၁၉. အာသီဝိသဝဂ္ဂေါ

၁. အာသီဝိသောပမသုတ္တံ

၂၃၈. ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော အာသီဝိသာ ဥဂ္ဂတေဇာ ဃောရဝိသာ. အထ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ဇီဝိတုကာမော အမရိတုကာမော သုခကာမော ဒုက္ခပ္ပဋိကူလော. တမေနံ ဧဝံ ဝဒေယျုံ – ‘ဣမေ တေ၊ အမ္ဘော ပုရိသ၊ စတ္တာရော အာသီဝိသာ ဥဂ္ဂတေဇာ ဃောရဝိသာ ကာလေန ကာလံ ဝုဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ၊ ကာလေန ကာလံ နှာပေတဗ္ဗာ၊ ကာလေန ကာလံ ဘောဇေတဗ္ဗာ၊ ကာလေန ကာလံ သံဝေသေတဗ္ဗာ [ပဝေသေတဗ္ဗာ (သျာ. ကံ. ပီ. က.)]. ယဒါ စ ခေါ တေ၊ အမ္ဘော ပုရိသ၊ ဣမေသံ စတုန္နံ အာသီဝိသာနံ ဥဂ္ဂတေဇာနံ ဃောရဝိသာနံ အညတရော ဝါ အညတရော ဝါ ကုပ္ပိဿတိ၊ တတော တွံ၊ အမ္ဘော ပုရိသ၊ မရဏံ ဝါ နိဂစ္ဆသိ၊ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခံ. ယံ တေ၊ အမ္ဘော ပုရိသ၊ ကရဏီယံ တံ ကရောဟီ’’’တိ.

‘‘အထ ခေါ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသော ဘီတော စတုန္နံ အာသီဝိသာနံ ဥဂ္ဂတေဇာနံ ဃောရဝိသာနံ ယေန ဝါ တေန ဝါ ပလာယေထ. တမေနံ ဧဝံ ဝဒေယျုံ – ‘ဣမေ ခေါ၊ အမ္ဘော ပုရိသ၊ ပဉ္စ ဝဓကာ ပစ္စတ္ထိကာ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓာ၊ ယတ္ထေဝ နံ ပဿိဿာမ တတ္ထေဝ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေဿာမာတိ. ယံ တေ၊ အမ္ဘော ပုရိသ၊ ကရဏီယံ တံ ကရောဟီ’’’တိ.

‘‘အထ ခေါ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသော ဘီတော စတုန္နံ အာသီဝိသာနံ ဥဂ္ဂတေဇာနံ ဃောရဝိသာနံ၊ ဘီတော ပဉ္စန္နံ ဝဓကာနံ ပစ္စတ္ထိကာနံ ယေန ဝါ တေန ဝါ ပလာယေထ. တမေနံ ဧဝံ ဝဒေယျုံ – ‘အယံ တေ၊ အမ္ဘော ပုရိသ၊ ဆဋ္ဌော အန္တရစရော ဝဓကော ဥက္ခိတ္တာသိကော ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓော ယတ္ထေဝ နံ ပဿိဿာမိ တတ္ထေဝ သိရော ပါတေဿာမီတိ. ယံ တေ၊ အမ္ဘော ပုရိသ၊ ကရဏီယံ တံ ကရောဟီ’’’တိ.

‘‘အထ ခေါ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသော ဘီတော စတုန္နံ အာသီဝိသာနံ ဥဂ္ဂတေဇာနံ ဃောရဝိသာနံ၊ ဘီတော ပဉ္စန္နံ ဝဓကာနံ ပစ္စတ္ထိကာနံ၊ ဘီတော ဆဋ္ဌဿ အန္တရစရဿ ဝဓကဿ ဥက္ခိတ္တာသိကဿ ယေန ဝါ တေန ဝါ ပလာယေထ. သော ပဿေယျ သုညံ ဂါမံ. ယညဒေဝ ဃရံ ပဝိသေယျ ရိတ္တကညေဝ ပဝိသေယျ တုစ္ဆကညေဝ ပဝိသေယျ သုညကညေဝ ပဝိသေယျ. ယညဒေဝ ဘာဇနံ ပရိမသေယျ ရိတ္တကညေဝ ပရိမသေယျ တုစ္ဆကညေဝ ပရိမသေယျ သုညကညေဝ ပရိမသေယျ. တမေနံ ဧဝံ ဝဒေယျုံ – ‘ဣဒါနိ၊ အမ္ဘော ပုရိသ၊ ဣမံ သုညံ ဂါမံ စောရာ ဂါမဃာတကာ ပဝိသန္တိ [ဝဓိဿန္တိ (သီ. ပီ.)]. ယံ တေ၊ အမ္ဘော ပုရိသ၊ ကရဏီယံ တံ ကရောဟီ’’’တိ.

‘‘အထ ခေါ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသော ဘီတော စတုန္နံ အာသီဝိသာနံ ဥဂ္ဂတေဇာနံ ဃောရဝိသာနံ၊ ဘီတော ပဉ္စန္နံ ဝဓကာနံ ပစ္စတ္ထိကာနံ၊ ဘီတော ဆဋ္ဌဿ အန္တရစရဿ ဝဓကဿ ဥက္ခိတ္တာသိကဿ၊ ဘီတော စောရာနံ ဂါမဃာတကာနံ ယေန ဝါ တေန ဝါ ပလာယေထ. သော ပဿေယျ မဟန္တံ ဥဒကဏ္ဏဝံ ဩရိမံ တီရံ သာသင်္ကံ သပ္ပဋိဘယံ၊ ပါရိမံ တီရံ ခေမံ အပ္ပဋိဘယံ. န စဿ နာဝါ သန္တာရဏီ ဥတ္တရသေတု ဝါ အပါရာ ပါရံ ဂမနာယ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဿ ပုရိသဿ ဧဝမဿ – ‘အယံ ခေါ မဟာဥဒကဏ္ဏဝေါ ဩရိမံ တီရံ သာသင်္ကံ သပ္ပဋိဘယံ၊ ပါရိမံ တီရံ ခေမံ အပ္ပဋိဘယံ၊ နတ္ထိ စ [န စဿ (သီ. က.)၊ နတ္ထဿ (သျာ. ကံ.)] နာဝါ သန္တာရဏီ ဥတ္တရသေတု ဝါ အပါရာ ပါရံ ဂမနာယ. ယံနူနာဟံ တိဏကဋ္ဌသာခါပလာသံ သံကဍ္ဎိတွာ ကုလ္လံ ဗန္ဓိတွာ တံ ကုလ္လံ နိဿာယ ဟတ္ထေဟိ စ ပါဒေဟိ စ ဝါယမမာနော သောတ္ထိနာ ပါရံ ဂစ္ဆေယျ’’’န္တိ.

‘‘အထ ခေါ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသော တိဏကဋ္ဌသာခါပလာသံ သံကဍ္ဎိတွာ ကုလ္လံ ဗန္ဓိတွာ တံ ကုလ္လံ နိဿာယ ဟတ္ထေဟိ စ ပါဒေဟိ စ ဝါယမမာနော သောတ္ထိနာ ပါရံ ဂစ္ဆေယျ၊ တိဏ္ဏော ပါရင်္ဂတော [ပါရဂတော (သီ. သျာ. ကံ.)] ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏော.

‘‘ဥပမာ ခေါ မျာယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကတာ အတ္ထဿ ဝိညာပနာယ. အယဉ္စေတ္ထ [အယံ စေဝေတ္ထ (သီ.)] အတ္ထော – စတ္တာရော အာသီဝိသာ ဥဂ္ဂတေဇာ ဃောရဝိသာတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတုန္နေတံ မဟာဘူတာနံ အဓိဝစနံ – ပထဝီဓာတုယာ၊ အာပေါဓာတုယာ၊ တေဇောဓာတုယာ၊ ဝါယောဓာတုယာ.

‘‘ပဉ္စ ဝဓကာ ပစ္စတ္ထိကာတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စန္နေတံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ အဓိဝစနံ၊ သေယျထိဒံ – ရူပုပါဒါနက္ခန္ဓဿ၊ ဝေဒနုပါဒါနက္ခန္ဓဿ၊ သညုပါဒါနက္ခန္ဓဿ၊ သင်္ခါရုပါဒါနက္ခန္ဓဿ၊ ဝိညာဏုပါဒါနက္ခန္ဓဿ.

‘‘ဆဋ္ဌော အန္တရစရော ဝဓကော ဥက္ခိတ္တာသိကောတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နန္ဒီရာဂဿေတံ အဓိဝစနံ.

‘‘သုညော ဂါမောတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဆန္နေတံ အဇ္ဈတ္တိကာနံ အာယတနာနံ အဓိဝစနံ. စက္ခုတော စေပိ နံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော မေဓာဝီ ဥပပရိက္ခတိ ရိတ္တကညေဝ ခါယတိ၊ တုစ္ဆကညေဝ ခါယတိ၊ သုညကညေဝ ခါယတိ။ပေ။ ဇိဝှါတော စေပိ နံ၊ ဘိက္ခဝေ။ပေ။ မနတော စေပိ နံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော မေဓာဝီ ဥပပရိက္ခတိ ရိတ္တကညေဝ ခါယတိ၊ တုစ္ဆကညေဝ ခါယတိ၊ သုညကညေဝ ခါယတိ.

‘‘စောရာ ဂါမဃာတကာတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဆန္နေတံ ဗာဟိရာနံ အာယတနာနံ အဓိဝစနံ. စက္ခု၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဟညတိ မနာပါမနာပေသု ရူပေသု၊ သောတံ၊ ဘိက္ခဝေ။ပေ။ ဃာနံ၊ ဘိက္ခဝေ။ပေ။ ဇိဝှါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဟညတိ မနာပါမနာပေသု ရသေသု၊ ကာယော၊ ဘိက္ခဝေ။ပေ။ မနော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဟညတိ မနာပါမနာပေသု ဓမ္မေသု.

‘‘မဟာ ဥဒကဏ္ဏဝေါတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတုန္နေတံ ဩဃာနံ အဓိဝစနံ – ကာမောဃဿ၊ ဘဝေါဃဿ၊ ဒိဋ္ဌောဃဿ၊ အဝိဇ္ဇောဃဿ.

‘‘ဩရိမံ တီရံ သာသင်္ကံ သပ္ပဋိဘယန္တိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သက္ကာယဿေတံ အဓိဝစနံ.

‘‘ပါရိမံ တီရံ ခေမံ အပ္ပဋိဘယန္တိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နိဗ္ဗာနဿေတံ အဓိဝစနံ.

‘‘ကုလ္လန္တိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယဿေတံ အဋ္ဌင်္ဂိကဿ မဂ္ဂဿ အဓိဝစနံ၊ သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိ.

‘‘တဿ ဟတ္ထေဟိ စ ပါဒေဟိ စ ဝါယာမောတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝီရိယာရမ္ဘဿေတံ အဓိဝစနံ.

‘‘တိဏ္ဏော ပါရင်္ဂတော ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏောတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရဟတော ဧတံ အဓိဝစန’’န္တိ. ပဌမံ.

၂. ရထောပမသုတ္တံ

၂၃၉. ‘‘တီဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သုခသောမနဿဗဟုလော ဝိဟရတိ၊ ယောနိ စဿ အာရဒ္ဓါ ဟောတိ အာသဝါနံ ခယာယ. ကတမေဟိ တီဟိ? ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရော ဟောတိ၊ ဘောဇနေ မတ္တညူ၊ ဇာဂရိယံ အနုယုတ္တော.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရော ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ န နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတိ၊ နာနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟီ၊ ယတွာဓိကရဏမေနံ စက္ခုန္ဒြိယံ အသံဝုတံ ဝိဟရန္တံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာဿဝေယျုံ. တဿ သံဝရာယ ပဋိပဇ္ဇတိ၊ ရက္ခတိ စက္ခုန္ဒြိယံ၊ စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရံ အာပဇ္ဇတိ. သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ။ ဃာနေန ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ။ ဇိဝှါယ ရသံ သာယိတွာ။ ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဖုသိတွာ။ မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ န နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတိ နာနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟီ၊ ယတွာဓိကရဏမေနံ မနိန္ဒြိယံ အသံဝုတံ ဝိဟရန္တံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာဿဝေယျုံ၊ တဿ သံဝရာယ ပဋိပဇ္ဇတိ၊ ရက္ခတိ မနိန္ဒြိယံ၊ မနိန္ဒြိယေ သံဝရံ အာပဇ္ဇတိ. သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုဘူမိယံ စာတုမဟာပထေ အာဇညရထော ယုတ္တော အဿ ဌိတော ဩဓသ္တပတောဒေါ [ဩဓတပတောဒေါ (သျာ. ကံ.)၊ ဩဓသတပတောဒေါ (ပီ.)]. တမေနံ ဒက္ခော ယောဂ္ဂါစရိယော အဿဒမ္မသာရထိ အဘိရုဟိတွာ ဝါမေန ဟတ္ထေန ရသ္မိယော ဂဟေတွာ၊ ဒက္ခိဏေန ဟတ္ထေန ပတောဒံ ဂဟေတွာ၊ ယေနိစ္ဆကံ ယဒိစ္ဆကံ သာရေယျပိ ပစ္စာသာရေယျပိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဣမေသံ ဆန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ အာရက္ခာယ သိက္ခတိ၊ သံယမာယ သိက္ခတိ၊ ဒမာယ သိက္ခတိ၊ ဥပသမာယ သိက္ခတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရော ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဘောဇနေ မတ္တညူ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော အာဟာရံ အာဟာရေတိ – ‘နေဝ ဒဝါယ၊ န မဒါယ၊ န မဏ္ဍနာယ၊ န ဝိဘူသနာယ၊ ယာဝဒေဝ ဣမဿ ကာယဿ ဌိတိယာ၊ ယာပနာယ၊ ဝိဟိံသူပရတိယာ၊ ဗြဟ္မစရိယာနုဂ္ဂဟာယ၊ ဣတိ ပုရာဏဉ္စ ဝေဒနံ ပဋိဟင်္ခါမိ၊ နဝဉ္စ ဝေဒနံ န ဥပ္ပါဒေဿာမိ၊ ယာတြာ စ မေ ဘဝိဿတိ၊ အနဝဇ္ဇတာ စ ဖာသုဝိဟာရော စာ’တိ. သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသော ဝဏံ အာလိမ္ပေယျ ယာဝဒေဝ ရောဟနတ္ထာယ [ရောပနတ္ထာယ (သီ. ပီ.)၊ သေဝနတ္ထာယ (သျာ. ကံ.)၊ ဂေါပနတ္ထာယ (က.)]၊ သေယျထာ ဝါ ပန အက္ခံ အဗ္ဘဉ္ဇေယျ ယာဝဒေဝ ဘာရဿ နိတ္ထရဏတ္ထာယ၊ ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော အာဟာရံ အာဟာရေတိ – ‘နေဝ ဒဝါယ၊ န မဒါယ၊ န မဏ္ဍနာယ၊ န ဝိဘူသနာယ၊ ယာဝဒေဝ ဣမဿ ကာယဿ ဌိတိယာ၊ ယာပနာယ၊ ဝိဟိံသူပရတိယာ၊ ဗြဟ္မစရိယာနုဂ္ဂဟာယ၊ ဣတိ ပုရာဏဉ္စ ဝေဒနံ ပဋိဟင်္ခါမိ၊ နဝဉ္စ ဝေဒနံ န ဥပ္ပါဒေဿာမိ၊ ယာတြာ စ မေ ဘဝိဿတိ၊ အနဝဇ္ဇတာ စ ဖာသုဝိဟာရော စာ’တိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဘောဇနေ မတ္တညူ ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဇာဂရိယံ အနုယုတ္တော ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဒိဝသံ စင်္ကမေန နိသဇ္ဇာယ အာဝရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တံ ပရိသောဓေတိ. ရတ္တိယာ ပဌမံ ယာမံ စင်္ကမေန နိသဇ္ဇာယ အာဝရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တံ ပရိသောဓေတိ. ရတ္တိယာ မဇ္ဈိမံ ယာမံ ဒက္ခိဏေန ပဿေန သီဟသေယျံ ကပ္ပေတိ ပါဒေ ပါဒံ အစ္စာဓာယ သတော သမ္ပဇာနော ဥဋ္ဌာနသညံ မနသိ ကရိတွာ. ရတ္တိယာ ပစ္ဆိမံ ယာမံ ပစ္စုဋ္ဌာယ စင်္ကမေန နိသဇ္ဇာယ အာဝရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တံ ပရိသောဓေတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဇာဂရိယံ အနုယုတ္တော ဟောတိ. ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သုခသောမနဿဗဟုလော ဝိဟရတိ၊ ယောနိ စဿ အာရဒ္ဓါ ဟောတိ အာသဝါနံ ခယာယာ’’တိ. ဒုတိယံ.

၃. ကုမ္မောပမသုတ္တံ

၂၄၀. ‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကုမ္မော ကစ္ဆပေါ သာယနှသမယံ အနုနဒီတီရေ ဂေါစရပသုတော အဟောသိ. သိင်္ဂါလောပိ [သိဂါလောပိ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သာယနှသမယံ အနုနဒီတီရေ ဂေါစရပသုတော အဟောသိ. အဒ္ဒသာ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကုမ္မော ကစ္ဆပေါ သိင်္ဂါလံ ဒူရတောဝ ဂေါစရပသုတံ. ဒိသွာန သောဏ္ဍိပဉ္စမာနိ အင်္ဂါနိ သကေ ကပါလေ သမောဒဟိတွာ အပ္ပေါဿုက္ကော တုဏှီဘူတော သင်္ကသာယတိ. သိင်္ဂါလောပိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဒ္ဒသ ကုမ္မံ ကစ္ဆပံ ဒူရတောဝ ဂေါစရပသုတံ. ဒိသွာန ယေန ကုမ္မော ကစ္ဆပေါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ကုမ္မံ ကစ္ဆပံ ပစ္စုပဋ္ဌိတော အဟောသိ – ‘ယဒါယံ ကုမ္မော ကစ္ဆပေါ သောဏ္ဍိပဉ္စမာနံ အင်္ဂါနံ အညတရံ ဝါ အညတရံ ဝါ အင်္ဂံ အဘိနိန္နာမေဿတိ၊ တတ္ထေဝ နံ ဂဟေတွာ ဥဒ္ဒါလိတွာ ခါဒိဿာမီ’တိ. ယဒါ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကုမ္မော ကစ္ဆပေါ သောဏ္ဍိပဉ္စမာနံ အင်္ဂါနံ အညတရံ ဝါ အညတရံ ဝါ အင်္ဂံ န အဘိနိန္နာမိ၊ အထ သိင်္ဂါလော ကုမ္မမှာ နိဗ္ဗိဇ္ဇ ပက္ကာမိ၊ ဩတာရံ အလဘမာနော.

‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တုမှေပိ မာရော ပါပိမာ သတတံ သမိတံ ပစ္စုပဋ္ဌိတော – ‘အပ္ပေဝ နာမာဟံ ဣမေသံ စက္ခုတော ဝါ ဩတာရံ လဘေယျံ။ပေ။ ဇိဝှါတော ဝါ ဩတာရံ လဘေယျံ။ပေ။ မနတော ဝါ ဩတာရံ လဘေယျ’န္တိ. တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရာ ဝိဟရထ. စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ မာ နိမိတ္တဂ္ဂါဟိနော အဟုဝတ္ထ၊ မာ အနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟိနော. ယတွာဓိကရဏမေနံ စက္ခုန္ဒြိယံ အသံဝုတံ ဝိဟရန္တံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာဿဝေယျုံ၊ တဿ သံဝရာယ ပဋိပဇ္ဇထ၊ ရက္ခထ စက္ခုန္ဒြိယံ၊ စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရံ အာပဇ္ဇထ. သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ။ ဃာနေန ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ။ ဇိဝှါယ ရသံ သာယိတွာ။ ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဖုသိတွာ။ မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ မာ နိမိတ္တဂ္ဂါဟိနော အဟုဝတ္ထ၊ မာ အနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟိနော. ယတွာဓိကရဏမေနံ မနိန္ဒြိယံ အသံဝုတံ ဝိဟရန္တံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာဿဝေယျုံ၊ တဿ သံဝရာယ ပဋိပဇ္ဇထ၊ ရက္ခထ မနိန္ဒြိယံ၊ မနိန္ဒြိယေ သံဝရံ အာပဇ္ဇထ. ယတော တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရာ ဝိဟရိဿထ၊ အထ တုမှေဟိပိ မာရော ပါပိမာ နိဗ္ဗိဇ္ဇ ပက္ကမိဿတိ၊ ဩတာရံ အလဘမာနော – ကုမ္မမှာဝ သိင်္ဂါလော’’တိ.

‘‘ကုမ္မော အင်္ဂါနိ သကေ ကပါလေ၊

သမောဒဟံ ဘိက္ခု မနောဝိတက္ကေ၊

အနိဿိတော အညမဟေဌယာနော၊

ပရိနိဗ္ဗုတော နူပဝဒေယျ ကဉ္စီ’’တိ. တတိယံ၊

၄. ပဌမဒါရုက္ခန္ဓောပမသုတ္တံ

၂၄၁. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကောသမ္ဗိယံ ဝိဟရတိ ဂင်္ဂါယ နဒိယာ တီရေ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ မဟန္တံ ဒါရုက္ခန္ဓံ ဂင်္ဂါယ နဒိယာ သောတေန ဝုယှမာနံ. ဒိသွာန ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ပဿထ နော တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အမုံ မဟန္တံ ဒါရုက္ခန္ဓံ ဂင်္ဂါယ နဒိယာ သောတေန ဝုယှမာန’’န္တိ? ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘သစေ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒါရုက္ခန္ဓော န ဩရိမံ တီရံ ဥပဂစ္ဆတိ၊ န ပါရိမံ တီရံ ဥပဂစ္ဆတိ၊ န မဇ္ဈေ သံသီဒိဿတိ၊ န ထလေ ဥဿီဒိဿတိ၊ န မနုဿဂ္ဂါဟော ဂဟေဿတိ၊ န အမနုဿဂ္ဂါဟော ဂဟေဿတိ၊ န အာဝဋ္ဋဂ္ဂါဟော ဂဟေဿတိ၊ န အန္တောပူတိ ဘဝိဿတိ၊ ဧဝဉှိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒါရုက္ခန္ဓော သမုဒ္ဒနိန္နော ဘဝိဿတိ သမုဒ္ဒပေါဏော သမုဒ္ဒပဗ္ဘာရော. တံ ကိဿ ဟေတု? သမုဒ္ဒနိန္နော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဂင်္ဂါယ နဒိယာ သောတော သမုဒ္ဒပေါဏော သမုဒ္ဒပဗ္ဘာရော.

‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သစေ တုမှေပိ န ဩရိမံ တီရံ ဥပဂစ္ဆထ၊ န ပါရိမံ တီရံ ဥပဂစ္ဆထ၊ န မဇ္ဈေ သံသီဒိဿထ၊ န ထလေ ဥဿီဒိဿထ၊ န မနုဿဂ္ဂါဟော ဂဟေဿတိ၊ န အမနုဿဂ္ဂါဟော ဂဟေဿတိ၊ န အာဝဋ္ဋဂ္ဂါဟော ဂဟေဿတိ၊ န အန္တောပူတီ ဘဝိဿထ၊ ဧဝံ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နိဗ္ဗာနနိန္နာ ဘဝိဿထ နိဗ္ဗာနပေါဏာ နိဗ္ဗာနပဗ္ဘာရာ. တံ ကိဿ ဟေတု? နိဗ္ဗာနနိန္နာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ နိဗ္ဗာနပေါဏာ နိဗ္ဗာနပဗ္ဘာရာ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ အညတရော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဩရိမံ တီရံ၊ ကိံ ပါရိမံ တီရံ၊ ကော မဇ္ဈေ သံသာဒေါ [သံသီဒေါ (က.)၊ သံသီဒိတော (သျာ. ကံ.)]၊ ကော ထလေ ဥဿာဒေါ၊ ကော မနုဿဂ္ဂါဟော၊ ကော အမနုဿဂ္ဂါဟော၊ ကော အာဝဋ္ဋဂ္ဂါဟော၊ ကော အန္တောပူတိဘာဝေါ’’တိ?

‘‘‘ဩရိမံ တီရ’န္တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ဆန္နေတံ အဇ္ဈတ္တိကာနံ အာယတနာနံ အဓိဝစနံ. ‘ပါရိမံ တီရ’န္တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ဆန္နေတံ ဗာဟိရာနံ အာယတနာနံ အဓိဝစနံ. ‘မဇ္ဈေ သံသာဒေါ’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ နန္ဒီရာဂဿေတံ အဓိဝစနံ. ‘ထလေ ဥဿာဒေါ’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ အသ္မိမာနဿေတံ အဓိဝစနံ.

‘‘ကတမော စ၊ ဘိက္ခု၊ မနုဿဂ္ဂါဟော? ဣဓ၊ ဘိက္ခု၊ ဂိဟီဟိ သံသဋ္ဌော [ဂိဟိသံသဋ္ဌော (က.)] ဝိဟရတိ၊ သဟနန္ဒီ သဟသောကီ၊ သုခိတေသု သုခိတော၊ ဒုက္ခိတေသု ဒုက္ခိတော၊ ဥပ္ပန္နေသု ကိစ္စကရဏီယေသု အတ္တနာ တေသု ယောဂံ အာပဇ္ဇတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခု၊ မနုဿဂ္ဂါဟော.

‘‘ကတမော စ၊ ဘိက္ခု၊ အမနုဿဂ္ဂါဟော? ဣဓ၊ ဘိက္ခု၊ ဧကစ္စော အညတရံ ဒေဝနိကာယံ ပဏိဓာယ ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ – ‘ဣမိနာဟံ သီလေန ဝါ ဝတေန ဝါ တပေန ဝါ ဗြဟ္မစရိယေန ဝါ ဒေဝေါ ဝါ ဘဝိဿာမိ ဒေဝညတရော ဝါ’တိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခု၊ အမနုဿဂ္ဂါဟော. ‘အာဝဋ္ဋဂ္ဂါဟော’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ပဉ္စန္နေတံ ကာမဂုဏာနံ အဓိဝစနံ.

‘‘ကတမော စ၊ ဘိက္ခု၊ အန္တောပူတိဘာဝေါ? ဣဓ၊ ဘိက္ခု၊ ဧကစ္စော ဒုဿီလော ဟောတိ ပါပဓမ္မော အသုစိသင်္ကဿရသမာစာရော ပဋိစ္ဆန္နကမ္မန္တော အဿမဏော သမဏပဋိညော အဗြဟ္မစာရီ ဗြဟ္မစာရိပဋိညော အန္တောပူတိ အဝဿုတော ကသမ္ဗုဇာတော. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခု၊ ‘အန္တောပူတိဘာဝေါ’’’တိ.

တေန ခေါ ပန သမယေန နန္ဒော ဂေါပါလကော ဘဂဝတော အဝိဒူရေ ဌိတော ဟောတိ. အထ ခေါ နန္ဒော ဂေါပါလကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဟံ ခေါ၊ ဘန္တေ၊ န ဩရိမံ တီရံ ဥပဂစ္ဆာမိ၊ န ပါရိမံ တီရံ ဥပဂစ္ဆာမိ၊ န မဇ္ဈေ သံသီဒိဿာမိ၊ န ထလေ ဥဿီဒိဿာမိ၊ န မံ မနုဿဂ္ဂါဟော ဂဟေဿတိ၊ န အမနုဿဂ္ဂါဟော ဂဟေဿတိ၊ န အာဝဋ္ဋဂ္ဂါဟော ဂဟေဿတိ၊ န အန္တောပူတိ ဘဝိဿာမိ. လဘေယျာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ၊ လဘေယျံ ဥပသမ္ပဒ’’န္တိ. ‘‘တေန ဟိ တွံ၊ နန္ဒ၊ သာမိကာနံ ဂါဝေါ နိယျာတေဟီ’’တိ [နီယျာဒေဟီတိ (သီ.)၊ နိယျာဒေဟီတိ (သျာ. ကံ. ပီ.)]. ‘‘ဂမိဿန္တိ၊ ဘန္တေ၊ ဂါဝေါ ဝစ္ဆဂိဒ္ဓိနိယော’’တိ. ‘‘နိယျာတေဟေဝ တွံ၊ နန္ဒ၊ သာမိကာနံ ဂါဝေါ’’တိ. အထ ခေါ နန္ဒော ဂေါပါလကော သာမိကာနံ ဂါဝေါ နိယျာတေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘နိယျာတိတာ [နိယျာတာ (သျာ. ကံ. က. သီ. အဋ္ဌ.)]၊ ဘန္တေ၊ သာမိကာနံ ဂါဝေါ. လဘေယျာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ၊ လဘေယျံ ဥပသမ္ပဒ’’န္တိ. အလတ္ထ ခေါ နန္ဒော ဂေါပါလကော ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ၊ အလတ္ထ ဥပသမ္ပဒံ. အစိရူပသမ္ပန္နော စ ပနာယသ္မာ နန္ဒော ဧကော ဝူပကဋ္ဌော။ပေ။ အညတရော စ ပနာယသ္မာ နန္ဒော အရဟတံ အဟောသီတိ. စတုတ္ထံ.

၅. ဒုတိယဒါရုက္ခန္ဓောပမသုတ္တံ

၂၄၂. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကိမိလာယံ [ကိမ္ဗိလာယံ (သီ. ပီ.)၊ ကိမ္မိလာယံ (သျာ. ကံ.)] ဝိဟရတိ ဂင်္ဂါယ နဒိယာ တီရေ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ မဟန္တံ ဒါရုက္ခန္ဓံ ဂင်္ဂါယ နဒိယာ သောတေန ဝုယှမာနံ. ဒိသွာန ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ပဿထ နော တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အမုံ မဟန္တံ ဒါရုက္ခန္ဓံ ဂင်္ဂါယ နဒိယာ သောတေန ဝုယှမာန’’န္တိ? ‘‘ဧဝံ ဘန္တေ’’။ပေ။ ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ အာယသ္မာ ကိမိလော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ကိံ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဩရိမံ တီရံ။ပေ။ ကတမော စ၊ ကိမိလ၊ အန္တောပူတိဘာဝေါ. ဣဓ၊ ကိမိလ၊ ဘိက္ခု အညတရံ သံကိလိဋ္ဌံ အာပတ္တိံ အာပန္နော ဟောတိ ယထာရူပါယ အာပတ္တိယာ န ဝုဋ္ဌာနံ ပညာယတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ကိမိလ၊ အန္တောပူတိဘာဝေါတိ. ပဉ္စမံ.

၆. အဝဿုတပရိယာယသုတ္တံ

၂၄၃. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ နိဂြောဓာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ကာပိလဝတ္ထဝါနံ သကျာနံ နဝံ သန္ထာဂါရံ [သန္ဓာဂါရံ (က.)] အစိရကာရိတံ ဟောတိ အနဇ္ဈာဝုဋ္ဌံ [အနဇ္ဈာဝုတ္ထံ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ကေနစိ ဝါ မနုဿဘူတေန. အထ ခေါ ကာပိလဝတ္ထဝါ သကျာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ ကာပိလဝတ္ထဝါ သကျာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ဣဓ၊ ဘန္တေ၊ ကာပိလဝတ္ထဝါနံ သကျာနံ နဝံ သန္ထာဂါရံ အစိရကာရိတံ [အစိရကာရိတံ ဟောတိ (က.)] အနဇ္ဈာဝုဋ္ဌံ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ကေနစိ ဝါ မနုဿဘူတေန. တံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ပဌမံ ပရိဘုဉ္ဇတု. ဘဂဝတာ ပဌမံ ပရိဘုတ္တံ ပစ္ဆာ ကာပိလဝတ္ထဝါ သကျာ ပရိဘုဉ္ဇိဿန္တိ. တဒဿ ကာပိလဝတ္ထဝါနံ သကျာနံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ. အဓိဝါသေသိ ဘဂဝါ တုဏှီဘာဝေန.

အထ ခေါ ကာပိလဝတ္ထဝါ သကျာ ဘဂဝတော အဓိဝါသနံ ဝိဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ယေန နဝံ သန္ထာဂါရံ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ သဗ္ဗသန္ထရိံ [သဗ္ဗသန္ထရိံ သန္ထတံ (က.)] သန္ထာဂါရံ သန္ထရိတွာ အာသနာနိ ပညာပေတွာ ဥဒကမဏိကံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ တေလပ္ပဒီပံ အာရောပေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘သဗ္ဗသန္ထရိသန္ထတံ [သဗ္ဗသန္ထရိံ သန္ထတံ (သီ. ပီ. က.)]၊ ဘန္တေ၊ သန္ထာဂါရံ၊ အာသနာနိ ပညတ္တာနိ၊ ဥဒကမဏိကော ပတိဋ္ဌာပိတော၊ တေလပ္ပဒီပေါ အာရောပိတော. ယဿ ဒါနိ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ကာလံ မညတီ’’တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန ယေန နဝံ သန္ထာဂါရံ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ သန္ထာဂါရံ ပဝိသိတွာ မဇ္ဈိမံ ထမ္ဘံ နိဿာယ ပုရတ္ထာဘိမုခေါ နိသီဒိ. ဘိက္ခုသံဃောပိ ခေါ ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ သန္ထာဂါရံ ပဝိသိတွာ ပစ္ဆိမံ ဘိတ္တိံ နိဿာယ ပုရတ္ထာဘိမုခေါ နိသီဒိ ဘဂဝန္တံယေဝ ပုရက္ခတွာ. ကာပိလဝတ္ထဝါ သကျာ ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ သန္ထာဂါရံ ပဝိသိတွာ ပုရတ္ထိမံ ဘိတ္တိံ နိဿာယ ပစ္ဆိမာဘိမုခါ နိသီဒိံသု ဘဂဝန္တံယေဝ ပုရက္ခတွာ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ကာပိလဝတ္ထဝေ သကျေ ဗဟုဒေဝ ရတ္တိံ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတွာ သမာဒပေတွာ သမုတ္တေဇေတွာ သမ္ပဟံသေတွာ ဥယျောဇေသိ – ‘‘အဘိက္ကန္တာ ခေါ၊ ဂေါတမာ၊ ရတ္တိ. ယဿ ဒါနိ ကာလံ မညထာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ ခေါ ကာပိလဝတ္ထဝါ သကျာ ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကမိံသု.

အထ ခေါ ဘဂဝါ အစိရပက္ကန္တေသု ကာပိလဝတ္ထဝေသု သကျေသု အာယသ္မန္တံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဝိဂတထိနမိဒ္ဓေါ ခေါ၊ မောဂ္ဂလ္လာန၊ ဘိက္ခုသံဃော. ပဋိဘာတု တံ၊ မောဂ္ဂလ္လာန၊ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မီ ကထာ. ပိဋ္ဌိ မေ အာဂိလာယတိ၊ တမဟံ အာယမိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဘဂဝတော ပစ္စဿောသိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ စတုဂ္ဂုဏံ သင်္ဃာဋိံ ပညပေတွာ ဒက္ခိဏေန ပဿေန သီဟသေယျံ ကပ္ပေသိ၊ ပါဒေ ပါဒံ အစ္စာဓာယ၊ သတော သမ္ပဇာနော ဥဋ္ဌာနသညံ မနသိ ကရိတွာ. တတြ ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘အာဝုသော ဘိက္ခဝေ’’တိ. ‘‘အာဝုသော’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ အာယသ္မတော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ ပစ္စဿောသုံ. အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဝဿုတပရိယာယဉ္စ ဝေါ၊ အာဝုသော၊ ဒေသေဿာမိ၊ အနဝဿုတပရိယာယဉ္စ. တံ သုဏာထ၊ သာဓုကံ မနသိ ကရောထ၊ ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ အာယသ္မတော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ ပစ္စဿောသုံ. အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဧတဒဝေါစ –

‘‘ကထံ၊ အာဝုသော၊ အဝဿုတော ဟောတိ? ဣဓာဝုသော၊ ဘိက္ခု စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ ပိယရူပေ ရူပေ အဓိမုစ္စတိ၊ အပ္ပိယရူပေ ရူပေ ဗျာပဇ္ဇတိ၊ အနုပဋ္ဌိတကာယဿတိ ဝိဟရတိ ပရိတ္တစေတသော၊ တဉ္စ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ ယတ္ထဿ တေ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ ။ပေ။ ဇိဝှါယ ရသံ သာယိတွာ။ပေ။ မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ ပိယရူပေ ဓမ္မေ အဓိမုစ္စတိ၊ အပ္ပိယရူပေ ဓမ္မေ ဗျာပဇ္ဇတိ၊ အနုပဋ္ဌိတကာယဿတိ စ ဝိဟရတိ ပရိတ္တစေတသော၊ တဉ္စ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ ယတ္ထဿ တေ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု အဝဿုတော စက္ခုဝိညေယျေသု ရူပေသု။ပေ။ အဝဿုတော ဇိဝှါဝိညေယျေသု ရသေသု။ပေ။ အဝဿုတော မနောဝိညေယျေသု ဓမ္မေသု. ဧဝံဝိဟာရိဉ္စာဝုသော၊ ဘိက္ခုံ စက္ခုတော စေပိ နံ မာရော ဥပသင်္ကမတိ လဘတေဝ မာရော ဩတာရံ၊ လဘတိ မာရော အာရမ္မဏံ။ပေ။ ဇိဝှါတော စေပိ နံ မာရော ဥပသင်္ကမတိ၊ လဘတေဝ [လဘေထ (က.)] မာရော ဩတာရံ၊ လဘတိ [လဘေထ (က.)] မာရော အာရမ္မဏံ။ပေ။ မနတော စေပိ နံ မာရော ဥပသင်္ကမတိ၊ လဘတေဝ မာရော ဩတာရံ၊ လဘတိ မာရော အာရမ္မဏံ.

‘‘သေယျထာပိ၊ အာဝုသော၊ နဠာဂါရံ ဝါ တိဏာဂါရံ ဝါ သုက္ခံ ကောလာပံ တေရောဝဿိကံ. ပုရတ္ထိမာယ စေပိ နံ ဒိသာယ ပုရိသော အာဒိတ္တာယ တိဏုက္ကာယ ဥပသင်္ကမေယျ၊ လဘေထေဝ [လဘေထ (က.)] အဂ္ဂိ ဩတာရံ၊ လဘေထ အဂ္ဂိ အာရမ္မဏံ၊ ပစ္ဆိမာယ စေပိ နံ ဒိသာယ ပုရိသော အာဒိတ္တာယ တိဏုက္ကာယ ဥပသင်္ကမေယျ။ပေ။ ဥတ္တရာယ စေပိ နံ ဒိသာယ။ပေ။ ဒက္ခိဏာယ စေပိ နံ ဒိသာယ။ပေ။ ဟေဋ္ဌိမတော စေပိ နံ။ပေ။ ဥပရိမတော စေပိ နံ။ ယတော ကုတောစိ စေပိ နံ ပုရိသော အာဒိတ္တာယ တိဏုက္ကာယ ဥပသင်္ကမေယျ၊ လဘေထေဝ အဂ္ဂိ ဩတာရံ လဘေထ အဂ္ဂိ အာရမ္မဏံ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဧဝံဝိဟာရိံ ဘိက္ခုံ စက္ခုတော စေပိ နံ မာရော ဥပသင်္ကမတိ၊ လဘတေဝ မာရော ဩတာရံ၊ လဘတိ မာရော အာရမ္မဏံ။ပေ။ ဇိဝှါတော စေပိ နံ မာရော ဥပသင်္ကမတိ။ပေ။ မနတော စေပိ နံ မာရော ဥပသင်္ကမတိ၊ လဘတေဝ မာရော ဩတာရံ၊ လဘတိ မာရော အာရမ္မဏံ. ဧဝံဝိဟာရိဉ္စာဝုသော၊ ဘိက္ခုံ ရူပါ အဓိဘံသု၊ န ဘိက္ခု ရူပေ အဓိဘောသိ၊ သဒ္ဒါ ဘိက္ခုံ အဓိဘံသု၊ န ဘိက္ခု သဒ္ဒေ အဓိဘောသိ၊ ဂန္ဓာ ဘိက္ခုံ အဓိဘံသု၊ န ဘိက္ခု ဂန္ဓေ အဓိဘောသိ၊ ရသာ ဘိက္ခုံ အဓိဘံသု၊ န ဘိက္ခု ရသေ အဓိဘောသိ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ ဘိက္ခုံ အဓိဘံသု၊ န ဘိက္ခု ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ အဓိဘောသိ၊ ဓမ္မာ ဘိက္ခုံ အဓိဘံသု၊ န ဘိက္ခု ဓမ္မေ အဓိဘောသိ. အယံ ဝုစ္စတာဝုသော၊ ဘိက္ခု ရူပါဓိဘူတော၊ သဒ္ဒါဓိဘူတော၊ ဂန္ဓာဓိဘူတော၊ ရသာဓိဘူတော၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာဓိဘူတော၊ ဓမ္မာဓိဘူတော၊ အဓိဘူတော၊ အနဓိဘူ၊ [အနဓိဘူတော (သီ. သျာ. ကံ. က.)] အဓိဘံသု နံ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သံကိလေသိကာ ပေါနောဗ္ဘဝိကာ သဒရာ ဒုက္ခဝိပါကာ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏိယာ. ဧဝံ ခေါ၊ အာဝုသော၊ အဝဿုတော ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စာဝုသော၊ အနဝဿုတော ဟောတိ? ဣဓာဝုသော၊ ဘိက္ခု စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ ပိယရူပေ ရူပေ နာဓိမုစ္စတိ၊ အပ္ပိယရူပေ ရူပေ န ဗျာပဇ္ဇတိ၊ ဥပဋ္ဌိတကာယဿတိ စ ဝိဟရတိ အပ္ပမာဏစေတသော၊ တဉ္စ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ ယတ္ထဿ တေ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ။ပေ။ ဇိဝှါယ ရသံ သာယိတွာ။ပေ။ မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ ပိယရူပေ ဓမ္မေ နာဓိမုစ္စတိ၊ အပ္ပိယရူပေ ဓမ္မေ န ဗျာပဇ္ဇတိ၊ ဥပဋ္ဌိတကာယဿတိ စ ဝိဟရတိ အပ္ပမာဏစေတသော၊ တဉ္စ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ ယတ္ထဿ တေ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. အယံ ဝုစ္စတာဝုသော၊ ဘိက္ခု အနဝဿုတော စက္ခုဝိညေယျေသု ရူပေသု။ပေ။ အနဝဿုတော မနောဝိညေယျေသု ဓမ္မေသု. ဧဝံဝိဟာရိဉ္စာဝုသော၊ ဘိက္ခုံ စက္ခုတော စေပိ နံ မာရော ဥပသင်္ကမတိ၊ နေဝ လဘတိ မာရော ဩတာရံ၊ န လဘတိ မာရော အာရမ္မဏံ။ပေ။ ဇိဝှါတော စေပိ နံ မာရော ဥပသင်္ကမတိ။ပေ။ မနတော စေပိ နံ မာရော ဥပသင်္ကမတိ၊ နေဝ လဘတိ မာရော ဩတာရံ၊ န လဘတိ မာရော အာရမ္မဏံ.

‘‘သေယျထာပိ၊ အာဝုသော၊ ကူဋာဂါရံ ဝါ သာလာ ဝါ ဗဟလမတ္တိကာ အဒ္ဒါဝလေပနာ. ပုရတ္ထိမာယ စေပိ နံ ဒိသာယ ပုရိသော အာဒိတ္တာယ တိဏုက္ကာယ ဥပသင်္ကမေယျ၊ နေဝ လဘေထ အဂ္ဂိ ဩတာရံ၊ န လဘေထ အဂ္ဂိ အာရမ္မဏံ။ပေ။ ပစ္ဆိမာယ စေပိ နံ။ ဥတ္တရာယ စေပိ နံ။ ဒက္ခိဏာယ စေပိ နံ။ ဟေဋ္ဌိမတော စေပိ နံ။ ဥပရိမတော စေပိ နံ။ ယတော ကုတောစိ စေပိ နံ ပုရိသော အာဒိတ္တာယ တိဏုက္ကာယ ဥပသင်္ကမေယျ၊ နေဝ လဘေထ အဂ္ဂိ ဩတာရံ၊ န လဘေထ အဂ္ဂိ အာရမ္မဏံ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဧဝံဝိဟာရိံ ဘိက္ခုံ စက္ခုတော စေပိ နံ မာရော ဥပသင်္ကမတိ၊ နေဝ လဘတိ မာရော ဩတာရံ၊ န လဘတိ မာရော အာရမ္မဏံ။ပေ။ မနတော စေပိ နံ မာရော ဥပသင်္ကမတိ၊ နေဝ လဘတိ မာရော ဩတာရံ၊ န လဘတိ မာရော အာရမ္မဏံ. ဧဝံဝိဟာရီ စာဝုသော၊ ဘိက္ခု ရူပေ အဓိဘောသိ၊ န ရူပါ ဘိက္ခုံ အဓိဘံသု၊ သဒ္ဒေ ဘိက္ခု အဓိဘောသိ၊ န သဒ္ဒါ ဘိက္ခုံ အဓိဘံသု၊ ဂန္ဓေ ဘိက္ခု အဓိဘောသိ၊ န ဂန္ဓာ ဘိက္ခုံ အဓိဘံသု၊ ရသေ ဘိက္ခု အဓိဘောသိ၊ န ရသာ ဘိက္ခုံ အဓိဘံသု၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ ဘိက္ခု အဓိဘောသိ၊ န ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ ဘိက္ခုံ အဓိဘံသု၊ ဓမ္မေ ဘိက္ခု အဓိဘောသိ၊ န ဓမ္မာ ဘိက္ခုံ အဓိဘံသု. အယံ ဝုစ္စတာဝုသော၊ ဘိက္ခု ရူပါဓိဘူ၊ သဒ္ဒါဓိဘူ၊ ဂန္ဓာဓိဘူ၊ ရသာဓိဘူ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာဓိဘူ၊ ဓမ္မာဓိဘူ၊ အဓိဘူ၊ အနဓိဘူတော [အနဓိဘူတော ကေဟိစိ ကိလေသေဟိ (က.)]၊ အဓိဘောသိ တေ ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ သံကိလေသိကေ ပေါနောဗ္ဘဝိကေ သဒရေ ဒုက္ခဝိပါကေ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏိယေ. ဧဝံ ခေါ၊ အာဝုသော၊ အနဝဿုတော ဟောတီ’’တိ.

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဝုဋ္ဌဟိတွာ အာယသ္မန္တံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ အာမန္တေသိ – ‘‘သာဓု သာဓု၊ မောဂ္ဂလ္လာန! သာဓု ခေါ တွံ၊ မောဂ္ဂလ္လာန၊ ဘိက္ခူနံ အဝဿုတပရိယာယဉ္စ အနဝဿုတပရိယာယဉ္စ အဘာသီ’’တိ.

ဣဒမဝေါစ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော. သမနုညော သတ္ထာ အဟောသိ. အတ္တမနာ တေ ဘိက္ခူ အာယသ္မတော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ ဘာသိတံ အဘိနန္ဒုန္တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. ဒုက္ခဓမ္မသုတ္တံ

၂၄၄. ယတော ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သဗ္ဗေသံယေဝ ဒုက္ခဓမ္မာနံ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. တထာ ခေါ ပနဿ ကာမာ ဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ၊ ယထာဿ ကာမေ ပဿတော၊ ယော ကာမေသု ကာမစ္ဆန္ဒော ကာမသ္နေဟော ကာမမုစ္ဆာ ကာမပရိဠာဟော၊ သော နာနုသေတိ. တထာ ခေါ ပနဿ စာရော စ ဝိဟာရော စ အနုဗုဒ္ဓေါ ဟောတိ၊ ယထာ စရန္တံ ဝိဟရန္တံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ နာနုသေန္တိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သဗ္ဗေသံယေဝ ဒုက္ခဓမ္မာနံ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ? ‘ဣတိ ရူပံ၊ ဣတိ ရူပဿ သမုဒယော၊ ဣတိ ရူပဿ အတ္ထင်္ဂမော၊ ဣတိ ဝေဒနာ။ ဣတိ သညာ။ ဣတိ သင်္ခါရာ။ ဣတိ ဝိညာဏံ၊ ဣတိ ဝိညာဏဿ သမုဒယော၊ ဣတိ ဝိညာဏဿ အတ္ထင်္ဂမော’တိ – ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သဗ္ဗေသံယေဝ ဒုက္ခဓမ္မာနံ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ကာမာ ဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ? ယထာဿ ကာမေ ပဿတော၊ ယော ကာမေသု ကာမစ္ဆန္ဒော ကာမသ္နေဟော ကာမမုစ္ဆာ ကာမပရိဠာဟော၊ သော နာနုသေတိ. သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အင်္ဂါရကာသု သာဓိကပေါရိသာ ပုဏ္ဏာ အင်္ဂါရာနံ ဝီတစ္စိကာနံ ဝီတဓူမာနံ. အထ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ဇီဝိတုကာမော အမရိတုကာမော သုခကာမော ဒုက္ခပဋိကူလော. တမေနံ ဒွေ ဗလဝန္တော ပုရိသာ နာနာဗာဟာသု ဂဟေတွာ၊ တံ အင်္ဂါရကာသုံ ဥပကဍ္ဎေယျုံ. သော ဣတိစီတိစေဝ ကာယံ သန္နာမေယျ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဉာတ [ဉာဏံ (က.)] ဉှိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဿ ပုရိသဿ [ပုရိသဿ ဟောတိ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)၊ ပုရိသဿ ဟေတု ဟောတိ (က.) မ. နိ. ၂.၄၅] ဣမံ စာဟံ အင်္ဂါရကာသုံ ပပတိဿာမိ၊ တတောနိဒါနံ မရဏံ ဝါ နိဂစ္ဆိဿာမိ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခန္တိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော အင်္ဂါရကာသူပမာ ကာမာ ဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ၊ ယထာဿ ကာမေ ပဿတော၊ ယော ကာမေသု ကာမစ္ဆန္ဒော ကာမသ္နေဟော ကာမမုစ္ဆာ ကာမပရိဠာဟော၊ သော နာနုသေတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော စာရော စ ဝိဟာရော စ အနုဗုဒ္ဓေါ ဟောတိ၊ ယထာ စရန္တံ ဝိဟရန္တံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ နာနုဿဝန္တိ [နာနုသေန္တိ (က.)]? သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသော ဗဟုကဏ္ဋကံ ဒါယံ ပဝိသေယျ. တဿ ပုရတောပိ ကဏ္ဋကော၊ ပစ္ဆတောပိ ကဏ္ဋကော၊ ဥတ္တရတောပိ ကဏ္ဋကော၊ ဒက္ခိဏတောပိ ကဏ္ဋကော၊ ဟေဋ္ဌတောပိ ကဏ္ဋကော၊ ဥပရိတောပိ ကဏ္ဋကော. သော သတောဝ အဘိက္ကမေယျ၊ သတောဝ ပဋိက္ကမေယျ – ‘မာ မံ ကဏ္ဋကော’တိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယံ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ၊ အယံ ဝုစ္စတိ အရိယဿ ဝိနယေ ကဏ္ဋကော’’တိ. ဣတိ ဝိဒိတွာ [ကဏ္ဍကော. တံ ကဏ္ဍကောတိ ဣတိ ဝိဒိတွာ (သီ.)] သံဝရော စ အသံဝရော စ ဝေဒိတဗ္ဗော.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အသံဝရော ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ ပိယရူပေ ရူပေ အဓိမုစ္စတိ၊ အပ္ပိယရူပေ ရူပေ ဗျာပဇ္ဇတိ၊ အနုပဋ္ဌိတကာယဿတိ စ ဝိဟရတိ ပရိတ္တစေတသော၊ တဉ္စ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ၊ ယတ္ထဿ တေ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ။ပေ။ ဇိဝှါယ ရသံ သာယိတွာ။ပေ။ မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ ပိယရူပေ ဓမ္မေ အဓိမုစ္စတိ၊ အပ္ပိယရူပေ ဓမ္မေ ဗျာပဇ္ဇတိ၊ အနုပဋ္ဌိတကာယဿတိ စ ဝိဟရတိ ပရိတ္တစေတသော၊ တဉ္စ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ ယတ္ထဿ တေ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အသံဝရော ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သံဝရော ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ ပိယရူပေ ရူပေ နာဓိမုစ္စတိ၊ အပ္ပိယရူပေ ရူပေ န ဗျာပဇ္ဇတိ၊ ဥပဋ္ဌိတကာယဿတိ စ ဝိဟရတိ အပ္ပမာဏစေတသော၊ တဉ္စ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ၊ ယတ္ထဿ တေ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ။ပေ။ ဇိဝှါ ရသံ သာယိတွာ။ပေ။ မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ ပိယရူပေ ဓမ္မေ နာဓိမုစ္စတိ၊ အပ္ပိယရူပေ ဓမ္မေ န ဗျာပဇ္ဇတိ၊ ဥပဋ္ဌိတကာယဿတိ စ ဝိဟရတိ အပ္ပမာဏစေတသော၊ တဉ္စ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ၊ ယတ္ထဿ တေ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သံဝရော ဟောတိ.

‘‘တဿ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ဧဝံ စရတော ဧဝံ ဝိဟရတော ကဒါစိ ကရဟစိ သတိသမ္မောသာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ပါပကာ အကုသလာ သရသင်္ကပ္ပါ သံယောဇနိယာ၊ ဒန္ဓော၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတုပ္ပါဒေါ. အထ ခေါ နံ ခိပ္ပမေဝ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဗျန္တီကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသော ဒိဝသံသန္တတ္တေ [ဒိဝသသန္တတ္တေ (သီ.)] အယောကဋာဟေ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ဥဒကဖုသိတာနိ နိပါတေယျ. ဒန္ဓော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥဒကဖုသိတာနံ နိပါတော၊ အထ ခေါ နံ ခိပ္ပမေဝ ပရိက္ခယံ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆေယျ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဿ စေ ဘိက္ခုနော ဧဝံ စရတော၊ ဧဝံ ဝိဟရတော ကဒါစိ ကရဟစိ သတိသမ္မောသာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ပါပကာ အကုသလာ သရသင်္ကပ္ပါ သံယောဇနိယာ၊ ဒန္ဓော၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတုပ္ပါဒေါ. အထ ခေါ နံ ခိပ္ပမေဝ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဗျန္တီကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော စာရော စ ဝိဟာရော စ အနုဗုဒ္ဓေါ ဟောတိ၊ ယထာ စရန္တံ ဝိဟရန္တံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ နာနုဿဝန္တိ. တဉ္စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုံ ဧဝံ စရန္တံ ဧဝံ ဝိဟရန္တံ ရာဇာနော ဝါ ရာဇမဟာမတ္တာ ဝါ မိတ္တာ ဝါ အမစ္စာ ဝါ ဉာတီ ဝါ သာလောဟိတာ ဝါ၊ ဘောဂေဟိ အဘိဟဋ္ဌုံ ပဝါရေယျုံ – ‘ဧဟိ [ဧဝံ (သီ.)]၊ ဘော ပုရိသ၊ ကိံ တေ ဣမေ ကာသာဝါ အနုဒဟန္တိ၊ ကိံ မုဏ္ဍော ကပါလမနုစရသိ၊ ဧဟိ ဟီနာယာဝတ္တိတွာ ဘောဂေ စ ဘုဉ္ဇဿု၊ ပုညာနိ စ ကရောဟီ’တိ. သော ဝတ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဧဝံ စရန္တော ဧဝံ ဝိဟရန္တော သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဂင်္ဂါ နဒီ ပါစီနနိန္နာ ပါစီနပေါဏာ ပါစီနပဗ္ဘာရာ. အထ မဟာဇနကာယော အာဂစ္ဆေယျ ကုဒ္ဒါလ-ပိဋကံ အာဒါယ – ‘မယံ ဣမံ ဂင်္ဂံ နဒိံ ပစ္ဆာနိန္နံ ကရိဿာမ ပစ္ဆာပေါဏံ ပစ္ဆာပဗ္ဘာရ’န္တိ. တံ ကိံ မညထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အပိ နု ခေါ သော မဟာဇနကာယော ဂင်္ဂံ နဒိံ ပစ္ဆာနိန္နံ ကရေယျ ပစ္ဆာပေါဏံ ပစ္ဆာပဗ္ဘာရ’’န္တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘တံ ကိဿ ဟေတု’’? ‘‘ဂင်္ဂါ၊ ဘန္တေ၊ နဒီ ပါစီနနိန္နာ ပါစီနပေါဏာ ပါစီနပဗ္ဘာရာ၊ သာ န သုကရာ ပစ္ဆာနိန္နာ ကာတုံ ပစ္ဆာပေါဏာ ပစ္ဆာပဗ္ဘာရာ. ယာဝဒေဝ စ ပန သော မဟာဇနကာယော ကိလမထဿ ဝိဃာတဿ ဘာဂီ အဿာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဉ္စေ ဘိက္ခုံ ဧဝံ စရန္တံ ဧဝံ ဝိဟရန္တံ ရာဇာနော ဝါ ရာဇမဟာမတ္တာ ဝါ မိတ္တာ ဝါ အမစ္စာ ဝါ ဉာတီ ဝါ သာလောဟိတာ ဝါ ဘောဂေဟိ အဘိဟဋ္ဌုံ ပဝါရေယျုံ – ‘ဧဟိ၊ ဘော ပုရိသ၊ ကိံ တေ ဣမေ ကာသာဝါ အနုဒဟန္တိ၊ ကိံ မုဏ္ဍော ကပါလမနုစရသိ၊ ဧဟိ ဟီနာယာဝတ္တိတွာ ဘောဂေ စ ဘုဉ္ဇဿု၊ ပုညာနိ စ ကရောဟီ’တိ. သော ဝတ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဧဝံ စရန္တော ဧဝံ ဝိဟရန္တော သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. တံ ကိဿ ဟေတု? ယဉှိ တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စိတ္တံ ဒီဃရတ္တံ ဝိဝေကနိန္နံ ဝိဝေကပေါဏံ ဝိဝေကပဗ္ဘာရံ၊ တထာ [ကဉ္စ (သျာ. ကံ. က.)] ဟီနာယာဝတ္တိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ. သတ္တမံ.

၈. ကိံသုကောပမသုတ္တံ

၂၄၅. အထ ခေါ အညတရော ဘိက္ခု ယေနညတရော ဘိက္ခု တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ တံ ဘိက္ခုံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခုနော ဒဿနံ သုဝိသုဒ္ဓံ ဟောတီ’’တိ? ‘‘ယတော ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု ဆန္နံ ဖဿာယတနာနံ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ၊ ဧတ္တာဝတာ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခုနော ဒဿနံ သုဝိသုဒ္ဓံ ဟောတီ’’တိ.

အထ ခေါ သော ဘိက္ခု အသန္တုဋ္ဌော တဿ ဘိက္ခုဿ ပဉှဝေယျာကရဏေန [ပဉှာဝေယျာကရဏေန (သျာ. ကံ. က.)]၊ ယေနညတရော ဘိက္ခု တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ တံ ဘိက္ခုံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခုနော ဒဿနံ သုဝိသုဒ္ဓံ ဟောတီ’’တိ? ‘‘ယတော ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု ပဉ္စန္နံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ၊ ဧတ္တာဝတာ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခုနော ဒဿနံ သုဝိသုဒ္ဓံ ဟောတီ’’တိ.

အထ ခေါ သော ဘိက္ခု အသန္တုဋ္ဌော တဿ ဘိက္ခုဿ ပဉှဝေယျာကရဏေန၊ ယေနညတရော ဘိက္ခု တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ တံ ဘိက္ခုံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခုနော ဒဿနံ သုဝိသုဒ္ဓံ ဟောတီ’’တိ? ‘‘ယတော ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ၊ ဧတ္တာဝတာ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခုနော ဒဿနံ သုဝိသုဒ္ဓံ ဟောတီ’’တိ.

အထ ခေါ သော ဘိက္ခု အသန္တုဋ္ဌော တဿ ဘိက္ခုဿ ပဉှဝေယျာကရဏေန၊ ယေနညတရော ဘိက္ခု တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ တံ ဘိက္ခုံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခုနော ဒဿနံ သုဝိသုဒ္ဓံ ဟောတီ’’တိ? ‘‘ယတော ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ၊ သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မန္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ၊ ဧတ္တာဝတာ၊ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခုနော ဒဿနံ သုဝိသုဒ္ဓံ ဟောတီ’’တိ.

အထ ခေါ သော ဘိက္ခု အသန္တုဋ္ဌော တဿ ဘိက္ခုဿ ပဉှဝေယျာကရဏေန၊ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဓာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ယေနညတရော ဘိက္ခု တေနုပသင်္ကမိံ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ တံ ဘိက္ခုံ ဧတဒဝေါစံ – ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခုနော ဒဿနံ သုဝိသုဒ္ဓံ ဟောတီ’တိ? ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ ဘန္တေ၊ သော ဘိက္ခု မံ ဧတဒဝေါစ – ‘ယတော ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု ဆန္နံ ဖဿာယတနာနံ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ၊ ဧတ္တာဝတာ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခုနော ဒဿနံ သုဝိသုဒ္ဓံ ဟောတီ’တိ. အထ ခွာဟံ၊ ဘန္တေ၊ အသန္တုဋ္ဌော တဿ ဘိက္ခုဿ ပဉှဝေယျာကရဏေန၊ ယေနညတရော ဘိက္ခု တေနုပသင်္ကမိံ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ တံ ဘိက္ခုံ ဧတဒဝေါစံ – ‘ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခုနော ဒဿနံ သုဝိသုဒ္ဓံ ဟောတီ’တိ? ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ ဘန္တေ၊ သော ဘိက္ခု မံ ဧတဒဝေါစ – ‘ယတော ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု ပဉ္စန္နံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ။ပေ။ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ။ပေ။ ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ၊ သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မန္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ၊ ဧတ္တာဝတာ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခုနော ဒဿနံ သုဝိသုဒ္ဓံ ဟောတီ’တိ. အထ ခွာဟံ၊ ဘန္တေ၊ အသန္တုဋ္ဌော တဿ ဘိက္ခုဿ ပဉှဝေယျာကရဏေန ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံ ( ) [(ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစံ) (က.)]. ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခုနော ဒဿနံ သုဝိသုဒ္ဓံ ဟောတီ’’တိ?

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခု၊ ပုရိသဿ ကိံသုကော အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော အဿ. သော ယေနညတရော ပုရိသော ကိံသုကဿ ဒဿာဝီ တေနုပသင်္ကမေယျ. ဥပသင်္ကမိတွာ တံ ပုရိသံ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ကီဒိသော၊ ဘော ပုရိသ၊ ကိံသုကော’တိ? သော ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ကာဠကော ခေါ၊ အမ္ဘော ပုရိသ၊ ကိံသုကော – သေယျထာပိ ဈာမခါဏူ’တိ. တေန ခေါ ပန၊ ဘိက္ခု၊ သမယေန တာဒိသောဝဿ ကိံသုကော ယထာပိ [ယထာ (သီ. သျာ. ကံ.) ဒုတိယဝါရာဒီသု ပန ‘‘ယထာပိ’’တွေဝ ဒိဿတိ] တဿ ပုရိသဿ ဒဿနံ. အထ ခေါ၊ သော ဘိက္ခု၊ ပုရိသော အသန္တုဋ္ဌော တဿ ပုရိသဿ ပဉှဝေယျာကရဏေန၊ ယေနညတရော ပုရိသော ကိံသုကဿ ဒဿာဝီ တေနုပသင်္ကမေယျ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ တံ ပုရိသံ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ကီဒိသော၊ ဘော ပုရိသ၊ ကိံသုကော’တိ? သော ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘လောဟိတကော ခေါ၊ အမ္ဘော ပုရိသ၊ ကိံသုကော – သေယျထာပိ မံသပေသီ’တိ. တေန ခေါ ပန၊ ဘိက္ခု၊ သမယေန တာဒိသောဝဿ ကိံသုကော ယထာပိ တဿ ပုရိသဿ ဒဿနံ. အထ ခေါ သော ဘိက္ခု ပုရိသော အသန္တုဋ္ဌော တဿ ပုရိသဿ ပဉှဝေယျာကရဏေန၊ ယေနညတရော ပုရိသော ကိံသုကဿ ဒဿာဝီ တေနုပသင်္ကမေယျ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ တံ ပုရိသံ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ကီဒိသော၊ ဘော ပုရိသ၊ ကိံသုကော’တိ? သော ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ဩစီရကဇာတော [ဩဇီရကဇာတော (သီ.)၊ ဩဒီရကဇာတော (ပီ.)] ခေါ၊ အမ္ဘော ပုရိသ၊ ကိံသုကော အာဒိန္နသိပါဋိကော – သေယျထာပိ သိရီသော’တိ. တေန ခေါ ပန၊ ဘိက္ခု၊ သမယေန တာဒိသောဝဿ ကိံသုကော၊ ယထာပိ တဿ ပုရိသဿ ဒဿနံ. အထ ခေါ သော ဘိက္ခု ပုရိသော အသန္တုဋ္ဌော တဿ ပုရိသဿ ပဉှဝေယျာကရဏေန၊ ယေနညတရော ပုရိသော ကိံသုကဿ ဒဿာဝီ တေနုပသင်္ကမေယျ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ တံ ပုရိသံ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ကီဒိသော၊ ဘော ပုရိသ၊ ကိံသုကော’တိ? သော ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ဗဟလပတ္တပလာသော သန္ဒစ္ဆာယော [သဏ္ဍစ္ဆာယော (သျာ. ကံ.)] ခေါ၊ အမ္ဘော ပုရိသ၊ ကိံသုကော – သေယျထာပိ နိဂြောဓော’တိ. တေန ခေါ ပန၊ ဘိက္ခု၊ သမယေန တာဒိသောဝဿ ကိံသုကော၊ ယထာပိ တဿ ပုရိသဿ ဒဿနံ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ယထာ ယထာ အဓိမုတ္တာနံ တေသံ သပ္ပုရိသာနံ ဒဿနံ သုဝိသုဒ္ဓံ ဟောတိ၊ တထာ တထာ ခေါ တေဟိ သပ္ပုရိသေဟိ ဗျာကတံ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခု၊ ရညော ပစ္စန္တိမံ နဂရံ ဒဠှုဒ္ဓါပံ [ဒဠှုဒ္ဒါပံ (သီ. ပီ.)] ဒဠှပါကာရတောရဏံ ဆဒွါရံ. တတြဿ ဒေါဝါရိကော ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော မေဓာဝီ၊ အညာတာနံ နိဝါရေတာ၊ ဉာတာနံ ပဝေသေတာ. ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ အာဂန္တွာ သီဃံ ဒူတယုဂံ တံ ဒေါဝါရိကံ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ကဟံ၊ ဘော ပုရိသ၊ ဣမဿ နဂရဿ နဂရဿာမီ’တိ? သော ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ဧသော၊ ဘန္တေ၊ မဇ္ဈေ သိင်္ဃာဋကေ နိသိန္နော’တိ. အထ ခေါ တံ သီဃံ ဒူတယုဂံ နဂရဿာမိကဿ ယထာဘူတံ ဝစနံ နိယျာတေတွာ ယထာဂတမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇေယျ. ပစ္ဆိမာယ ဒိသာယ အာဂန္တွာ သီဃံ ဒူတယုဂံ။ပေ။ ဥတ္တရာယ ဒိသာယ။ ဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ အာဂန္တွာ သီဃံ ဒူတယုဂံ တံ ဒေါဝါရိကံ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ကဟံ၊ ဘော ပုရိသ၊ ဣမဿ နဂရဿာမီ’တိ? သော ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ဧသော၊ ဘန္တေ၊ မဇ္ဈေ သိင်္ဃာဋကေ နိသိန္နော’တိ. အထ ခေါ တံ သီဃံ ဒူတယုဂံ နဂရဿာမိကဿ ယထာဘူတံ ဝစနံ နိယျာတေတွာ ယထာဂတမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇေယျ.

‘‘ဥပမာ ခေါ မျာယံ၊ ဘိက္ခု၊ ကတာ အတ္ထဿ ဝိညာပနာယ. အယဉ္စေတ္ထ အတ္ထော – ‘နဂရ’န္တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ဣမဿေတံ စာတုမဟာဘူတိကဿ ကာယဿ အဓိဝစနံ မာတာပေတ္တိကသမ္ဘဝဿ ဩဒနကုမ္မာသူပစယဿ အနိစ္စုစ္ဆာဒနပရိမဒ္ဒနဘေဒနဝိဒ္ဓံသနဓမ္မဿ. ‘ဆ ဒွါရာ’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ဆန္နေတံ အဇ္ဈတ္တိကာနံ အာယတနာနံ အဓိဝစနံ. ‘ဒေါဝါရိကော’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ သတိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ. ‘သီဃံ ဒူတယုဂ’န္တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ သမထဝိပဿနာနေတံ အဓိဝစနံ. ‘နဂရဿာမီ’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ဝိညာဏဿေတံ အဓိဝစနံ. ‘မဇ္ဈေ သိင်္ဃာဋကော’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ စတုန္နေတံ မဟာဘူတာနံ အဓိဝစနံ – ပထဝီဓာတုယာ၊ အာပေါဓာတုယာ၊ တေဇောဓာတုယာ၊ ဝါယောဓာတုယာ. ‘ယထာဘူတံ ဝစန’န္တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ နိဗ္ဗာနဿေတံ အဓိဝစနံ. ‘ယထာဂတမဂ္ဂေါ’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ အရိယဿေတံ အဋ္ဌင်္ဂိကဿ မဂ္ဂဿ အဓိဝစနံ၊ သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိဿာ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. ဝီဏောပမသုတ္တံ

၂၄၆. ‘‘ယဿ ကဿစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုဿ ဝါ ဘိက္ခုနိယာ ဝါ စက္ခုဝိညေယျေသု ရူပေသု ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ဆန္ဒော ဝါ ရာဂေါ ဝါ ဒေါသော ဝါ မောဟော ဝါ ပဋိဃံ ဝါပိ [ပဋိဃံ ဝါ (သီ.)] စေတသော၊ တတော စိတ္တံ နိဝါရေယျ. သဘယော စေသော မဂ္ဂေါ သပ္ပဋိဘယော စ သကဏ္ဋကော စ သဂဟနော စ ဥမ္မဂ္ဂေါ စ ကုမ္မဂ္ဂေါ စ ဒုဟိတိကော စ. အသပ္ပုရိသသေဝိတော စေသော မဂ္ဂေါ၊ န စေသော မဂ္ဂေါ သပ္ပုရိသေဟိ သေဝိတော. န တွံ ဧတံ အရဟသီတိ. တတော စိတ္တံ နိဝါရယေ စက္ခုဝိညေယျေဟိ ရူပေဟိ။ပေ။ ယဿ ကဿစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုဿ ဝါ ဘိက္ခုနိယာ ဝါ ဇိဝှါဝိညေယျေသု ရသေသု။ပေ။ မနောဝိညေယျေသု ဓမ္မေသု ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ဆန္ဒော ဝါ ရာဂေါ ဝါ ဒေါသော ဝါ မောဟော ဝါ ပဋိဃံ ဝါပိ စေတသော တတော စိတ္တံ နိဝါရေယျ. သဘယော စေသော မဂ္ဂေါ သပ္ပဋိဘယော စ သကဏ္ဋကော စ သဂဟနော စ ဥမ္မဂ္ဂေါ စ ကုမ္မဂ္ဂေါ စ ဒုဟိတိကော စ. အသပ္ပုရိသသေဝိတော စေသော မဂ္ဂေါ၊ န စေသော မဂ္ဂေါ သပ္ပုရိသေဟိ သေဝိတော. န တွံ ဧတံ အရဟသီတိ. တတော စိတ္တံ နိဝါရယေ မနောဝိညေယျေဟိ ဓမ္မေဟိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကိဋ္ဌံ သမ္ပန္နံ. ကိဋ္ဌာရက္ခော [ကိဋ္ဌာရက္ခကော (သီ.)] စ ပမတ္တော၊ ဂေါဏော စ ကိဋ္ဌာဒေါ အဒုံ ကိဋ္ဌံ ဩတရိတွာ ယာဝဒတ္ထံ မဒံ အာပဇ္ဇေယျ ပမာဒံ အာပဇ္ဇေယျ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဆသု ဖဿာယတနေသု အသံဝုတကာရီ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ယာဝဒတ္ထံ မဒံ အာပဇ္ဇတိ ပမာဒံ အာပဇ္ဇတိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကိဋ္ဌံ သမ္ပန္နံ ကိဋ္ဌာရက္ခော စ အပ္ပမတ္တော ဂေါဏော စ ကိဋ္ဌာဒေါ အဒုံ ကိဋ္ဌံ ဩတရေယျ. တမေနံ ကိဋ္ဌာရက္ခော နာသာယံ သုဂ္ဂဟိတံ ဂဏှေယျ. နာသာယံ သုဂ္ဂဟိတံ ဂဟေတွာ ဥပရိဃဋာယံ သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဏှေယျ. ဥပရိဃဋာယံ သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဟေတွာ ဒဏ္ဍေန သုတာဠိတံ တာဠေယျ. ဒဏ္ဍေန သုတာဠိတံ တာဠေတွာ ဩသဇ္ဇေယျ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ ။ပေ။ တတိယမ္ပိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဂေါဏော ကိဋ္ဌာဒေါ အဒုံ ကိဋ္ဌံ ဩတရေယျ. တမေနံ ကိဋ္ဌာရက္ခော နာသာယံ သုဂ္ဂဟိတံ ဂဏှေယျ. နာသာယံ သုဂ္ဂဟိတံ ဂဟေတွာ ဥပရိဃဋာယံ သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဏှေယျ. ဥပရိဃဋာယံ သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဟေတွာ ဒဏ္ဍေန သုတာဠိတံ တာဠေယျ. ဒဏ္ဍေန သုတာဠိတံ တာဠေတွာ ဩသဇ္ဇေယျ. ဧဝဉှိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဂေါဏော ကိဋ္ဌာဒေါ ဂါမဂတော ဝါ အရညဂတော ဝါ၊ ဌာနဗဟုလော ဝါ အဿ နိသဇ္ဇဗဟုလော ဝါ န တံ ကိဋ္ဌံ ပုန ဩတရေယျ – တမေဝ ပုရိမံ ဒဏ္ဍသမ္ဖဿံ သမနုဿရန္တော. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယတော ခေါ ဘိက္ခုနော ဆသု ဖဿာယတနေသု စိတ္တံ ဥဒုဇိတံ ဟောတိ သုဒုဇိတံ၊ အဇ္ဈတ္တမေဝ သန္တိဋ္ဌတိ၊ သန္နိသီဒတိ၊ ဧကောဒိ ဟောတိ၊ သမာဓိယတိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရညော ဝါ ရာဇမဟာမတ္တဿ ဝါ ဝီဏာယ သဒ္ဒေါ အဿုတပုဗ္ဗော အဿ. သော ဝီဏာသဒ္ဒံ သုဏေယျ. သော ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘အမ္ဘော၊ ကဿ [ကိဿ (သီ. ပီ.)] နု ခေါ ဧသော သဒ္ဒေါ ဧဝံရဇနီယော ဧဝံကမနီယော ဧဝံမဒနီယော ဧဝံမုစ္ဆနီယော ဧဝံဗန္ဓနီယော’တိ? တမေနံ ဧဝံ ဝဒေယျုံ – ‘ဧသာ၊ ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဝီဏာ နာမ၊ ယဿာ ဧသော သဒ္ဒေါ ဧဝံရဇနီယော ဧဝံကမနီယော ဧဝံမဒနီယော ဧဝံမုစ္ဆနီယော ဧဝံဗန္ဓနီယော’တိ. သော ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ဂစ္ဆထ မေ၊ ဘော၊ တံ ဝီဏံ အာဟရထာ’တိ. တဿ တံ ဝီဏံ အာဟရေယျုံ. တမေနံ ဧဝံ ဝဒေယျုံ – ‘အယံ ခေါ သာ၊ ဘန္တေ၊ ဝီဏာ ယဿာ ဧသော သဒ္ဒေါ ဧဝံရဇနီယော ဧဝံကမနီယော ဧဝံမဒနီယော ဧဝံမုစ္ဆနီယော ဧဝံဗန္ဓနီယော’တိ. သော ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘အလံ မေ၊ ဘော၊ တာယ ဝီဏာယ၊ တမေဝ မေ သဒ္ဒံ အာဟရထာ’တိ. တမေနံ ဧဝံ ဝဒေယျုံ – ‘အယံ ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဝီဏာ နာမ အနေကသမ္ဘာရာ မဟာသမ္ဘာရာ. အနေကေဟိ သမ္ဘာရေဟိ သမာရဒ္ဓါ ဝဒတိ၊ သေယျထိဒံ – ဒေါဏိဉ္စ ပဋိစ္စ စမ္မဉ္စ ပဋိစ္စ ဒဏ္ဍဉ္စ ပဋိစ္စ ဥပဓာရဏေ စ ပဋိစ္စ တန္တိယော စ ပဋိစ္စ ကောဏဉ္စ ပဋိစ္စ ပုရိသဿ စ တဇ္ဇံ ဝါယာမံ ပဋိစ္စ ဧဝါယံ၊ ဘန္တေ၊ ဝီဏာ နာမ အနေကသမ္ဘာရာ မဟာသမ္ဘာရာ. အနေကေဟိ သမ္ဘာရေဟိ သမာရဒ္ဓါ ဝဒတီ’တိ. သော တံ ဝီဏံ ဒသဓာ ဝါ သတဓာ ဝါ ဖာလေယျ၊ ဒသဓာ ဝါ သတဓာ ဝါ တံ ဖာလေတွာ သကလိကံ သကလိကံ ကရေယျ. သကလိကံ သကလိကံ ကရိတွာ အဂ္ဂိနာ ဍဟေယျ၊ အဂ္ဂိနာ ဍဟိတွာ မသိံ ကရေယျ. မသိံ ကရိတွာ မဟာဝါတေ ဝါ ဩဖုနေယျ [ဩပုနေယျ (သီ. ပီ.)၊ ဩဖုဏေယျ (?)]၊ နဒိယာ ဝါ သီဃသောတာယ ပဝါဟေယျ. သော ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘အသတီ ကိရာယံ၊ ဘော၊ ဝီဏာ နာမ၊ ယထေဝံ ယံ [ယထေဝါယံ (သီ.)၊ ယထေဝယံ (ပီ.)] ကိဉ္စိ ဝီဏာ နာမ ဧတ္ထ စ ပနာယံ ဇနော [ဧတ္ထ ပနာယံ ဇနော (သျာ. ကံ.)၊ ဧတ္ထ စ မဟာဇနော (ပီ. က.)] အတိဝေလံ ပမတ္တော ပလဠိတော’တိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ရူပံ သမနွေသတိ [သမန္နေသတိ (သီ. သျာ. ကံ.)၊ သမနေသတိ (ပီ.)] ယာဝတာ ရူပဿ ဂတိ၊ ဝေဒနံ သမနွေသတိ ယာဝတာ ဝေဒနာယ ဂတိ၊ သညံ သမနွေသတိ ယာဝတာ သညာယ ဂတိ၊ သင်္ခါရေ သမနွေသတိ ယာဝတာ သင်္ခါရာနံ ဂတိ၊ ဝိညာဏံ သမနွေသတိ ယာဝတာ ဝိညာဏဿ ဂတိ. တဿ ရူပံ သမနွေသတော ယာဝတာ ရူပဿ ဂတိ၊ ဝေဒနံ သမနွေသတော။ပေ။ သညံ။ သင်္ခါရေ။ ဝိညာဏံ သမနွေသတော ယာဝတာ ဝိညာဏဿ ဂတိ. ယမ္ပိဿ တံ ဟောတိ အဟန္တိ ဝါ မမန္တိ ဝါ အသ္မီတိ ဝါ တမ္ပိ တဿ န ဟောတီ’’တိ. နဝမံ.

၁၀. ဆပ္ပါဏကောပမသုတ္တံ

၂၄၇. ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသော အရုဂတ္တော ပက္ကဂတ္တော သရဝနံ ပဝိသေယျ. တဿ ကုသကဏ္ဋကာ စေဝ ပါဒေ ဝိဇ္ဈေယျုံ၊ သရပတ္တာနိ စ ဂတ္တာနိ [သရပတ္တာနိ ပက္ကဂတ္တာနိ (သျာ. ကံ.)၊ အရုပက္ကာနိ ဂတ္တာနိ (ပီ. က.)] ဝိလေခေယျုံ. ဧဝဉှိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသော ဘိယျောသောမတ္တာယ တတောနိဒါနံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒိယေထ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ဘိက္ခု ဂါမဂတော ဝါ အရညဂတော ဝါ လဘတိ ဝတ္တာရံ – ‘အယဉ္စ သော [အယဉ္စ ခေါ (ပီ. က.)၊ အယံ သော (?)] အာယသ္မာ ဧဝံကာရီ ဧဝံသမာစာရော အသုစိဂါမကဏ္ဋကော’တိ. တံ ကဏ္ဋကောတိ [တံ ‘‘အသုစိဂါမကဏ္ဍတော’’တိ (က.)] ဣတိ ဝိဒိတွာ သံဝရော စ အသံဝရော စ ဝေဒိတဗ္ဗော.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အသံဝရော ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ ပိယရူပေ ရူပေ အဓိမုစ္စတိ၊ အပ္ပိယရူပေ ရူပေ ဗျာပဇ္ဇတိ၊ အနုပဋ္ဌိတကာယဿတိ စ ဝိဟရတိ ပရိတ္တစေတသော. တဉ္စ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ၊ ယတ္ထဿ တေ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ။ ဃာနေန ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ။ ဇိဝှါယ ရသံ သာယိတွာ။ ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဖုသိတွာ။ မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ ပိယရူပေ ဓမ္မေ အဓိမုစ္စတိ၊ အပ္ပိယရူပေ ဓမ္မေ ဗျာပဇ္ဇတိ၊ အနုပဋ္ဌိတကာယဿတိ စ ဝိဟရတိ ပရိတ္တစေတသော၊ တဉ္စ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ၊ ယတ္ထဿ တေ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသော ဆပ္ပါဏကေ ဂဟေတွာ နာနာဝိသယေ နာနာဂေါစရေ ဒဠှာယ ရဇ္ဇုယာ ဗန္ဓေယျ. အဟိံ ဂဟေတွာ ဒဠှာယ ရဇ္ဇုယာ ဗန္ဓေယျ. သုသုမာရံ [သုံသုမာရံ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] ဂဟေတွာ ဒဠှာယ ရဇ္ဇုယာ ဗန္ဓေယျ. ပက္ခိံ ဂဟေတွာ ဒဠှာယ ရဇ္ဇုယာ ဗန္ဓေယျ. ကုက္ကုရံ ဂဟေတွာ ဒဠှာယ ရဇ္ဇုယာ ဗန္ဓေယျ. သိင်္ဂါလံ ဂဟေတွာ ဒဠှာယ ရဇ္ဇုယာ ဗန္ဓေယျ. မက္ကဋံ ဂဟေတွာ ဒဠှာယ ရဇ္ဇုယာ ဗန္ဓေယျ. ဒဠှာယ ရဇ္ဇုယာ ဗန္ဓိတွာ မဇ္ဈေ ဂဏ္ဌိံ ကရိတွာ ဩဿဇ္ဇေယျ. အထ ခေါ၊ တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဆပ္ပါဏကာ နာနာဝိသယာ နာနာဂေါစရာ သကံ သကံ ဂေါစရဝိသယံ အာဝိဉ္ဆေယျုံ [အာဝိဉ္ဇေယျုံ (သီ.)] – အဟိ အာဝိဉ္ဆေယျ ‘ဝမ္မိကံ ပဝေက္ခာမီ’တိ၊ သုသုမာရော အာဝိဉ္ဆေယျ ‘ဥဒကံ ပဝေက္ခာမီ’တိ၊ ပက္ခီ အာဝိဉ္ဆေယျ ‘အာကာသံ ဍေဿာမီ’တိ၊ ကုက္ကုရော အာဝိဉ္ဆေယျ ‘ဂါမံ ပဝေက္ခာမီ’တိ၊ သိင်္ဂါလော အာဝိဉ္ဆေယျ ‘သီဝထိကံ [သိဝထိကံ (က.)] ပဝေက္ခာမီ’တိ၊ မက္ကဋော အာဝိဉ္ဆေယျ ‘ဝနံ ပဝေက္ခာမီ’တိ. ယဒါ ခေါ တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဆပ္ပါဏကာ ဈတ္တာ အဿု ကိလန္တာ၊ အထ ခေါ ယော နေသံ ပါဏကာနံ ဗလဝတရော အဿ တဿ တေ အနုဝတ္တေယျုံ၊ အနုဝိဓာယေယျုံ ဝသံ ဂစ္ဆေယျုံ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယဿ ကဿစိ ဘိက္ခုနော ကာယဂတာသတိ အဘာဝိတာ အဗဟုလီကတာ၊ တံ စက္ခု အာဝိဉ္ဆတိ မနာပိယေသု ရူပေသု၊ အမနာပိယာ ရူပါ ပဋိကူလာ ဟောန္တိ။ပေ။ မနော အာဝိဉ္ဆတိ မနာပိယေသု ဓမ္မေသု၊ အမနာပိယာ ဓမ္မာ ပဋိကူလာ ဟောန္တိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အသံဝရော ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သံဝရော ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ ပိယရူပေ ရူပေ နာဓိမုစ္စတိ၊ အပ္ပိယရူပေ ရူပေ န ဗျာပဇ္ဇတိ၊ ဥပဋ္ဌိတကာယဿတိ စ ဝိဟရတိ အပ္ပမာဏစေတသော၊ တဉ္စ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ၊ ယတ္ထဿ တေ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ။ပေ။ ဇိဝှါ ရသံ သာယိတွာ။ပေ။ မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ ပိယရူပေ ဓမ္မေ နာဓိမုစ္စတိ၊ အပ္ပိယရူပေ ဓမ္မေ န ဗျာပဇ္ဇတိ၊ ဥပဋ္ဌိတကာယဿတိ စ ဝိဟရတိ အပ္ပမာဏစေတသော၊ တဉ္စ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ ယတ္ထဿ တေ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသော ဆပ္ပါဏကေ ဂဟေတွာ နာနာဝိသယေ နာနာဂေါစရေ ဒဠှာယ ရဇ္ဇုယာ ဗန္ဓေယျ. အဟိံ ဂဟေတွာ ဒဠှာယ ရဇ္ဇုယာ ဗန္ဓေယျ. သုသုမာရံ ဂဟေတွာ ဒဠှာယ ရဇ္ဇုယာ ဗန္ဓေယျ. ပက္ခိံ ဂဟေတွာ။ပေ။ ကုက္ကုရံ ဂဟေတွာ။ သိင်္ဂါလံ ဂဟေတွာ။ မက္ကဋံ ဂဟေတွာ ဒဠှာယ ရဇ္ဇုယာ ဗန္ဓေယျ. ဒဠှာယ ရဇ္ဇုယာ ဗန္ဓိတွာ ဒဠှေ ခီလေ ဝါ ထမ္ဘေ ဝါ ဥပနိဗန္ဓေယျ. အထ ခေါ တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဆပ္ပါဏကာ နာနာဝိသယာ နာနာဂေါစရာ သကံ သကံ ဂေါစရဝိသယံ အာဝိဉ္ဆေယျုံ – အဟိ အာဝိဉ္ဆေယျ ‘ဝမ္မိကံ ပဝေက္ခာမီ’တိ၊ သုသုမာရော အာဝိဉ္ဆေယျ ‘ဥဒကံ ပဝေက္ခာမီ’တိ၊ ပက္ခီ အာဝိဉ္ဆေယျ ‘အာကာသံ ဍေဿာမီ’တိ၊ ကုက္ကုရော အာဝိဉ္ဆေယျ ‘ဂါမံ ပဝေက္ခာမီ’တိ၊ သိင်္ဂါလော အာဝိဉ္ဆေယျ ‘သီဝထိကံ ပဝေက္ခာမီ’တိ၊ မက္ကဋော အာဝိဉ္ဆေယျ ‘ဝနံ ပဝေက္ခာမီ’တိ. ယဒါ ခေါ တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဆပ္ပါဏကာ ဈတ္တာ အဿု ကိလန္တာ၊ အထ တမေဝ ခီလံ ဝါ ထမ္ဘံ ဝါ ဥပတိဋ္ဌေယျုံ၊ ဥပနိသီဒေယျုံ၊ ဥပနိပဇ္ဇေယျုံ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယဿ ကဿစိ ဘိက္ခုနော ကာယဂတာသတိ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ၊ တံ စက္ခု နာဝိဉ္ဆတိ မနာပိယေသု ရူပေသု၊ အမနာပိယာ ရူပါ နပ္ပဋိကူလာ ဟောန္တိ။ပေ။ ဇိဝှါ နာဝိဉ္ဆတိ မနာပိယေသု ရသေသု။ပေ။ မနော နာဝိဉ္ဆတိ မနာပိယေသု ဓမ္မေသု၊ အမနာပိယာ ဓမ္မာ နပ္ပဋိကူလာ ဟောန္တိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သံဝရော ဟောတိ.

‘‘‘ဒဠှေ ခီလေ ဝါ ထမ္ဘေ ဝါ’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာယဂတာယ သတိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ. တသ္မာတိဟ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘ကာယဂတာ နော သတိ ဘာဝိတာ ဘဝိဿတိ ဗဟုလီကတာ ယာနီကတာ ဝတ္ထုကတာ အနုဋ္ဌိတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒ္ဓါ’တိ. ဧဝဉှိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. ဒသမံ.

၁၁. ယဝကလာပိသုတ္တံ

၂၄၈. ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယဝကလာပီ စာတုမဟာပထေ နိက္ခိတ္တာ အဿ. အထ ဆ ပုရိသာ အာဂစ္ဆေယျုံ ဗျာဘင်္ဂိဟတ္ထာ. တေ ယဝကလာပိံ ဆဟိ ဗျာဘင်္ဂီဟိ ဟနေယျုံ. ဧဝဉှိ သာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယဝကလာပီ သုဟတာ အဿ ဆဟိ ဗျာဘင်္ဂီဟိ ဟညမာနာ. အထ သတ္တမော ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ဗျာဘင်္ဂိဟတ္ထော. သော တံ ယဝကလာပိံ သတ္တမာယ ဗျာဘင်္ဂိယာ ဟနေယျ. ဧဝဉှိ သာ ဘိက္ခဝေ၊ ယဝကလာပီ သုဟတတရာ အဿ၊ သတ္တမာယ ဗျာဘင်္ဂိယာ ဟညမာနာ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော စက္ခုသ္မိံ ဟညတိ မနာပါမနာပေဟိ ရူပေဟိ။ပေ။ ဇိဝှါယ ဟညတိ မနာပါမနာပေဟိ ရသေဟိ။ပေ။ မနသ္မိံ ဟညတိ မနာပါမနာပေဟိ ဓမ္မေဟိ. သစေ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါယ စေတေတိ၊ ဧဝဉှိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ မောဃပုရိသော သုဟတတရော ဟောတိ၊ သေယျထာပိ သာ ယဝကလာပီ သတ္တမာယ ဗျာဘင်္ဂိယာ ဟညမာနာ.

‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝါသုရသင်္ဂါမော သမုပဗျူဠှော [သမုပဗ္ဗူဠှော (သီ. ပီ.)] အဟောသိ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေပစိတ္တိ အသုရိန္ဒော အသုရေ အာမန္တေသိ – ‘သစေ၊ မာရိသာ၊ ဒေဝါသုရသင်္ဂါမေ သမုပဗျူဠှေ အသုရာ ဇိနေယျုံ ဒေဝါ ပရာဇိနေယျုံ၊ ယေန နံ သက္ကံ ဒေဝါနမိန္ဒံ ကဏ္ဌပဉ္စမေဟိ ဗန္ဓနေဟိ ဗန္ဓိတွာ မမ သန္တိကေ အာနေယျာထ အသုရပုရ’န္တိ. သက္ကောပိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝါနမိန္ဒော ဒေဝေ တာဝတိံသေ အာမန္တေသိ – ‘သစေ၊ မာရိသာ၊ ဒေဝါသုရသင်္ဂါမေ သမုပဗျူဠှေ ဒေဝါ ဇိနေယျုံ အသုရာ ပရာဇိနေယျုံ၊ ယေန နံ ဝေပစိတ္တိံ အသုရိန္ဒံ ကဏ္ဌပဉ္စမေဟိ ဗန္ဓနေဟိ ဗန္ဓိတွာ မမ သန္တိကေ အာနေယျာထ သုဓမ္မံ ဒေဝသဘ’န္တိ. တသ္မိံ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ သင်္ဂါမေ ဒေဝါ ဇိနိံသု၊ အသုရာ ပရာဇိနိံသု. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝါ တာဝတိံသာ ဝေပစိတ္တိံ အသုရိန္ဒံ ကဏ္ဌပဉ္စမေဟိ ဗန္ဓနေဟိ ဗန္ဓိတွာ သက္ကဿ ဒေဝါနမိန္ဒဿ သန္တိကေ အာနေသုံ သုဓမ္မံ ဒေဝသဘံ. တတြ သုဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေပစိတ္တိ အသုရိန္ဒော ကဏ္ဌပဉ္စမေဟိ ဗန္ဓနေဟိ ဗဒ္ဓေါ [ဗန္ဓော (သီ. သျာ. ကံ. က.)] ဟောတိ. ယဒါ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေပစိတ္တိဿ အသုရိန္ဒဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ဓမ္မိကာ ခေါ ဒေဝါ၊ အဓမ္မိကာ အသုရာ၊ ဣဓေဝ ဒါနာဟံ ဒေဝပုရံ ဂစ္ဆာမီ’တိ. အထ ကဏ္ဌပဉ္စမေဟိ ဗန္ဓနေဟိ မုတ္တံ အတ္တာနံ သမနုပဿတိ၊ ဒိဗ္ဗေဟိ စ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ သမပ္ပိတော သမင်္ဂီဘူတော ပရိစာရေတိ. ယဒါ စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေပစိတ္တိဿ အသုရိန္ဒဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ဓမ္မိကာ ခေါ အသုရာ၊ အဓမ္မိကာ ဒေဝါ၊ တတ္ထေဝ ဒါနာဟံ အသုရပုရံ ဂမိဿာမီ’တိ၊ အထ ကဏ္ဌပဉ္စမေဟိ ဗန္ဓနေဟိ ဗဒ္ဓံ အတ္တာနံ သမနုပဿတိ. ဒိဗ္ဗေဟိ စ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ ပရိဟာယတိ. ဧဝံ သုခုမံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေပစိတ္တိဗန္ဓနံ. တတော သုခုမတရံ မာရဗန္ဓနံ. မညမာနော ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗဒ္ဓေါ မာရဿ၊ အမညမာနော မုတ္တော ပါပိမတော.

‘‘‘အသ္မီ’တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မညိတမေတံ၊ ‘အယမဟမသ္မီ’တိ မညိတမေတံ၊ ‘ဘဝိဿ’န္တိ မညိတမေတံ၊ ‘န ဘဝိဿ’န္တိ မညိတမေတံ၊ ‘ရူပီ ဘဝိဿ’န္တိ မညိတမေတံ၊ ‘အရူပီ ဘဝိဿ’န္တိ မညိတမေတံ၊ ‘သညီ ဘဝိဿ’န္တိ မညိတမေတံ၊ ‘အသညီ ဘဝိဿ’န္တိ မညိတမေတံ၊ ‘နေဝသညီနာသညီ ဘဝိဿ’န္တိ မညိတမေတံ. မညိတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရောဂေါ၊ မညိတံ ဂဏ္ဍော၊ မညိတံ သလ္လံ. တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘အမညမာနေန [အမညိတမာနေန (ပီ. က.)] စေတသာ ဝိဟရိဿာမာ’တိ – ဧဝဉှိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သိက္ခိတဗ္ဗံ.

‘‘‘အသ္မီ’တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဉ္ဇိတမေတံ၊ ‘အယမဟမသ္မီ’တိ ဣဉ္ဇိတမေတံ၊ ‘ဘဝိဿ’န္တိ ဣဉ္ဇိတမေတံ၊ ‘န ဘဝိဿ’န္တိ ဣဉ္ဇိတမေတံ၊ ‘ရူပီ ဘဝိဿ’န္တိ ဣဉ္ဇိတမေတံ၊ ‘အရူပီ ဘဝိဿ’န္တိ ဣဉ္ဇိတမေတံ၊ ‘သညီ ဘဝိဿ’န္တိ ဣဉ္ဇိတမေတံ၊ ‘အသညီ ဘဝိဿ’န္တိ ဣဉ္ဇိတမေတံ၊ ‘နေဝသညီနာသညီ ဘဝိဿ’န္တိ ဣဉ္ဇိတမေတံ. ဣဉ္ဇိတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရောဂေါ၊ ဣဉ္ဇိတံ ဂဏ္ဍော၊ ဣဉ္ဇိတံ သလ္လံ. တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘အနိဉ္ဇမာနေန [အနိဉ္ဇိယမာနေန (သျာ. ကံ. က.)] စေတသာ ဝိဟရိဿာမာ’တိ – ဧဝဉှိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သိက္ခိတဗ္ဗံ.

‘‘‘အသ္မီ’တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဖန္ဒိတမေတံ၊ ‘အယမဟမသ္မီ’တိ ဖန္ဒိတမေတံ၊ ‘ဘဝိဿ’န္တိ။ပေ။ ‘န ဘဝိဿ’န္တိ။ ‘ရူပီ ဘဝိဿ’န္တိ။ ‘အရူပီ ဘဝိဿ’န္တိ။ ‘သညီ ဘဝိဿ’န္တိ။ ‘အသညီ ဘဝိဿ’န္တိ။ ‘နေဝသညီနာသညီ ဘဝိဿ’န္တိ ဖန္ဒိတမေတံ. ဖန္ဒိတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရောဂေါ၊ ဖန္ဒိတံ ဂဏ္ဍော၊ ဖန္ဒိတံ သလ္လံ. တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘အဖန္ဒမာနေန [အဖန္ဒိယမာနေန (သျာ. ကံ. က.)] စေတသာ ဝိဟရိဿာမာ’တိ – ဧဝဉှိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သိက္ခိတဗ္ဗံ.

‘‘‘အသ္မီ’တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပပဉ္စိတမေတံ၊ ‘အယမဟမသ္မီ’တိ ပပဉ္စိတမေတံ၊ ‘ဘဝိဿ’န္တိ။ပေ။ ‘န ဘဝိဿ’န္တိ။ ‘ရူပီ ဘဝိဿ’န္တိ။ ‘အရူပီ ဘဝိဿ’န္တိ။ ‘သညီ ဘဝိဿ’န္တိ။ ‘အသညီ ဘဝိဿ’န္တိ။ ‘နေဝသညီနာသညီ ဘဝိဿ’န္တိ ပပဉ္စိတမေတံ. ပပဉ္စိတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရောဂေါ၊ ပပဉ္စိတံ ဂဏ္ဍော၊ ပပဉ္စိတံ သလ္လံ. တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘နိပ္ပပဉ္စေန စေတသာ ဝိဟရိဿာမာ’တိ – ဧဝဉှိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သိက္ခိတဗ္ဗံ.

‘‘‘အသ္မီ’တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မာနဂတမေတံ၊ ‘အယမဟမသ္မီ’တိ မာနဂတမေတံ၊ ‘ဘဝိဿ’န္တိ မာနဂတမေတံ၊ ‘န ဘဝိဿ’န္တိ မာနဂတမေတံ၊ ‘ရူပီ ဘဝိဿ’န္တိ မာနဂတမေတံ၊ ‘အရူပီ ဘဝိဿ’န္တိ မာနဂတမေတံ၊ ‘သညီ ဘဝိဿ’န္တိ မာနဂတမေတံ၊ ‘အသညီ ဘဝိဿ’န္တိ မာနဂတမေတံ၊ ‘နေဝသညီနာသညီ ဘဝိဿ’န္တိ မာနဂတမေတံ. မာနဂတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရောဂေါ၊ မာနဂတံ ဂဏ္ဍော၊ မာနဂတံ သလ္လံ. တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘နိဟတမာနေန စေတသာ ဝိဟရိဿာမာ’တိ – ဧဝဉှိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. ဧကာဒသမံ.

အာသီဝိသဝဂ္ဂေါ ဧကူနဝီသတိမော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

အာသီဝိသော ရထော ကုမ္မော၊ ဒွေ ဒါရုက္ခန္ဓာ အဝဿုတော၊

ဒုက္ခဓမ္မာ ကိံသုကာ ဝီဏာ၊ ဆပ္ပါဏာ ယဝကလာပီတိ.

သဠာယတနဝဂ္ဂေ စတုတ္ထပဏ္ဏာသကော သမတ္တော.

တဿ ဝဂ္ဂုဒ္ဒါနံ –

နန္ဒိက္ခယော သဋ္ဌိနယော၊ သမုဒ္ဒေါ ဥရဂေန စ၊

စတုပဏ္ဏာသကာ ဧတေ၊ နိပါတေသု ပကာသိတာတိ.

သဠာယတနသံယုတ္တံ သမတ္တံ.