၇. ဒုက္ခဓမ္မသုတ္တံ

၂၄၄. ယတော ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သဗ္ဗေသံယေဝ ဒုက္ခဓမ္မာနံ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. တထာ ခေါ ပနဿ ကာမာ ဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ၊ ယထာဿ ကာမေ ပဿတော၊ ယော ကာမေသု ကာမစ္ဆန္ဒော ကာမသ္နေဟော ကာမမုစ္ဆာ ကာမပရိဠာဟော၊ သော နာနုသေတိ. တထာ ခေါ ပနဿ စာရော စ ဝိဟာရော စ အနုဗုဒ္ဓေါ ဟောတိ၊ ယထာ စရန္တံ ဝိဟရန္တံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ နာနုသေန္တိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သဗ္ဗေသံယေဝ ဒုက္ခဓမ္မာနံ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ? ‘ဣတိ ရူပံ၊ ဣတိ ရူပဿ သမုဒယော၊ ဣတိ ရူပဿ အတ္ထင်္ဂမော၊ ဣတိ ဝေဒနာ။ ဣတိ သညာ။ ဣတိ သင်္ခါရာ။ ဣတိ ဝိညာဏံ၊ ဣတိ ဝိညာဏဿ သမုဒယော၊ ဣတိ ဝိညာဏဿ အတ္ထင်္ဂမော’တိ – ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သဗ္ဗေသံယေဝ ဒုက္ခဓမ္မာနံ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ကာမာ ဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ? ယထာဿ ကာမေ ပဿတော၊ ယော ကာမေသု ကာမစ္ဆန္ဒော ကာမသ္နေဟော ကာမမုစ္ဆာ ကာမပရိဠာဟော၊ သော နာနုသေတိ. သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အင်္ဂါရကာသု သာဓိကပေါရိသာ ပုဏ္ဏာ အင်္ဂါရာနံ ဝီတစ္စိကာနံ ဝီတဓူမာနံ. အထ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ဇီဝိတုကာမော အမရိတုကာမော သုခကာမော ဒုက္ခပဋိကူလော. တမေနံ ဒွေ ဗလဝန္တော ပုရိသာ နာနာဗာဟာသု ဂဟေတွာ၊ တံ အင်္ဂါရကာသုံ ဥပကဍ္ဎေယျုံ. သော ဣတိစီတိစေဝ ကာယံ သန္နာမေယျ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဉာတ [ဉာဏံ (က.)] ဉှိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဿ ပုရိသဿ [ပုရိသဿ ဟောတိ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)၊ ပုရိသဿ ဟေတု ဟောတိ (က.) မ. နိ. ၂.၄၅] ဣမံ စာဟံ အင်္ဂါရကာသုံ ပပတိဿာမိ၊ တတောနိဒါနံ မရဏံ ဝါ နိဂစ္ဆိဿာမိ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခန္တိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော အင်္ဂါရကာသူပမာ ကာမာ ဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ၊ ယထာဿ ကာမေ ပဿတော၊ ယော ကာမေသု ကာမစ္ဆန္ဒော ကာမသ္နေဟော ကာမမုစ္ဆာ ကာမပရိဠာဟော၊ သော နာနုသေတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော စာရော စ ဝိဟာရော စ အနုဗုဒ္ဓေါ ဟောတိ၊ ယထာ စရန္တံ ဝိဟရန္တံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ နာနုဿဝန္တိ [နာနုသေန္တိ (က.)]? သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသော ဗဟုကဏ္ဋကံ ဒါယံ ပဝိသေယျ. တဿ ပုရတောပိ ကဏ္ဋကော၊ ပစ္ဆတောပိ ကဏ္ဋကော၊ ဥတ္တရတောပိ ကဏ္ဋကော၊ ဒက္ခိဏတောပိ ကဏ္ဋကော၊ ဟေဋ္ဌတောပိ ကဏ္ဋကော၊ ဥပရိတောပိ ကဏ္ဋကော. သော သတောဝ အဘိက္ကမေယျ၊ သတောဝ ပဋိက္ကမေယျ – ‘မာ မံ ကဏ္ဋကော’တိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယံ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ၊ အယံ ဝုစ္စတိ အရိယဿ ဝိနယေ ကဏ္ဋကော’’တိ. ဣတိ ဝိဒိတွာ [ကဏ္ဍကော. တံ ကဏ္ဍကောတိ ဣတိ ဝိဒိတွာ (သီ.)] သံဝရော စ အသံဝရော စ ဝေဒိတဗ္ဗော.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အသံဝရော ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ ပိယရူပေ ရူပေ အဓိမုစ္စတိ၊ အပ္ပိယရူပေ ရူပေ ဗျာပဇ္ဇတိ၊ အနုပဋ္ဌိတကာယဿတိ စ ဝိဟရတိ ပရိတ္တစေတသော၊ တဉ္စ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ၊ ယတ္ထဿ တေ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ။ပေ။ ဇိဝှါယ ရသံ သာယိတွာ။ပေ။ မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ ပိယရူပေ ဓမ္မေ အဓိမုစ္စတိ၊ အပ္ပိယရူပေ ဓမ္မေ ဗျာပဇ္ဇတိ၊ အနုပဋ္ဌိတကာယဿတိ စ ဝိဟရတိ ပရိတ္တစေတသော၊ တဉ္စ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ ယတ္ထဿ တေ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အသံဝရော ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သံဝရော ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ ပိယရူပေ ရူပေ နာဓိမုစ္စတိ၊ အပ္ပိယရူပေ ရူပေ န ဗျာပဇ္ဇတိ၊ ဥပဋ္ဌိတကာယဿတိ စ ဝိဟရတိ အပ္ပမာဏစေတသော၊ တဉ္စ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ၊ ယတ္ထဿ တေ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ။ပေ။ ဇိဝှါ ရသံ သာယိတွာ။ပေ။ မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ ပိယရူပေ ဓမ္မေ နာဓိမုစ္စတိ၊ အပ္ပိယရူပေ ဓမ္မေ န ဗျာပဇ္ဇတိ၊ ဥပဋ္ဌိတကာယဿတိ စ ဝိဟရတိ အပ္ပမာဏစေတသော၊ တဉ္စ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ၊ ယတ္ထဿ တေ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သံဝရော ဟောတိ.

‘‘တဿ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ဧဝံ စရတော ဧဝံ ဝိဟရတော ကဒါစိ ကရဟစိ သတိသမ္မောသာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ပါပကာ အကုသလာ သရသင်္ကပ္ပါ သံယောဇနိယာ၊ ဒန္ဓော၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတုပ္ပါဒေါ. အထ ခေါ နံ ခိပ္ပမေဝ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဗျန္တီကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသော ဒိဝသံသန္တတ္တေ [ဒိဝသသန္တတ္တေ (သီ.)] အယောကဋာဟေ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ဥဒကဖုသိတာနိ နိပါတေယျ. ဒန္ဓော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥဒကဖုသိတာနံ နိပါတော၊ အထ ခေါ နံ ခိပ္ပမေဝ ပရိက္ခယံ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆေယျ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဿ စေ ဘိက္ခုနော ဧဝံ စရတော၊ ဧဝံ ဝိဟရတော ကဒါစိ ကရဟစိ သတိသမ္မောသာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ပါပကာ အကုသလာ သရသင်္ကပ္ပါ သံယောဇနိယာ၊ ဒန္ဓော၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတုပ္ပါဒေါ. အထ ခေါ နံ ခိပ္ပမေဝ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဗျန္တီကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော စာရော စ ဝိဟာရော စ အနုဗုဒ္ဓေါ ဟောတိ၊ ယထာ စရန္တံ ဝိဟရန္တံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ နာနုဿဝန္တိ. တဉ္စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုံ ဧဝံ စရန္တံ ဧဝံ ဝိဟရန္တံ ရာဇာနော ဝါ ရာဇမဟာမတ္တာ ဝါ မိတ္တာ ဝါ အမစ္စာ ဝါ ဉာတီ ဝါ သာလောဟိတာ ဝါ၊ ဘောဂေဟိ အဘိဟဋ္ဌုံ ပဝါရေယျုံ – ‘ဧဟိ [ဧဝံ (သီ.)]၊ ဘော ပုရိသ၊ ကိံ တေ ဣမေ ကာသာဝါ အနုဒဟန္တိ၊ ကိံ မုဏ္ဍော ကပါလမနုစရသိ၊ ဧဟိ ဟီနာယာဝတ္တိတွာ ဘောဂေ စ ဘုဉ္ဇဿု၊ ပုညာနိ စ ကရောဟီ’တိ. သော ဝတ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဧဝံ စရန္တော ဧဝံ ဝိဟရန္တော သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဂင်္ဂါ နဒီ ပါစီနနိန္နာ ပါစီနပေါဏာ ပါစီနပဗ္ဘာရာ. အထ မဟာဇနကာယော အာဂစ္ဆေယျ ကုဒ္ဒါလ-ပိဋကံ အာဒါယ – ‘မယံ ဣမံ ဂင်္ဂံ နဒိံ ပစ္ဆာနိန္နံ ကရိဿာမ ပစ္ဆာပေါဏံ ပစ္ဆာပဗ္ဘာရ’န္တိ. တံ ကိံ မညထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အပိ နု ခေါ သော မဟာဇနကာယော ဂင်္ဂံ နဒိံ ပစ္ဆာနိန္နံ ကရေယျ ပစ္ဆာပေါဏံ ပစ္ဆာပဗ္ဘာရ’’န္တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘တံ ကိဿ ဟေတု’’? ‘‘ဂင်္ဂါ၊ ဘန္တေ၊ နဒီ ပါစီနနိန္နာ ပါစီနပေါဏာ ပါစီနပဗ္ဘာရာ၊ သာ န သုကရာ ပစ္ဆာနိန္နာ ကာတုံ ပစ္ဆာပေါဏာ ပစ္ဆာပဗ္ဘာရာ. ယာဝဒေဝ စ ပန သော မဟာဇနကာယော ကိလမထဿ ဝိဃာတဿ ဘာဂီ အဿာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဉ္စေ ဘိက္ခုံ ဧဝံ စရန္တံ ဧဝံ ဝိဟရန္တံ ရာဇာနော ဝါ ရာဇမဟာမတ္တာ ဝါ မိတ္တာ ဝါ အမစ္စာ ဝါ ဉာတီ ဝါ သာလောဟိတာ ဝါ ဘောဂေဟိ အဘိဟဋ္ဌုံ ပဝါရေယျုံ – ‘ဧဟိ၊ ဘော ပုရိသ၊ ကိံ တေ ဣမေ ကာသာဝါ အနုဒဟန္တိ၊ ကိံ မုဏ္ဍော ကပါလမနုစရသိ၊ ဧဟိ ဟီနာယာဝတ္တိတွာ ဘောဂေ စ ဘုဉ္ဇဿု၊ ပုညာနိ စ ကရောဟီ’တိ. သော ဝတ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဧဝံ စရန္တော ဧဝံ ဝိဟရန္တော သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. တံ ကိဿ ဟေတု? ယဉှိ တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စိတ္တံ ဒီဃရတ္တံ ဝိဝေကနိန္နံ ဝိဝေကပေါဏံ ဝိဝေကပဗ္ဘာရံ၊ တထာ [ကဉ္စ (သျာ. ကံ. က.)] ဟီနာယာဝတ္တိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ. သတ္တမံ.