နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ
ခုဒ္ဒကနိကာယေ
နေတ္တိပ္ပကရဏပါဠိ
၁. သင်္ဂဟဝါရော
ယံ လောကော ပူဇယတေ၊ သလောကပါလော သဒါ နမဿတိ စ၊
တဿေတ သာသနဝရံ၊ ဝိဒူဟိ ဉေယျံ နရဝရဿ.
ဒွါဒသ ပဒါနိ သုတ္တံ၊ တံ သဗ္ဗံ ဗျဉ္ဇနဉ္စ အတ္ထော စ၊
တံ ဝိညေယျံ ဥဘယံ၊ ကော အတ္ထော ဗျဉ္ဇနံ ကတမံ.
သောဠသဟာရာ နေတ္တိ [နေတ္တီ (က.)]၊ ပဉ္စနယာ သာသနဿ ပရိယေဋ္ဌိ၊
အဋ္ဌာရသမူလပဒါ၊ မဟကစ္စာနေန [မဟာကစ္စာနေန (သီ.)] နိဒ္ဒိဋ္ဌာ.
ဟာရာ ဗျဉ္ဇနဝိစယော၊ သုတ္တဿ နယာ တယော စ သုတ္တတ္ထော၊
ဥဘယံ ပရိဂ္ဂဟီတံ၊ ဝုစ္စတိ သုတ္တံ ယထာသုတ္တံ.
ယာ စေဝ ဒေသနာ ယဉ္စ၊ ဒေသိတံ ဥဘယမေဝ ဝိညေယျံ၊
တတြာယမာနုပုဗ္ဗီ၊ နဝဝိဓသုတ္တန္တပရိယေဋ္ဌီတိ.
သင်္ဂဟဝါရော.
၂. ဥဒ္ဒေသဝါရော
၁. တတ္ထ ကတမေ သောဠသ ဟာရာ? ဒေသနာ ဝိစယော ယုတ္တိ ပဒဋ္ဌာနော လက္ခဏော စတုဗျူဟော အာဝဋ္ဋော ဝိဘတ္တိ ပရိဝတ္တနော ဝေဝစနော ပညတ္တိ ဩတရဏော သောဓနော အဓိဋ္ဌာနော ပရိက္ခာရော သမာရောပနော ဣတိ.
တဿာနုဂီတိ
ဒေသနာ ဝိစယော ယုတ္တိ၊ ပဒဋ္ဌာနော စ လက္ခဏော၊
စတုဗျူဟော စ အာဝဋ္ဋော၊ ဝိဘတ္တိ ပရိဝတ္တနော.
ဝေဝစနော စ ပညတ္တိ၊ ဩတရဏော စ သောဓနော၊
အဓိဋ္ဌာနော ပရိက္ခာရော၊ သမာရောပနော သောဠသော [သောဠသ (သီ.)].
ဧတေ သောဠသ ဟာရာ၊ ပကိတ္တိတာ အတ္ထတော အသံကိဏ္ဏာ၊
ဧတေသဉ္စေဝ ဘဝတိ၊ ဝိတ္ထာရတယာ နယဝိဘတ္တီတိ.
၂. တတ္ထ ကတမေ ပဉ္စ နယာ? နန္ဒိယာဝဋ္ဋော တိပုက္ခလော သီဟဝိက္ကီဠိတော ဒိသာလောစနော အင်္ကုသော ဣတိ.
တဿာနုဂီတိ
ပဌမော နန္ဒိယာဝဋ္ဋော၊ ဒုတိယော စ တိပုက္ခလော၊
သီဟဝိက္ကီဠိတော နာမ၊ တတိယော နယလဉ္ဇကော [နယလဉ္ဆကော (သီ.)].
ဒိသာလောစနမာဟံသု၊ စတုတ္ထံ နယမုတ္တမံ၊
ပဉ္စမော အင်္ကုသော နာမ၊ သဗ္ဗေ ပဉ္စ နယာ ဂတာတိ.
၃. တတ္ထ ကတမာနိ အဋ္ဌာရသ မူလပဒါနိ? နဝ ပဒါနိ ကုသလာနိ နဝ ပဒါနိ အကုသလာနိ. တတ္ထ ကတမာနိ နဝ ပဒါနိ အကုသလာနိ၊ တဏှာ အဝိဇ္ဇာ လောဘော ဒေါသော မောဟော သုဘသညာ သုခသညာ နိစ္စသညာ အတ္တသညာတိ၊ ဣမာနိ နဝ ပဒါနိ အကုသလာနိ၊ ယတ္ထ သဗ္ဗော အကုသလပက္ခော သင်္ဂဟံ သမောသရဏံ ဂစ္ဆတိ.
တတ္ထ ကတမာနိ နဝ ပဒါနိ ကုသလာနိ? သမထော ဝိပဿနာ အလောဘော အဒေါသော အမောဟော အသုဘသညာ ဒုက္ခသညာ အနိစ္စသညာ အနတ္တသညာတိ၊ ဣမာနိ နဝ ပဒါနိ ကုသလာနိ၊ ယတ္ထ သဗ္ဗော ကုသလပက္ခော သင်္ဂဟံ သမောသရဏံ ဂစ္ဆတိ.
တတြိဒံ ဥဒ္ဒါနံ
တဏှာ စ အဝိဇ္ဇာပိ စ၊ လောဘော ဒေါသော တထေဝ မောဟော စ၊
စတုရော စ ဝိပလ္လာသာ၊ ကိလေသဘူမီ နဝ ပဒါနိ.
သမထော စ ဝိပဿနာ စ၊ ကုသလာနိ စ ယာနိ တီဏိ မူလာနိ၊
စတုရော သတိပဋ္ဌာနာ၊ ဣန္ဒြိယဘူမီ နဝ ပဒါနိ.
နဝဟိ စ ပဒေဟိ ကုသလာ၊ နဝဟိ စ ယုဇ္ဇန္တိ အကုသလပက္ခာ၊
ဧတေ ခေါ မူလပဒါ၊ ဘဝန္တိ အဋ္ဌာရသ ပဒါနီတိ.
ဥဒ္ဒေသဝါရော.
၃. နိဒ္ဒေသဝါရော
၄. တတ္ထ သင်္ခေပတော နေတ္တိ ကိတ္တိတာ.
ဟာရသင်္ခေပေါ
၁. အဿာဒါဒီနဝတာ၊ နိဿရဏမ္ပိ စ ဖလံ ဥပါယော စ၊
အာဏတ္တီ စ ဘဂဝတော၊ ယောဂီနံ ဒေသနာဟာရော.
၂. ယံ ပုစ္ဆိတဉ္စ ဝိဿဇ္ဇိတဉ္စ၊ သုတ္တဿ ယာ စ အနုဂီတိ၊
သုတ္တဿ ယော ပဝိစယော၊ ဟာရော ဝိစယောတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌော.
၃. သဗ္ဗေသံ ဟာရာနံ၊ ယာ ဘူမီ ယော စ ဂေါစရော တေသံ၊
ယုတ္တာယုတ္တပရိက္ခာ၊ ဟာရော ယုတ္တီတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌော.
၄. ဓမ္မံ ဒေသေတိ ဇိနော၊ တဿ စ ဓမ္မဿ ယံ ပဒဋ္ဌာနံ၊
ဣတိ ယာဝ သဗ္ဗဓမ္မာ၊ ဧသော ဟာရော ပဒဋ္ဌာနော.
၅. ဝုတ္တမှိ ဧကဓမ္မေ၊ ယေ ဓမ္မာ ဧကလက္ခဏာ ကေစိ၊
ဝုတ္တာ ဘဝန္တိ သဗ္ဗေ၊ သော ဟာရော လက္ခဏော နာမ.
၆. နေရုတ္တမဓိပ္ပါယော၊ ဗျဉ္ဇနမထ ဒေသနာနိဒါနဉ္စ၊
ပုဗ္ဗာပရာနုသန္ဓီ၊ ဧသော ဟာရော စတုဗျူဟော.
၇. ဧကမှိ ပဒဋ္ဌာနေ၊ ပရိယေသတိ သေသကံ ပဒဋ္ဌာနံ၊
အာဝဋ္ဋတိ ပဋိပက္ခေ၊ အာဝဋ္ဋော နာမ သော ဟာရော.
၈. ဓမ္မဉ္စ ပဒဋ္ဌာနံ၊ ဘူမိဉ္စ ဝိဘဇ္ဇတေ အယံ ဟာရော၊
သာဓာရဏေ အသာဓာရဏေ စ နေယျော ဝိဘတ္တီတိ.
၉. ကုသလာကုသလေ ဓမ္မေ၊ နိဒ္ဒိဋ္ဌေ ဘာဝိတေ ပဟီနေ စ၊
ပရိဝတ္တတိ ပဋိပက္ခေ၊ ဟာရော ပရိဝတ္တနော နာမ.
၁၀. ဝေဝစနာနိ ဗဟူနိ တု၊ သုတ္တေ ဝုတ္တာနိ ဧကဓမ္မဿ၊
ယော ဇာနာတိ သုတ္တဝိဒူ၊ ဝေဝစနော နာမ သော ဟာရော.
၁၁. ဧကံ ဘဂဝါ ဓမ္မံ၊ ပညတ္တီဟိ ဝိဝိဓာဟိ ဒေသေတိ၊
သော အာကာရော ဉေယျော၊ ပညတ္တီ နာမ ဟာရောတိ.
၁၂. ယော စ ပဋိစ္စုပ္ပါဒေါ၊ ဣန္ဒြိယခန္ဓာ စ ဓာတု အာယတနာ၊
ဧတေဟိ ဩတရတိ ယော၊ ဩတရဏော နာမ သော ဟာရော.
၁၃. ဝိဿဇ္ဇိတမှိ ပဉှေ၊ ဂါထာယံ ပုစ္ဆိတာယမာရဗ္ဘ၊
သုဒ္ဓါသုဒ္ဓပရိက္ခာ၊ ဟာရော သော သောဓနော နာမ.
၁၄. ဧကတ္တတာယ ဓမ္မာ၊ ယေပိ စ ဝေမတ္တတာယ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ၊
တေန ဝိကပ္ပယိတဗ္ဗာ၊ ဧသော ဟာရော အဓိဋ္ဌာနော.
၁၅. ယေ ဓမ္မာ ယံ ဓမ္မံ၊ ဇနယန္တိပ္ပစ္စယာ ပရမ္ပရတော၊
ဟေတုမဝကဍ္ဎယိတွာ၊ ဧသော ဟာရော ပရိက္ခာရော.
၁၆. ယေ ဓမ္မာ ယံ မူလာ၊ ယေ စေကတ္ထာ ပကာသိတာ မုနိနာ၊
တေ သမရောပယိတဗ္ဗာ၊ ဧသ သမာရောပနော ဟာရော.
နယသင်္ခေပေါ
၁၇. တဏှဉ္စ အဝိဇ္ဇမ္ပိ စ၊ သမထေန ဝိပဿနာ ယော နေတိ၊
သစ္စေဟိ ယောဇယိတွာ၊ အယံ နယော နန္ဒိယာဝဋ္ဋော.
၁၈. ယော အကုသလေ သမူလေဟိ၊ နေတိ ကုသလေ စ ကုသလမူလေဟိ၊
ဘူတံ တထံ အဝိတထံ၊ တိပုက္ခလံ တံ နယံ အာဟု.
၁၉. ယော နေတိ ဝိပလ္လာသေဟိ၊ ကိလေသေ ဣန္ဒြိယေဟိ သဒ္ဓမ္မေ၊
ဧတံ နယံ နယဝိဒူ၊ သီဟဝိက္ကီဠိတံ အာဟု.
၂၀. ဝေယျာကရဏေသု ဟိ ယေ၊ ကုသလာကုသလာ တဟိံ တဟိံ ဝုတ္တာ၊
မနသာ ဝေါလောကယတေ၊ တံ ခု ဒိသာလောစနံ အာဟု.
၂၁. ဩလောကေတွာ ဒိသလောစနေန၊ ဥက္ခိပိယ ယံ သမာနေတိ၊
သဗ္ဗေ ကုသလာကုသလေ၊ အယံ နယော အင်္ကုသော နာမ.
၂၂. သောဠသ ဟာရာ ပဌမံ၊ ဒိသလောစနတော [ဒိသလောစနေန (က.)] ဒိသာ ဝိလောကေတွာ၊
သင်္ခိပိယ အင်္ကုသေန ဟိ၊ နယေဟိ တီဟိ နိဒ္ဒိသေ သုတ္တံ.
ဒွါဒသပဒ
၂၃. အက္ခရံ ပဒံ ဗျဉ္ဇနံ၊ နိရုတ္တိ တထေဝ နိဒ္ဒေသော၊
အာကာရဆဋ္ဌဝစနံ၊ ဧတ္တာဝ ဗျဉ္ဇနံ သဗ္ဗံ.
၂၄. သင်္ကာသနာ ပကာသနာ၊ ဝိဝရဏာ ဝိဘဇနုတ္တာနီကမ္မပညတ္တိ၊
ဧတေဟိ ဆဟိ ပဒေဟိ၊ အတ္ထော ကမ္မဉ္စ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ.
၂၅. တီဏိ စ နယာ အနူနာ၊ အတ္ထဿ စ ဆပ္ပဒါနိ ဂဏိတာနိ၊
နဝဟိ ပဒေဟိ ဘဂဝတော၊ ဝစနဿတ္ထော သမာယုတ္တော.
၂၆. အတ္ထဿ နဝပ္ပဒါနိ၊ ဗျဉ္ဇနပရိယေဋ္ဌိယာ စတုဗ္ဗီသ၊
ဥဘယံ သင်္ကလယိတွာ [သင်္ခေပယတော (က.)]၊ တေတ္တိံသာ ဧတ္တိကာ နေတ္တီတိ.
နိဒ္ဒေသဝါရော.
၄. ပဋိနိဒ္ဒေသဝါရော
၁. ဒေသနာဟာရဝိဘင်္ဂေါ
၅. တတ္ထ ကတမော ဒေသနာဟာရော? ‘‘အဿာဒါဒီနဝတာ’’တိ ဂါထာ အယံ ဒေသနာဟာရော. ကိံ ဒေသယတိ? အဿာဒံ အာဒီနဝံ နိဿရဏံ ဖလံ ဥပါယံ အာဏတ္တိံ. ဓမ္မံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏံ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေဿာမီတိ.
တတ္ထ ကတမော အဿာဒေါ?
‘‘ကာမံ [ကာမမာဒိကာ ဣမာ ဆ ဂါထာ သု. နိ. ၇၇၂ ပဿိတဗ္ဗာ] ကာမယမာနဿ၊ တဿ စေတံ သမိဇ္ဈတိ၊
အဒ္ဓါ ပီတိမနော ဟောတိ၊ လဒ္ဓါ မစ္စော ယဒိစ္ဆတီ’’တိ.
အယံ အဿာဒေါ.
တတ္ထ ကတမော အာဒီနဝေါ?
‘‘တဿ စေ ကာမယာနဿ၊ ဆန္ဒဇာတဿ ဇန္တုနော၊
တေ ကာမာ ပရိဟာယန္တိ၊ သလ္လဝိဒ္ဓေါဝ ရုပ္ပတီ’’တိ.
အယံ အာဒီနဝေါ.
တတ္ထ ကတမံ နိဿရဏံ?
‘‘ယော ကာမေ ပရိဝဇ္ဇေတိ၊ သပ္ပဿေဝ ပဒါ သိရော၊
သောမံ ဝိသတ္တိကံ လောကေ၊ သတော သမတိဝတ္တတီ’’တိ.
ဣဒံ နိဿရဏံ.
တတ္ထ ကတမော အဿာဒေါ?
‘‘ခေတ္တံ ဝတ္ထုံ ဟိရညံ ဝါ၊ ဂဝါဿံ ဒါသပေါရိသံ၊
ထိယော ဗန္ဓူ ပုထူ ကာမေ၊ ယော နရော အနုဂိဇ္ဈတီ’’တိ.
အယံ အဿာဒေါ.
တတ္ထ ကတမော အာဒီနဝေါ?
‘‘အဗလာ နံ ဗလီယန္တိ၊ မဒ္ဒန္တေ နံ ပရိဿယာ၊
တတော နံ ဒုက္ခမနွေတိ၊ နာဝံ ဘိန္နမိဝေါဒက’’န္တိ.
အယံ အာဒီနဝေါ.
တတ္ထ ကတမံ နိဿရဏံ?
‘‘တသ္မာ ဇန္တု သဒါ သတော၊ ကာမာနိ ပရိဝဇ္ဇယေ၊
တေ ပဟာယ တရေ ဩဃံ၊ နာဝံ သိတွာဝ ပါရဂူ’’တိ.
ဣဒံ နိဿရဏံ.
တတ္ထ ကတမံ ဖလံ?
‘‘ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မစာရိံ၊ ဆတ္တံ မဟန္တံ ယထ ဝဿကာလေ၊
ဧသာနိသံသော ဓမ္မေ သုစိဏ္ဏေ၊ န ဒုဂ္ဂတိံ ဂစ္ဆတိ ဓမ္မစာရီ’’တိ.
ဣဒံ ဖလံ.
တတ္ထ ကတမော ဥပါယော?
‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိ။ပေ။
‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ [ပဿ ဓ. ပ. ၂၇၇] ဒုက္ခာ’’တိ။ပေ။
‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ’’တိ၊ ယဒါ ပညာယ ပဿတိ၊
အထ နိဗ္ဗိန္ဒတိ ဒုက္ခေ၊ ဧသ မဂ္ဂေါ ဝိသုဒ္ဓိယာ’’တိ.
အယံ ဥပါယော.
တတ္ထ ကတမာ အာဏတ္တိ?
‘‘စက္ခုမာ [ပဿ ဥဒါ. ၄၃] ဝိသမာနီဝ၊ ဝိဇ္ဇမာနေ ပရက္ကမေ၊
ပဏ္ဍိတော ဇီဝလောကသ္မိံ၊ ပါပါနိ ပရိဝဇ္ဇယေ’’တိ.
အယံ အာဏတ္တိ.
‘‘‘သုညတော လောကံ အဝေက္ခဿု၊
မောဃရာဇာ’တိ အာဏတ္တိ၊ ‘သဒါ သတော’တိ ဥပါယော၊
‘အတ္တာနုဒိဋ္ဌိံ ဦဟစ္စ [ဥဟစ္စ (က.) ပဿ သု. နိ. ၁၁၂၅]၊ ဧဝံ မစ္စုတရော သိယာ’’’.
ဣဒံ ဖလံ.
၆. တတ္ထ ဘဂဝါ ဥဂ္ဃဋိတညုဿ ပုဂ္ဂလဿ နိဿရဏံ ဒေသယတိ၊ ဝိပဉ္စိတညုဿ ပုဂ္ဂလဿ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ဒေသယတိ၊ နေယျဿ ပုဂ္ဂလဿ အဿာဒဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ဒေသယတိ.
တတ္ထ စတဿော ပဋိပဒါ၊ စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာ. တဏှာစရိတော မန္ဒော သတိန္ဒြိယေန ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ နိယျာတိ သတိပဋ္ဌာနေဟိ နိဿယေဟိ. တဏှာစရိတော ဥဒတ္တော [ဥဒတ္ထော (သီ.) ဥ + အာ + ဒါ + တ] သမာဓိန္ဒြိယေန ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ ခိပ္ပါဘိညာယ နိယျာတိ ဈာနေဟိ နိဿယေဟိ. ဒိဋ္ဌိစရိတော မန္ဒော ဝီရိယိန္ဒြိယေန သုခါယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ နိယျာတိ သမ္မပ္ပဓာနေဟိ နိဿယေဟိ. ဒိဋ္ဌိစရိတော ဥဒတ္တော ပညိန္ဒြိယေန သုခါယ ပဋိပဒါယ ခိပ္ပါဘိညာယ နိယျာတိ သစ္စေဟိ နိဿယေဟိ.
ဥဘော တဏှာစရိတာ သမထပုဗ္ဗင်္ဂမာယ ဝိပဿနာ နိယျန္တိ ရာဂဝိရာဂါယ စေတောဝိမုတ္တိယာ. ဥဘော ဒိဋ္ဌိစရိတာ ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမေ သမထေန နိယျန္တိ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါယ ပညာဝိမုတ္တိယာ.
တတ္ထ ယေ သမထပုဗ္ဗင်္ဂမာဟိ ပဋိပဒါဟိ နိယျန္တိ၊ တေ နန္ဒိယာဝဋ္ဋေန နယေန ဟာတဗ္ဗာ၊ ယေ ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမာဟိ ပဋိပဒါဟိ နိယျန္တိ၊ တေ သီဟဝိက္ကီဠိတေန နယေန ဟာတဗ္ဗာ.
၇. သွာယံ ဟာရော ကတ္ထ သမ္ဘဝတိ၊ ယဿ သတ္ထာ ဝါ ဓမ္မံ ဒေသယတိ အညတရော ဝါ ဂရုဋ္ဌာနီယော သဗြဟ္မစာရီ၊ သော တံ ဓမ္မံ သုတွာ သဒ္ဓံ ပဋိလဘတိ. တတ္ထ ယာ ဝီမံသာ ဥဿာဟနာ တုလနာ ဥပပရိက္ခာ၊ အယံ သုတမယီ ပညာ. တထာ သုတေန နိဿယေန ယာ ဝီမံသာ တုလနာ ဥပပရိက္ခာ မနသာနုပေက္ခဏာ၊ အယံ စိန္တာမယီ ပညာ. ဣမာဟိ ဒွီဟိ ပညာဟိ မနသိကာရသမ္ပယုတ္တဿ ယံ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒဿနဘူမိယံ ဝါ ဘာဝနာဘူမိယံ ဝါ၊ အယံ ဘာဝနာမယီ ပညာ.
၈. ပရတောဃောသာ သုတမယီ ပညာ. ပစ္စတ္တသမုဋ္ဌိတာ ယောနိသော မနသိကာရာ စိန္တာမယီ ပညာ. ယံ ပရတော စ ဃောသေန ပစ္စတ္တသမုဋ္ဌိတေန စ ယောနိသောမနသိကာရေန ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အယံ ဘာဝနာမယီ ပညာ. ယဿ ဣမာ ဒွေ ပညာ အတ္ထိ သုတမယီ စိန္တာမယီ စ၊ အယံ ဥဂ္ဃဋိတညူ. ယဿ သုတမယီ ပညာ အတ္ထိ၊ စိန္တာမယီ နတ္ထိ၊ အယံ ဝိပဉ္စိတညူ [ဝိပစ္စိတညူ (သီ.)]. ယဿ နေဝ သုတမယီ ပညာ အတ္ထိ န စိန္တာမယီ၊ အယံ နေယျော.
၉. သာယံ ဓမ္မဒေသနာ ကိံ ဒေသယတိ? စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဒုက္ခံ သမုဒယံ နိရောဓံ မဂ္ဂံ. အာဒီနဝေါ စ ဖလဉ္စ ဒုက္ခံ၊ အဿာဒေါ သမုဒယော၊ နိဿရဏံ နိရောဓော၊ ဥပါယော အာဏတ္တိ စ မဂ္ဂေါ. ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ. ဣဒံ ဓမ္မစက္ကံ.