၁. ဒေသနာဟာရဝိဘင်္ဂေါ

၅. တတ္ထ ကတမော ဒေသနာဟာရော? ‘‘အဿာဒါဒီနဝတာ’’တိ ဂါထာ အယံ ဒေသနာဟာရော. ကိံ ဒေသယတိ? အဿာဒံ အာဒီနဝံ နိဿရဏံ ဖလံ ဥပါယံ အာဏတ္တိံ. ဓမ္မံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏံ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေဿာမီတိ.

တတ္ထ ကတမော အဿာဒေါ?

‘‘ကာမံ [ကာမမာဒိကာ ဣမာ ဆ ဂါထာ သု. နိ. ၇၇၂ ပဿိတဗ္ဗာ] ကာမယမာနဿ၊ တဿ စေတံ သမိဇ္ဈတိ၊

အဒ္ဓါ ပီတိမနော ဟောတိ၊ လဒ္ဓါ မစ္စော ယဒိစ္ဆတီ’’တိ.

အယံ အဿာဒေါ.

တတ္ထ ကတမော အာဒီနဝေါ?

‘‘တဿ စေ ကာမယာနဿ၊ ဆန္ဒဇာတဿ ဇန္တုနော၊

တေ ကာမာ ပရိဟာယန္တိ၊ သလ္လဝိဒ္ဓေါဝ ရုပ္ပတီ’’တိ.

အယံ အာဒီနဝေါ.

တတ္ထ ကတမံ နိဿရဏံ?

‘‘ယော ကာမေ ပရိဝဇ္ဇေတိ၊ သပ္ပဿေဝ ပဒါ သိရော၊

သောမံ ဝိသတ္တိကံ လောကေ၊ သတော သမတိဝတ္တတီ’’တိ.

ဣဒံ နိဿရဏံ.

တတ္ထ ကတမော အဿာဒေါ?

‘‘ခေတ္တံ ဝတ္ထုံ ဟိရညံ ဝါ၊ ဂဝါဿံ ဒါသပေါရိသံ၊

ထိယော ဗန္ဓူ ပုထူ ကာမေ၊ ယော နရော အနုဂိဇ္ဈတီ’’တိ.

အယံ အဿာဒေါ.

တတ္ထ ကတမော အာဒီနဝေါ?

‘‘အဗလာ နံ ဗလီယန္တိ၊ မဒ္ဒန္တေ နံ ပရိဿယာ၊

တတော နံ ဒုက္ခမနွေတိ၊ နာဝံ ဘိန္နမိဝေါဒက’’န္တိ.

အယံ အာဒီနဝေါ.

တတ္ထ ကတမံ နိဿရဏံ?

‘‘တသ္မာ ဇန္တု သဒါ သတော၊ ကာမာနိ ပရိဝဇ္ဇယေ၊

တေ ပဟာယ တရေ ဩဃံ၊ နာဝံ သိတွာဝ ပါရဂူ’’တိ.

ဣဒံ နိဿရဏံ.

တတ္ထ ကတမံ ဖလံ?

‘‘ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မစာရိံ၊ ဆတ္တံ မဟန္တံ ယထ ဝဿကာလေ၊

ဧသာနိသံသော ဓမ္မေ သုစိဏ္ဏေ၊ န ဒုဂ္ဂတိံ ဂစ္ဆတိ ဓမ္မစာရီ’’တိ.

ဣဒံ ဖလံ.

တတ္ထ ကတမော ဥပါယော?

‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိ။ပေ။

‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ [ပဿ ဓ. ပ. ၂၇၇] ဒုက္ခာ’’တိ။ပေ။

‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ’’တိ၊ ယဒါ ပညာယ ပဿတိ၊

အထ နိဗ္ဗိန္ဒတိ ဒုက္ခေ၊ ဧသ မဂ္ဂေါ ဝိသုဒ္ဓိယာ’’တိ.

အယံ ဥပါယော.

တတ္ထ ကတမာ အာဏတ္တိ?

‘‘စက္ခုမာ [ပဿ ဥဒါ. ၄၃] ဝိသမာနီဝ၊ ဝိဇ္ဇမာနေ ပရက္ကမေ၊

ပဏ္ဍိတော ဇီဝလောကသ္မိံ၊ ပါပါနိ ပရိဝဇ္ဇယေ’’တိ.

အယံ အာဏတ္တိ.

‘‘‘သုညတော လောကံ အဝေက္ခဿု၊

မောဃရာဇာ’တိ အာဏတ္တိ၊ ‘သဒါ သတော’တိ ဥပါယော၊

‘အတ္တာနုဒိဋ္ဌိံ ဦဟစ္စ [ဥဟစ္စ (က.) ပဿ သု. နိ. ၁၁၂၅]၊ ဧဝံ မစ္စုတရော သိယာ’’’.

ဣဒံ ဖလံ.

၆. တတ္ထ ဘဂဝါ ဥဂ္ဃဋိတညုဿ ပုဂ္ဂလဿ နိဿရဏံ ဒေသယတိ၊ ဝိပဉ္စိတညုဿ ပုဂ္ဂလဿ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ဒေသယတိ၊ နေယျဿ ပုဂ္ဂလဿ အဿာဒဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ဒေသယတိ.

တတ္ထ စတဿော ပဋိပဒါ၊ စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာ. တဏှာစရိတော မန္ဒော သတိန္ဒြိယေန ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ နိယျာတိ သတိပဋ္ဌာနေဟိ နိဿယေဟိ. တဏှာစရိတော ဥဒတ္တော [ဥဒတ္ထော (သီ.) ဥ + အာ + ဒါ + တ] သမာဓိန္ဒြိယေန ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ ခိပ္ပါဘိညာယ နိယျာတိ ဈာနေဟိ နိဿယေဟိ. ဒိဋ္ဌိစရိတော မန္ဒော ဝီရိယိန္ဒြိယေန သုခါယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ နိယျာတိ သမ္မပ္ပဓာနေဟိ နိဿယေဟိ. ဒိဋ္ဌိစရိတော ဥဒတ္တော ပညိန္ဒြိယေန သုခါယ ပဋိပဒါယ ခိပ္ပါဘိညာယ နိယျာတိ သစ္စေဟိ နိဿယေဟိ.

ဥဘော တဏှာစရိတာ သမထပုဗ္ဗင်္ဂမာယ ဝိပဿနာ နိယျန္တိ ရာဂဝိရာဂါယ စေတောဝိမုတ္တိယာ. ဥဘော ဒိဋ္ဌိစရိတာ ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမေ သမထေန နိယျန္တိ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါယ ပညာဝိမုတ္တိယာ.

တတ္ထ ယေ သမထပုဗ္ဗင်္ဂမာဟိ ပဋိပဒါဟိ နိယျန္တိ၊ တေ နန္ဒိယာဝဋ္ဋေန နယေန ဟာတဗ္ဗာ၊ ယေ ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမာဟိ ပဋိပဒါဟိ နိယျန္တိ၊ တေ သီဟဝိက္ကီဠိတေန နယေန ဟာတဗ္ဗာ.

၇. သွာယံ ဟာရော ကတ္ထ သမ္ဘဝတိ၊ ယဿ သတ္ထာ ဝါ ဓမ္မံ ဒေသယတိ အညတရော ဝါ ဂရုဋ္ဌာနီယော သဗြဟ္မစာရီ၊ သော တံ ဓမ္မံ သုတွာ သဒ္ဓံ ပဋိလဘတိ. တတ္ထ ယာ ဝီမံသာ ဥဿာဟနာ တုလနာ ဥပပရိက္ခာ၊ အယံ သုတမယီ ပညာ. တထာ သုတေန နိဿယေန ယာ ဝီမံသာ တုလနာ ဥပပရိက္ခာ မနသာနုပေက္ခဏာ၊ အယံ စိန္တာမယီ ပညာ. ဣမာဟိ ဒွီဟိ ပညာဟိ မနသိကာရသမ္ပယုတ္တဿ ယံ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒဿနဘူမိယံ ဝါ ဘာဝနာဘူမိယံ ဝါ၊ အယံ ဘာဝနာမယီ ပညာ.

၈. ပရတောဃောသာ သုတမယီ ပညာ. ပစ္စတ္တသမုဋ္ဌိတာ ယောနိသော မနသိကာရာ စိန္တာမယီ ပညာ. ယံ ပရတော စ ဃောသေန ပစ္စတ္တသမုဋ္ဌိတေန စ ယောနိသောမနသိကာရေန ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အယံ ဘာဝနာမယီ ပညာ. ယဿ ဣမာ ဒွေ ပညာ အတ္ထိ သုတမယီ စိန္တာမယီ စ၊ အယံ ဥဂ္ဃဋိတညူ. ယဿ သုတမယီ ပညာ အတ္ထိ၊ စိန္တာမယီ နတ္ထိ၊ အယံ ဝိပဉ္စိတညူ [ဝိပစ္စိတညူ (သီ.)]. ယဿ နေဝ သုတမယီ ပညာ အတ္ထိ န စိန္တာမယီ၊ အယံ နေယျော.

၉. သာယံ ဓမ္မဒေသနာ ကိံ ဒေသယတိ? စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဒုက္ခံ သမုဒယံ နိရောဓံ မဂ္ဂံ. အာဒီနဝေါ စ ဖလဉ္စ ဒုက္ခံ၊ အဿာဒေါ သမုဒယော၊ နိဿရဏံ နိရောဓော၊ ဥပါယော အာဏတ္တိ စ မဂ္ဂေါ. ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ. ဣဒံ ဓမ္မစက္ကံ.

ယထာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗာရာဏသိယံ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ အနုတ္တရံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တိတံ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိံ၊ သဗ္ဗံ ဓမ္မစက္ကံ.

တတ္ထ အပရိမာဏာ ပဒါ၊ အပရိမာဏာ အက္ခရာ၊ အပရိမာဏာ ဗျဉ္ဇနာ၊ အပရိမာဏာ အာကာရာ နေရုတ္တာ နိဒ္ဒေသာ. ဧတဿေဝ အတ္ထဿ သင်္ကာသနာ ပကာသနာ ဝိဝရဏာ ဝိဘဇနာ ဥတ္တာနီကမ္မံ [ဥတ္တာနိကမ္မံ (က.)] ပညတ္တိ၊ ဣတိပိဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ.

‘‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’’တိ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗာရာဏသိယံ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ အနုတ္တရံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တိတံ။ပေ။ ‘‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’’တိ မေ၊ ဘိက္ခဝေ။ပေ။ ‘‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’’တိ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗာရာဏသိယံ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ အနုတ္တရံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တိတံ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိံ.

တတ္ထ အပရိမာဏာ ပဒါ၊ အပရိမာဏာ အက္ခရာ၊ အပရိမာဏာ ဗျဉ္ဇနာ၊ အပရိမာဏာ အာကာရာ နေရုတ္တာ နိဒ္ဒေသာ. ဧတဿေဝ အတ္ထဿ သင်္ကာသနာ ပကာသနာ ဝိဝရဏာ ဝိဘဇနာ ဥတ္တာနီကမ္မံ ပညတ္တိ ဣတိပိဒံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ.

တတ္ထ ဘဂဝါ အက္ခရေဟိ သင်္ကာသေတိ၊ ပဒေဟိ ပကာသေတိ၊ ဗျဉ္ဇနေဟိ ဝိဝရတိ၊ အာကာရေဟိ ဝိဘဇတိ၊ နိရုတ္တီဟိ ဥတ္တာနီကရောတိ [ဥတ္တာနိံ ကရောတိ (က.)]၊ နိဒ္ဒေသေဟိ ပညပေတိ. တတ္ထ ဘဂဝါ အက္ခရေဟိ စ ပဒေဟိ စ ဥဂ္ဃဋေတိ [ဥဂ္ဃါဋေတိ (သီ.)]၊ ဗျဉ္ဇနေဟိ စ အာကာရေဟိ စ ဝိပဉ္စယတိ၊ နိရုတ္တီဟိ စ နိဒ္ဒေသေဟိ စ ဝိတ္ထာရေတိ. တတ္ထ ဥဂ္ဃဋနာ [ဥဂ္ဃါဋနာ (သီ.)] အာဒိ၊ ဝိပဉ္စနာ မဇ္ဈေ၊ ဝိတ္ထာရဏာ ပရိယောသာနံ. သောယံ ဓမ္မဝိနယော ဥဂ္ဃဋီယန္တော ဥဂ္ဃဋိတညူပုဂ္ဂလံ ဝိနေတိ၊ တေန နံ အာဟု ‘‘အာဒိကလျာဏော’’တိ. ဝိပဉ္စီယန္တော ဝိပဉ္စိတညူပုဂ္ဂလံ ဝိနေတိ၊ တေန နံ အာဟု ‘‘မဇ္ဈေကလျာဏော’’တိ. ဝိတ္ထာရီယန္တော နေယျံ ပုဂ္ဂလံ ဝိနေတိ၊ တေန နံ အာဟု ‘‘ပရိယောသာနကလျာဏော’’တိ.

၁၀. တတ္ထ ဆပ္ပဒါနိ အတ္ထော သင်္ကာသနာ ပကာသနာ ဝိဝရဏာ ဝိဘဇနာ ဥတ္တာနီကမ္မံ ပညတ္တိ၊ ဣမာနိ ဆပ္ပဒါနိ အတ္ထော. ဆပ္ပဒါနိ ဗျဉ္ဇနံ အက္ခရံ ပဒံ ဗျဉ္ဇနံ အာကာရော နိရုတ္တိ နိဒ္ဒေသော၊ ဣမာနိ ဆပ္ပဒါနိ ဗျဉ္ဇနံ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ဓမ္မံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏံ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇန’’န္တိ.

ကေဝလန္တိ လောကုတ္တရံ၊ န မိဿံ လောကိယေဟိ ဓမ္မေဟိ. ပရိပုဏ္ဏန္တိ ပရိပူရံ အနူနံ အနတိရေကံ. ပရိသုဒ္ဓန္တိ နိမ္မလံ သဗ္ဗမလာပဂတံ ပရိယောဒါတံ ဥပဋ္ဌိတံ သဗ္ဗဝိသေသာနံ၊ ဣဒံ ဝုစ္စတိ တထာဂတပဒံဣတိပိ တထာဂတနိသေဝိတံဣတိပိ တထာဂတာရဉ္ဇိတံဣတိပိ၊ အတောစေတံ ဗြဟ္မစရိယံ ပညာယတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေဿာမီ’’တိ.

ကေသံ အယံ ဓမ္မဒေသနာ၊ ယောဂီနံ. တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော –

‘‘အဿာဒါဒီနဝတာ၊ နိဿရဏမ္ပိ စ ဖလံ ဥပါယော စ၊

အာဏတ္တီ စ ဘဂဝတော၊ ယောဂီနံ ဒေသနာဟာရော’’တိ.

နိယုတ္တော ဒေသနာဟာရော.