၁၈. သမုဒ္ဒဝဂ္ဂေါ

၁. ပဌမသမုဒ္ဒသုတ္တံ

၂၂၈. ‘‘‘သမုဒ္ဒေါ၊ သမုဒ္ဒေါ’တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဘာသတိ. နေသော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယဿ ဝိနယေ သမုဒ္ဒေါ. မဟာ ဧသော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥဒကရာသိ မဟာဥဒကဏ္ဏဝေါ. စက္ခု၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသဿ သမုဒ္ဒေါ၊ တဿ ရူပမယော ဝေဂေါ. ယော တံ ရူပမယံ ဝေဂံ သဟတိ၊ အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတရိ စက္ခုသမုဒ္ဒံ သဦမိံ သာဝဋ္ဋံ သဂါဟံ သရက္ခသံ၊ တိဏ္ဏော ပါရင်္ဂတော ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏော။ပေ။ ဇိဝှါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသဿ သမုဒ္ဒေါ၊ တဿ ရသမယော ဝေဂေါ. ယော တံ ရသမယံ ဝေဂံ သဟတိ၊ အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတရိ ဇိဝှါသမုဒ္ဒံ သဦမိံ သာဝဋ္ဋံ သဂါဟံ သရက္ခသံ၊ တိဏ္ဏော ပါရင်္ဂတော ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏော။ပေ။ မနော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသဿ သမုဒ္ဒေါ၊ တဿ ဓမ္မမယော ဝေဂေါ. ယော တံ ဓမ္မမယံ ဝေဂံ သဟတိ၊ အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတရိ မနောသမုဒ္ဒံ သဦမိံ သာဝဋ္ဋံ သဂါဟံ သရက္ခသံ၊ တိဏ္ဏော ပါရင်္ဂတော ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏော’’တိ. ဣဒမဝေါစ။ပေ။ သတ္ထာ –

‘‘ယော ဣမံ သမုဒ္ဒံ သဂါဟံ သရက္ခသံ၊

သဦမိံ သာဝဋ္ဋံ သဘယံ ဒုတ္တရံ အစ္စတရိ၊

သ ဝေဒဂူ ဝုသိတဗြဟ္မစရိယော၊

လောကန္တဂူ ပါရဂတောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ. ပဌမံ၊

၂. ဒုတိယသမုဒ္ဒသုတ္တံ

၂၂၉. ‘‘သမုဒ္ဒေါ၊ သမုဒ္ဒေါ’တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဘာသတိ. နေသော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယဿ ဝိနယေ သမုဒ္ဒေါ. မဟာ ဧသော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥဒကရာသိ မဟာဥဒကဏ္ဏဝေါ. သန္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စက္ခုဝိညေယျာ ရူပါ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယဿ ဝိနယေ သမုဒ္ဒေါ. ဧတ္ထာယံ သဒေဝကော လောကော သမာရကော သဗြဟ္မကော သဿမဏဗြာဟ္မဏီ ပဇာ သဒေဝမနုဿာ ယေဘုယျေန သမုန္နာ တန္တာကုလကဇာတာ ကုလဂဏ္ဌိကဇာတာ [ဂုဠာဂုဏ္ဌိကဇာတာ (သီ.)၊ ကုလဂုဏ္ဍိကဇာတာ (သျာ. ကံ.)၊ ဂုဏဂုဏိကဇာတာ (ပီ.)၊ ကုလာဂုဏ္ဍိကဇာတာ (က.)] မုဉ္ဇပဗ္ဗဇဘူတာ၊ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ သံသာရံ နာတိဝတ္တတိ။ပေ။.

‘‘သန္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဇိဝှါဝိညေယျာ ရသာ။ပေ။ သန္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မနောဝိညေယျာ ဓမ္မာ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယဿ ဝိနယေ သမုဒ္ဒေါ. ဧတ္ထာယံ သဒေဝကော လောကော သမာရကော သဗြဟ္မကော သဿမဏဗြာဟ္မဏီ ပဇာ သဒေဝမနုဿာ ယေဘုယျေန သမုန္နာ တန္တာကုလကဇာတာ ကုလဂဏ္ဌိကဇာတာ မုဉ္ဇပဗ္ဗဇဘူတာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ သံသာရံ နာတိဝတ္တတီ’’တိ.

‘‘ယဿ ရာဂေါ စ ဒေါသော စ၊ အဝိဇ္ဇာ စ ဝိရာဇိတာ၊

သော ဣမံ သမုဒ္ဒံ သဂါဟံ သရက္ခသံ၊ သဦမိဘယံ ဒုတ္တရံ အစ္စတရိ.

‘‘သင်္ဂါတိဂေါ မစ္စုဇဟော နိရုပဓိ၊ ပဟာသိ ဒုက္ခံ အပုနဗ္ဘဝါယ၊

အတ္ထင်္ဂတော သော န ပုနေတိ [န ပမာဏမေတိ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)]၊ အမောဟယီ၊ မစ္စုရာဇန္တိ ဗြူမီ’’တိ. ဒုတိယံ၊

၃. ဗာဠိသိကောပမသုတ္တံ

၂၃၀. ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗာဠိသိကော အာမိသဂတဗဠိသံ ဂမ္ဘီရေ ဥဒကရဟဒေ ပက္ခိပေယျ. တမေနံ အညတရော အာမိသစက္ခု မစ္ဆော ဂိလေယျ. ဧဝဉှိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ မစ္ဆော ဂိလိတဗဠိသော ဗာဠိသိကဿ အနယံ အာပန္နော ဗျသနံ အာပန္နော ယထာကာမကရဏီယော ဗာဠိသိကဿ.

ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဆယိမေ ဗဠိသာ လောကသ္မိံ အနယာယ သတ္တာနံ ဝဓာယ [ဗျာဗာဓာယ (သီ. ပီ.)] ပါဏိနံ. ကတမေ ဆ? သန္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စက္ခုဝိညေယျာ ရူပါ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ. တဉ္စေ၊ ဘိက္ခု၊ အဘိနန္ဒတိ အဘိဝဒတိ အဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဂိလိတဗဠိသော၊ မာရဿ အနယံ အာပန္နော ဗျသနံ အာပန္နော ယထာကာမကရဏီယော ပါပိမတော။ပေ။ သန္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဇိဝှါဝိညေယျာ ရသာ။ပေ။.

သန္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မနောဝိညေယျာ ဓမ္မာ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ. တဉ္စေ၊ ဘိက္ခု၊ အဘိနန္ဒတိ အဘိဝဒတိ အဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဂိလိတဗဠိသော မာရဿ အနယံ အာပန္နော ဗျသနံ အာပန္နော ယထာကာမကရဏီယော ပါပိမတော.

‘‘သန္တိ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စက္ခုဝိညေယျာ ရူပါ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ. တဉ္စေ ဘိက္ခု နာဘိနန္ဒတိ နာဘိဝဒတိ နာဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု န ဂိလိတဗဠိသော မာရဿ အဘေဒိ ဗဠိသံ ပရိဘေဒိ ဗဠိသံ န အနယံ အာပန္နော န ဗျသနံ အာပန္နော န ယထာကာမကရဏီယော ပါပိမတော။ပေ။.

‘‘သန္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဇိဝှါဝိညေယျာ ရသာ။ပေ။. သန္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မနောဝိညေယျာ ဓမ္မာ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ. တဉ္စေ ဘိက္ခု နာဘိနန္ဒတိ နာဘိဝဒတိ နာဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတိ၊ အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု န ဂိလိတဗဠိသော မာရဿ အဘေဒိ ဗဠိသံ ပရိဘေဒိ ဗဠိသံ န အနယံ အာပန္နော န ဗျသနံ အာပန္နော န ယထာကာမကရဏီယော ပါပိမတော’’တိ. တတိယံ.

၄. ခီရရုက္ခောပမသုတ္တံ

၂၃၁. ‘‘ယဿ ကဿစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုဿ ဝါ ဘိက္ခုနိယာ ဝါ စက္ခုဝိညေယျေသု ရူပေသု ယော ရာဂေါ သော အတ္ထိ၊ ယော ဒေါသော သော အတ္ထိ၊ ယော မောဟော သော အတ္ထိ၊ ယော ရာဂေါ သော အပ္ပဟီနော၊ ယော ဒေါသော သော အပ္ပဟီနော၊ ယော မောဟော သော အပ္ပဟီနော တဿ ပရိတ္တာ စေပိ စက္ခုဝိညေယျာ ရူပါ စက္ခုဿ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တိ ပရိယာဒိယန္တေဝဿ စိတ္တံ၊ ကော ပန ဝါဒေါ အဓိမတ္တာနံ! တံ ကိဿ ဟေတု? ယော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရာဂေါ၊ သော အတ္ထိ၊ ယော ဒေါသော သော အတ္ထိ၊ ယော မောဟော သော အတ္ထိ၊ ယော ရာဂေါ သော အပ္ပဟီနော၊ ယော ဒေါသော သော အပ္ပဟီနော၊ ယော မောဟော သော အပ္ပဟီနော။ပေ။.

‘‘ယဿ ကဿစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုဿ ဝါ ဘိက္ခုနိယာ ဝါ ဇိဝှါဝိညေယျေသု ရသေသု ယော ရာဂေါ သော အတ္ထိ။ပေ။.

‘‘ယဿ ကဿစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုဿ ဝါ ဘိက္ခုနိယာ ဝါ မနောဝိညေယျေသု ဓမ္မေသု ယော ရာဂေါ သော အတ္ထိ၊ ယော ဒေါသော သော အတ္ထိ၊ ယော မောဟော သော အတ္ထိ၊ ယော ရာဂေါ သော အပ္ပဟီနော၊ ယော ဒေါသော သော အပ္ပဟီနော၊ ယော မောဟော သော အပ္ပဟီနော၊ တဿ ပရိတ္တာ စေပိ မနောဝိညေယျာ ဓမ္မာ မနဿ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တိ ပရိယာဒိယန္တေဝဿ စိတ္တံ၊ ကော ပန ဝါဒေါ အဓိမတ္တာနံ! တံ ကိဿ ဟေတု? ယော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရာဂေါ၊ သော အတ္ထိ၊ ယော ဒေါသော သော အတ္ထိ၊ ယော မောဟော သော အတ္ထိ၊ ယော ရာဂေါ သော အပ္ပဟီနော၊ ယော ဒေါသော သော အပ္ပဟီနော၊ ယော မောဟော သော အပ္ပဟီနော.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ခီရရုက္ခော အဿတ္ထော ဝါ နိဂြောဓော ဝါ ပိလက္ခော ဝါ ဥဒုမ္ဗရော ဝါ ဒဟရော တရုဏော ကောမာရကော. တမေနံ ပုရိသော တိဏှာယ ကုဌာရိယာ ယတော ယတော အာဘိန္ဒေယျ [ဘိန္ဒေယျ (သျာ. ကံ. သီ. အဋ္ဌ.)၊ အဘိန္ဒေယျ (ကတ္ထစိ)] အာဂစ္ဆေယျ ခီရ’’န္တိ? ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘တံ ကိဿ ဟေတု’’? ‘‘ယဉှိ၊ ဘန္တေ၊ ခီရံ တံ အတ္ထီ’’တိ.

‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယဿ ကဿစိ ဘိက္ခုဿ ဝါ ဘိက္ခုနိယာ ဝါ စက္ခုဝိညေယျေသု ရူပေသု ယော ရာဂေါ သော အတ္ထိ၊ ယော ဒေါသော သော အတ္ထိ၊ ယော မောဟော သော အတ္ထိ၊ ယော ရာဂေါ သော အပ္ပဟီနော၊ ယော ဒေါသော သော အပ္ပဟီနော၊ ယော မောဟော သော အပ္ပဟီနော၊ တဿ ပရိတ္တာ စေပိ စက္ခုဝိညေယျာ ရူပါ စက္ခုဿ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တိ ပရိယာဒိယန္တေဝဿ စိတ္တံ၊ ကော ပန ဝါဒေါ အဓိမတ္တာနံ! တံ ကိဿ ဟေတု? ယော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရာဂေါ သော အတ္ထိ၊ ယော ဒေါသော သော အတ္ထိ၊ ယော မောဟော သော အတ္ထိ၊ ယော ရာဂေါ သော အပ္ပဟီနော၊ ယော ဒေါသော သော အပ္ပဟီနော၊ ယော မောဟော သော အပ္ပဟီနော။ပေ။.

‘‘ယဿ ကဿစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုဿ ဝါ ဘိက္ခုနိယာ ဝါ ဇိဝှါဝိညေယျေသု ရသေသု ယော ရာဂေါ သော အတ္ထိ။ပေ။.

‘‘ယဿ ကဿစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုဿ ဝါ ဘိက္ခုနိယာ ဝါ မနောဝိညေယျေသု ဓမ္မေသု ယော ရာဂေါ သော အတ္ထိ၊ ယော ဒေါသော သော အတ္ထိ၊ ယော မောဟော သော အတ္ထိ၊ ယော ရာဂေါ သော အပ္ပဟီနော၊ ယော ဒေါသော သော အပ္ပဟီနော၊ ယော မောဟော သော အပ္ပဟီနော၊ တဿ ပရိတ္တာ စေပိ မနောဝိညေယျာ ဓမ္မာ မနဿ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တိ ပရိယာဒိယန္တေဝဿ စိတ္တံ၊ ကော ပန ဝါဒေါ အဓိမတ္တာနံ! တံ ကိဿ ဟေတု? ယော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရာဂေါ သော အတ္ထိ၊ ယော ဒေါသော သော အတ္ထိ၊ ယော မောဟော သော အတ္ထိ၊ ယော ရာဂေါ သော အပ္ပဟီနော၊ ယော ဒေါသော သော အပ္ပဟီနော၊ ယော မောဟော သော အပ္ပဟီနော.

‘‘ယဿ ကဿစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုဿ ဝါ ဘိက္ခုနိယာ ဝါ စက္ခုဝိညေယျေသု ရူပေသု ယော ရာဂေါ သော နတ္ထိ၊ ယော ဒေါသော သော နတ္ထိ၊ ယော မောဟော သော နတ္ထိ၊ ယော ရာဂေါ သော ပဟီနော၊ ယော ဒေါသော သော ပဟီနော၊ ယော မောဟော သော ပဟီနော၊ တဿ အဓိမတ္တာ စေပိ စက္ခုဝိညေယျာ ရူပါ စက္ခုဿ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တိ နေဝဿ စိတ္တံ ပရိယာဒိယန္တိ၊ ကော ပန ဝါဒေါ ပရိတ္တာနံ! တံ ကိဿ ဟေတု? ယော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရာဂေါ သော နတ္ထိ၊ ယော ဒေါသော သော နတ္ထိ၊ ယော မောဟော သော နတ္ထိ၊ ယော ရာဂေါ သော ပဟီနော၊ ယော ဒေါသော သော ပဟီနော၊ ယော မောဟော သော ပဟီနော။ပေ။.

‘‘ယဿ ကဿစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုဿ ဝါ ဘိက္ခုနိယာ ဝါ ဇိဝှါဝိညေယျေသု ရသေသု။ပေ။ မနောဝိညေယျေသု ဓမ္မေသု ယော ရာဂေါ သော နတ္ထိ၊ ယော ဒေါသော သော နတ္ထိ၊ ယော မောဟော သော နတ္ထိ၊ ယော ရာဂေါ သော ပဟီနော၊ ယော ဒေါသော သော ပဟီနော၊ ယော မောဟော သော ပဟီနော၊ တဿ အဓိမတ္တာ စေပိ မနောဝိညေယျာ ဓမ္မာ မနဿ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တိ နေဝဿ စိတ္တံ ပရိယာဒိယန္တိ၊ ကော ပန ဝါဒေါ ပရိတ္တာနံ! တံ ကိဿ ဟေတု? ယော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရာဂေါ သော နတ္ထိ၊ ယော ဒေါသော သော နတ္ထိ၊ ယော မောဟော သော နတ္ထိ၊ ယော ရာဂေါ သော ပဟီနော၊ ယော ဒေါသော သော ပဟီနော၊ ယော မောဟော သော ပဟီနော. သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ခီရရုက္ခော အဿတ္ထော ဝါ နိဂြောဓော ဝါ ပိလက္ခော ဝါ ဥဒုမ္ဗရော ဝါ သုက္ခော ကောလာပေါ တေရောဝဿိကော. တမေနံ ပုရိသော တိဏှာယ ကုဌာရိယာ ယတော ယတော အာဘိန္ဒေယျ အာဂစ္ဆေယျ ခီရ’’န္တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘တံ ကိဿ ဟေတု’’? ‘‘ယဉှိ၊ ဘန္တေ၊ ခီရံ တံ နတ္ထီ’’တိ.

‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယဿ ကဿစိ ဘိက္ခုဿ ဝါ ဘိက္ခုနိယာ ဝါ စက္ခုဝိညေယျေသု ရူပေသု ယော ရာဂေါ သော နတ္ထိ၊ ယော ဒေါသော သော နတ္ထိ၊ ယော မောဟော သော နတ္ထိ၊ ယော ရာဂေါ သော ပဟီနော၊ ယော ဒေါသော သော ပဟီနော၊ ယော မောဟော သော ပဟီနော၊ တဿ အဓိမတ္တာ စေပိ စက္ခုဝိညေယျာ ရူပါ စက္ခုဿ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တိ နေဝဿ စိတ္တံ ပရိယာဒိယန္တိ၊ ကော ပန ဝါဒေါ ပရိတ္တာနံ! တံ ကိဿ ဟေတု? ယော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရာဂေါ သော နတ္ထိ၊ ယော ဒေါသော သော နတ္ထိ၊ ယော မောဟော သော နတ္ထိ၊ ယော ရာဂေါ သော ပဟီနော၊ ယော ဒေါသော သော ပဟီနော၊ ယော မောဟော သော ပဟီနော။ပေ။.

‘‘ယဿ ကဿစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုဿ ဝါ ဘိက္ခုနိယာ ဝါ ဇိဝှါဝိညေယျေသု ရသေသု။ပေ။.

‘‘ယဿ ကဿစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုဿ ဝါ ဘိက္ခုနိယာ ဝါ မနောဝိညေယျေသု ဓမ္မေသု ယော ရာဂေါ သော နတ္ထိ၊ ယော ဒေါသော သော နတ္ထိ၊ ယော မောဟော သော နတ္ထိ၊ ယော ရာဂေါ သော ပဟီနော၊ ယော ဒေါသော သော ပဟီနော၊ ယော မောဟော သော ပဟီနော၊ တဿ အဓိမတ္တာ စေပိ မနောဝိညေယျာ ဓမ္မာ မနဿ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တိ၊ နေဝဿ စိတ္တံ ပရိယာဒိယန္တိ၊ ကော ပန ဝါဒေါ ပရိတ္တာနံ! တံ ကိဿ ဟေတု? ယော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရာဂေါ သော နတ္ထိ၊ ယော ဒေါသော သော နတ္ထိ၊ ယော မောဟော သော နတ္ထိ၊ ယော ရာဂေါ သော ပဟီနော၊ ယော ဒေါသော သော ပဟီနော၊ ယော မောဟော သော ပဟီနော’’တိ. စတုတ္ထံ.

၅. ကောဋ္ဌိကသုတ္တံ

၂၃၂. ဧကံ သမယံ အာယသ္မာ စ သာရိပုတ္တော အာယသ္မာ စ မဟာကောဋ္ဌိကော ဗာရာဏသိယံ ဝိဟရန္တိ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကောဋ္ဌိကော သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေနာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတာ သာရိပုတ္တေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ မဟာကောဋ္ဌိကော အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ကိံ နု ခေါ၊ အာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ စက္ခု ရူပါနံ သံယောဇနံ၊ ရူပါ စက္ခုဿ သံယောဇနံ။ပေ။ ဇိဝှါ ရသာနံ သံယောဇနံ၊ ရသာ ဇိဝှါယ သံယောဇနံ ။ပေ။ မနော ဓမ္မာနံ သံယောဇနံ၊ ဓမ္မာ မနဿ သံယောဇန’’န္တိ?

‘‘န ခေါ၊ အာဝုသော ကောဋ္ဌိက၊ စက္ခု ရူပါနံ သံယောဇနံ၊ န ရူပါ စက္ခုဿ သံယောဇနံ. ယဉ္စ တတ္ထ တဒုဘယံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဆန္ဒရာဂေါ တံ တတ္ထ သံယောဇနံ။ပေ။ န ဇိဝှါ ရသာနံ သံယောဇနံ၊ န ရသာ ဇိဝှါယ သံယောဇနံ. ယဉ္စ တတ္ထ တဒုဘယံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဆန္ဒရာဂေါ တံ တတ္ထ သံယောဇနံ။ပေ။ န မနော ဓမ္မာနံ သံယောဇနံ၊ န ဓမ္မာ မနဿ သံယောဇနံ. ယဉ္စ တတ္ထ တဒုဘယံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဆန္ဒရာဂေါ တံ တတ္ထ သံယောဇနံ.

‘‘သေယျထာပိ၊ အာဝုသော၊ ကာဠော စ ဗလီဗဒ္ဒေါ [ဗလိဝဒ္ဒေါ (သီ. ပီ.)၊ ဗလိဗဒ္ဒေါ (သျာ. ကံ. က.)] ဩဒါတော စ ဗလီဗဒ္ဒေါ ဧကေန ဒါမေန ဝါ ယောတ္တေန ဝါ သံယုတ္တာ အဿု. ယော နု ခေါ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ကာဠော ဗလီဗဒ္ဒေါ ဩဒါတဿ ဗလီဗဒ္ဒဿ သံယောဇနံ၊ ဩဒါတော ဗလီဗဒ္ဒေါ ကာဠဿ ဗလီဗဒ္ဒဿ သံယောဇန’န္တိ၊ သမ္မာ နု ခေါ သော ဝဒမာနော ဝဒေယျာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ အာဝုသော’’. ‘‘န ခေါ၊ အာဝုသော၊ ကာဠော ဗလီဗဒ္ဒေါ ဩဒါတဿ ဗလီဗဒ္ဒဿ သံယောဇနံ၊ န ဩဒါတော ဗလီဗဒ္ဒေါ ကာဠဿ ဗလီဗဒ္ဒဿ သံယောဇနံ. ယေန စ ခေါ တေ ဧကေန ဒါမေန ဝါ ယောတ္တေန ဝါ သံယုတ္တာ တံ တတ္ထ သံယောဇနံ.

‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ အာဝုသော၊ န စက္ခု ရူပါနံ သံယောဇနံ၊ န ရူပါ စက္ခုဿ သံယောဇနံ. ယဉ္စ တတ္ထ တဒုဘယံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဆန္ဒရာဂေါ တံ တတ္ထ သံယောဇနံ။ပေ။ န ဇိဝှါ ရသာနံ သံယောဇနံ။ပေ။ န မနော ဓမ္မာနံ သံယောဇနံ၊ န ဓမ္မာ မနဿ သံယောဇနံ. ယဉ္စ တတ္ထ တဒုဘယံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဆန္ဒရာဂေါ၊ တံ တတ္ထ သံယောဇနံ.

‘‘စက္ခု ဝါ၊ အာဝုသော၊ ရူပါနံ သံယောဇနံ အဘဝိဿ၊ ရူပါ ဝါ စက္ခုဿ သံယောဇနံ၊ နယိဒံ ဗြဟ္မစရိယဝါသော ပညာယေထ [ပညာယတိ (က.)] သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယ. ယသ္မာ စ ခေါ၊ အာဝုသော၊ န စက္ခု ရူပါနံ သံယောဇနံ၊ န ရူပါ စက္ခုဿ သံယောဇနံ၊ ယဉ္စ တတ္ထ တဒုဘယံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဆန္ဒရာဂေါ၊ တံ တတ္ထ သံယောဇနံ၊ တသ္မာ ဗြဟ္မစရိယဝါသော ပညာယတိ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယ။ပေ။.

‘‘ဇိဝှါ၊ အာဝုသော၊ ရသာနံ သံယောဇနံ အဘဝိဿ၊ ရသာ ဝါ ဇိဝှါယ သံယောဇနံ၊ နယိဒံ ဗြဟ္မစရိယဝါသော ပညာယေထ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယ. ယသ္မာ စ ခေါ၊ အာဝုသော၊ န ဇိဝှါ ရသာနံ သံယောဇနံ၊ န ရသာ ဇိဝှါယ သံယောဇနံ၊ ယဉ္စ တတ္ထ တဒုဘယံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဆန္ဒရာဂေါ၊ တံ တတ္ထ သံယောဇနံ၊ တသ္မာ ဗြဟ္မစရိယဝါသော ပညာယတိ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယ။ပေ။.

‘‘မနော ဝါ၊ အာဝုသော၊ ဓမ္မာနံ သံယောဇနံ အဘဝိဿ၊ ဓမ္မာ ဝါ မနဿ သံယောဇနံ၊ နယိဒံ ဗြဟ္မစရိယဝါသော ပညာယေထ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယ. ယသ္မာ စ ခေါ၊ အာဝုသော၊ န မနော ဓမ္မာနံ သံယောဇနံ၊ န ဓမ္မာ မနဿ သံယောဇနံ၊ ယဉ္စ တတ္ထ တဒုဘယံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဆန္ဒရာဂေါ၊ တံ တတ္ထ သံယောဇနံ၊ တသ္မာ ဗြဟ္မစရိယဝါသော ပညာယတိ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယ.

‘‘ဣမိနာပေတံ၊ အာဝုသော၊ ပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ ယထာ န စက္ခု ရူပါနံ သံယောဇနံ၊ န ရူပါ စက္ခုဿ သံယောဇနံ. ယဉ္စ တတ္ထ တဒုဘယံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဆန္ဒရာဂေါ၊ တံ တတ္ထ သံယောဇနံ။ပေ။ န ဇိဝှါ ရသာနံ သံယောဇနံ။ပေ။ န မနော ဓမ္မာနံ သံယောဇနံ၊ န ဓမ္မာ မနဿ သံယောဇနံ. ယဉ္စ တတ္ထ တဒုဘယံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဆန္ဒရာဂေါ၊ တံ တတ္ထ သံယောဇနံ.

‘‘သံဝိဇ္ဇတိ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဘဂဝတော စက္ခု. ပဿတိ ဘဂဝါ စက္ခုနာ ရူပံ. ဆန္ဒရာဂေါ ဘဂဝတော နတ္ထိ. သုဝိမုတ္တစိတ္တော ဘဂဝါ. သံဝိဇ္ဇတိ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဘဂဝတော သောတံ. သုဏာတိ ဘဂဝါ သောတေန သဒ္ဒံ. ဆန္ဒရာဂေါ ဘဂဝတော နတ္ထိ. သုဝိမုတ္တစိတ္တော ဘဂဝါ. သံဝိဇ္ဇတိ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဘဂဝတော ဃာနံ. ဃာယတိ ဘဂဝါ ဃာနေန ဂန္ဓံ. ဆန္ဒရာဂေါ ဘဂဝတော နတ္ထိ. သုဝိမုတ္တစိတ္တော ဘဂဝါ. သံဝိဇ္ဇတိ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဘဂဝတော ဇိဝှါ. သာယတိ ဘဂဝါ ဇိဝှါယ ရသံ. ဆန္ဒရာဂေါ ဘဂဝတော နတ္ထိ. သုဝိမုတ္တစိတ္တော ဘဂဝါ. သံဝိဇ္ဇတိ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဘဂဝတော ကာယော. ဖုသတိ ဘဂဝါ ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ. ဆန္ဒရာဂေါ ဘဂဝတော နတ္ထိ. သုဝိမုတ္တစိတ္တော ဘဂဝါ. သံဝိဇ္ဇတိ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဘဂဝတော မနော. ဝိဇာနာတိ ဘဂဝါ မနသာ ဓမ္မံ. ဆန္ဒရာဂေါ ဘဂဝတော နတ္ထိ. သုဝိမုတ္တစိတ္တော ဘဂဝါ.

‘‘ဣမိနာ ခေါ ဧတံ၊ အာဝုသော၊ ပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ ယထာ န စက္ခု ရူပါနံ သံယောဇနံ၊ န ရူပါ စက္ခုဿ သံယောဇနံ၊ ယဉ္စ တတ္ထ တဒုဘယံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဆန္ဒရာဂေါ၊ တံ တတ္ထ သံယောဇနံ. န သောတံ။ န ဃာနံ။ န ဇိဝှါ ရသာနံ သံယောဇနံ၊ န ရသာ ဇိဝှါယ သံယောဇနံ၊ ယဉ္စ တတ္ထ တဒုဘယံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဆန္ဒရာဂေါ တံ တတ္ထ သံယောဇနံ. န ကာယော။ န မနော ဓမ္မာနံ သံယောဇနံ၊ န ဓမ္မာ မနဿ သံယောဇနံ၊ ယဉ္စ တတ္ထ တဒုဘယံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဆန္ဒရာဂေါ၊ တံ တတ္ထ သံယောဇန’’န္တိ. ပဉ္စမံ.

၆. ကာမဘူသုတ္တံ

၂၃၃. ဧကံ သမယံ အာယသ္မာ စ အာနန္ဒော အာယသ္မာ စ ကာမဘူ ကောသမ္ဗိယံ ဝိဟရန္တိ ဃောသိတာရာမေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ကာမဘူ သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေနာယသ္မာ အာနန္ဒော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတာ အာနန္ဒေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ ကာမဘူ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ကိံ နု ခေါ၊ အာဝုသော အာနန္ဒ၊ စက္ခု ရူပါနံ သံယောဇနံ၊ ရူပါ စက္ခုဿ သံယောဇနံ။ပေ။ ဇိဝှါ ရသာနံ သံယောဇနံ၊ ရသာ ဇိဝှါယ သံယောဇနံ။ပေ။ မနော ဓမ္မာနံ သံယောဇနံ၊ ဓမ္မာ မနဿ သံယောဇန’’န္တိ?

‘‘န ခေါ၊ အာဝုသော ကာမဘူ [ကာမဘု (သီ.) မောဂ္ဂလ္လာနေ ၆၅-ဂေ ဝါတိ သုတ္တံ ပဿိတဗ္ဗံ]၊ စက္ခု ရူပါနံ သံယောဇနံ၊ န ရူပါ စက္ခုဿ သံယောဇနံ. ယဉ္စ တတ္ထ တဒုဘယံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဆန္ဒရာဂေါ၊ တံ တတ္ထ သံယောဇနံ။ပေ။ န ဇိဝှါ ရသာနံ သံယောဇနံ၊ န ရသာ ဇိဝှါယ သံယောဇနံ။ပေ။ န မနော ဓမ္မာနံ သံယောဇနံ၊ န ဓမ္မာ မနဿ သံယောဇနံ. ယဉ္စ တတ္ထ တဒုဘယံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဆန္ဒရာဂေါ တံ တတ္ထ သံယောဇနံ.

‘‘သေယျထာပိ၊ အာဝုသော၊ ကာဠော စ ဗလီဗဒ္ဒေါ ဩဒါတော စ ဗလီဗဒ္ဒေါ ဧကေန ဒါမေန ဝါ ယောတ္တေန ဝါ သံယုတ္တာ အဿု. ယော နု ခေါ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ကာဠော ဗလီဗဒ္ဒေါ ဩဒါတဿ ဗလီဗဒ္ဒဿ သံယောဇနံ၊ ဩဒါတော ဗလီဗဒ္ဒေါ ကာဠဿ ဗလီဗဒ္ဒဿ သံယောဇန’န္တိ၊ သမ္မာ နု ခေါ သော ဝဒမာနော ဝဒေယျာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ အာဝုသော’’. ‘‘န ခေါ၊ အာဝုသော၊ ကာဠော ဗလီဗဒ္ဒေါ ဩဒါတဿ ဗလီဗဒ္ဒဿ သံယောဇနံ၊ နပိ ဩဒါတော ဗလီဗဒ္ဒေါ ကာဠဿ ဗလီဗဒ္ဒဿ သံယောဇနံ. ယေန စ ခေါ တေ ဧကေန ဒါမေန ဝါ ယောတ္တေန ဝါ သံယုတ္တာ၊ တံ တတ္ထ သံယောဇနံ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ အာဝုသော၊ န စက္ခု ရူပါနံ သံယောဇနံ၊ န ရူပါ စက္ခုဿ သံယောဇနံ။ပေ။ န ဇိဝှါ။ပေ။ န မနော။ပေ။ ယဉ္စ တတ္ထ တဒုဘယံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဆန္ဒရာဂေါ၊ တံ တတ္ထ သံယောဇန’’န္တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. ဥဒါယီသုတ္တံ

၂၃၄. ဧကံ သမယံ အာယသ္မာ စ အာနန္ဒော အာယသ္မာ စ ဥဒါယီ ကောသမ္ဗိယံ ဝိဟရန္တိ ဃောသိတာရာမေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ဥဒါယီ သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေနာယသ္မာ အာနန္ဒော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတာ အာနန္ဒေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ ဥဒါယီ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ယထေဝ နု ခေါ၊ အာဝုသော အာနန္ဒ၊ အယံ ကာယော ဘဂဝတာ အနေကပရိယာယေန အက္ခာတော ဝိဝဋော ပကာသိတော – ‘ဣတိပါယံ ကာယော အနတ္တာ’တိ၊ သက္ကာ ဧဝမေဝ ဝိညာဏံ ပိဒံ အာစိက္ခိတုံ ဒေသေတုံ ပညပေတုံ ပဋ္ဌပေတုံ ဝိဝရိတုံ ဝိဘဇိတုံ ဥတ္တာနီကာတုံ – ‘ဣတိပိဒံ ဝိညာဏံ အနတ္တာ’’’တိ?

‘‘ယထေဝ ခေါ၊ အာဝုသော ဥဒါယီ၊ အယံ ကာယော ဘဂဝတာ အနေကပရိယာယေန အက္ခာတော ဝိဝဋော ပကာသိတော – ‘ဣတိပါယံ ကာယော အနတ္တာ’တိ၊ သက္ကာ ဧဝမေဝ ဝိညာဏံ ပိဒံ အာစိက္ခိတုံ ဒေသေတုံ ပညပေတုံ ပဋ္ဌပေတုံ ဝိဝရိတုံ ဝိဘဇိတုံ ဥတ္တာနီကာတုံ – ‘ဣတိပိဒံ ဝိညာဏံ အနတ္တာ’’’တိ.

‘‘စက္ခုဉ္စ၊ အာဝုသော၊ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏ’’န္တိ? ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ. ‘‘ယော စာဝုသော၊ ဟေတု၊ ယော စ ပစ္စယော စက္ခုဝိညာဏဿ ဥပ္ပါဒါယ၊ သော စ ဟေတု၊ သော စ ပစ္စယော သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သဗ္ဗထာ သဗ္ဗံ အပရိသေသံ နိရုဇ္ဈေယျ. အပိ နု ခေါ စက္ခုဝိညာဏံ ပညာယေထာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ အာဝုသော’’. ‘‘ဣမိနာပိ ခေါ ဧတံ၊ အာဝုသော၊ ပရိယာယေန ဘဂဝတာ အက္ခာတံ ဝိဝဋံ ပကာသိတံ – ‘ဣတိပိဒံ ဝိညာဏံ အနတ္တာ’’’တိ။ပေ။.

‘‘ဇိဝှဉ္စာဝုသော၊ ပဋိစ္စ ရသေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဇိဝှါဝိညာဏ’’န္တိ? ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ. ‘‘ယော စာဝုသော၊ ဟေတု ယော စ ပစ္စယော ဇိဝှါဝိညာဏဿ ဥပ္ပါဒါယ၊ သော စ ဟေတု၊ သော စ ပစ္စယော သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သဗ္ဗထာ သဗ္ဗံ အပရိသေသံ နိရုဇ္ဈေယျ၊ အပိ နု ခေါ ဇိဝှါဝိညာဏံ ပညာယေထာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ အာဝုသော’’. ‘‘ဣမိနာပိ ခေါ ဧတံ၊ အာဝုသော၊ ပရိယာယေန ဘဂဝတာ အက္ခာတံ ဝိဝဋံ ပကာသိတံ – ‘ဣတိပိဒံ ဝိညာဏံ အနတ္တာ’’’တိ။ပေ။.

‘‘မနဉ္စာဝုသော၊ ပဋိစ္စ ဓမ္မေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ မနောဝိညာဏ’’န္တိ? ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ. ‘‘ယော စာဝုသော၊ ဟေတု၊ ယော စ ပစ္စယော မနောဝိညာဏဿ ဥပ္ပါဒါယ၊ သော စ ဟေတု၊ သော စ ပစ္စယော သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သဗ္ဗထာ သဗ္ဗံ အပရိသေသံ နိရုဇ္ဈေယျ၊ အပိ နု ခေါ မနောဝိညာဏံ ပညာယေထာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ အာဝုသော’’. ‘‘ဣမိနာပိ ခေါ ဧတံ၊ အာဝုသော၊ ပရိယာယေန ဘဂဝတာ အက္ခာတံ ဝိဝဋံ ပကာသိတံ – ‘ဣတိပိဒံ ဝိညာဏံ အနတ္တာ’’’တိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ အာဝုသော၊ ပုရိသော သာရတ္ထိကော သာရဂဝေသီ သာရပရိယေသနံ စရမာနော တိဏှံ ကုဌာရိံ အာဒါယ ဝနံ ပဝိသေယျ. သော တတ္ထ ပဿေယျ မဟန္တံ ကဒလိက္ခန္ဓံ ဥဇုံ နဝံ အကုက္ကုကဇာတံ [အကုက္ကုဋကဇာတံ (သျာ. ကံ.)၊ အကုက္ကဇဋဇာတံ (က.)]. တမေနံ မူလေ ဆိန္ဒေယျ၊ မူလေ ဆေတွာ အဂ္ဂေ ဆိန္ဒေယျ၊ အဂ္ဂေ ဆေတွာ ပတ္တဝဋ္ဋိံ ဝိနိဗ္ဘုဇေယျ [ဝိနိဗ္ဘုဇ္ဇေယျ (ပီ.)၊ ဝိနိဗ္ဘဇ္ဇေယျ (သျာ. ကံ.)]. သော တတ္ထ ဖေဂ္ဂုမ္ပိ နာဓိဂစ္ဆေယျ၊ ကုတော သာရံ! ဧဝမေဝ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု ဆသု ဖဿာယတနေသု နေဝတ္တာနံ န အတ္တနိယံ သမနုပဿတိ. သော ဧဝံ အသမနုပဿန္တော [ဧဝံ သမနုပဿန္တော (သျာ. ကံ. က.)] န ကိဉ္စိ လောကေ ဥပါဒိယတိ. အနုပါဒိယံ န ပရိတဿတိ. အပရိတဿံ ပစ္စတ္တညေဝ ပရိနိဗ္ဗာယတိ. ‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာတီ’’တိ. သတ္တမံ.

၈. အာဒိတ္တပရိယာယသုတ္တံ

၂၃၅. ‘‘အာဒိတ္တပရိယာယံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မပရိယာယံ ဒေသေဿာမိ. တံ သုဏာထ. ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဒိတ္တပရိယာယော၊ ဓမ္မပရိယာယော? ဝရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တတ္တာယ အယောသလာကာယ အာဒိတ္တာယ သမ္ပဇ္ဇလိတာယ သဇောတိဘူတာယ [သဉ္ဇောတိဘူတာယ (သျာ. ကံ.)] စက္ခုန္ဒြိယံ သမ္ပလိမဋ္ဌံ၊ န တွေဝ စက္ခုဝိညေယျေသု ရူပေသု အနုဗျဉ္ဇနသော နိမိတ္တဂ္ဂါဟော. နိမိတ္တဿာဒဂထိတံ [နိမိတ္တဿာဒဂဓိတံ (သျာ. ကံ. က.) မ. နိ. ၃.၃၁၆-၃၁၇] ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိညာဏံ တိဋ္ဌမာနံ တိဋ္ဌေယျ၊ အနုဗျဉ္ဇနဿာဒဂထိတံ ဝါ တသ္မိဉ္စေ သမယေ ကာလံ ကရေယျ၊ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ၊ ယံ ဒွိန္နံ ဂတီနံ အညတရံ ဂတိံ ဂစ္ဆေယျ – နိရယံ ဝါ၊ တိရစ္ဆာနယောနိံ ဝါ. ဣမံ ခွာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဒီနဝံ ဒိသွာ ဧဝံ ဝဒါမိ.

‘‘ဝရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဏှေန အယောသင်္ကုနာ အာဒိတ္တေန သမ္ပဇ္ဇလိတေန သဇောတိဘူတေန သောတိန္ဒြိယံ သမ္ပလိမဋ္ဌံ၊ န တွေဝ သောတဝိညေယျေသု သဒ္ဒေသု အနုဗျဉ္ဇနသော နိမိတ္တဂ္ဂါဟော. နိမိတ္တဿာဒဂထိတံ ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိညာဏံ တိဋ္ဌမာနံ တိဋ္ဌေယျ၊ အနုဗျဉ္ဇနဿာဒဂထိတံ ဝါ တသ္မိဉ္စေ သမယေ ကာလင်္ကရေယျ၊ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ၊ ယံ ဒွိန္နံ ဂတီနံ အညတရံ ဂတိံ ဂစ္ဆေယျ – နိရယံ ဝါ တိရစ္ဆာနယောနိံ ဝါ. ဣမံ ခွာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဒီနဝံ ဒိသွာ ဧဝံ ဝဒါမိ.

‘‘ဝရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဏှေန နခစ္ဆေဒနေန အာဒိတ္တေန သမ္ပဇ္ဇလိတေန သဇောတိဘူတေန ဃာနိန္ဒြိယံ သမ္ပလိမဋ္ဌံ၊ န တွေဝ ဃာနဝိညေယျေသု ဂန္ဓေသု အနုဗျဉ္ဇနသော နိမိတ္တဂ္ဂါဟော. နိမိတ္တဿာဒဂထိတံ ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိညာဏံ တိဋ္ဌမာနံ တိဋ္ဌေယျ၊ အနုဗျဉ္ဇနဿာဒဂထိတံ ဝါ တသ္မိဉ္စေ သမယေ ကာလံ ကရေယျ. ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ၊ ယံ ဒွိန္နံ ဂတီနံ အညတရံ ဂတိံ ဂစ္ဆေယျ – နိရယံ ဝါ တိရစ္ဆာနယောနိံ ဝါ. ဣမံ ခွာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဒီနဝံ ဒိသွာ ဧဝံ ဝဒါမိ.

‘‘ဝရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဏှေန ခုရေန အာဒိတ္တေန သမ္ပဇ္ဇလိတေန သဇောတိဘူတေန ဇိဝှိန္ဒြိယံ သမ္ပလိမဋ္ဌံ၊ န တွေဝ ဇိဝှါဝိညေယျေသု ရသေသု အနုဗျဉ္ဇနသော နိမိတ္တဂ္ဂါဟော. နိမိတ္တဿာဒဂထိတံ ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိညာဏံ တိဋ္ဌမာနံ တိဋ္ဌေယျ၊ အနုဗျဉ္ဇနဿာဒဂထိတံ ဝါ တသ္မိဉ္စေ သမယေ ကာလံ ကရေယျ. ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ၊ ယံ ဒွိန္နံ ဂတီနံ အညတရံ ဂတိံ ဂစ္ဆေယျ – နိရယံ ဝါ တိရစ္ဆာနယောနိံ ဝါ. ဣမံ ခွာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဒီနဝံ ဒိသွာ ဧဝံ ဝဒါမိ.

‘‘ဝရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဏှာယ သတ္တိယာ အာဒိတ္တာယ သမ္ပဇ္ဇလိတာယ သဇောတိဘူတာယ ကာယိန္ဒြိယံ သမ္ပလိမဋ္ဌံ၊ န တွေဝ ကာယဝိညေယျေသု ဖောဋ္ဌဗ္ဗေသု အနုဗျဉ္ဇနသော နိမိတ္တဂ္ဂါဟော. နိမိတ္တဿာဒဂထိတံ ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိညာဏံ တိဋ္ဌမာနံ တိဋ္ဌေယျ၊ အနုဗျဉ္ဇနဿာဒဂထိတံ ဝါ တသ္မိဉ္စေ သမယေ ကာလံ ကရေယျ. ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ၊ ယံ ဒွိန္နံ ဂတီနံ အညတရံ ဂတိံ ဂစ္ဆေယျ – နိရယံ ဝါ တိရစ္ဆာနယောနိံ ဝါ. ဣမံ ခွာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဒီနဝံ ဒိသွာ ဧဝံ ဝဒါမိ.

‘‘ဝရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သောတ္တံ. သောတ္တံ ခေါ ပနာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝဉ္ဈံ ဇီဝိတာနံ ဝဒါမိ၊ အဖလံ ဇီဝိတာနံ ဝဒါမိ၊ မောမူဟံ ဇီဝိတာနံ ဝဒါမိ၊ န တွေဝ တထာရူပေ ဝိတက္ကေ ဝိတက္ကေယျ ယထာရူပါနံ ဝိတက္ကာနံ ဝသံ ဂတော သံဃံ ဘိန္ဒေယျ. ဣမံ ခွာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝဉ္ဈံ ဇီဝိတာနံ အာဒီနဝံ ဒိသွာ ဧဝံ ဝဒါမိ.

‘‘တတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုတဝါ အရိယသာဝကော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘တိဋ္ဌတု တာဝ တတ္တာယ အယောသလာကာယ အာဒိတ္တာယ သမ္ပဇ္ဇလိတာယ သဇောတိဘူတာယ စက္ခုန္ဒြိယံ သမ္ပလိမဋ္ဌံ. ဟန္ဒာဟံ ဣဒမေဝ မနသိ ကရောမိ – ဣတိ စက္ခု အနိစ္စံ၊ ရူပါ အနိစ္စာ၊ စက္ခုဝိညာဏံ အနိစ္စံ၊ စက္ခုသမ္ဖဿော အနိစ္စော၊ ယမ္ပိဒံ စက္ခုသမ္ဖဿပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝေဒယိတံ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ တမ္ပိ အနိစ္စံ’’’ [အနိစ္စ’’န္တိ (?)].

‘‘တိဋ္ဌတု တာဝ တိဏှေန အယောသင်္ကုနာ အာဒိတ္တေန သမ္ပဇ္ဇလိတေန သဇောတိဘူတေန သောတိန္ဒြိယံ သမ္ပလိမဋ္ဌံ. ဟန္ဒာဟံ ဣဒမေဝ မနသိ ကရောမိ – ဣတိ သောတံ အနိစ္စံ၊ သဒ္ဒါ အနိစ္စာ၊ သောတဝိညာဏံ အနိစ္စံ၊ သောတသမ္ဖဿော အနိစ္စော၊ ယမ္ပိဒံ သောတသမ္ဖဿပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝေဒယိတံ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ တမ္ပိ အနိစ္စံ.

‘‘တိဋ္ဌတု တာဝ တိဏှေန နခစ္ဆေဒနေန အာဒိတ္တေန သမ္ပဇ္ဇလိတေန သဇောတိဘူတေန ဃာနိန္ဒြိယံ သမ္ပလိမဋ္ဌံ. ဟန္ဒာဟံ ဣဒမေဝ မနသိ ကရောမိ – ဣတိ ဃာနံ အနိစ္စံ၊ ဂန္ဓာ အနိစ္စာ၊ ဃာနဝိညာဏံ အနိစ္စံ၊ ဃာနသမ္ဖဿော အနိစ္စော၊ ယမ္ပိဒံ ဃာနသမ္ဖဿပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝေဒယိတံ။ပေ။ တမ္ပိ အနိစ္စံ.

‘‘တိဋ္ဌတု တာဝ တိဏှေန ခုရေန အာဒိတ္တေန သမ္ပဇ္ဇလိတေန သဇောတိဘူတေန ဇိဝှိန္ဒြိယံ သမ္ပလိမဋ္ဌံ. ဟန္ဒာဟံ ဣဒမေဝ မနသိ ကရောမိ – ဣတိ ဇိဝှါ အနိစ္စာ၊ ရသာ အနိစ္စာ၊ ဇိဝှါဝိညာဏံ အနိစ္စံ၊ ဇိဝှါသမ္ဖဿော အနိစ္စော၊ ယမ္ပိဒံ ဇိဝှါသမ္ဖဿပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ပေ။ တမ္ပိ အနိစ္စံ.

‘‘တိဋ္ဌတု တာဝ တိဏှာယ သတ္တိယာ အာဒိတ္တာယ သမ္ပဇ္ဇလိတာယ သဇောတိဘူတာယ ကာယိန္ဒြိယံ သမ္ပလိမဋ္ဌံ. ဟန္ဒာဟံ ဣဒမေဝ မနသိ ကရောမိ – ဣတိ ကာယော အနိစ္စော၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ အနိစ္စာ၊ ကာယဝိညာဏံ အနိစ္စံ၊ ကာယသမ္ဖဿော အနိစ္စော၊ ယမ္ပိဒံ ကာယသမ္ဖဿပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝေဒယိတံ။ပေ။ တမ္ပိ အနိစ္စံ.

‘‘တိဋ္ဌတု တာဝ သောတ္တံ. ဟန္ဒာဟံ ဣဒမေဝ မနသိ ကရောမိ – ဣတိ မနော အနိစ္စော၊ ဓမ္မာ အနိစ္စာ၊ မနောဝိညာဏံ အနိစ္စံ၊ မနောသမ္ဖဿော အနိစ္စော၊ ယမ္ပိဒံ မနောသမ္ဖဿပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝေဒယိတံ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ တမ္ပိ အနိစ္စံ’’.

‘‘ဧဝံ ပဿံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုတဝါ အရိယသာဝကော စက္ခုသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ၊ ရူပေသုပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ၊ စက္ခုဝိညာဏေပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ၊ စက္ခုသမ္ဖဿေပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ။ပေ။ ယမ္ပိဒံ မနောသမ္ဖဿပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝေဒယိတံ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ တသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ. နိဗ္ဗိန္ဒံ ဝိရဇ္ဇတိ၊ ဝိရာဂါ ဝိမုစ္စတိ၊ ဝိမုတ္တသ္မိံ ဝိမုတ္တမိတိ ဉာဏံ ဟောတိ. ‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာတိ. အယံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဒိတ္တပရိယာယော၊ ဓမ္မပရိယာယော’’တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. ပဌမဟတ္ထပါဒေါပမသုတ္တံ

၂၃၆. ‘‘ဟတ္ထေသု၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတိ အာဒါနနိက္ခေပနံ ပညာယတိ၊ ပါဒေသု သတိ အဘိက္ကမပဋိက္ကမော ပညာယတိ၊ ပဗ္ဗေသု သတိ သမိဉ္ဇနပသာရဏံ ပညာယတိ၊ ကုစ္ဆိသ္မိံ သတိ ဇိဃစ္ဆာ ပိပါသာ ပညာယတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စက္ခုသ္မိံ သတိ စက္ခုသမ္ဖဿပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခံ ဒုက္ခံ။ပေ။ ဇိဝှါယ သတိ ဇိဝှါသမ္ဖဿပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခံ ဒုက္ခံ။ပေ။ မနသ္မိံ သတိ မနောသမ္ဖဿပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခံ ဒုက္ခံ။ပေ။.

‘‘ဟတ္ထေသု၊ ဘိက္ခဝေ၊ အသတိ အာဒါနနိက္ခေပနံ န ပညာယတိ၊ ပါဒေသု အသတိ အဘိက္ကမပဋိက္ကမော န ပညာယတိ၊ ပဗ္ဗေသု အသတိ သမိဉ္ဇနပသာရဏံ န ပညာယတိ၊ ကုစ္ဆိသ္မိံ အသတိ ဇိဃစ္ဆာ ပိပါသာ န ပညာယတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စက္ခုသ္မိံ အသတိ စက္ခုသမ္ဖဿပစ္စယာ နုပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခံ ဒုက္ခံ။ပေ။ ဇိဝှါယ အသတိ ဇိဝှါသမ္ဖဿပစ္စယာ နုပ္ပဇ္ဇတိ။ပေ။ မနသ္မိံ အသတိ မနောသမ္ဖဿပစ္စယာ နုပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခံ ဒုက္ခ’’န္တိ. နဝမံ.

၁၀. ဒုတိယဟတ္ထပါဒေါပမသုတ္တံ

၂၃၇. ‘‘ဟတ္ထေသု၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတိ အာဒါနနိက္ခေပနံ ဟောတိ၊ ပါဒေသု သတိ အဘိက္ကမပဋိက္ကမော ဟောတိ၊ ပဗ္ဗေသု သတိ သမိဉ္ဇနပသာရဏံ ဟောတိ၊ ကုစ္ဆိသ္မိံ သတိ ဇိဃစ္ဆာ ပိပါသာ ဟောတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စက္ခုသ္မိံ သတိ စက္ခုသမ္ဖဿပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခံ ဒုက္ခံ။ပေ။ ဇိဝှါယ သတိ။ပေ။ မနသ္မိံ သတိ မနောသမ္ဖဿပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခံ ဒုက္ခံ။ပေ။.

‘‘ဟတ္ထေသု၊ ဘိက္ခဝေ၊ အသတိ အာဒါနနိက္ခေပနံ န ဟောတိ၊ ပါဒေသု အသတိ အဘိက္ကမပဋိက္ကမော န ဟောတိ၊ ပဗ္ဗေသု အသတိ သမိဉ္ဇနပသာရဏံ န ဟောတိ၊ ကုစ္ဆိသ္မိံ အသတိ ဇိဃစ္ဆာ ပိပါသာ န ဟောတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စက္ခုသ္မိံ အသတိ စက္ခုသမ္ဖဿပစ္စယာ နုပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခံ ဒုက္ခံ။ပေ။ ဇိဝှါယ အသတိ ဇိဝှါသမ္ဖဿပစ္စယာ နုပ္ပဇ္ဇတိ။ပေ။ မနသ္မိံ အသတိ မနောသမ္ဖဿပစ္စယာ နုပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခံ ဒုက္ခ’’န္တိ. ဒသမံ.

သမုဒ္ဒဝဂ္ဂေါ အဋ္ဌရသမော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

ဒွေ သမုဒ္ဒါ ဗာဠိသိကော၊ ခီရရုက္ခေန ကောဋ္ဌိကော၊

ကာမဘူ ဥဒါယီ စေဝ၊ အာဒိတ္တေန စ အဋ္ဌမံ၊

ဟတ္ထပါဒူပမာ ဒွေတိ၊ ဝဂ္ဂေါ တေန ပဝုစ္စတီတိ.