၁၆. သာရိပုတ္တသုတ္တနိဒ္ဒေသော

အထ သာရိပုတ္တသုတ္တနိဒ္ဒေသံ ဝက္ခတိ –

၁၉၀. န မေ ဒိဋ္ဌော ဣတော ပုဗ္ဗေ၊ [ဣစ္စာယသ္မာ သာရိပုတ္တော]

န သုတော ဥဒ ကဿစိ၊

ဧဝံ ဝဂ္ဂုဝဒေါ သတ္ထာ၊ တုသိတာ ဂဏိမာဂတော.

န မေ ဒိဋ္ဌော ဣတော ပုဗ္ဗေတိ. ဣတော ပုဗ္ဗေ မေ မယာ န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော သော ဘဂဝါ ဣမိနာ စက္ခုနာ ဣမိနာ အတ္တဘာဝေန. ယဒါ ဘဂဝါ တာဝတိံသဘဝနေ ပါရိစ္ဆတ္တကမူလေ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာယံ ဝဿံဝုတ္ထော [ဝဿံဝုဋ္ဌော (သျာ.)] ဒေဝဂဏပရိဝုတော မဇ္ဈေ မဏိမယေန သောပါဏေန သင်္ကဿနဂရံ ဩတိဏ္ဏော ဣမံ ဒဿနံ ပုဗ္ဗေ န ဒိဋ္ဌောတိ – န မေ ဒိဋ္ဌော ဣတော ပုဗ္ဗေ.

ဣစ္စာယသ္မာ သာရိပုတ္တောတိ. ဣစ္စာတိ ပဒသန္ဓိ ပဒသံသဂ္ဂေါ ပဒပါရိပူရီ အက္ခရသမဝါယော ဗျဉ္ဇနသိလိဋ္ဌတာ ပဒါနုပုဗ္ဗတာပေတံ – ဣစ္စာတိ. အာယသ္မာတိ ပိယဝစနံ ဂရုဝစနံ သဂါရဝသပ္ပတိဿဝစနမေတံ – အာယသ္မာတိ. သာရိပုတ္တောတိ တဿ ထေရဿ နာမံ သင်္ခါ သမညာ ပညတ္တိ ဝေါဟာရော နာမံ နာမကမ္မံ နာမဓေယျံ နိရုတ္တိ ဗျဉ္ဇနံ အဘိလာပေါတိ – ဣစ္စာယသ္မာ သာရိပုတ္တော.

န သုတော ဥဒ ကဿစီတိ. နာတိ ပဋိက္ခေပေါ. ဥဒါတိ ပဒသန္ဓိ ပဒသံသဂ္ဂေါ ပဒပါရိပူရီ အက္ခရသမဝါယော ဗျဉ္ဇနသိလိဋ္ဌတာ ပဒါနုပုဗ္ဗတာပေတံ – ဥဒါတိ. ကဿစီတိ ခတ္တိယဿ ဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝါ ဝေဿဿ ဝါ သုဒ္ဒဿ ဝါ ဂဟဋ္ဌဿ ဝါ ပဗ္ဗဇိတဿ ဝါ ဒေဝဿ ဝါ မနုဿဿ ဝါတိ – န သုတော ဥဒ ကဿစိ.

ဧဝံ ဝဂ္ဂုဝဒေါ သတ္ထာတိ. ဧဝံ ဝဂ္ဂုဝဒေါ မဓုရဝဒေါ ပေမနီယဝဒေါ ဟဒယင်္ဂမဝဒေါ ကရဝီကရုတမဉ္ဇုဃောသော [ကရဝိကရုဒမဉ္ဇုဿရော (သျာ.)]. အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတော ခေါ ပန တဿ ဘဂဝတော မုခတော ဃောသော နိစ္ဆရတိ – ဝိသဋ္ဌော စ ဝိညေယျော စ မဉ္ဇု စ သဝနီယော စ ဗိန္ဒု စ အဝိသာရီ စ ဂမ္ဘီရော စ နိန္နာဒိ စ. ယထာ ပရိသံ ခေါ ပန သော ဘဂဝါ သရေန ဝိညာပေတိ၊ န အဿ ဗဟိဒ္ဓါ ပရိသာယ ဃောသော နိစ္ဆရတိ၊ ဗြဟ္မဿရော ခေါ ပန သော ဘဂဝါ ကရဝီကဘာဏီတိ – ဧဝံ ဝဂ္ဂုဝဒေါ.

သတ္ထာတိ သတ္ထာ ဘဂဝါ သတ္ထဝါဟော. ယထာ သတ္ထဝါဟော သတ္တေ ကန္တာရံ တာရေတိ၊ စောရကန္တာရံ တာရေတိ၊ ဝါဠကန္တာရံ တာရေတိ၊ ဒုဗ္ဘိက္ခကန္တာရံ တာရေတိ၊ နိရုဒကကန္တာရံ တာရေတိ ဥတ္တာရေတိ နိတ္တာရေတိ ပတာရေတိ ခေမန္တဘူမိံ သမ္ပာပေတိ၊ ဧဝမေဝ ဘဂဝါ သတ္ထဝါဟော သတ္တေ ကန္တာရံ တာရေတိ၊ ဇာတိကန္တာရံ တာရေတိ၊ ဇရာကန္တာရံ တာရေတိ၊ ဗျာဓိကန္တာရံ။ပေ။ မရဏကန္တာရံ။ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသကန္တာရံ တာရေတိ ရာဂကန္တာရံ တာရေတိ ဒေါသကန္တာရံ။ မောဟကန္တာရံ။ မာနကန္တာရံ။ ဒိဋ္ဌိကန္တာရံ။ ကိလေသကန္တာရံ။ ဒုစ္စရိတကန္တာရံ တာရေတိ၊ ရာဂဂဟနံ တာရေတိ၊ ဒေါသဂဟနံ။ မောဟဂဟနံ။ မာနဂဟနံ။ ဒိဋ္ဌိဂဟနံ။ ကိလေသဂဟနံ။ ဒုစ္စရိတဂဟနံ တာရေတိ ဥတ္တာရေတိ နိတ္တာရေတိ ပတာရေတိ ခေမန္တံ အမတံ နိဗ္ဗာနံ သမ္ပာပေတီတိ. ဧဝမ္ပိ ဘဂဝါ သတ္ထဝါဟော.

အထ ဝါ ဘဂဝါ နေတာ ဝိနေတာ အနုနေတာ ပညပေတာ နိဇ္ဈာပေတာ ပေက္ခေတာ ပသာဒေတာတိ. ဧဝမ္ပိ ဘဂဝါ သတ္ထဝါဟော.

အထ ဝါ ဘဂဝါ အနုပ္ပန္နဿ မဂ္ဂဿ ဥပ္ပါဒေတာ၊ အသဉ္ဇာတဿ မဂ္ဂဿ သဉ္ဇနေတာ၊ အနက္ခာတဿ မဂ္ဂဿ အက္ခာတာ၊ မဂ္ဂညူ မဂ္ဂဝိဒူ မဂ္ဂကောဝိဒေါ မဂ္ဂါနုဂါ စ ပန ဧတရဟိ သာဝကာ ဝိဟရန္တိ ပစ္ဆာ သမန္နာဂတာတိ. ဧဝမ္ပိ ဘဂဝါ သတ္ထဝါဟောတိ – ဧဝံ ဝဂ္ဂုဝဒေါ သတ္ထာ.

တုသိတာ ဂဏိမာဂတောတိ. ဘဂဝါ တုသိတကာယာ စဝိတွာ သတော သမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကန္တောတိ. ဧဝမ္ပိ တုသိတာ ဂဏိမာဂတော.

အထ ဝါ ဒေဝါ ဝုစ္စန္တိ တုသိတာ. တေ တုဋ္ဌာ သန္တုဋ္ဌာ အတ္တမနာ ပမုဒိတာ ပီတိသောမနဿဇာတာ ဒေဝလောကတော ဂဏိံ အာဂတောတိ. ဧဝမ္ပိ တုသိတာ ဂဏိမာဂတော. အထ ဝါ အရဟန္တော ဝုစ္စန္တိ တုသိတာ. တေ တုဋ္ဌာ သန္တုဋ္ဌာ အတ္တမနာ ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပါ အရဟန္တာနံ ဂဏိံ အာဂတောတိ. ဧဝမ္ပိ တုသိတာ ဂဏိမာဂတော. ဂဏီတိ ဂဏီ ဘဂဝါ. ဂဏာစရိယောတိ ဂဏီ၊ ဂဏဿ သတ္ထာတိ ဂဏီ၊ ဂဏံ ပရိဟရတီတိ ဂဏီ၊ ဂဏံ ဩဝဒတီတိ ဂဏီ၊ ဂဏမနုသာသတီတိ ဂဏီ၊ ဝိသာရဒေါ ဂဏံ ဥပသင်္ကမတီတိ ဂဏီ၊ ဂဏဿ [ဂဏောဿ (သီ.)] သုဿူသတိ သောတံ ဩဒဟတိ အညာ စိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတီတိ ဂဏီ၊ ဂဏံ အကုသလာ ဝုဋ္ဌာပေတွာ ကုသလေ ပတိဋ္ဌာပေတီတိ ဂဏီ၊ ဘိက္ခုဂဏဿ ဂဏီ၊ ဘိက္ခုနိဂဏဿ ဂဏီ၊ ဥပါသကဂဏဿ ဂဏီ၊ ဥပါသိကာဂဏဿ ဂဏီ၊ ရာဇဂဏဿ ဂဏီ၊ ခတ္တိယဂဏဿ။ ဗြာဟ္မဏဂဏဿ။ ဝေဿဂဏဿ။ သုဒ္ဒဂဏဿ။ ဒေဝဂဏဿ။ ဗြဟ္မဂဏဿ ဂဏီ၊ သံဃီ ဂဏီ ဂဏာစရိယော. အာဂတောတိ ဥပဂတော သမုပဂတော သမုပပန္နော [သမ္ပတ္တော (သျာ. က.)] သင်္ကဿနဂရန္တိ – တုသိတာ ဂဏိမာဂတော.

တေနာဟ ထေရော သာရိပုတ္တော –

‘‘န မေ ဒိဋ္ဌော ဣတော ပုဗ္ဗေ၊ [ဣစ္စာယသ္မာ သာရိပုတ္တော]

န သုတော ဥဒ ကဿစိ၊

ဧဝံ ဝဂ္ဂုဝဒေါ သတ္ထာ၊ တုသိတာ ဂဏိမာဂတော’’တိ.

၁၉၁. သဒေဝကဿ လောကဿ၊ ယထာ ဒိဿတိ စက္ခုမာ၊

သဗ္ဗံ တမံ ဝိနောဒေတွာ၊ ဧကောဝ ရတိမဇ္ဈဂါ.

သဒေဝကဿ လောကဿာတိ သဒေဝကဿ လောကဿ သမာရကဿ သဗြဟ္မကဿ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယာတိ – သဒေဝကဿ လောကဿ.

ယထာ ဒိဿတိ စက္ခုမာတိ ယထာ ဘဂဝန္တံ တာဝတိံသဘဝနေ ပါရိစ္ဆတ္တကမူလေ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာယံ နိသိန္နံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တံ ဒေဝတာ ပဿန္တိ တထာ မနုဿာ ပဿန္တိ. ယထာ မနုဿာ ပဿန္တိ တထာ ဒေဝတာ ပဿန္တိ. ယထာ ဒေဝါနံ ဒိဿတိ တထာ မနုဿာနံ ဒိဿတိ. ယထာ မနုဿာနံ ဒိဿတိ တထာ ဒေဝါနံ ဒိဿတီတိ. ဧဝမ္ပိ ယထာ ဒိဿတိ စက္ခုမာ. ယထာ ဝါ ပနေကေ ဘောန္တော သမဏဗြာဟ္မဏာ အဒန္တာ ဒန္တဝဏ္ဏေန ဒိဿန္တိ၊ အသန္တာ သန္တဝဏ္ဏေန ဒိဿန္တိ၊ အနုပသန္တာ ဥပသန္တဝဏ္ဏေန ဒိဿန္တိ၊ အနိဗ္ဗုတာ နိဗ္ဗုတဝဏ္ဏေန ဒိဿန္တိ.

‘‘ပတိရူပကော မတ္တိကာကုဏ္ဍလောဝ၊ လောဟဍ္ဎမာသောဝ [လောဟမာသောဝ (သျာ.)] သုဝဏ္ဏဆန္နော၊

စရန္တိ လောကေ ပရိဝါရဆန္နာ၊ အန္တော အသုဒ္ဓါ ဗဟိ သောဘမာနာ’’တိ [အယံ ဂါထာ သံ. နိ. ၁.၁၂၂ ဒိဿတိ].

န ဘဂဝါ ဧဝံ ဒိဿတိ. ဘဂဝါ ဘူတေန တစ္ဆေန တထေန ယာထာဝေန အဝိပရီတေန သဘာဝေန ဒန္တော ဒန္တဝဏ္ဏေန ဒိဿတိ၊ သန္တော သန္တဝဏ္ဏေန ဒိဿတိ၊ ဥပသန္တော ဥပသန္တဝဏ္ဏေန ဒိဿတိ၊ နိဗ္ဗုတော နိဗ္ဗုတဝဏ္ဏေန ဒိဿတိ၊ အကပ္ပိတဣရိယာပထာ စ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော ပဏိဓိသမ္ပန္နာတိ. ဧဝမ္ပိ ယထာ ဒိဿတိ စက္ခုမာ.

အထ ဝါ ဘဂဝါ ဝိသုဒ္ဓသဒ္ဒေါ ဂတကိတ္တိသဒ္ဒသိလောကော [ဘဋကိတ္တိသဒ္ဒသိလောကော (သျာ.)] နာဂဘဝနေ စ သုပဏ္ဏဘဝနေ စ ယက္ခဘဝနေ စ အသုရဘဝနေ စ ဂန္ဓဗ္ဗဘဝနေ စ မဟာရာဇဘဝနေ စ ဣန္ဒဘဝနေ စ ဗြဟ္မဘဝနေ စ ဒေဝဘဝနေ စ ဧဒိသော စ တာဒိသော စ တတော စ ဘိယျောတိ. ဧဝမ္ပိ ယထာ ဒိဿတိ စက္ခုမာ.

အထ ဝါ ဘဂဝါ ဒသဟိ ဗလေဟိ သမန္နာဂတော၊ စတူဟိ ဝေသာရဇ္ဇေဟိ၊ စတူဟိ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ၊ ဆဟိ အဘိညာဟိ၊ ဆဟိ ဗုဒ္ဓဓမ္မေဟိ၊ တေဇေန စ ဗလေန စ ဂုဏေန စ ဝီရိယေန စ ပညာယ စ ဒိဿတိ ဉာယတိ ပညာယတိ.

‘‘ဒူရေ သန္တော ပကာသေန္တိ၊ ဟိမဝန္တောဝ ပဗ္ဗတော၊

အသန္တေတ္ထ န ဒိဿန္တိ၊ ရတ္တိံ ခိတ္တာ [ရတ္တိခိတ္တာ (သီ.) ဓ. ပ. ၃၀၄] ယထာ သရာ’’တိ.

ဧဝမ္ပိ ယထာ ဒိဿတိ စက္ခုမာ.

စက္ခုမာတိ ဘဂဝါ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ စက္ခုမာ – မံသစက္ခုနာပိ စက္ခုမာ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာပိ စက္ခုမာ၊ ပညာစက္ခုနာပိ စက္ခုမာ၊ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာပိ စက္ခုမာ၊ သမန္တစက္ခုနာပိ စက္ခုမာ.

ကထံ ဘဂဝါ မံသစက္ခုနာပိ စက္ခုမာ? မံသစက္ခုမှိ ဘဂဝတော ပဉ္စ ဝဏ္ဏာ သံဝိဇ္ဇန္တိ – နီလော စ ဝဏ္ဏော၊ ပီတကော စ ဝဏ္ဏော၊ လောဟိတကော စ ဝဏ္ဏော၊ ကဏှော စ ဝဏ္ဏော၊ ဩဒါတော စ ဝဏ္ဏော. အက္ခိလောမာနိ စ ဘဂဝတော. ယတ္ထ စ အက္ခိလောမာနိ ပတိဋ္ဌိတာနိ တံ နီလံ ဟောတိ သုနီလံ ပါသာဒိကံ ဒဿနေယျံ ဥမာပုပ္ဖသမာနံ. တဿ ပရတော ပီတကံ ဟောတိ သုပီတကံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ပါသာဒိကံ ဒဿနေယျံ ကဏိကာရပုပ္ဖသမာနံ. ဥဘတော အက္ခိကူဋာနိ ဘဂဝတော လောဟိတကာနိ ဟောန္တိ သုလောဟိတကာနိ ပါသာဒိကာနိ ဒဿနေယျာနိ ဣန္ဒဂေါပကသမာနာနိ. မဇ္ဈေ ကဏှံ ဟောတိ သုကဏှံ အလူခံ သုဒ္ဓံ ပါသာဒိကံ ဒဿနေယျံ အဒ္ဒါရိဋ္ဌကသမာနံ. တဿ ပရတော ဩဒါတံ ဟောတိ သုဩဒါတံ သေတံ ပဏ္ဍရံ ပါသာဒိကံ ဒဿနေယျံ ဩသဓိတာရကသမာနံ. တေန ဘဂဝါ ပါကတိကေန မံသစက္ခုနာ အတ္တဘာဝပရိယာပန္နေန ပုရိမသုစရိတကမ္မာဘိနိဗ္ဗတ္တေန သမန္တာ ယောဇနံ ပဿတိ ဒိဝါ စေဝ ရတ္တိဉ္စ. ယဒါပိ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတော အန္ဓကာရော ဟောတိ သူရိယော စ အတ္ထင်္ဂတော ဟောတိ၊ ကာဠပက္ခော စ ဥပေါသထော ဟောတိ၊ တိဗ္ဗော စ ဝနသဏ္ဍော ဟောတိ၊ မဟာ စ ကာဠမေဃော အဗ္ဘုဋ္ဌိတော ဟောတိ. ဧဝရူပေပိ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတေ အန္ဓကာရေ သမန္တာ ယောဇနံ ပဿတိ. နတ္ထိ သော ကုဋ္ဋော ဝါ ကဝါဋံ ဝါ ပါကာရော ဝါ ပဗ္ဗတော ဝါ ဂစ္ဆော ဝါ လတာ ဝါ အာဝရဏံ ရူပါနံ ဒဿနာယ. ဧကဉ္စေ တိလဖလံ နိမိတ္တံ ကတွာ တိလဝါဟေ ပက္ခိပေယျ၊ တညေဝ တိလဖလံ ဥဒ္ဓရေယျ. ဧဝံ ပရိသုဒ္ဓံ ဘဂဝတော ပါကတိကမံသစက္ခု. ဧဝံ ဘဂဝါ မံသစက္ခုနာပိ စက္ခုမာ.

ကထံ ဘဂဝါ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာပိ စက္ခုမာ? ဘဂဝါ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿတိ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ ဟီနေ ပဏီတေ သုဝဏ္ဏေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ သုဂတေ ဒုဂ္ဂတေ၊ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာတိ – ‘‘ဣမေ ဝတ ဘောန္တော သတ္တာ ကာယဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ ဝစီဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ မနောဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ အရိယာနံ ဥပဝါဒကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ၊ တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပန္နာ၊ ဣမေ ဝါ ပန ဘောန္တော သတ္တာ ကာယသုစရိတေန သမန္နာဂတာ ဝစီသုစရိတေန သမန္နာဂတာ မနောသုစရိတေန သမန္နာဂတာ အရိယာနံ အနုပဝါဒကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ၊ တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပန္နာ’’တိ. ဣတိ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿတိ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ ဟီနေ ပဏီတေ သုဝဏ္ဏေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ သုဂတေ ဒုဂ္ဂတေ၊ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာတိ. အာကင်္ခမာနော စ ဘဂဝါ ဧကမ္ပိ လောကဓာတုံ ပဿေယျ၊ ဒွေပိ လောကဓာတုယော ပဿေယျ၊ တိဿောပိ လောကဓာတုယော ပဿေယျ၊ စတဿောပိ လောကဓာတုယော ပဿေယျ၊ ပဉ္စပိ လောကဓာတုယော ပဿေယျ၊ ဒသပိ လောကဓာတုယော ပဿေယျ၊ ဝီသမ္ပိ [ဝီသတိမ္ပိ (သီ.)] လောကဓာတုယော ပဿေယျ၊ တိံသမ္ပိ လောကဓာတုယော ပဿေယျ၊ စတ္တာလီသမ္ပိ လောကဓာတုယော ပဿေယျ၊ ပညာသမ္ပိ လောကဓာတုယော ပဿေယျ၊ သတမ္ပိ လောကဓာတုံ ပဿေယျ၊ သဟဿိမ္ပိ စူဠနိကံ လောကဓာတုံ ပဿေယျ၊ ဒွိသဟဿိမ္ပိ မဇ္ဈိမိကံ လောကဓာတုံ ပဿေယျ၊ တိသဟဿိမ္ပိ လောကဓာတုံ ပဿေယျ၊ မဟာသဟဿိမ္ပိ လောကဓာတုံ ပဿေယျ၊ ယာဝတကံ ပန အာကင်္ခေယျ တာဝတကံ ပဿေယျ. ဧဝံ ပရိသုဒ္ဓံ ဘဂဝတော ဒိဗ္ဗစက္ခု. ဧဝံ ဘဂဝါ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာပိ စက္ခုမာ.

ကထံ ဘဂဝါ ပညာစက္ခုနာပိ စက္ခုမာ? ဘဂဝါ မဟာပညော ပုထုပညော ဟာသပညော ဇဝနပညော တိက္ခပညော နိဗ္ဗေဓိကပညော ပညာပဘေဒကုသလော ပဘိန္နဉာဏော အဓိဂတပဋိသမ္ဘိဒေါ စတုဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တော ဒသဗလဓာရီ ပုရိသာသဘော ပုရိသသီဟော ပုရိသနာဂေါ ပုရိသာဇညော ပုရိသဓောရယှော အနန္တဉာဏော အနန္တတေဇော အနန္တယသော အဍ္ဎော မဟဒ္ဓနော ဓနဝါ နေတာ ဝိနေတာ အနုနေတာ ပညပေတာ နိဇ္ဈာပေတာ ပေက္ခေတာ ပသာဒေတာ. သော ဟိ ဘဂဝါ အနုပ္ပန္နဿ မဂ္ဂဿ ဥပ္ပါဒေတာ၊ အသဉ္ဇာတဿ မဂ္ဂဿ သဉ္ဇနေတာ၊ အနက္ခာတဿ မဂ္ဂဿ အက္ခာတာ၊ မဂ္ဂညူ မဂ္ဂဝိဒူ မဂ္ဂကောဝိဒေါ မဂ္ဂါနုဂါ စ ပန ဧတရဟိ သာဝကာ ဝိဟရန္တိ ပစ္ဆာ သမန္နာဂတာ.

သော ဟိ ဘဂဝါ ဇာနံ ဇာနာတိ၊ ပဿံ ပဿတိ၊ စက္ခုဘူတော ဉာဏဘူတော ဓမ္မဘူတော ဗြဟ္မဘူတော ဝတ္တာ ပဝတ္တာ အတ္ထဿ နိန္နေတာ အမတဿ ဒါတာ ဓမ္မဿာမီ တထာဂတော. နတ္ထိ တဿ ဘဂဝတော အညာတံ အဒိဋ္ဌံ အဝိဒိတံ အသစ္ဆိကတံ အဖဿိတံ ပညာယ. အတီတံ အနာဂတံ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဥပါဒါယ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ သဗ္ဗာကာရေန ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏမုခေ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တိ. ယံ ကိဉ္စိ နေယျံ နာမ အတ္ထိ ဇာနိတဗ္ဗံ [အတ္ထိ ဓမ္မံ ဇာနိတဗ္ဗံ (က.) မဟာနိ. ၁၅၆] အတ္တတ္ထော ဝါ၊ ပရတ္ထော ဝါ၊ ဥဘယတ္ထော ဝါ၊ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကော ဝါ အတ္ထော၊ သမ္ပရာယိကော ဝါ အတ္ထော၊ ဥတ္တာနော ဝါ အတ္ထော၊ ဂမ္ဘီရော ဝါ အတ္ထော၊ ဂူဠှော ဝါ အတ္ထော၊ ပဋိစ္ဆန္နော ဝါ အတ္ထော၊ နေယျော ဝါ အတ္ထော၊ နီတော ဝါ အတ္ထော၊ အနဝဇ္ဇော ဝါ အတ္ထော၊ နိက္ကိလေသော ဝါ အတ္ထော၊ ဝေါဒါနော ဝါ အတ္ထော၊ ပရမတ္ထော ဝါ အတ္ထော၊ သဗ္ဗံ တံ အန္တောဗုဒ္ဓဉာဏေ ပရိဝတ္တတိ.

အတီတေ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ၊ အနာဂတေ အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ၊ ပစ္စုပ္ပန္နေ အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ. သဗ္ဗံ ကာယကမ္မံ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏာနုပရိဝတ္တိ. သဗ္ဗံ ဝစီကမ္မံ။ သဗ္ဗံ မနောကမ္မံ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏာနုပရိဝတ္တိ. ယာဝတကံ နေယျံ တာဝတကံ ဉာဏံ၊ ယာဝတကံ ဉာဏံ တာဝတကံ နေယျံ၊ နေယျပရိယန္တိကံ ဉာဏံ၊ ဉာဏပရိယန္တိကံ နေယျံ၊ နေယျံ အတိက္ကမိတွာ ဉာဏံ နပ္ပဝတ္တတိ၊ ဉာဏံ အတိက္ကမိတွာ နေယျပထော နတ္ထိ၊ အညမညပရိယန္တဋ္ဌာယိနော တေ ဓမ္မာ. ယထာ ဒွိန္နံ သမုဂ္ဂပဋလာနံ သမ္မာဖုသိတာနံ ဟေဋ္ဌိမံ သမုဂ္ဂပဋလံ ဥပရိမံ နာတိဝတ္တတိ၊ ဥပရိမံ သမုဂ္ဂပဋလံ ဟေဋ္ဌိမံ နာတိဝတ္တတိ၊ အညမညပရိယန္တဋ္ဌာယိနော၊ ဧဝမေဝံ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော နေယျဉ္စ ဉာဏဉ္စ အညမညပရိယန္တဋ္ဌာယိနော. ယာဝတကံ နေယျံ တာဝတကံ ဉာဏံ၊ ယာဝတကံ ဉာဏံ တာဝတကံ နေယျံ၊ နေယျပရိယန္တိကံ ဉာဏံ၊ ဉာဏပရိယန္တိကံ နေယျံ၊ နေယျံ အတိက္ကမိတွာ ဉာဏံ န ပဝတ္တတိ၊ ဉာဏံ အတိက္ကမိတွာ နေယျပထော နတ္ထိ၊ အညမညပရိယန္တဋ္ဌာယိနော တေ ဓမ္မာ.

သဗ္ဗဓမ္မေသု ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏံ ပဝတ္တတိ. သဗ္ဗေ ဓမ္မာ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော အာဝဇ္ဇနပဋိဗဒ္ဓါ အာကင်္ခပဋိဗဒ္ဓါ မနသိကာရပဋိဗဒ္ဓါ စိတ္တုပ္ပါဒပဋိဗဒ္ဓါ. သဗ္ဗသတ္တေသု ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏံ ပဝတ္တတိ. သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ ဘဂဝါ အာသယံ ဇာနာတိ၊ အနုသယံ ဇာနာတိ၊ စရိတံ ဇာနာတိ၊ အဓိမုတ္တိံ ဇာနာတိ၊ အပ္ပရဇက္ခေ မဟာရဇက္ခေ တိက္ခိန္ဒြိယေ မုဒိန္ဒြိယေ သွာကာရေ ဒွါကာရေ သုဝိညာပယေ ဒုဝိညာပယေ ဘဗ္ဗာဘဗ္ဗေ သတ္တေ ပဇာနာတိ. သဒေဝကော လောကော သမာရကော သဗြဟ္မကော သဿမဏဗြာဟ္မဏီ ပဇာ သဒေဝမနုဿာ အန္တောဗုဒ္ဓဉာဏေ ပရိဝတ္တတိ.

ယထာ ယေ ကေစိ မစ္ဆကစ္ဆပါ အန္တမသော တိမိတိမိင်္ဂလံ ဥပါဒါယ အန္တောမဟာသမုဒ္ဒေ ပရိဝတ္တန္တိ၊ ဧဝမေဝ သဒေဝကော လောကော သမာရကော သဗြဟ္မကော သဿမဏဗြာဟ္မဏီ ပဇာ သဒေဝမနုဿာ အန္တောဗုဒ္ဓဉာဏေ ပရိဝတ္တတိ. ယထာ ယေ ကေစိ ပက္ခီ အန္တမသော ဂရုဠံ ဝေနတေယျံ ဥပါဒါယ အာကာသဿ ပဒေသေ ပရိဝတ္တန္တိ၊ ဧဝမေဝ ယေပိ တေ သာရိပုတ္တသမာ ပညာယ တေပိ ဗုဒ္ဓဉာဏဿ ပဒေသေ ပရိဝတ္တန္တိ၊ ဗုဒ္ဓဉာဏံ ဒေဝမနုဿာနံ ပညံ ဖရိတွာ အဘိဘဝိတွာ တိဋ္ဌတိ. ယေပိ တေ ခတ္တိယပဏ္ဍိတာ ဗြာဟ္မဏပဏ္ဍိတာ ဂဟပတိပဏ္ဍိတာ သမဏပဏ္ဍိတာ နိပုဏာ ကတပရပ္ပဝါဒါ ဝါလဝေဓိရူပါ ဝေါဘိန္ဒန္တာ မညေ စရန္တိ ပညာဂတေန ဒိဋ္ဌိဂတာနိ၊ တေ ပဉှေ အဘိသင်္ခရိတွာ အဘိသင်္ခရိတွာ တထာဂတံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆန္တိ ဂူဠှာနိ စ ပဋိစ္ဆန္နာနိ စ. ကထိတာ ဝိသဇ္ဇိတာဝ တေ ပဉှာ ဘဂဝတာ ဟောန္တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌကာရဏာ ဥပက္ခိတ္တကာ စ. တေ ဘဂဝတော သမ္ပဇ္ဇန္တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါဝ တတ္ထ အတိရောစတိ၊ ယဒိဒံ ပညာယာတိ. ဧဝံ ဘဂဝါ ပညာစက္ခုနာပိ စက္ခုမာ.

ကထံ ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာပိ စက္ခုမာ? ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေန္တော [ဩလောကေန္တော (သီ.)] အဒ္ဒသ သတ္တေ အပ္ပရဇက္ခေ မဟာရဇက္ခေ တိက္ခိန္ဒြိယေ မုဒိန္ဒြိယေ သွာကာရေ ဒွါကာရေ သုဝိညာပယေ ဒုဝိညာပယေ အပ္ပေကစ္စေ ပရလောကဝဇ္ဇဘယဒဿာဝိနော ဝိဟရန္တေ အပ္ပေကစ္စေ နပရလောကဝဇ္ဇဘယဒဿာဝိနော ဝိဟရန္တေ. သေယျထာပိ နာမ ဥပ္ပလိနိယံ ဝါ ပဒုမိနိယံ ဝါ ပုဏ္ဍရီကိနိယံ ဝါ အပ္ပေကစ္စာနိ ဥပ္ပလာနိ ဝါ ပဒုမာနိ ဝါ ပုဏ္ဍရီကာနိ ဝါ ဥဒကေ ဇာတာနိ ဥဒကေ သံဝဍ္ဎာနိ ဥဒကာနုဂ္ဂတာနိ အန္တောနိမုဂ္ဂပေါသီနိ၊ အပ္ပေကစ္စာနိ ဥပ္ပလာနိ ဝါ ပဒုမာနိ ဝါ ပုဏ္ဍရီကာနိ ဝါ ဥဒကေ ဇာတာနိ ဥဒကေ သံဝဍ္ဎာနိ သမောဒကံ ဌိတာနိ၊ အပ္ပေကစ္စာနိ ဥပ္ပလာနိ ဝါ ပဒုမာနိ ဝါ ပုဏ္ဍရီကာနိ ဝါ ဥဒကေ ဇာတာနိ ဥဒကေ သံဝဍ္ဎာနိ ဥဒကံ အစ္စုဂ္ဂမ္မ တိဋ္ဌန္တိ အနုပလိတ္တာနိ ဥဒကေန၊ ဧဝမေဝံ ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေန္တော အဒ္ဒသ သတ္တေ အပ္ပရဇက္ခေ မဟာရဇက္ခေ တိက္ခိန္ဒြိယေ မုဒိန္ဒြိယေ သွာကာရေ ဒွါကာရေ သုဝိညာပယေ ဒုဝိညာပယေ အပ္ပေကစ္စေ ပရလောကဝဇ္ဇဘယဒဿာဝိနော ဝိဟရန္တေ အပ္ပေကစ္စေ နပရလောကဝဇ္ဇဘယဒဿာဝိနော ဝိဟရန္တေ. ဇာနာတိ ဘဂဝါ – ‘‘အယံ ပုဂ္ဂလော ရာဂစရိတော၊ အယံ ဒေါသစရိတော၊ အယံ မောဟစရိတော၊ အယံ ဝိတက္ကစရိတော၊ အယံ သဒ္ဓါစရိတော၊ အယံ ဉာဏစရိတော’’တိ. ရာဂစရိတဿ ဘဂဝါ ပုဂ္ဂလဿ အသုဘကထံ ကထေတိ၊ ဒေါသစရိတဿ ဘဂဝါ ပုဂ္ဂလဿ မေတ္တာဘာဝနံ အာစိက္ခတိ၊ မောဟစရိတဿ ဘဂဝါ ပုဂ္ဂလဿ ဥဒ္ဒေသေ ပရိပုစ္ဆာယ ကာလေန ဓမ္မဿဝနေ ကာလေန ဓမ္မသာကစ္ဆာယ ဂရုသံဝါသေ နိဝေသေတိ၊ ဝိတက္ကစရိတဿ ဘဂဝါ ပုဂ္ဂလဿ အာနာပါနဿတိံ အာစိက္ခတိ၊ သဒ္ဓါစရိတဿ ဘဂဝါ ပုဂ္ဂလဿ ပသာဒနီယံ နိမိတ္တံ အာစိက္ခတိ ဗုဒ္ဓသုဗောဓိံ ဓမ္မသုဓမ္မတံ သံဃသုပ္ပဋိပတ္တိံ သီလာနိ စ အတ္တနော၊ ဉာဏစရိတဿ ဘဂဝါ ပုဂ္ဂလဿ ဝိပဿနာနိမိတ္တံ အာစိက္ခတိ အနိစ္စာကာရံ ဒုက္ခာကာရံ အနတ္တာကာရံ.

‘‘သေလေ ယထာ ပဗ္ဗတမုဒ္ဓနိဋ္ဌိတော၊ ယထာပိ ပဿေ ဇနတံ သမန္တတော၊

တထူပမံ ဓမ္မမယံ သုမေဓ၊ ပါသာဒမာရုယှ သမန္တစက္ခု၊

သောကာဝတိဏ္ဏံ ဇနတမပေတသောကော၊ အဝေက္ခဿု ဇာတိဇရာဘိဘူတ’’န္တိ.

ဧဝံ ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာပိ စက္ခုမာ.

ကထံ ဘဂဝါ သမန္တစက္ခုနာပိ စက္ခုမာ? သမန္တစက္ခု ဝုစ္စတိ သဗ္ဗညုတဉာဏံ. ဘဂဝါ သဗ္ဗညုတဉာဏေန ဥပေတော သမုပေတော ဥပဂတော သမုပဂတော ဥပပန္နော သမုပပန္နော သမန္နာဂတော.

‘‘န တဿ အဒိဋ္ဌမိဓတ္ထိ ကိဉ္စိ၊ အထော အဝိညာတမဇာနိတဗ္ဗံ၊

သဗ္ဗံ အဘိညာသိ ယဒတ္ထိ နေယျံ၊ တထာဂတော တေန သမန္တစက္ခူ’’တိ.

ဧဝံ ဘဂဝါ သမန္တစက္ခုနာပိ စက္ခုမာတိ – ယထာ ဒိဿတိ စက္ခုမာ.

သဗ္ဗံ တမံ ဝိနောဒေတွာတိ သဗ္ဗံ ရာဂတမံ ဒေါသတမံ မောဟတမံ မာနတမံ ဒိဋ္ဌိတမံ ကိလေသတမံ ဒုစ္စရိတတမံ အန္ဓကရဏံ အစက္ခုကရဏံ အညာဏကရဏံ ပညာနိရောဓိကံ ဝိဃာတပက္ခိကံ အနိဗ္ဗာနသံဝတ္တနိကံ နုဒိတွာ ပနုဒိတွာ ဇဟိတွာ ပဇဟိတွာ ဝိနောဒေတွာ ဗျန္တိံ ကရိတွာ အနဘာဝံ ဂမေတွာတိ – သဗ္ဗံ တမံ ဝိနောဒေတွာ.

ဧကောဝ ရတိမဇ္ဈဂါတိ. ဧကောတိ ဘဂဝါ ပဗ္ဗဇ္ဇာသင်္ခါတေန ဧကော၊ အဒုတိယဋ္ဌေန ဧကော၊ တဏှာယ ပဟာနဋ္ဌေန ဧကော၊ ဧကန္တဝီတရာဂေါတိ ဧကော၊ ဧကန္တဝီတဒေါသောတိ ဧကော၊ ဧကန္တဝီတမောဟောတိ ဧကော၊ ဧကန္တနိက္ကိလေသောတိ ဧကော၊ ဧကာယနမဂ္ဂံ ဂတောတိ ဧကော၊ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဧကော.

ကထံ ဘဂဝါ ပဗ္ဗဇ္ဇာသင်္ခါတေန ဧကော? ဘဂဝါ ဒဟရောဝ သမာနော သုသု ကာဠကေသော ဘဒြေန [ဘဒ္ဒေန (သျာ.)] ယောဗ္ဗနေန သမန္နာဂတော ပဌမေန ဝယသာ အကာမကာနံ မာတာပိတူနံ အဿုမုခါနံ ရုဒန္တာနံ ဝိလပန္တာနံ ဉာတိသံဃံ ပဟာယ သဗ္ဗံ ဃရာဝါသပလိဗောဓံ ဆိန္ဒိတွာ ပုတ္တဒါရပလိဗောဓံ ဆိန္ဒိတွာ ဉာတိပလိဗောဓံ ဆိန္ဒိတွာ မိတ္တာမစ္စပလိဗောဓံ ဆိန္ဒိတွာ သန္နိဓိပလိဗောဓံ ဆိန္ဒိတွာ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတွာ အကိဉ္စနဘာဝံ ဥပဂန္တွာ ဧကော စရတိ ဝိဟရတိ ဣရိယတိ ဝတ္တတိ ပါလေတိ ယပေတိ ယာပေတိ – ဧဝံ ဘဂဝါ ပဗ္ဗဇ္ဇာသင်္ခါတေန ဧကော.

ကထံ ဘဂဝါ အဒုတိယဋ္ဌေန ဧကော? သော ဧဝံ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော ဧကော အရညဝနပတ္ထာနိ ပန္တာနိ သေနာသနာနိ ပဋိသေဝတိ အပ္ပသဒ္ဒါနိ အပ္ပနိဂ္ဃေါသာနိ ဝိဇနဝါတာနိ မနုဿရာဟဿေယျကာနိ ပဋိသလ္လာနသာရုပ္ပါနိ. သော ဧကော စရတိ၊ ဧကော ဂစ္ဆတိ၊ ဧကော တိဋ္ဌတိ၊ ဧကော နိသီဒတိ၊ ဧကော သေယျံ ကပ္ပေတိ၊ ဧကော ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ၊ ဧကော ပဋိက္ကမတိ၊ ဧကော ရဟော နိသီဒတိ၊ ဧကော စင်္ကမံ အဓိဋ္ဌာတိ၊ ဧကော စရတိ ဝိဟရတိ ဣရိယတိ ဝတ္တတိ ပါလေတိ ယပေတိ ယာပေတိ – ဧဝံ ဘဂဝါ အဒုတိယဋ္ဌေန ဧကော.

ကထံ ဘဂဝါ တဏှာယ ပဟာနဋ္ဌေန ဧကော? သော ဧဝံ ဧကော အဒုတိယော အပ္ပမတ္တော အာတာပီ ပဟိတတ္တော ဝိဟရန္တော နဇ္ဇာ နေရဉ္ဇရာယ တီရေ ဗောဓိရုက္ခမူလေ မဟာပဓာနံ ပဒဟန္တော မာရံ သသေနံ ကဏှံ နမုစိံ ပမတ္တဗန္ဓုံ ဝိဓမိတွာ တဏှာဇာလိနိံ ဝိသရိတံ ဝိသတ္တိကံ ပဇဟသိ ဝိနောဒေသိ ဗျန္တိံ အကာသိ အနဘာဝံ ဂမေသိ.

‘‘တဏှာဒုတိယော ပုရိသော၊ ဒီဃမဒ္ဓါနသံသရံ၊

ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝံ [ဣတ္ထံ ဘာဝညထာဘာဝံ (က.) ဣတိဝု. ၁၅၊ ၁၀၅]၊ သံသာရံ နာတိဝတ္တတိ.

‘‘ဧတမာဒီနဝံ ဉတွာ၊ တဏှံ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝံ၊

ဝီတတဏှော အနာဒါနော၊ သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ’’တိ.

ဧဝံ ဘဂဝါ တဏှာယ ပဟာနဋ္ဌေန ဧကော.

ကထံ ဘဂဝါ ဧကန္တဝီတရာဂေါတိ ဧကော? ရာဂဿ ပဟီနတ္တာ ဧကန္တဝီတရာဂေါတိ ဧကော၊ ဒေါသဿ ပဟီနတ္တာ ဧကန္တဝီတဒေါသောတိ ဧကော၊ မောဟဿ ပဟီနတ္တာ ဧကန္တဝီတမောဟောတိ ဧကော၊ ကိလေသာနံ ပဟီနတ္တာ ဧကန္တနိက္ကိလေသောတိ ဧကော.

ကထံ ဘဂဝါ ဧကာယနမဂ္ဂံ ဂတောတိ ဧကော? ဧကာယနမဂ္ဂေါ ဝုစ္စတိ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ပဉ္စ ဗလာနိ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ.

‘‘ဧကာယနံ ဇာတိခယန္တဒဿီ၊ မဂ္ဂံ ပဇာနာတိ ဟိတာနုကမ္ပီ၊

ဧတေန မဂ္ဂေန တရိံသု [အတရိံသု (သျာ.)] ပုဗ္ဗေ၊ တရိဿန္တိ ယေ စ တရန္တိ ဩဃ’’န္တိ.

ဧဝံ ဘဂဝါ ဧကာယနမဂ္ဂံ ဂတောတိ ဧကော.

ကထံ ဘဂဝါ ဧကော အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဧကော? ဗောဓိ ဝုစ္စတိ စတူသု မဂ္ဂေသု ဉာဏံ ပညိန္ဒြိယံ ပညာဗလံ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဝီမံသာ ဝိပဿနာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ. ဘဂဝါ တေန ဗောဓိဉာဏေန ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိ ဗုဇ္ဈိ၊ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ’’တိ ဗုဇ္ဈိ၊ ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ’’တိ ဗုဇ္ဈိ၊ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိ ဗုဇ္ဈိ။ပေ။ ‘‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိ ဗုဇ္ဈိ၊ ‘‘အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော’’တိ ဗုဇ္ဈိ။ပေ။ ‘‘ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏနိရောဓော’’တိ ဗုဇ္ဈိ၊ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိ ဗုဇ္ဈိ၊ ‘‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’’တိ ဗုဇ္ဈိ၊ ‘‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’’တိ ဗုဇ္ဈိ၊ ‘‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’’တိ ဗုဇ္ဈိ၊ ‘‘ဣမေ အာသဝါ’’တိ ဗုဇ္ဈိ။ပေ။ ‘‘အယံ အာသဝနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’’တိ ဗုဇ္ဈိ၊ ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ ပရိညေယျာ’’တိ ဗုဇ္ဈိ။ ပဟာတဗ္ဗာတိ။ ဘာဝေတဗ္ဗာတိ။ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာတိ ဗုဇ္ဈိ၊ ဆန္နံ ဖဿာယတနာနံ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ အဿာဒဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ဗုဇ္ဈိ၊ ပဉ္စန္နံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ အဿာဒဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ဗုဇ္ဈိ၊ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ အဿာဒဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ဗုဇ္ဈိ၊ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ၊ သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ ဗုဇ္ဈိ.

အထ ဝါ ယံ ကိဉ္စိ ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗံ အနုဗုဇ္ဈိတဗ္ဗံ ပဋိဗုဇ္ဈိတဗ္ဗံ သမ္ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗံ အဓိဂန္တဗ္ဗံ ဖဿိတဗ္ဗံ သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ၊ သဗ္ဗံ တံ တေန ဗောဓိဉာဏေန ဗုဇ္ဈိ အနုဗုဇ္ဈိ ပဋိဗုဇ္ဈိ သမ္ဗုဇ္ဈိ သမ္မာဗုဇ္ဈိ အဓိဂစ္ဆိ ဖဿေသိ သစ္ဆာကာသိ. ဧဝံ ဘဂဝါ ဧကော အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဧကော.

ရတိမဇ္ဈဂါတိ. ရတိန္တိ နေက္ခမ္မရတိံ ဝိဝေကရတိံ ဥပသမရတိံ သမ္ဗောဓိရတိံ အဇ္ဈဂါ သမဇ္ဈဂါ အဓိဂစ္ဆိ ဖဿေသိ သစ္ဆာကာသီတိ – ဧကောဝ ရတိမဇ္ဈဂါ.

တေနာဟ ထေရော သာရိပုတ္တော –

‘‘သဒေဝကဿ လောကဿ၊ ယထာ ဒိဿတိ စက္ခုမာ၊

သဗ္ဗံ တမံ ဝိနောဒေတွာ၊ ဧကောဝ ရတိမဇ္ဈဂါ’’တိ.

၁၉၂. တံ ဗုဒ္ဓံ အသိတံ တာဒိံ၊ အကုဟံ ဂဏိမာဂတံ၊

ဗဟူနမိဓ ဗဒ္ဓါနံ၊ အတ္ထိ ပဉှေန အာဂမံ.

တံ ဗုဒ္ဓံ အသိတံ တာဒိန္တိ. ဗုဒ္ဓေါတိ ယော သော ဘဂဝါ သယမ္ဘူ အနာစရိယကော ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု သာမံ သစ္စာနိ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိ၊ တတ္ထ စ သဗ္ဗညုတံ ပါပုဏိ [ပတ္တော (သျာ.)]၊ ဗလေသု စ ဝသီဘာဝံ ပါပုဏိ. ဗုဒ္ဓေါတိ ကေနဋ္ဌေန ဗုဒ္ဓေါ? ဗုဇ္ဈိတာ သစ္စာနီတိ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဗောဓေတာ ပဇာယာတိ ဗုဒ္ဓေါ၊ သဗ္ဗညုတာယ ဗုဒ္ဓေါ၊ သဗ္ဗဒဿာဝိတာယ ဗုဒ္ဓေါ၊ အနညနေယျတာယ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဝိသဝိတာယ ဗုဒ္ဓေါ၊ ခီဏာသဝသင်္ခါတေန ဗုဒ္ဓေါ၊ နိရုပက္ကိလေသသင်္ခါတေန ဗုဒ္ဓေါ၊ ဧကန္တဝီတရာဂေါတိ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဧကန္တဝီတဒေါသောတိ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဧကန္တဝီတမောဟောတိ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဧကန္တနိက္ကိလေသောတိ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဧကာယနမဂ္ဂံ ဂတောတိ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဧကော အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဗုဒ္ဓေါ၊ အဗုဒ္ဓိဝိဟတတ္တာ ဗုဒ္ဓိပဋိလာဘတ္တာ ဗုဒ္ဓေါ. ဗုဒ္ဓေါတိ နေတံ မာတရာ ကတံ န ပိတရာ ကတံ၊ န ဘာတရာ ကတံ၊ န ဘဂိနိယာ ကတံ၊ န မိတ္တာမစ္စေဟိ ကတံ၊ န ဉာတိသာလောဟိတေဟိ ကတံ၊ န သမဏဗြာဟ္မဏေဟိ ကတံ၊ န ဒေဝတာဟိ ကတံ. ဝိမောက္ခန္တိကမေတံ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ ဗောဓိယာ မူလေ သဟ သဗ္ဗညုတဉာဏဿ ပဋိလာဘာ သစ္ဆိကာ ပညတ္တိ၊ ယဒိဒံ ဗုဒ္ဓေါတိ – တံ ဗုဒ္ဓံ. အသိတန္တိ ဒွေ နိဿယာ – တဏှာနိဿယော စ ဒိဋ္ဌိနိဿယော စ. ကတမော တဏှာနိဿယော? ယာဝ တဏှာသင်္ခါတေန သီမကတံ ဩဓိကတံ [ပရိယာဒိကတံ (သျာ.)] ပရိယန္တကတံ ပရိဂ္ဂဟိတံ မမာယိတံ – ဣဒံ မမ၊ ဧတံ မမ၊ ဧတ္တကံ မမ၊ ဧတ္တာဝတာ မမ၊ မမ ရူပါ သဒ္ဒါ ဂန္ဓာ ရသာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ၊ အတ္ထရဏာ ပါဝုရဏာ ဒါသိဒါသာ အဇေဠကာ ကုက္ကုဋသူကရာ ဟတ္ထိဂဝါဿဝဠဝါ၊ ခေတ္တံ ဝတ္ထုံ ဟိရညံ သုဝဏ္ဏံ၊ ဂါမနိဂမရာဇဓာနိယော ရဋ္ဌဉ္စ ဇနပဒေါ စ ကောသော စ ကောဋ္ဌာဂါရဉ္စ၊ ကေဝလမ္ပိ မဟာပထဝိံ တဏှာဝသေန မမာယတိ၊ ယာဝတာ အဋ္ဌသတံ တဏှာဝိစရိတံ – အယံ တဏှာနိဿယော.

ကတမော ဒိဋ္ဌိနိဿယော? ဝီသတိဝတ္ထုကာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ၊ ဒသဝတ္ထုကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၊ ဒသဝတ္ထုကာ အန္တဂ္ဂါဟိကာ ဒိဋ္ဌိ. ယာ ဧဝရူပါ ဒိဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဒိဋ္ဌိဂဟနံ ဒိဋ္ဌိကန္တာရော ဒိဋ္ဌိဝိသူကာယိကံ ဒိဋ္ဌိဝိပ္ဖန္ဒိတံ ဒိဋ္ဌိသညောဇနံ ဂါဟော ပဋိဂ္ဂါဟော အဘိနိဝေသော ပရာမာသော ကုမ္မဂ္ဂေါ မိစ္ဆာပထော မိစ္ဆတ္တံ တိတ္ထာယတနံ ဝိပရိယာသဂ္ဂါဟော ဝိပရီတဂ္ဂါဟော ဝိပလ္လာသဂ္ဂါဟော မိစ္ဆာဂါဟော ‘‘အယာထာဝကသ္မိံ ယာထာဝက’’န္တိ ဂါဟော ယာဝတာ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ – အယံ ဒိဋ္ဌိနိဿယော.

ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော တဏှာနိဿယော ပဟီနော၊ ဒိဋ္ဌိနိဿယော ပဋိနိဿဋ္ဌော၊ တဏှာနိဿယဿ ပဟီနတ္တာ ဒိဋ္ဌိနိဿယဿ ပဋိနိဿဋ္ဌတ္တာ ဘဂဝါ စက္ခုံ အသိတော၊ သောတံ။ ဃာနံ။ ဇိဝှံ။ ကာယံ။ မနံ အသိတော၊ ရူပေ။ သဒ္ဒေ။ ဂန္ဓေ။ ရသေ။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ။ ကုလံ။ ဂဏံ။ အာဝါသံ။ လာဘံ။ ယသံ။ ပသံသံ။ သုခံ။ စီဝရံ။ ပိဏ္ဍပါတံ။ သေနာသနံ။ ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ။ ကာမဓာတုံ။ ရူပဓာတုံ။ အရူပဓာတုံ ။ ကာမဘဝံ။ ရူပဘဝံ။ အရူပဘဝံ။ သညာဘဝံ။ အသညာဘဝံ။ နေဝသညာနာသညာဘဝံ။ ဧကဝေါကာရဘဝံ။ စတုဝေါကာရဘဝံ။ ပဉ္စဝေါကာရဘဝံ။ အတီတံ။ အနာဂတံ။ ပစ္စုပ္ပန္နံ။ ဒိဋ္ဌသုတမုတဝိညာတဗ္ဗေ ဓမ္မေ အသိတော အနိဿိတော အနလ္လီနော အနုပဂတော အနဇ္ဈောသိတော အနဓိမုတ္တော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရတီတိ – တံ ဗုဒ္ဓံ အသိတံ.

တာဒိန္တိ ဘဂဝါ ပဉ္စဟာကာရေဟိ တာဒီ – ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေ တာဒီ၊ စတ္တာဝီတိ တာဒီ၊ တိဏ္ဏာဝီတိ တာဒီ၊ မုတ္တာဝီတိ တာဒီ၊ တံနိဒ္ဒေသာ တာဒီ.

ကထံ ဘဂဝါ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေ တာဒီ? ဘဂဝါ လာဘေပိ တာဒီ၊ အလာဘေပိ တာဒီ၊ ယသေပိ တာဒီ၊ အယသေပိ တာဒီ၊ ပသံသာယပိ တာဒီ နိန္ဒာယပိ တာဒီ၊ သုခေပိ တာဒီ၊ ဒုက္ခေပိ တာဒီ၊ ဧကစ္စေ ဗာဟံ ဂန္ဓေန လိမ္ပေယျုံ၊ ဧကစ္စေ ဗာဟံ ဝါသိယာ တစ္ဆေယျုံ၊ အမုကသ္မိံ နတ္ထိ ရာဂေါ၊ အမုကသ္မိံ နတ္ထိ ပဋိဃံ၊ အနုနယပဋိဃဝိပ္ပဟီနော ဥဂ္ဃါတိနိဂ္ဃါတိဝီတိဝတ္တော အနုရောဓဝိရောဓံ သမတိက္ကန္တော. ဧဝံ ဘဂဝါ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေ တာဒီ.

ကထံ ဘဂဝါ စတ္တာဝီတိ တာဒီ? ဘဂဝတာ [ဘဂဝတော (သျာ.)] ရာဂေါ စတ္တော ဝန္တော မုတ္တော ပဟီနော ပဋိနိဿဋ္ဌော၊ ဒေါသော။ပေ။ မောဟော။ ကောဓော။ ဥပနာဟော။ မက္ခော။ ပဠာသော။ ဣဿာ။ မစ္ဆရိယံ။ မာယာ။ သာဌေယျံ။ ထမ္ဘော။ သာရမ္ဘော။ မာနော။ အတိမာနော။ မဒေါ။ ပမာဒေါ။ သဗ္ဗေ ကိလေသာ။ သဗ္ဗေ ဒုစ္စရိတာ။ သဗ္ဗေ ဒရထာ။ သဗ္ဗေ ပရိဠာဟာ။ သဗ္ဗေ သန္တာပါ ။ သဗ္ဗာကုသလာဘိသင်္ခါရာ စတ္တာ ဝန္တာ မုတ္တာ ပဟီနာ ပဋိနိဿဋ္ဌာ. ဧဝံ ဘဂဝါ စတ္တာဝီတိ တာဒီ.

ကထံ ဘဂဝါ တိဏ္ဏာဝီတိ တာဒီ? ဘဂဝါ ကာမောဃံ တိဏ္ဏော၊ ဘဝေါဃံ တိဏ္ဏော၊ ဒိဋ္ဌောဃံ တိဏ္ဏော၊ အဝိဇ္ဇောဃံ တိဏ္ဏော၊ သဗ္ဗံ သံသာရပထံ တိဏ္ဏော ဥတ္တိဏ္ဏော နိတ္တိဏ္ဏော အတိက္ကန္တော သမတိက္ကန္တော ဝီတိဝတ္တော. သော ဝုဋ္ဌဝါသော စိဏ္ဏစရဏော ဂတဒ္ဓေါ ဂတဒိသော ဂတကောဋိယော ပါလိတဗြဟ္မစရိယော ဥတ္တမဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော ဘာဝိတမဂ္ဂေါ ပဟီနကိလေသော ပဋိဝိဒ္ဓါကုပ္ပေါ သစ္ဆိကတနိရောဓော. ဒုက္ခံ တဿ ပရိညာတံ၊ သမုဒယော ပဟီနော၊ မဂ္ဂေါ ဘာဝိတော၊ နိရောဓော သစ္ဆိကတော၊ အဘိညေယျံ အဘိညာတံ၊ ပရိညေယျံ ပရိညာတံ၊ ပဟာတဗ္ဗံ ပဟီနံ၊ ဘာဝေတဗ္ဗံ ဘာဝိတံ၊ သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ သစ္ဆိကတံ. သော ဥက္ခိတ္တပဠိဃော [ဥက္ခိတ္တပလိဃော (သျာ. က.) မဟာနိ. ၆] သံကိဏ္ဏပရိက္ခော အဗ္ဗူဠှေသိကော နိရဂ္ဂဠော အရိယော ပန္နဒ္ဓဇော ပန္နဘာရော ဝိသညုတ္တော ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီနော ဆဠင်္ဂသမန္နာဂတော ဧကာရက္ခော စတုရာပဿေနော ပနုဏ္ဏပစ္စေကသစ္စော သမဝယသဋ္ဌေသနော အနာဝိလသင်္ကပ္ပေါ ပဿဒ္ဓကာယသင်္ခါရော သုဝိမုတ္တစိတ္တော သုဝိမုတ္တပညော ကေဝလီ ဝုသိတဝါ ဥတ္တမပုရိသော ပရမပုရိသော ပရမပတ္တိပ္ပတ္တော. သော နေဝါစိနတိ၊ နာပစိနတိ၊ အပစိနိတွာ ဌိတော နေဝ ပဇဟတိ၊ န ဥပါဒိယတိ၊ ပဇဟိတွာ ဌိတော နေဝ သံသိဗ္ဗတိ၊ န ဥသိနေတိ၊ ဝိသိနေတွာ ဌိတော နေဝ ဝိဓူပေတိ၊ န သန္ဓူပေတိ၊ ဝိဓူပေတွာ ဌိတော၊ အသေခေန သီလက္ခန္ဓေန သမန္နာဂတတ္တာ ဌိတော၊ အသေခေန သမာဓိက္ခန္ဓေန သမန္နာဂတတ္တာ ဌိတော၊ အသေခေန ပညာက္ခန္ဓေန သမန္နာဂတတ္တာ ဌိတော၊ အသေခေန ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓေန သမန္နာဂတတ္တာ ဌိတော၊ အသေခေန ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓေန သမန္နာဂတတ္တာ ဌိတော၊ သစ္စံ သမ္ပဋိပါဒိယိတွာ ဌိတော၊ ဧဇံ သမတိက္ကမိတွာ ဌိတော၊ ကိလေသဂ္ဂိံ ပရိယာဒိယိတွာ ဌိတော၊ အပရိဂမနတာယ ဌိတော၊ ကဋံ သမာဒါယ ဌိတော၊ မုတ္တပဋိသေဝနတာယ ဌိတော၊ မေတ္တာယ ပါရိသုဒ္ဓိယာ ဌိတော၊ ကရုဏာယ ပါရိသုဒ္ဓိယာ ဌိတော၊ မုဒိတာယ ပါရိသုဒ္ဓိယာ ဌိတော၊ ဥပေက္ခာယ ပါရိသုဒ္ဓိယာ ဌိတော၊ အစ္စန္တပါရိသုဒ္ဓိယာ ဌိတော၊ အတမ္မယတာယ ပါရိသုဒ္ဓိယာ ဌိတော၊ ဝိမုတ္တတ္တာ ဌိတော၊ သန္တုသိတတ္တာ ဌိတော၊ ခန္ဓပရိယန္တေ ဌိတော၊ ဓာတုပရိယန္တေ ဌိတော၊ အာယတနပရိယန္တေ ဌိတော၊ ဂတိပရိယန္တေ ဌိတော၊ ဥပပတ္တိပရိယန္တေ ဌိတော၊ ပဋိသန္ဓိပရိယန္တေ ဌိတော၊ ဘဝပရိယန္တေ ဌိတော၊ သံသာရပရိယန္တေ ဌိတော၊ ဝဋ္ဋပရိယန္တေ ဌိတော၊ အန္တိမေ ဘဝေ ဌိတော၊ အန္တိမေ သမုဿယေ ဌိတော၊ အန္တိမဒေဟဓရော ဘဂဝါ.

‘‘တဿာယံ ပစ္ဆိမကော ဘဝေါ၊ စရိမောယံ သမုဿယော၊

ဇာတိမရဏသံသာရော၊ နတ္ထိ တဿ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ.

ဧဝံ ဘဂဝါ တိဏ္ဏာဝီတိ တာဒီ.

ကထံ ဘဂဝါ မုတ္တာဝီတိ တာဒီ? ဘဂဝတော ရာဂါ စိတ္တံ မုတ္တံ ဝိမုတ္တံ သုဝိမုတ္တံ၊ ဒေါသာ စိတ္တံ။ မောဟာ စိတ္တံ။ ကောဓာ။ ဥပနာဟာ။ မက္ခာ။ ပဠာသာ။ ဣဿာယ။ မစ္ဆရိယာ။ မာယာယ။ သာဌေယျာ။ ထမ္ဘာ။ သာရမ္ဘာ။ မာနာ။ အတိမာနာ။ မဒါ။ ပမာဒါ။ သဗ္ဗကိလေသေဟိ။ သဗ္ဗဒုစ္စရိတေဟိ။ သဗ္ဗဒရထေဟိ။ သဗ္ဗပရိဠာဟေဟိ။ သဗ္ဗသန္တာပေဟိ။ သဗ္ဗာကုသလာဘိသင်္ခါရေဟိ စိတ္တံ မုတ္တံ ဝိမုတ္တံ သုဝိမုတ္တံ. ဧဝံ ဘဂဝါ မုတ္တာဝီတိ တာဒီ.

ကထံ ဘဂဝါ တံနိဒ္ဒေသာ တာဒီ? ဘဂဝါ သီလေ သတိ သီလဝါတိ တံနိဒ္ဒေသာ တာဒီ၊ သဒ္ဓါယ သတိ သဒ္ဓေါတိ တံနိဒ္ဒေသာ တာဒီ၊ ဝီရိယေ သတိ ဝီရိယဝါတိ တံနိဒ္ဒေသာ တာဒီ၊ သတိယာ သတိ သတိမာတိ တံနိဒ္ဒေသာ တာဒီ၊ သမာဓိသ္မိံ သတိ သမာဟိတောတိ တံနိဒ္ဒေသာ တာဒီ၊ ပညာယ သတိ ပညဝါတိ တံနိဒ္ဒေသာ တာဒီ၊ ဝိဇ္ဇာယ သတိ တေဝိဇ္ဇောတိ တံနိဒ္ဒေသာ တာဒီ၊ အဘိညာယ သတိ ဆဠဘိညောတိ တံနိဒ္ဒေသာ တာဒီ၊ ဒသဗလေ သတိ ဒသဗလောတိ တံနိဒ္ဒေသာ တာဒီ. ဧဝံ ဘဂဝါ တံနိဒ္ဒေသာ တာဒီတိ – တံ ဗုဒ္ဓံ အသိတံ တာဒိံ.

အကုဟံ ဂဏိမာဂတန္တိ. အကုဟောတိ တီဏိ ကုဟနဝတ္ထူနိ – ပစ္စယပဋိသေဝနသင်္ခါတံ ကုဟနဝတ္ထု၊ ဣရိယာပထသင်္ခါတံ ကုဟနဝတ္ထု၊ သာမန္တဇပ္ပနသင်္ခါတံ ကုဟနဝတ္ထု.

ကတမံ ပစ္စယပဋိသေဝနသင်္ခါတံ ကုဟနဝတ္ထု? ဣဓ ဂဟပတိကာ ဘိက္ခုံ နိမန္တေန္တိ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေဟိ. သော ပါပိစ္ဆော ဣစ္ဆာပကတော အတ္ထိကော [အတိတ္တိကော (သီ.)၊ ဣတ္ထိကော (သျာ.)၊ ပုရာဘေဒသုတ္တနိဒ္ဒေသေ ပါဌနာနတ္တံ နတ္ထိ] စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ ဘိယျောကမျတံ ဥပါဒါယ စီဝရံ ပစ္စက္ခာတိ၊ ပိဏ္ဍပါတံ ပစ္စက္ခာတိ၊ သေနာသနံ ပစ္စက္ခာတိ၊ ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ ပစ္စက္ခာတိ. သော ဧဝမာဟ – ‘‘ကိံ သမဏဿ မဟဂ္ဃေန စီဝရေန! ဧတံ သာရုပ္ပံ၊ ယံ သမဏော သုသာနာ ဝါ သင်္ကာရကူဋာ ဝါ ပါပဏိကာ ဝါ နန္တကာနိ ဥစ္စိနိတွာ သင်္ဃာဋိံ ကရိတွာ ဓာရေယျ. ကိံ သမဏဿ မဟဂ္ဃေန ပိဏ္ဍပါတေန! ဧတံ သာရုပ္ပံ၊ ယံ သမဏော ဥဉ္ဆာစရိယာယ ပိဏ္ဍိယာလောပေန ဇီဝိတံ ကပ္ပေယျ. ကိံ သမဏဿ မဟဂ္ဃေန သေနာသနေန! ဧတံ သာရုပ္ပံ၊ ယံ သမဏော ရုက္ခမူလိကော ဝါ အဿ သောသာနိကော ဝါ အဗ္ဘောကာသိကော ဝါ. ကိံ သမဏဿ မဟဂ္ဃေန ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေန! ဧတံ သာရုပ္ပံ၊ ယံ သမဏော ပူတိမုတ္တေန ဟရိတကီခဏ္ဍေန ဩသဓံ ကရေယျာ’’တိ တဒုပါဒါယ လူခံ စီဝရံ ဓာရေတိ၊ လူခံ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇတိ၊ လူခံ သေနာသနံ ပဋိသေဝတိ၊ လူခံ ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ ပဋိသေဝတိ. တမေနံ ဂဟပတိကာ ဧဝံ ဇာနန္တိ – ‘‘အယံ သမဏော အပ္ပိစ္ဆော သန္တုဋ္ဌော ပဝိဝိတ္တော အသံသဋ္ဌော အာရဒ္ဓဝီရိယော ဓုတဝါဒေါ’’တိ ဘိယျော ဘိယျော နိမန္တေန္တိ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေဟိ. သော ဧဝမာဟ – ‘‘တိဏ္ဏံ သမ္မုခီဘာဝါ သဒ္ဓေါ ကုလပုတ္တော ဗဟုံ ပုညံ ပသဝတိ၊ သဒ္ဓါယ သမ္မုခီဘာဝါ သဒ္ဓေါ ကုလပုတ္တော ဗဟုံ ပုညံ ပသဝတိ၊ ဒေယျဓမ္မဿ သမ္မုခီဘာဝါ သဒ္ဓေါ ကုလပုတ္တော ဗဟုံ ပုညံ ပသဝတိ၊ ဒက္ခိဏေယျာနံ သမ္မုခီဘာဝါ သဒ္ဓေါ ကုလပုတ္တော ဗဟုံ ပုညံ ပသဝတိ. တုမှာကဉ္စေဝါယံ သဒ္ဓါ အတ္ထိ၊ ဒေယျဓမ္မော စ သံဝိဇ္ဇတိ၊ အဟဉ္စ ပဋိဂ္ဂါဟကော. သစေ အဟံ န ပဋိဂ္ဂဟေဿာမိ၊ ဧဝံ တုမှေ ပုညေန ပရိဗာဟိရာ [ပဋိဗာဟိရာ (က.)] ဘဝိဿထ၊ န မယှံ ဣမိနာ အတ္ထော၊ အပိ စ တုမှာကံယေဝ အနုကမ္ပာယ ပဋိဂ္ဂဏှာမီ’’တိ. တဒုပါဒါယ ဗဟုမ္ပိ စီဝရံ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ [ပဋိဂဏှတိ (သီ.)]၊ ဗဟုမ္ပိ ပိဏ္ဍပါတံ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ၊ ဗဟုမ္ပိ သေနာသနံ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ၊ ဗဟုမ္ပိ ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ. ယာ ဧဝရူပါ ဘာကုဋိကာ ဘာကုဋိယံ ကုဟနာ ကုဟာယနာ ကုဟိတတ္တံ – ဣဒံ ပစ္စယပဋိသေဝနသင်္ခါတံ ကုဟနဝတ္ထု.

ကတမံ ဣရိယာပထသင်္ခါတံ ကုဟနဝတ္ထု? ဣဓေကစ္စော ပါပိစ္ဆော ဣစ္ဆာပကတော သမ္ဘာဝနာဓိပ္ပါယော၊ ‘‘ဧဝံ မံ ဇနော သမ္ဘာဝေဿတီ’’တိ ဂမနံ သဏ္ဌပေတိ၊ ဌာနံ သဏ္ဌပေတိ၊ နိသဇ္ဇံ သဏ္ဌပေတိ၊ သယနံ သဏ္ဌပေတိ၊ ပဏိဓာယ ဂစ္ဆတိ၊ ပဏိဓာယ တိဋ္ဌတိ၊ ပဏိဓာယ နိသီဒတိ၊ ပဏိဓာယ သေယျံ ကပ္ပေတိ၊ သမာဟိတော ဝိယ ဂစ္ဆတိ၊ သမာဟိတော ဝိယ တိဋ္ဌတိ၊ သမာဟိတော ဝိယ နိသီဒတိ၊ သမာဟိတော ဝိယ သေယျံ ကပ္ပေတိ၊ အာပါထကဇ္ဈာယီဝ ဟောတိ. ယာ ဧဝရူပါ ဣရိယာပထဿ အာဌပနာ ဌပနာ သဏ္ဌပနာ ဘာကုဋိကာ ဘာကုဋိယံ ကုဟနာ ကုဟာယနာ ကုဟိတတ္တံ – ဣဒံ ဣရိယာပထသင်္ခါတံ ကုဟနဝတ္ထု.

ကတမံ သာမန္တဇပ္ပနသင်္ခါတံ ကုဟနဝတ္ထု? ဣဓေကစ္စော ပါပိစ္ဆော ဣစ္ဆာပကတော သမ္ဘာဝနာဓိပ္ပါယော ‘‘ဧဝံ မံ ဇနော သမ္ဘာဝေဿတီ’’တိ၊ အရိယဓမ္မသန္နိဿိတံ ဝါစံ ဘာသတိ. ‘‘ယော ဧဝရူပံ စီဝရံ ဓာရေတိ သော သမဏော မဟေသက္ခော’’တိ ဘဏတိ၊ ‘‘ယော ဧဝရူပံ ပတ္တံ ဓာရေတိ။ လောဟထာလကံ ဓာရေတိ။ ဓမ္မကရဏံ [ဓမ္မကရကံ (သီ. သျာ.) အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာဘိနဝနိဿယံ ဩလောကေတဗ္ဗံ] ဓာရေတိ။ ပရိဿာဝနံ ဓာရေတိ။ ကုဉ္စိကံ ဓာရေတိ။ ဥပါဟနံ ဓာရေတိ။ ကာယဗန္ဓနံ ဓာရေတိ။ အာယောဂံ ဓာရေတိ၊ သော သမဏော မဟေသက္ခော’’တိ ဘဏတိ၊ ‘‘ယဿ ဧဝရူပေါ ဥပဇ္ဈာယော သော သမဏော မဟေသက္ခော’’တိ ဘဏတိ၊ ‘‘ယဿ ဧဝရူပေါ အာစရိယော။ ဧဝရူပါ သမာနုပဇ္ဈာယကာ။ သမာနာစရိယကာ။ မိတ္တာ။ သန္ဒိဋ္ဌာ။ သမ္ဘတ္တာ။ သဟာယာ၊ သော သမဏော မဟေသက္ခော’’တိ ဘဏတိ၊ ‘‘ယော ဧဝရူပေ ဝိဟာရေ ဝသတိ၊ သော သမဏော မဟေသက္ခော’’တိ ဘဏတိ၊ ‘‘ယော ဧဝရူပေ အဍ္ဎယောဂေ ဝသတိ။ ပါသာဒေ ဝသတိ။ ဟမ္မိယေ ဝသတိ။ ဂုဟာယံ ဝသတိ။ လေဏေ ဝသတိ။ ကုဋိယာ ဝသတိ။ ကူဋာဂါရေ ဝသတိ။ အဋ္ဋေ ဝသတိ ။ မာဠေ ဝသတိ။ ဥဒ္ဒဏ္ဍေ ဝသတိ။ ဥပဋ္ဌာနသာလာယံ ဝသတိ။ မဏ္ဍပေ ဝသတိ။ ရုက္ခမူလေ ဝသတိ၊ သော သမဏော မဟေသက္ခော’’တိ ဘဏတိ.

အထ ဝါ ကောရဇိကကောရဇိကော၊ ဘာကုဋိကဘာကုဋိကော၊ ကုဟကကုဟကော၊ လပကလပကော၊ မုခသမ္ဘာဝိတော ‘‘အယံ သမဏော ဣမာသံ ဧဝရူပါနံ ဝိဟာရသမာပတ္တီနံ လာဘီ’’တိ. တာဒိသံ ဂမ္ဘီရံ ဂူဠှံ နိပုဏံ ပဋိစ္ဆန္နံ လောကုတ္တရံ သုညတာပဋိသညုတ္တံ ကထံ ကထေတိ. ယာ ဧဝရူပါ ဘာကုဋိကာ ဘာကုဋိယံ ကုဟနာ ကုဟာယနာ ကုဟိတတ္တံ – ဣဒံ သာမန္တဇပ္ပနသင်္ခါတံ ကုဟနဝတ္ထု. ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဣမာနိ တီဏိ ကုဟနဝတ္ထူနိ ပဟီနာနိ သမုစ္ဆိန္နာနိ ဝူပသန္တာနိ ပဋိပဿဒ္ဓါနိ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကာနိ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာနိ. တသ္မာ ဗုဒ္ဓေါ အကုဟောတိ – အကုဟံ.

ဂဏိမာဂတန္တိ. ဂဏီတိ ဂဏီ ဘဂဝါ. ဂဏာစရိယောတိ ဂဏီ၊ ဂဏဿ သတ္ထာတိ ဂဏီ၊ ဂဏံ ပရိဟရတီတိ ဂဏီ၊ ဂဏံ ဩဝဒတီတိ ဂဏီ၊ ဂဏံ အနုသာသတီတိ ဂဏီ၊ ဝိသာရဒေါ ဂဏံ ဥပသင်္ကမတီတိ ဂဏီ၊ ဂဏဿ သုဿူသတိ သောတံ ဩဒဟတိ အညာ စိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတီတိ ဂဏီ၊ ဂဏံ အကုသလာ ဝုဋ္ဌာပေတွာ ကုသလေ ပတိဋ္ဌာပေတီတိ ဂဏီ၊ ဘိက္ခုဂဏဿ ဂဏီ၊ ဘိက္ခုနီဂဏဿ ဂဏီ၊ ဥပါသကဂဏဿ ဂဏီ၊ ဥပါသိကာဂဏဿ ဂဏီ၊ ရာဇဂဏဿ ဂဏီ၊ ခတ္တိယဂဏဿ ဂဏီ၊ ဗြာဟ္မဏဂဏဿ ဂဏီ၊ ဝေဿဂဏဿ ဂဏီ၊ သုဒ္ဒဂဏဿ ဂဏီ၊ ဗြဟ္မဂဏဿ ဂဏီ၊ ဒေဝဂဏဿ ဂဏီ၊ သံဃိံ [သံဃဂဏဿ ဂဏီ (သီ.)] ဂဏိံ ဂဏာစရိယံ. အာဂတန္တိ ဥပဂတံ သမုပဂတံ သမုပပန္နံ [သမ္ပတ္တံ (ဗဟူသု)] သင်္ကဿနဂရန္တိ – အကုဟံ ဂဏိမာဂတံ.

ဗဟူနမိဓ ဗဒ္ဓါနန္တိ. ဗဟူနံ ခတ္တိယာနံ ဗြာဟ္မဏာနံ ဝေဿာနံ သုဒ္ဒါနံ ဂဟဋ္ဌာနံ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဒေဝါနံ မနုဿာနံ. ဗဒ္ဓါနန္တိ ဗဒ္ဓါနံ ဗဒ္ဓစရာနံ ပရိစာရကာနံ သိဿာနန္တိ – ဗဟူနမိဓ ဗဒ္ဓါနံ.

အတ္ထိ ပဉှေန အာဂမန္တိ. ပဉှေန အတ္ထိကော အာဂတောမှိ [အတ္ထိကာမှ အာဂတာ (သီ. က.) ဧဝမီဒိသေသု ဒွီသု ပဒေသုပိ ဗဟုဝစနေန]၊ ပဉှံ ပုစ္ဆိတုကာမော အာဂတောမှိ၊ ပဉှံ သောတုကာမော အာဂတောမှီတိ. ဧဝမ္ပိ အတ္ထိ ပဉှေန အာဂမံ. အထ ဝါ ပဉှတ္ထိကာနံ ပဉှံ ပုစ္ဆိတုကာမာနံ ပဉှံ သောတုကာမာနံ အာဂမနံ အဘိက္ကမနံ ဥပသင်္ကမနံ ပယိရုပါသနံ [ပယိရုပါသနာ (သျာ. က.)] သိယာ အတ္ထီတိ. ဧဝမ္ပိ အတ္ထိ ပဉှေန အာဂမံ. အထ ဝါ ပဉှာဂမော တုယှံ အတ္ထိ၊ တွမ္ပိ ပဟု [ဣမာနိ တီဏိ ပဒါနိ နတ္ထိ သျာ. ပေါတ္ထကေ]၊ တွမသိ အလမတ္ထော မယာ ပုစ္ဆိတံ ကထေတုံ ဝိသဇ္ဇေတုံ ‘‘ဝဟဿေတံ ဘာရ’’န္တိ. ဧဝမ္ပိ အတ္ထိ ပဉှေန အာဂမံ.

တေနာဟ ထေရော သာရိပုတ္တော –

‘‘တံ ဗုဒ္ဓံ အသိတံ တာဒိံ၊ အကုဟံ ဂဏိမာဂတံ၊

ဗဟူနမိဓ ဗဒ္ဓါနံ၊ အတ္ထိ ပဉှေန အာဂမ’’န္တိ.

၁၉၃. ဘိက္ခုနော ဝိဇိဂုစ္ဆတော၊ ဘဇတော ရိတ္တမာသနံ၊

ရုက္ခမူလံ သုသာနံ ဝါ၊ ပဗ္ဗတာနံ ဂုဟာသု ဝါ.

ဘိက္ခုနော ဝိဇိဂုစ္ဆတောတိ. ဘိက္ခုနောတိ ပုထုဇ္ဇနကလျာဏဿ ဝါ ဘိက္ခုနော သေက္ခဿ ဝါ ဘိက္ခုနော. ဝိဇိဂုစ္ဆတောတိ ဇာတိယာ ဝိဇိဂုစ္ဆတော၊ ဇရာယ။ ဗျာဓိနာ။ မရဏေန။ သောကေဟိ။ ပရိဒေဝေဟိ။ ဒုက္ခေဟိ။ ဒေါမနဿေဟိ။ ဥပါယာသေဟိ ဝိဇိဂုစ္ဆတော၊ နေရယိကေန ဒုက္ခေန။ တိရစ္ဆာနယောနိကေန ဒုက္ခေန။ ပေတ္တိဝိသယိကေန ဒုက္ခေန။ မာနုသိကေန [မာနုသကေန (သီ. သျာ.) မဟာနိ. ၁၇၁] ဒုက္ခေန။ ဂဗ္ဘောက္ကန္တိမူလကေန ဒုက္ခေန။ ဂဗ္ဘဋ္ဌိတိမူလကေန ဒုက္ခေန။ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနမူလကေန ဒုက္ခေန။ ဇာတဿူပနိဗန္ဓကေန ဒုက္ခေန။ ဇာတဿ ပရာဓေယျကေန ဒုက္ခေန။ အတ္တူပက္ကမေန ဒုက္ခေန။ ပရူပက္ကမေန ဒုက္ခေန။ ဒုက္ခဒုက္ခေန။ သင်္ခါရဒုက္ခေန ။ ဝိပရိဏာမဒုက္ခေန။ စက္ခုရောဂေန ဒုက္ခေန။ သောတရောဂေန ဒုက္ခေန။ ဃာနရောဂေန ဒုက္ခေန။ ဇိဝှါရောဂေန ဒုက္ခေန။ ကာယရောဂေန ဒုက္ခေန။ သီသရောဂေန ဒုက္ခေန။ ကဏ္ဏရောဂေန ဒုက္ခေန။ မုခရောဂေန ဒုက္ခေန။ ဒန္တရောဂေန ဒုက္ခေန။ ကာသေန။ သာသေန။ ပိနာသေန။ ဍာဟေန။ ဇရေန။ ကုစ္ဆိရောဂေန။ မုစ္ဆာယ။ ပက္ခန္ဒိကာယ။ သူလာယ။ ဝိသူစိကာယ။ ကုဋ္ဌေန။ ဂဏ္ဍေန။ ကိလာသေန။ သောသေန။ အပမာရေန။ ဒဒ္ဒုယာ။ ကဏ္ဍုယာ။ ကစ္ဆုယာ။ ရခသာယ။ ဝိတစ္ဆိကာယ။ လောဟိတေန။ ပိတ္တေန။ မဓုမေဟေန။ အံသာယ။ ပိဠကာယ။ ဘဂန္ဒလေန။ ပိတ္တသမုဋ္ဌာနေန အာဗာဓေန။ သေမှသမုဋ္ဌာနေန အာဗာဓေန။ ဝါတသမုဋ္ဌာနေန အာဗာဓေန။ သန္နိပါတိကေန အာဗာဓေန။ ဥတုပရိဏာမဇေန အာဗာဓေန။ ဝိသမပရိဟာရဇေန အာဗာဓေန။ ဩပက္ကမိကေန အာဗာဓေန။ ကမ္မဝိပါကဇေန အာဗာဓေန။ သီတေန။ ဥဏှေန။ ဇိဃစ္ဆာယ။ ပိပါသာယ။ ဥစ္စာရေန ။ ပဿာဝေန။ ဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿေန ဒုက္ခေန။ မာတုမရဏေန ဒုက္ခေန။ ပိတုမရဏေန ဒုက္ခေန။ ဘာတုမရဏေန။ ဘဂိနိမရဏေန။ ပုတ္တမရဏေန ။ ဓီတုမရဏေန။ ဉာတိဗျသနေန။ ဘောဂဗျသနေန။ ရောဂဗျသနေန။ သီလဗျသနေန။ ဒိဋ္ဌိဗျသနေန ဒုက္ခေန ဝိဇိဂုစ္ဆတော အဋ္ဋီယတော ဟရာယတော ဇိဂုစ္ဆတောတိ – ဘိက္ခုနော ဝိဇိဂုစ္ဆတော.

ဘဇတော ရိတ္တမာသနန္တိ. အာသနံ ဝုစ္စတိ ယတ္ထ နိသီဒတိ – မဉ္စော ပီဌံ ဘိသိ တဋ္ဋိကာ စမ္မခဏ္ဍော တိဏသန္ထာရော ပဏ္ဏသန္ထာရော ပလာလသန္ထာရော [ပလာသသန္ထာရော (သီ. သျာ.)]. တံ အာသနံ အသပ္ပါယရူပဒဿနေန ရိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ပဝိဝိတ္တံ၊ အသပ္ပါယသဒ္ဒဿဝနေန ရိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ပဝိဝိတ္တံ၊ အသပ္ပါယေဟိ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ ရိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ပဝိဝိတ္တံ. တံ ပဝိဝိတ္တံ အာသနံ ဘဇတော သမ္ဘဇတော သေဝတော နိသေဝတော သံသေဝတော ပဋိသေဝတောတိ – ဘဇတော ရိတ္တမာသနံ.

ရုက္ခမူလံ သုသာနံ ဝါတိ. ရုက္ခမူလံယေဝ ရုက္ခမူလံ၊ သုသာနံယေဝ သုသာနန္တိ – ရုက္ခမူလံ သုသာနံ ဝါ. ပဗ္ဗတာနံ ဂုဟာသု ဝါတိ. ပဗ္ဗတာယေဝ ပဗ္ဗတာ၊ ကန္ဒရာယေဝ ကန္ဒရာ၊ ဂိရိဂုဟာယေဝ ဂိရိဂုဟာ. ပဗ္ဗတန္တရိကာယော ဝုစ္စန္တိ ပဗ္ဗတပဗ္ဘာရာတိ – ပဗ္ဗတာနံ ဂုဟာသု ဝါ.

တေနာဟ ထေရော သာရိပုတ္တော –

‘‘ဘိက္ခုနော ဝိဇိဂုစ္ဆတော၊ ဘဇတော ရိတ္တမာသနံ၊

ရုက္ခမူလံ သုသာနံ ဝါ၊ ပဗ္ဗတာနံ ဂုဟာသု ဝါ’’တိ.

၁၉၄. ဥစ္စာဝစေသု သယနေသု၊ ကိဝန္တော [ဂီဝန္တော (သျာ.) မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ ဩလောကေတဗ္ဗံ] တတ္ထ ဘေရဝါ၊

ယေ ဟိ ဘိက္ခု န ဝေဓေယျ၊ နိဂ္ဃေါသေ သယနာသနေ.

ဥစ္စာဝစေသု သယနေသူတိ. ဥစ္စာဝစေသူတိ ဥစ္စာဝစေသု ဟီနပ္ပဏီတေသု ဆေကပါပကေသု. သယနံ ဝုစ္စတိ သေနာသနံ ဝိဟာရော အဍ္ဎယောဂေါ ပါသာဒေါ ဟမ္မိယံ ဂုဟာတိ – ဥစ္စာဝစေသု သယနေသု. ကိဝန္တော တတ္ထ ဘေရဝါတိ. ကိဝန္တောတိ ကိဝန္တော [ကုဝန္တော (သီ.)၊ ဂီဝန္တော (သျာ.)] ကူဇန္တော နဒန္တော သဒ္ဒံ ကရောန္တော. အထ ဝါ ကိဝန္တောတိ ကတိ ကိတ္တကာ ကီဝတကာ ကီဝဗဟုကာ တေ. ဘေရဝါတိ သီဟာ ဗျဂ္ဃါ ဒီပီ အစ္ဆာ တရစ္ဆာ ကောကာ မဟိံသာ ဟတ္ထီ အဟိ ဝိစ္ဆိကာ သတပဒီ၊ စောရာ ဝါ အဿု မာနဝါ ဝါ ကတကမ္မာ ဝါ အကတကမ္မာ ဝါတိ – ကိဝန္တော တတ္ထ ဘေရဝါ.

ယေ ဟိ ဘိက္ခု န ဝေဓေယျာတိ. ယေ ဟီတိ ယေ ဟိ ဘေရဝေ ပဿိတွာ ဝါ သုဏိတွာ ဝါ န ဝေဓေယျ နပ္ပဝေဓေယျ န သမ္ပဝေဓေယျ န တသေယျ န ဥတ္တသေယျ န ပရိတ္တသေယျ န ဘာယေယျ န သန္တာသံ အာပဇ္ဇေယျ၊ အဘီရူ အဿ အစ္ဆမ္ဘီ အနုတြာသီ အပလာယီ၊ ပဟီနဘယဘေရဝေါ ဝိဂတလောမဟံသော ဝိဟရေယျာတိ – ယေ ဟိ ဘိက္ခု န ဝေဓေယျ.

နိဂ္ဃေါသေ သယနာသနေတိ. အပ္ပသဒ္ဒေ အပ္ပနိဂ္ဃေါသေ ဝိဇနဝါတေ မနုဿရာဟဿေယျကေ ပဋိသလ္လာနသာရုပ္ပေ သေနာသနေတိ – နိဂ္ဃေါသေ သယနာသနေ.

တေနာဟ ထေရော သာရိပုတ္တော –

‘‘ဥစ္စာဝစေသု သယနေသု၊ ကိဝန္တော တတ္ထ ဘေရဝါ၊

ယေ ဟိ ဘိက္ခု န ဝေဓေယျ၊ နိဂ္ဃေါသေ သယနာသနေ’’တိ.

၁၉၅. ကတိ ပရိဿယာ လောကေ၊ ဂစ္ဆတော အဂတံ ဒိသံ၊

ယေ ဘိက္ခု အဘိသမ္ဘဝေ၊ ပန္တမှိ သယနာသနေ.

ကတိ ပရိဿယာ လောကေတိ. ကတီတိ ကတိ ကိတ္တကာ ကီဝတကာ ကီဝဗဟုကာ. ပရိဿယာတိ ဒွေ ပရိဿယာ – ပါကဋပရိဿယာ စ ပဋိစ္ဆန္နပရိဿယာ စ. ကတမေ ပါကဋပရိဿယာ? သီဟာ ဗျဂ္ဃါ ဒီပီ အစ္ဆာ တရစ္ဆာ ကောကာ မဟိံသာ ဟတ္ထီ အဟိ ဝိစ္ဆိကာ သတပဒီ၊ စောရာ ဝါ အဿု မာနဝါ ဝါ ကတကမ္မာ ဝါ အကတကမ္မာ ဝါ၊ စက္ခုရောဂေါ သောတရောဂေါ ဃာနရောဂေါ ဇိဝှါရောဂေါ ကာယရောဂေါ သီသရောဂေါ ကဏ္ဏရောဂေါ မုခရောဂေါ ဒန္တရောဂေါ ကာသော သာသော ပိနာသော ဍာဟော ဇရော ကုစ္ဆိရောဂေါ မုစ္ဆာ ပက္ခန္ဒိကာ သူလာ ဝိသူစိကာ ကုဋ္ဌံ ဂဏ္ဍော ကိလာသော သောသော အပမာရော ဒဒ္ဒု ကဏ္ဍု ကစ္ဆု ရခသာ ဝိတစ္ဆိကာ လောဟိတံ ပိတ္တံ မဓုမေဟော အံသာ ပိဠကာ ဘဂန္ဒလာ၊ ပိတ္တသမုဋ္ဌာနာ အာဗာဓာ။ပေ။ သီတံ ဥဏှံ ဇိဃစ္ဆာ ပိပါသာ ဥစ္စာရော ပဿာဝေါ ဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿာ – ဣမေ ဝုစ္စန္တိ ပါကဋပရိဿယာ.

ကတမေ ပဋိစ္ဆန္နပရိဿယာ? ကာယဒုစ္စရိတံ ဝစီဒုစ္စရိတံ မနောဒုစ္စရိတံ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏံ ဗျာပါဒနီဝရဏံ ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏံ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စနီဝရဏံ ဝိစိကိစ္ဆာနီဝရဏံ ရာဂေါ ဒေါသော မောဟော ကောဓော ဥပနာဟော မက္ခော ပဠာသော ဣဿာ မစ္ဆရိယံ မာယာ သာဌေယျံ ထမ္ဘော သာရမ္ဘော မာနော အတိမာနော မဒေါ ပမာဒေါ၊ သဗ္ဗေ ကိလေသာ သဗ္ဗေ ဒုစ္စရိတာ သဗ္ဗေ ဒရထာ သဗ္ဗေ ပရိဠာဟာ သဗ္ဗေ သန္တာပါ သဗ္ဗာကုသလာဘိသင်္ခါရာ – ဣမေ ဝုစ္စန္တိ ပဋိစ္ဆန္နပရိဿယာ.

ပရိဿယာတိ ကေနဋ္ဌေန ပရိဿယာ? ပရိသဟန္တီတိ ပရိဿယာ၊ ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ ပရိဿယာ၊ တတြာသယာတိ ပရိဿယာ.

ကထံ ပရိသဟန္တီတိ ပရိဿယာ? တေ ပရိဿယာ တံ ပုဂ္ဂလံ သဟန္တိ ပရိသဟန္တိ အဘိဘဝန္တိ အဇ္ဈောတ္ထရန္တိ ပရိယာဒိယန္တိ မဒ္ဒန္တိ. ဧဝံ ပရိသဟန္တီတိ – ပရိဿယာ.

ကထံ ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ ပရိဿယာ? တေ ပရိဿယာ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အန္တရာယာယ ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေသံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ? သမ္မာပဋိပဒါယ အနုလောမပဋိပဒါယ အပစ္စနီကပဋိပဒါယ အဝိရုဒ္ဓပဋိပဒါယ အနွတ္ထပဋိပဒါယ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပဒါယ သီလေသု ပရိပူရကာရိတာယ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာယ ဘောဇနေ မတ္တညုတာယ ဇာဂရိယာနုယောဂဿ သတိသမ္ပဇညဿ စတုန္နံ သတိပဋ္ဌာနာနံ ဘာဝနာနုယောဂဿ စတုန္နံ သမ္မပ္ပဓာနာနံ စတုန္နံ ဣဒ္ဓိပါဒါနံ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ ပဉ္စန္နံ ဗလာနံ သတ္တန္နံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ အရိယဿ အဋ္ဌင်္ဂိကဿ မဂ္ဂဿ ဘာဝနာနုယောဂဿ – ဣမေသံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အန္တရာယာယ ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ. ဧဝံ ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ – ပရိဿယာ.

ကထံ တတြာသယာတိ ပရိဿယာ? တတ္ထေတေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အတ္တဘာဝသန္နိဿယာ. ယထာ ဗိလေ ဗိလာသယာ ပါဏာ သယန္တိ၊ ဒကေ ဒကာသယာ ပါဏာ သယန္တိ၊ ဝနေ ဝနာသယာ ပါဏာ သယန္တိ၊ ရုက္ခေ ရုက္ခာသယာ ပါဏာ သယန္တိ၊ ဧဝမေဝ တတ္ထေတေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အတ္တဘာဝသန္နိဿယာတိ. ဧဝမ္ပိ တတြာသယာတိ – ပရိဿယာ.

ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

‘‘သာန္တေဝါသိကော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သာစရိယကော ဒုက္ခံ န ဖာသု ဝိဟရတိ. ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သာန္တေဝါသိကော သာစရိယကော ဒုက္ခံ န ဖာသု ဝိဟရတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သရသင်္ကပ္ပါ သညောဇနိယာ၊ တျဿ အန္တော ဝသန္တိ အနွာဿဝန္တိ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာတိ. တသ္မာ သာန္တေဝါသိကောတိ ဝုစ္စတိ. တေ နံ သမုဒါစရန္တိ၊ သမုဒါစရန္တိ နံ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာတိ. တသ္မာ သာစရိယကောတိ ဝုစ္စတိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ။ပေ။ ဃာနေန ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ။ ဇိဝှါယ ရသံ သာယိတွာ။ ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဖုသိတွာ။ မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သရသင်္ကပ္ပါ သညောဇနိယာ၊ တျဿ အန္တော ဝသန္တိ အနွာဿဝန္တိ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာတိ. တသ္မာ သာန္တေဝါသိကောတိ ဝုစ္စတိ. တေ နံ သမုဒါစရန္တိ၊ သမုဒါစရန္တိ နံ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာတိ. တသ္မာ သာစရိယကောတိ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သာန္တေဝါသိကော သာစရိယကော ဒုက္ခံ န ဖာသု ဝိဟရတီ’’တိ. ဧဝမ္ပိ တတြာသယာတိ – ပရိဿယာ.

ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

‘‘တယောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အန္တရာမလာ အန္တရာအမိတ္တာ အန္တရာသပတ္တာ အန္တရာဝဓကာ အန္တရာပစ္စတ္ထိကာ. ကတမေ တယော? လောဘော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အန္တရာမလော အန္တရာအမိတ္တော အန္တရာသပတ္တော အန္တရာဝဓကော အန္တရာပစ္စတ္ထိကော၊ ဒေါသော၊ ဘိက္ခဝေ။ပေ။ မောဟော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အန္တရာမလော အန္တရာအမိတ္တော အန္တရာသပတ္တော အန္တရာဝဓကော အန္တရာပစ္စတ္ထိကော. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တယော အန္တရာမလာ အန္တရာအမိတ္တာ အန္တရာသပတ္တာ အန္တရာဝဓကာ အန္တရာပစ္စတ္ထိကာ’’.

‘‘အနတ္ထဇနနော လောဘော၊ လောဘော စိတ္တပ္ပကောပနော၊

ဘယမန္တရတော ဇာတံ၊ တံ ဇနော နာဝဗုဇ္ဈတိ.

‘‘လုဒ္ဓေါ အတ္ထံ န ဇာနာတိ၊ လုဒ္ဓေါ ဓမ္မံ န ပဿတိ၊

အန္ဓန္တမံ [အန္ဓတမံ (သျာ. က.) မဟာနိ. ၁၅၆၊ ဣတိဝု. ၈၈] တဒါ ဟောတိ၊ ယံ လောဘော သဟတေ နရံ.

‘‘အနတ္ထဇနနော ဒေါသော၊ ဒေါသော စိတ္တပ္ပကောပနော၊

ဘယမန္တရတော ဇာတံ၊ တံ ဇနော နာဝဗုဇ္ဈတိ.

‘‘ကုဒ္ဓေါ အတ္ထံ န ဇာနာတိ၊ ကုဒ္ဓေါ ဓမ္မံ န ပဿတိ၊

အန္ဓန္တမံ တဒါ ဟောတိ၊ ယံ ဒေါသော သဟတေ နရံ.

‘‘အနတ္ထဇနနော မောဟော၊ မောဟော စိတ္တပ္ပကောပနော၊

ဘယမန္တရတော ဇာတံ၊ တံ ဇနော နာဝဗုဇ္ဈတိ.

‘‘မူဠှော အတ္ထံ န ဇာနာတိ၊ မူဠှော ဓမ္မံ န ပဿတိ၊

အန္ဓန္တမံ တဒါ ဟောတိ၊ ယံ မောဟော သဟတေ နရ’’န္တိ.

ဧဝမ္ပိ တတြာသယာတိ – ပရိဿယာ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

‘‘တယော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသဿ ဓမ္မာ အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ အဖာသုဝိဟာရာယ. ကတမေ တယော? လောဘော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသဿ ဓမ္မော အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ အဖာသုဝိဟာရာယ၊ ဒေါသော ခေါ၊ မဟာရာဇ။ပေ။ မောဟော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသဿ ဓမ္မော အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ အဖာသုဝိဟာရာယ. ဣမေ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တယော ပုရိသဿ ဓမ္မာ အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ အဖာသုဝိဟာရာယာ’’တိ.

‘‘လောဘော ဒေါသော စ မောဟော စ၊ ပုရိသံ ပါပစေတသံ၊

ဟိံသန္တိ အတ္တသမ္ဘူတာ၊ တစသာရံဝ သမ္ဖလ’’န္တိ.

ဧဝမ္ပိ တတြာသယာတိ – ပရိဿယာ.

ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

‘‘ရာဂေါ စ ဒေါသော စ ဣတောနိဒါနာ၊ အရတီ ရတီ လောမဟံသော ဣတောဇာ၊

ဣတော သမုဋ္ဌာယ မနောဝိတက္ကာ၊ ကုမာရကာ ဓင်္ကမိဝေါဿဇန္တီ’’တိ.

ဧဝမ္ပိ တတြာသယာတိ – ပရိဿယာ. လောကေတိ မနုဿလောကေတိ – ကတိ ပရိဿယာ လောကေ.

ဂစ္ဆတော အဂတံ ဒိသန္တိ. အဂတာ ဒိသာ ဝုစ္စတိ အမတံ နိဗ္ဗာနံ. ယော သော သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ တဏှက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓော နိဗ္ဗာနံ. အဂတပုဗ္ဗာ သာ ဒိသာ န သာ ဒိသာ ဂတပုဗ္ဗာ ဣမိနာ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ.

‘‘သမတိတ္တိကံ အနဝသေသံ၊ တေလပတ္တံ ယထာ ပရိဟရေယျ၊

ဧဝံ သစိတ္တမနုရက္ခေ၊ ပတ္ထယာနော [ပတ္ထယမာနော (သျာ.)] ဒိသံ အဂတပုဗ္ဗံ’’.

အဂတပုဗ္ဗံ ဒိသံ ဝဇတော ဂစ္ဆတော အဘိက္ကမတောတိ – ဂစ္ဆတော အဂတံ ဒိသံ.

ယေ ဘိက္ခု အဘိသမ္ဘဝေတိ. ယေတိ ယေ ပရိဿယေ အဘိသမ္ဘဝေယျ အဘိဘဝေယျ အဇ္ဈောတ္ထရေယျ ပရိယာဒိယေယျ မဒ္ဒေယျာတိ – ယေ ဘိက္ခု အဘိသမ္ဘဝေ.

ပန္တမှိ သယနာသနေတိ. အန္တေ ပန္တေ ပရိယန္တေ သေလန္တေ ဝါ ဝနန္တေ ဝါ နဒန္တေ ဝါ ဥဒကန္တေ ဝါ ယတ္ထ န ကသီယတိ န ဝပီယတိ၊ ဇနန္တံ အတိက္ကမိတွာ မနုဿာနံ အနုပစာရေ သေနာသနေတိ – ပန္တမှိ သယနာသနေ.

တေနာဟ ထေရော သာရိပုတ္တော –