဖဿဇာ ဖဿမူလကာ ဖဿနိဒါနာ ဖဿပစ္စယာ. တဇ္ဇံ ဖဿံ ပဋိစ္စ တဇ္ဇာ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တဇ္ဇဿ ဖဿဿ နိရောဓာ တဇ္ဇာ ဝေဒနာ နိရုဇ္ဈန္တီ’’တိ. ဒသမံ.

သဂါထာဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

သမာဓိ သုခံ ပဟာနေန၊ ပါတာလံ ဒဋ္ဌဗ္ဗေန စ၊

သလ္လေန စေဝ ဂေလညာ၊ အနိစ္စ ဖဿမူလကာတိ.