၄. သဗ္ဗညုတဉာဏဝဂ္ဂေါ

၁. ဣဒ္ဓိကမ္မဝိပါကပဉှော

၁. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဘာသိတမ္ပေတံ ဘဂဝတာ ‘ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဣဒ္ဓိမန္တာနံ ယဒိဒံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော’တိ. ပုန စ ကိရ သော လဂုဠေဟိ ပရိပေါထိတော ဘိန္နသီသော သဉ္စုဏ္ဏိတဋ္ဌိမံသဓမနိဆိန္နပရိဂတ္တော ပရိနိဗ္ဗုတော [ဓမနိမဇ္ဇပရိကတ္တော (သီ. ပီ.)၊ ဓမ္မနိမိဉ္ဇပရိဂတ္တော (သျာ.)]. ယဒိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ထေရော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဣဒ္ဓိယာ ကောဋိံ ဂတော၊ တေန ဟိ လဂုဠေဟိ ပေါထိတော ပရိနိဗ္ဗုတောတိ ယံ ဝစနံ၊ တံ မိစ္ဆာ. ယဒိ လဂုဠေဟိ ပရိပေါထိတော ပရိနိဗ္ဗုတော၊ တေန ဟိ ဣဒ္ဓိယာ ကောဋိံ ဂတောတိ တမ္ပိ ဝစနံ မိစ္ဆာ. ကိံ န သမတ္ထော ဣဒ္ဓိယာ အတ္တနော ဥပဃာတံ အပနယိတုံ၊ သဒေဝကဿပိ လောကဿ ပဋိသရဏံ ဘဝိတုံ အရဟောတိ? အယမ္ပိ ဥဘတော ကောဋိကော ပဉှော တဝါနုပ္ပတ္တော၊ သော တယာ နိဗ္ဗာဟိတဗ္ဗော’’တိ.

‘‘ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ ‘ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဣဒ္ဓိမန္တာနံ ယဒိဒံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော’တိ. အာယသ္မာ စ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော လဂုဠဟတော ပရိနိဗ္ဗုတော၊ တဉ္စ ပန ကမ္မာဓိဂ္ဂဟိတေနာ’’တိ.

‘‘နနု၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဣဒ္ဓိမတော ဣဒ္ဓိဝိသယောပိ ကမ္မဝိပါကောပိ ဒွေ အစိန္တိယာ၊ အစိန္တိယေန အစိန္တိယံ အပနယိတဗ္ဗံ. ယထာ နာမ၊ ဘန္တေ၊ ကေစိ ဖလကာမာ ကပိတ္ထေန ကပိတ္ထံ ပေါထေန္တိ၊ အမ္ဗေန အမ္ဗံ ပေါထေန္တိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ အစိန္တိယေန အစိန္တိယံ ပေါထယိတွာ အပနေတဗ္ဗ’’န္တိ? ‘‘အစိန္တိယာနမ္ပိ၊ မဟာရာဇ၊ ဧကံ အဓိမတ္တံ ဗလဝတရံ၊ ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ မဟိယာ ရာဇာနော ဟောန္တိ သမဇစ္စာ၊ သမဇစ္စာနမ္ပိ တေသံ ဧကော သဗ္ဗေ အဘိဘဝိတွာ အာဏံ ပဝတ္တေတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တေသံ အစိန္တိယာနံ ကမ္မဝိပါကံ ယေဝ အဓိမတ္တံ ဗလဝတရံ၊ ကမ္မဝိပါကံ ယေဝ သဗ္ဗေ အဘိဘဝိယ အာဏံ ပဝတ္တေတိ၊ ကမ္မာဓိဂ္ဂဟိတဿ အဝသေသာ ကိရိယာ ဩကာသံ န လဘန္တိ.

‘‘ဣဓ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ကောစိ ပုရိသော ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ပကရဏေ အပရဇ္ဈတိ၊ န တဿ မာတာ ဝါ ပိတာ ဝါ ဘဂိနီ ဝါ ဘာတရော ဝါ သခီ ဝါ သဟာယကာ ဝါ [ဘဂိနိဘာတရော ဝါ သခိသဟာယကာ ဝါ (သီ. ပီ. က.)] တာယန္တိ၊ အထ ခေါ ရာဇာ ယေဝ တတ္ထ အဘိဘဝိယ အာဏံ ပဝတ္တေတိ. ကိံ တတ္ထ ကာရဏံ? အပရာဓိကတာ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တေသံ အစိန္တိယာနံ ကမ္မဝိပါကံ ယေဝ အဓိမတ္တံ ဗလဝတရံ၊ ကမ္မဝိပါကံ ယေဝ သဗ္ဗေ အဘိဘဝိယ အာဏံ ပဝတ္တေတိ၊ ကမ္မာဓိဂ္ဂဟိတဿ အဝသေသာ ကိရိယာ ဩကာသံ န လဘန္တိ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ မဟိယာ ဒဝဍာဟေ သမုဋ္ဌိတေ ဃဋသဟဿမ္ပိ ဥဒကံ န သက္ကောတိ နိဗ္ဗာပေတုံ၊ အထ ခေါ အဂ္ဂိ ယေဝ တတ္ထ အဘိဘဝိယ အာဏံ ပဝတ္တေတိ. ကိံ တတ္ထ ကာရဏံ? ဗလဝတာ တေဇဿ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တေသံ အစိန္တိယာနံ ကမ္မဝိပါကံ ယေဝ အဓိမတ္တံ ဗလဝတရံ၊ ကမ္မဝိပါကံ ယေဝ သဗ္ဗေ အဘိဘဝိယ အာဏံ ပဝတ္တေတိ၊ ကမ္မာဓိဂ္ဂဟိတဿ အဝသေသာ ကိရိယာ ဩကာသံ န လဘန္တိ၊ တသ္မာ၊ မဟာရာဇ၊ အာယသ္မတော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ ကမ္မာဓိဂ္ဂဟိတဿ လဂုဠေဟိ ပေါထိယမာနဿ ဣဒ္ဓိယာ သမန္နာဟာရော နာဟောသီ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဧဝမေတံ တထာ သမ္ပဋိစ္ဆာမီ’’တိ.

ဣဒ္ဓိကမ္မဝိပါကပဉှော ပဌမော.

၂. ဓမ္မဝိနယပဋိစ္ဆန္နာပဋိစ္ဆန္နပဉှော

၂. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဘာသိတမ္ပေတံ ဘဂဝတာ ‘တထာဂတပ္ပဝေဒိတော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မဝိနယော ဝိဝဋော ဝိရောစတိ နော ပဋိစ္ဆန္နော’တိ. ပုန စ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော ကေဝလဉ္စ ဝိနယပိဋကံ ပိဟိတံ ပဋိစ္ဆန္နံ. ယဒိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဇိနသာသနေ ယုတ္တံ ဝါ ပတ္တံ ဝါ သမယံ လဘေထ၊ ဝိနယပဏ္ဏတ္တိ ဝိဝဋာ သောဘေယျ. ကေန ကာရဏေန? ကေဝလံ တတ္ထ သိက္ခာ သံယမော နိယမော သီလဂုဏအာစာရပဏ္ဏတ္တိ အတ္ထရသော ဓမ္မရသော ဝိမုတ္တိရသော. ယဒိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဘဂဝတာ ဘဏိတံ ‘တထာဂတပ္ပဝေဒိတော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မဝိနယော ဝိဝဋော ဝိရောစတိ နော ပဋိစ္ဆန္နော’တိ၊ တေန ဟိ ‘ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော ကေဝလဉ္စ ဝိနယပိဋကံ ပိဟိတံ ပဋိစ္ဆန္န’န္တိ ယံ ဝစနံ၊ တံ မိစ္ဆာ. ယဒိ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော ကေဝလဉ္စ ဝိနယပိဋကံ ပိဟိတံ ပဋိစ္ဆန္နံ၊ တေန ဟိ ‘တထာဂတပ္ပဝေဒိတော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မဝိနယော ဝိဝဋော ဝိရောစတိ နော ပဋိစ္ဆန္နော’တိ တမ္ပိ ဝစနံ မိစ္ဆာ. အယမ္ပိ ဥဘတော ကောဋိကော ပဉှော တဝါနုပ္ပတ္တော၊ သော တယာ နိဗ္ဗာဟိတဗ္ဗော’’တိ.

‘‘ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ ‘တထာဂတပ္ပဝေဒိတော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မဝိနယော ဝိဝဋော ဝိရောစတိ နော ပဋိစ္ဆန္နော’တိ. ပုန စ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော ကေဝလဉ္စ ဝိနယပိဋကံ ပိဟိတံ ပဋိစ္ဆန္နံ၊ တဉ္စ ပန န သဗ္ဗေသံ၊ သီမံ ကတွာ ပိဟိတံ.

‘‘တိဝိဓေန၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော သီမံ ကတွာ ပိဟိတော၊ ပုဗ္ဗကာနံ တထာဂတာနံ ဝံသဝသေန ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော သီမံ ကတွာ ပိဟိတော၊ ဓမ္မဿ ဂရုကတ္တာ ပိဟိတော၊ ဘိက္ခုဘူမိယာ ဂရုကတ္တာ ပိဟိတော.

‘‘ကထံ ပုဗ္ဗကာနံ တထာဂတာနံ ဝံသဝသေန ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော သီမံ ကတွာ ပိဟိတော၊ ဧသော ဝံသော၊ မဟာရာဇ၊ သဗ္ဗေသံ ပုဗ္ဗကာနံ တထာဂတာနံ ယဒိဒံ ဘိက္ခုမဇ္ဈေ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော အဝသေသာနံ ပိဟိတော. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ခတ္တိယာနံ ခတ္တိယမာယာ ခတ္တိယေသု ယေဝ စရတိ၊ ဧဝမေတံ ခတ္တိယာနံ လောကဿ ပဝေဏီ အဝသေသာနံ ပိဟိတာ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဧသော ဝံသော သဗ္ဗေသံ ပုဗ္ဗကာနံ တထာဂတာနံ ယဒိဒံ ဘိက္ခုမဇ္ဈေ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော အဝသေသာနံ ပိဟိတော.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ မဟိယာ ဂဏာ ဝတ္တန္တိ၊ သေယျထိဒံ၊ မလ္လာ အတောဏာ ပဗ္ဗတာ ဓမ္မဂိရိယာ ဗြဟ္မဂိရိယာ နဋကာ နစ္စကာ လင်္ဃကာ ပိသာစာ မဏိဘဒ္ဒါ ပုဏ္ဏဗဒ္ဓါ စန္ဒိမသူရိယာ သိရိဒေဝတာ ကာလိဒေဝတာ၊ သိဝါ ဝသုဒေဝါ ဃနိကာ အသိပါသာ ဘဒ္ဒိပုတ္တာတိ၊ တေသံ တေသံ ရဟဿံ တေသု တေသု ဂဏေသု ယေဝ စရတိ၊ အဝသေသာနံ ပိဟိတံ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဧသော ဝံသော သဗ္ဗေသံ ပုဗ္ဗကာနံ တထာဂတာနံ ယဒိဒံ ဘိက္ခုမဇ္ဈေ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော အဝသေသာနံ ပိဟိတော. ဧဝံ ပုဗ္ဗကာနံ တထာဂတာနံ ဝံသဝသေန ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော သီမံ ကတွာ ပိဟိတော.

‘‘ကထံ ဓမ္မဿ ဂရုကတ္တာ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော သီမံ ကတွာ ပိဟိတော? ဓမ္မော၊ မဟာရာဇ၊ ဂရုကော ဘာရိယော၊ တတ္ထ သမ္မတ္တကာရီ အညံ အာရာဓေတိ၊ တံ တတ္ထ ပရမ္ပရာသမ္မတ္တကာရိတာယ ပါပုဏာတိ၊ န တံ တတ္ထ ပရမ္ပရာသမ္မတ္တကာရိတာယ ပါပုဏာတိ၊ မာ စာယံ သာရဓမ္မော ဝရဓမ္မော အသမ္မတ္တကာရီနံ ဟတ္ထဂတော ဩညာတော အဝညာတော ဟီဠိတော ခီဠိတော ဂရဟိတော ဘဝတု၊ မာ စာယံ သာရဓမ္မော ဝရဓမ္မော ဒုဇ္ဇနဂတော ဩညာတော အဝညာတော ဟီဠိတော ခီဠိတော ဂရဟိတော ဘဝတူတိ. ဧဝံ ဓမ္မဿ ဂရုကတ္တာ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော သီမံ ကတွာ ပိဟိတော.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ သာရဝရပဝရအဘိဇာတဇာတိမန္တရတ္တလောဟိတစန္ဒနံ နာမ သဝရပုရမနုဂတံ ဩညာတံ အဝညာတံ ဟီဠိတံ ခီဠိတံ ဂရဟိတံ ဘဝတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ မာ စာယံ သာရဓမ္မော ဝရဓမ္မော ပရမ္ပရာအသမ္မတ္တကာရီနံ ဟတ္ထဂတော ဩညာတော အဝညာတော ဟီဠိတော ခီဠိတော ဂရဟိတော ဘဝတု၊ မာ စာယံ သာရဓမ္မော ဝရဓမ္မော ဒုဇ္ဇနဂတော ဩညာတော အဝညာတော ဟီဠိတော ခီဠိတော ဂရဟိတော ဘဝတူတိ. ဧဝံ ဓမ္မဿ ဂရုကတ္တာ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော သီမံ ကတွာ ပိဟိတော.

‘‘ကထံ ဘိက္ခုဘူမိယာ ဂရုကတ္တာ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော သီမံ ကတွာ ပိဟိတော၊ ဘိက္ခုဘာဝေါ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ လောကေ အတုလိယော အပ္ပမာဏော အနဂ္ဃိယော၊ န သက္ကာ ကေနစိ အဂ္ဃါပေတုံ တုလေတုံ ပရိမေတုံ၊ မာယံ ဧဝရူပေ ဘိက္ခုဘာဝေ ဌိတော လောကေန သမသမော ဘဝတူတိ ဘိက္ခူနံ ယေဝ အန္တရေ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော စရတိ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ လောကေ ဝရပဝရဘဏ္ဍံ ဝတ္ထံ ဝါ အတ္ထရဏံ ဝါ ဂဇတုရင်္ဂရထသုဝဏ္ဏရဇတမဏိမုတ္တာဣတ္ထိရတနာဒီနိ ဝါ ဝိဇိတကမ္မသူရာ ဝါ [နိဇ္ဇိတကမ္မသူရာ ဝါ (သီ. ပီ.)] သဗ္ဗေ တေ ရာဇာနမုပဂစ္ဆန္တိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယာဝတာ လောကေ [လောကေ သိက္ခာ (သီ. ပီ.)] သုဂတာဂမပရိယတ္တိအာစာရသံယမသီလသံဝရဂုဏာ၊ သဗ္ဗေ တေ ဘိက္ခုသံဃမုပဂတာ ဘဝန္တိ. ဧဝံ ဘိက္ခုဘူမိယာ ဂရုကတ္တာ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော သီမံ ကတွာ ပိဟိတော’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဧဝမေတံ တထာ သမ္ပိဋိစ္ဆာမီ’’တိ.

ဓမ္မဝိနယပဋိစ္ဆန္နာပဋိစ္ဆန္နပဉှော ဒုတိယော.

၃. မုသာဝါဒဂရုလဟုဘာဝပဉှော

၃. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဘာသိတမ္ပေတံ ဘဂဝတာ ‘သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ ပါရာဇိကော ဟောတီ’တိ. ပုန စ ဘဏိတံ ‘သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ လဟုကံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ ဧကဿ သန္တိကေ ဒေသနာဝတ္ထုက’န္တိ. ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကော ပနေတ္ထ ဝိသေသော၊ ကိံ ကာရဏံ၊ ယဉ္စေကေန မုသာဝါဒေန ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ၊ ယဉ္စေကေန မုသာဝါဒေန သတေကိစ္ဆော ဟောတိ? ယဒိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဘဂဝတာ ဘဏိတံ ‘သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ ပါရာဇိကော ဟောတီ’တိ၊ တေန ဟိ ‘သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ လဟုကံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ ဧကဿ သန္တိကေ ဒေသနာဝတ္ထုက’န္တိ ယံ ဝစနံ၊ တံ မိစ္ဆာ. ယဒိ တထာဂတေန ဘဏိတံ ‘သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ လဟုကံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ ဧကဿ သန္တိကေ ဒေသနာဝတ္ထုက’န္တိ၊ တေန ဟိ ‘သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ ပါရာဇိကော ဟောတီ’တိ တမ္ပိ ဝစနံ မိစ္ဆာ. အယမ္ပိ ဥဘတော ကောဋိကော ပဉှော တဝါနုပ္ပတ္တော၊ သော တယာ နိဗ္ဗာဟိတဗ္ဗော’’တိ.

‘‘ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ ‘သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ ပါရာဇိကော ဟောတီ’တိ. ဘဏိတဉ္စ ‘သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ လဟုကံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ ဧကဿ သန္တိကေ ဒေသနာဝတ္ထုက’န္တိ၊ တဉ္စ ပန ဝတ္ထုဝသေန ဂရုကလဟုကံ ဟောတိ. တံ ကိံ မညသိ၊ မဟာရာဇ၊ ဣဓ ကောစိ ပုရိသော ပရဿ ပါဏိနာ ပဟာရံ ဒဒေယျ၊ တဿ တုမှေ ကိံ ဒဏ္ဍံ ဓာရေထာ’’တိ? ‘‘ယဒိ သော၊ ဘန္တေ၊ အာဟ ‘နက္ခမာမီ’တိ၊ တဿ မယံ အက္ခမမာနေ ကဟာပဏံ ဟရာပေမာ’’တိ ‘‘ဣဓ ပန၊ မဟာရာဇ၊ သော ယေဝ ပုရိသော တဝ ပါဏိနာ ပဟာရံ ဒဒေယျ၊ တဿ ပန ကော ဒဏ္ဍော’’တိ? ‘‘ဟတ္ထမ္ပိဿ၊ ဘန္တေ၊ ဆေဒါပေယျာမ၊ ပါဒမ္ပိ ဆေဒါပေယျာမ၊ ယာဝ သီသံ ကဠီရစ္ဆေဇ္ဇံ ဆေဒါပေယျာမ၊ သဗ္ဗမ္ပိ တံ ဂေဟံ ဝိလုမ္ပာပေယျာမ၊ ဥဘတောပက္ခေ [ဥဘတောပဿေ (သီ. ပီ. က.)] ယာဝ သတ္တမံ ကုလံ သမုဂ္ဃါတာပေယျာမာ’’တိ. ‘‘ကော ပနေတ္ထ၊ မဟာရာဇ၊ ဝိသေသော၊ ကိံ ကာရဏံ၊ ယံ ဧကဿ ပါဏိပ္ပဟာရေ သုခုမော ကဟာပဏော ဒဏ္ဍော၊ ယံ တဝ ပါဏိပ္ပဟာရေ ဟတ္ထစ္ဆေဇ္ဇံ ပါဒစ္ဆေဇ္ဇံ ယာဝ ကဠီရစ္ဆေဇ္ဇံ သဗ္ဗဂေဟာဒါနံ ဥဘတောပက္ခေ ယာဝ သတ္တမကုလာ သမုဂ္ဃါတော’’တိ? ‘‘မနုဿန္တရေန၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေါ ဝတ္ထုဝသေန ဂရုကလဟုကော ဟောတီ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဧဝမေတံ တထာ သမ္ပဋိစ္ဆာမီ’’တိ.

မုသာဝါဒဂရုလဟုဘာဝပဉှော တတိယော.

၄. ဗောဓိသတ္တဓမ္မတာပဉှော

၄. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဘာသိတမ္ပေတံ ဘဂဝတာ ဓမ္မတာဓမ္မပရိယာယေ ‘ပုဗ္ဗေဝ ဗောဓိသတ္တာနံ မာတာပိတရော နိယတာ ဟောန္တိ၊ ဗောဓိ နိယတာ ဟောတိ၊ အဂ္ဂသာဝကာ နိယတာ ဟောန္တိ၊ ပုတ္တော နိယတော ဟောတိ၊ ဥပဋ္ဌာကော နိယတော ဟောတီ’တိ. ပုန စ တုမှေ ဘဏထ ‘တုသိတေ ကာယေ ဌိတော ဗောဓိသတ္တော အဋ္ဌ မဟာဝိလောကနာနိ ဝိလောကေတိ၊ ကာလံ ဝိလောကေတိ၊ ဒီပံ ဝိလောကေတိ၊ ဒေသံ ဝိလောကေတိ၊ ကုလံ ဝိလောကေတိ၊ ဇနေတ္တိံ ဝိလောကေတိ၊ အာယုံ ဝိလောကေတိ၊ မာသံ ဝိလောကေတိ၊ နေက္ခမ္မံ ဝိလောကေတီ’တိ. ဘန္တေ နာဂသေန၊ အပရိပက္ကေ ဉာဏေ ဗုဇ္ဈနံ နတ္ထိ၊ ပရိပက္ကေ ဉာဏေ န သက္ကာ နိမေသန္တရမ္ပိ အာဂမေတုံ၊ အနတိက္ကမနီယံ ပရိပက္ကမာနသံ. ကသ္မာ ဗောဓိသတ္တော ကာလံ ဝိလောကေဟိ ‘ကမှိ ကာလေ ဥပ္ပဇ္ဇာမီ’တိ. အပရိပက္ကေ ဉာဏေ ဗုဇ္ဈနံ နတ္ထိ၊ ပရိပက္ကေ ဉာဏေ န သက္ကာ နိမေသန္တရမ္ပိ အာဂမေတုံ၊ ကသ္မာ ဗောဓိသတ္တော ကုလံ ဝိလောကေတိ ‘ကုမှိ ကုလေ ဥပ္ပဇ္ဇာမီ’တိ. ယဒိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ပုဗ္ဗေဝ ဗောဓိသတ္တဿ မာတာပိတရော နိယတာ၊ တေန ဟိ ‘ကုလံ ဝိလောကေတီ’တိ ယံ ဝစနံ၊ တံ မိစ္ဆာ. ယဒိ ကုလံ ဝိလောကေတိ၊ တေန ဟိ ‘ပုဗ္ဗေဝ ဗောဓိသတ္တဿ မာတာပိတရော နိယတာ’တိ တမ္ပိ ဝစနံ မိစ္ဆာ. အယမ္ပိ ဥဘတော ကောဋိကော ပဉှော တဝါနုပ္ပတ္တော၊ သော တယာ နိဗ္ဗာဟိတဗ္ဗော’’တိ.

‘‘နိယတာ၊ မဟာရာဇ၊ ပုဗ္ဗေဝ ဗောဓိသတ္တဿ မာတာပိတရော၊ ကုလဉ္စ ဗောဓိသတ္တော ဝိလောကေတိ. ကိန္တိ ပန ကုလံ ဝိလောကေတိ ‘ယေ မေ မာတာပိတရော၊ တေ ခတ္တိယာ ဥဒါဟု ဗြာဟ္မဏာ’တိ. ဧဝံ ကုလံ ဝိလောကေတိ.

‘‘အဋ္ဌန္နံ၊ မဟာရာဇ၊ ပုဗ္ဗေဝ အနာဂတံ ဩလောကေတဗ္ဗံ ဟောတိ. ကတမေသံ အဋ္ဌန္နံ? ဝါဏိဇဿ၊ မဟာရာဇ၊ ပုဗ္ဗေဝ ဝိက္ကယဘဏ္ဍံ ဩလောကေတဗ္ဗံ ဟောတိ၊ ဟတ္ထိနာဂဿ ပုဗ္ဗေဝ သောဏ္ဍာယ အနာဂတော မဂ္ဂေါ ဩလောကေတဗ္ဗော ဟောတိ၊ သာကဋိကဿ ပုဗ္ဗေဝ အနာဂတံ တိတ္ထံ ဩလောကေတဗ္ဗံ ဟောတိ၊ နိယာမကဿ ပုဗ္ဗေဝ အနာဂတံ တီရံ ဩလောကေတွာ နာဝါ ပေသေတဗ္ဗာ ဟောတိ၊ ဘိသက္ကဿ ပုဗ္ဗေဝ အာယုံ ဩလောကေတွာ အာတုရော ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗော ဟောတိ၊ ဥတ္တရသေတုဿ ပုဗ္ဗေဝ ထိရာထိရဘာဝံ ဇာနိတွာ အဘိရုဟိတဗ္ဗံ ဟောတိ၊ ဘိက္ခုဿ ပုဗ္ဗေဝ အနာဂတံ ကာလံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ ဟောတိ၊ ဗောဓိသတ္တာနံ ပုဗ္ဗေဝ ကုလံ ဩလောကေတဗ္ဗံ ဟောတိ ‘ခတ္တိယကုလံ ဝါ ဗြာဟ္မဏကုလံ ဝါ’တိ. ဣမေသံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အဋ္ဌန္နံ ပုဗ္ဗေဝ အနာဂတံ ဩလောကေတဗ္ဗံ ဟောတီ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဧဝမေတံ တထာ သမ္ပဋိစ္ဆာမီ’’တိ.

ဗောဓိသတ္တဓမ္မတာပဉှော စတုတ္ထော.

၅. အတ္တနိပါတနပဉှော

၅. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဘာသိတမ္ပေတံ ဘဂဝတာ ‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတ္တာနံ ပါတေတဗ္ဗံ၊ ယော ပါတေယျ၊ ယထာဓမ္မော ကာရေတဗ္ဗော’တိ. ပုန စ တုမှေ ဘဏထ ‘ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဘဂဝါ သာဝကာနံ ဓမ္မံ ဒေသယမာနော အနေကပရိယာယေန ဇာတိယာ ဇရာယ ဗျာဓိနော မရဏဿ သမုစ္ဆေဒါယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ၊ ယော ဟိ ကောစိ ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏံ သမတိက္ကမတိ၊ တံ ပရမာယ ပသံသာယ ပသံသတီ’တိ. ယဒိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဘဂဝတာ ဘဏိတံ ‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတ္တာနံ ပါတေတဗ္ဗံ၊ ယော ပါတေယျ၊ ယထာဓမ္မော ကာရေတဗ္ဗော’တိ၊ တေန ဟိ ‘ဇာတိယာ ဇရာယ ဗျာဓိနော မရဏဿ သမုစ္ဆေဒါယ ဓမ္မံ ဒေသေတီ’တိ ယံ ဝစနံ၊ တံ မိစ္ဆာ. ယဒိ ဇာတိယာ ဇရာယ ဗျာဓိနော မရဏဿ သမုစ္ဆေဒါယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ၊ တေန ဟိ ‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတ္တာနံ ပါတေတဗ္ဗံ၊ ယော ပါတေယျ၊ ယထာဓမ္မော ကာရေတဗ္ဗော’’တိ တမ္ပိ ဝစနံ မိစ္ဆာ. အယမ္ပိ ဥဘတော ကောဋိကော ပဉှော တဝါနုပ္ပတ္တော၊ သော တယာ နိဗ္ဗာဟိတဗ္ဗော’’တိ.

‘‘ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ ‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတ္တာနံ ပါတေတဗ္ဗံ၊ ယော ပါတေယျ၊ ယထာဓမ္မော ကာရေတဗ္ဗော’တိ. ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဘဂဝတာ သာဝကာနံ ဓမ္မံ ဒေသယာမာနေန စ အနေကပရိယာယေန ဇာတိယာ ဇရာယ ဗျာဓိနော မရဏဿ သမုစ္ဆေဒါယ ဓမ္မော ဒေသိတော၊ တတ္ထ ပန ကာရဏံ အတ္ထိ၊ ယေန ဘဂဝါ ကာရဏေန ပဋိက္ခိပိ သမာဒပေသိ စာ’’တိ.

‘‘ကိံ ပနေတ္ထ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကာရဏံ၊ ယေန ဘဂဝါ ကာရဏေန ပဋိက္ခိပိ သမာဒပေသိ စာ’’တိ? ‘‘သီလဝါ၊ မဟာရာဇ၊ သီလသမ္ပန္နော အဂဒသမော သတ္တာနံ ကိလေသဝိသဝိနာသနေ၊ ဩသဓသမော သတ္တာနံ ကိလေသဗျာဓိဝူပသမေ၊ ဥဒကသမော သတ္တာနံ ကိလေသရဇောဇလ္လာပဟရဏေ၊ မဏိရတနသမော သတ္တာနံ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိဒါနေ၊ နာဝါသမော သတ္တာနံ စတုရောဃပါရဂမနေ၊ သတ္ထဝါဟသမော သတ္တာနံ ဇာတိကန္တာရတာရဏေ၊ ဝါတသမော သတ္တာနံ တိဝိဓဂ္ဂိသန္တာပနိဗ္ဗာပနေ၊ မဟာမေဃသမော သတ္တာနံ မာနသပရိပူရဏေ၊ အာစရိယသမော သတ္တာနံ ကုသလသိက္ခာပနေ၊ သုဒေသကသမော သတ္တာနံ ခေမပထမာစိက္ခဏေ. ဧဝရူပေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဗဟုဂုဏော အနေကဂုဏော အပ္ပမာဏဂုဏော ဂုဏရာသိ ဂုဏပုဉ္ဇော သတ္တာနံ ဝဍ္ဎိကရော သီလဝါ ‘မာ ဝိနဿီ’တိ သတ္တာနံ အနုကမ္ပာယ ဘဂဝါ သိက္ခာပဒံ ပညပေသိ ‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတ္တာနံ ပါတေတဗ္ဗံ၊ ယော ပါတေယျ၊ ယထာဓမ္မော ကာရေတဗ္ဗော’တိ. ဣဒမေတ္ထ၊ မဟာရာဇ၊ ကာရဏံ၊ ယေန ကာရဏေန ဘဂဝါ ပဋိက္ခိပိ. ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ထေရေန ကုမာရကဿပေန ဝိစိတြကထိကေန ပါယာသိရာဇညဿ ပရလောကံ ဒီပယမာနေန ‘ယထာ ယထာ ခေါ ရာဇည သမဏဗြာဟ္မဏာ သီလဝန္တော ကလျာဏဓမ္မာ စိရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ တိဋ္ဌန္တိ၊ တထာ တထာ ဗဟုံ ပုညံ ပသဝန္တိ၊ ဗဟုဇနဟိတာယ စ ပဋိပဇ္ဇန္တိ ဗဟုဇနသုခါယ လောကာနုကမ္ပာယ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာန’န္တိ.

‘‘ကေန ပန ကာရဏေန ဘဂဝါ သမာဒပေသိ? ဇာတိပိ၊ မဟာရာဇ၊ ဒုက္ခာ၊ ဇရာပိ ဒုက္ခာ၊ ဗျာဓိပိ ဒုက္ခော၊ မရဏမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ သောကောပိ ဒုက္ခော၊ ပရိဒေဝေါပိ ဒုက္ခော၊ ဒုက္ခမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ဒေါမနဿမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ဥပါယာသောပိ ဒုက္ခော၊ အပ္ပိယေဟိ သမ္ပယောဂေါပိ ဒုက္ခော၊ ပိယေဟိ ဝိပ္ပယောဂေါပိ ဒုက္ခော၊ မာတုမရဏမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ပိတုမရဏမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ဘာတုမရဏမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ဘဂိနိမရဏမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ပုတ္တမရဏမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ဒါရမရဏမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ဒါသမရဏမ္ပိ ဒုက္ခံ [ဣဒံ ဝါကျံ သီ. ပီ. ပေါတ္ထကေသု နတ္ထိ]၊ ဉာတိမရဏမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ဉာတိဗျသနမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ရောဂဗျသနမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ဘောဂဗျသနမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ သီလဗျသနမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ဒိဋ္ဌိဗျသနမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ရာဇဘယမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ စောရဘယမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ဝေရိဘယမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ဒုဗ္ဘိက္ခဘယမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ အဂ္ဂိဘယမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ဥဒကဘယမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ဦမိဘယမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ အာဝဋ္ဋဘယမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ကုမ္ဘီလဘယမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ သုသုကာဘယမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ အတ္တာနုဝါဒဘယမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ပရာနုဝါဒဘယမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ဒဏ္ဍဘယမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ဒုဂ္ဂတိဘယမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ပရိသာသာရဇ္ဇဘယမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ အာဇီဝကဘယမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ မရဏဘယမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ဝေတ္တေဟိ တာဠနမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ကသာဟိ တာဠနမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ အဒ္ဓဒဏ္ဍကေဟိ တာဠနမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ဟတ္ထစ္ဆေဒနမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ပါဒစ္ဆေဒနမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ဟတ္ထပါဒစ္ဆေဒနမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ကဏ္ဏစ္ဆေဒနမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ နာသစ္ဆေဒနမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ကဏ္ဏနာသစ္ဆေဒနမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ဗိလင်္ဂထာလိကမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ သင်္ခမုဏ္ဍိကမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ရာဟုမုခမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ဇောတိမာလိကမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ဟတ္ထပဇ္ဇောတိကမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ဧရကဝတ္တိကမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ စီရကဝါသိကမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ဧဏေယျကမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ဗဠိသမံသိကမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ကဟာပဏိကမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ခါရာပတစ္ဆိကမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ပလိဃပရိဝတ္တိကမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ပလာလပီဌကမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ တတ္တေန တေလေန ဩသိဉ္စနမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ သုနခေဟိ ခါဒါပနမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ဇီဝသူလာရောပနမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ အသိနာ သီသစ္ဆေဒနမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ ဧဝရူပါနိ၊ မဟာရာဇ၊ ဗဟုဝိဓာနိ အနေကဝိဓာနိ ဒုက္ခာနိ သံသာရဂတော အနုဘဝတိ.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ဟိမဝန္တပဗ္ဗတေ အဘိဝုဋ္ဌံ ဥဒကံ ဂင်္ဂါယ နဒိယာ ပါသာဏ သက္ခရ ခရ မရုမ္ဗ အာဝဋ္ဋ ဂဂ္ဂလက ဦမိကဝင်္ကစဒိက အာဝရဏနီဝရဏမူလကသာခါသု ပရိယောတ္ထရတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဧဝရူပါနိ ဗဟုဝိဓာနိ အနေကဝိဓာနိ ဒုက္ခာနိ သံသာရဂတော အနုဘဝတိ. ပဝတ္တံ၊ မဟာရာဇ၊ ဒုက္ခံ၊ အပ္ပဝတ္တံ သုခံ. အပ္ပဝတ္တဿ ဂုဏံ ပဝတ္တဿ [ပဝတ္တေ (သီ. ပီ. က.)] စ ဘယံ ဒီပယမာနော၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝါ အပ္ပဝတ္တဿ သစ္ဆိကိရိယာယ ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏသမတိက္ကမာယ သမာဒပေသိ၊ ဣဒမေတ္ထ၊ မဟာရာဇ၊ ကာရဏံ၊ ယေန ကာရဏေန ဘဂဝါ သမာဒပေသီ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ သုနိဗ္ဗေဌိတော ပဉှော၊ သုကထိတံ ကာရဏံ၊ ဧဝမေတံ တထာ သမ္ပဋိစ္ဆာမီ’’တိ.

အတ္တနိပါတနပဉှော ပဉ္စမော.

၆. မေတ္တာဘာဝနာနိသံသပဉှော

၆. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဘာသိတမ္ပေတံ ဘဂဝတာ ‘မေတ္တာယ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စေတောဝိမုတ္တိယာ အာသေဝိတာယ ဘာဝိတာယ ဗဟုလီကတာယ ယာနီကတာယ ဝတ္ထုကတာယ အနုဋ္ဌိတာယ ပရိစိတာယ သုသမာရဒ္ဓါယ ဧကာဒသာနိသံသာ ပါဋိကင်္ခါ. ကတမေ ဧကာဒသ? သုခံ သုပတိ၊ သုခံ ပဋိဗုဇ္ဈတိ၊ န ပါပကံ သုပိနံ ပဿတိ၊ မနုဿာနံ ပိယော ဟောတိ၊ အမနုဿာနံ ပိယော ဟောတိ၊ ဒေဝတာ ရက္ခန္တိ၊ နာဿ အဂ္ဂိ ဝါ ဝိသံ ဝါ သတ္ထံ ဝါ ကမတိ [သတ္ထံ ကမတိ (သျာ.) အ. နိ. ၁၁.၁၅ ပဿိတဗ္ဗံ]၊ တုဝဋံ စိတ္တံ သမာဓိယတိ၊ မုခဝဏ္ဏော ဝိပ္ပသီဒတိ၊ အသမ္မူဠှော ကာလံ ကရောတိ၊ ဥတ္တရိံ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈန္တော ဗြဟ္မလောကူပဂေါ ဟောတီ’တိ. ပုန စ တုမှေ ဘဏထ ‘သာမော ကုမာရော မေတ္တာဝိဟာရီ မိဂသံဃေန ပရိဝုတော ပဝနေ ဝိစရန္တော ပီဠိယက္ခေန ရညာ ဝိဒ္ဓေါ ဝိသပီတေန သလ္လေန တတ္ထေဝ မုစ္ဆိတော ပတိတော’တိ.

‘‘ယဒိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဘဂဝတာ ဘဏိတံ ‘မေတ္တာယ ဘိက္ခဝေ။ပေ။ ဗြဟ္မလောကူပဂေါ ဟောတီ’တိ၊ တေန ဟိ ‘‘သာမော ကုမာရော မေတ္တာဝိဟာရီ မိဂသံဃေန ပရိဝုတော ပဝနေ ဝိစရန္တော ပီဠိယက္ခေန ရညာ ဝိဒ္ဓေါ ဝိသပီတေန သလ္လေန တတ္ထေဝ မုစ္ဆိတော ပတိတော’တိ ယံ ဝစနံ၊ တံ မိစ္ဆာ. ယဒိ သာမော ကုမာရော မေတ္တာဝိဟာရီ မိဂသံဃေန ပရိဝုတော ပဝနေ ဝိစရန္တော ပီဠိယက္ခေန ရညာ ဝိဒ္ဓေါ ဝိသပီတေန သလ္လေန တတ္ထေဝ မုစ္ဆိတော ပတိတော၊ တေန ဟိ ‘မေတ္တာယ၊ ဘိက္ခဝေ။ပေ။ သတ္ထံ ဝါ ကမတီ’တိ တမ္ပိ ဝစနံ မိစ္ဆာ. အယမ္ပိ ဥဘတော ကောဋိကော ပဉှော သုနိပုဏော ပရိသဏှော သုခုမော ဂမ္ဘီရော၊ အပိ သုနိပုဏာနံ မနုဇာနံ ဂတ္တေ သေဒံ မောစေယျ၊ သော တဝါနုပ္ပတ္တော၊ ဝိဇဋေဟိ တံ မဟာဇဋာဇဋိတံ၊ အနာဂတာနံ ဇိနပုတ္တာနံ စက္ခုံ ဒေဟိ နိဗ္ဗာဟနာယာ’’တိ.

‘‘ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ ‘မေတ္တာယ ဘိက္ခဝေ။ပေ... သတ္ထံ ဝါ ကမတီ’တိ. သာမော စ ကုမာရော မေတ္တာဝိဟာရီ မိဂသံဃေန ပရိဝုတော ပဝနေ ဝိစရန္တော ပီဠိယက္ခေန ရညာ ဝိဒ္ဓေါ ဝိသပီတေန သလ္လေန တတ္ထေဝ မုစ္ဆိတော ပတိတော၊ တတ္ထ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ကာရဏံ အတ္ထိ. ကတမံ တတ္ထ ကာရဏံ? နေတေ၊ မဟာရာဇ၊ ဂုဏာ ပုဂ္ဂလဿ၊ မေတ္တာဘာဝနာယေတေ ဂုဏာ၊ သာမော၊ မဟာရာဇ၊ ကုမာရော ဃဋံ ဥက္ခိပန္တော တသ္မိံ ခဏေ မေတ္တာဘာဝနာယ ပမတ္တော အဟောသိ.

‘‘ယသ္မိံ၊ မဟာရာဇ၊ ခဏေ ပုဂ္ဂလော မေတ္တံ သမာပန္နော ဟောတိ၊ န တဿ ပုဂ္ဂလဿ တသ္မိံ ခဏေ အဂ္ဂိ ဝါ ဝိသံ ဝါ သတ္ထံ ဝါ ကမတိ. တဿ ယေ ကေစိ အဟိတကာမာ ဥပဂန္တွာ တံ န ပဿန္တိ၊ န တသ္မိံ ဩကာသံ လဘန္တိ. နေတေ၊ မဟာရာဇ၊ ဂုဏာ ပုဂ္ဂလဿ၊ မေတ္တာဘာဝနာယေတေ ဂုဏာ. ဣဓ၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော သင်္ဂါမသူရော အဘေဇ္ဇကဝစဇာလိကံ သန္နယှိတွာ သင်္ဂါမံ ဩတရေယျ၊ တဿ သရာ ခိတ္တာ ဥပဂန္တွာ ပတန္တိ ဝိကိရန္တိ၊ န တသ္မိံ ဩကာသံ လဘန္တိ၊ နေသော၊ မဟာရာဇ၊ ဂုဏော သင်္ဂါမသူရဿ၊ အဘေဇ္ဇကဝစဇာလိကာယေသော ဂုဏော၊ ယဿ သရာ ခိတ္တာ ဥပဂန္တွာ ပတန္တိ ဝိကိရန္တိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ နေတေ ဂုဏာ ပုဂ္ဂလဿ၊ မေတ္တာဘာဝနာယေတေ ဂုဏာ.

‘‘ယသ္မိံ၊ မဟာရာဇ၊ ခဏေ ပုဂ္ဂလော မေတ္တံ သမာပန္နော ဟောတိ၊ န တဿ ပုဂ္ဂလဿ တသ္မိံ ခဏေ အဂ္ဂိ ဝါ ဝိသံ ဝါ သတ္ထံ ဝါ ကမတိ. တဿ ယေ ကေစိ အဟိတကာမာ ဥပဂန္တွာ တံ န ပဿန္တိ၊ တသ္မိံ ဩကာသံ န လဘန္တိ၊ နေတေ၊ မဟာရာဇ၊ ဂုဏာ ပုဂ္ဂလဿ၊ မေတ္တာဘာဝနာယေတေ ဂုဏာ. ဣဓ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော ဒိဗ္ဗံ အန္တရဓာနံ မူလံ ဟတ္ထေ ကရေယျ၊ ယာဝ တံ မူလံ တဿ ဟတ္ထဂတံ ဟောတိ၊ တာဝ န အညော ကောစိ ပကတိမနုဿော တံ ပုရိသံ ပဿတိ. နေသော၊ မဟာရာဇ၊ ဂုဏော ပုရိသဿ၊ မူလဿေသော ဂုဏော အန္တရဓာနဿ၊ ယံ သော ပကတိမနုဿာနံ စက္ခုပထေ န ဒိဿတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ နေတေ ဂုဏာ ပုဂ္ဂလဿ၊ မေတ္တာဘာဝနာယေတေ ဂုဏာ.

‘‘ယသ္မိံ၊ မဟာရာဇ၊ ခဏေ ပုဂ္ဂလော မေတ္တံ သမာပန္နော ဟောတိ၊ န တဿ ပုဂ္ဂလဿ တသ္မိံ ခဏေ အဂ္ဂိ ဝါ ဝိသံ ဝါ သတ္ထံ ဝါ ကမတိ. တဿ ယေ ကေစိ အဟိတကာမာ ဥပဂန္တွာ တံ န ပဿန္တိ၊ န တသ္မိံ ဩကာသံ လဘန္တိ. နေတေ၊ မဟာရာဇ၊ ဂုဏာ ပုဂ္ဂလဿ၊ မေတ္တာဘာဝနာယေတေ ဂုဏာ. ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသံ သုကတံ မဟာလေဏမနုပ္ပဝိဋ္ဌံ မဟတိမဟာမေဃော အဘိဝဿန္တော န သက္ကောတိ တေမယိတုံ၊ နေသော၊ မဟာရာဇ၊ ဂုဏော ပုရိသဿ၊ မဟာလေဏဿေသော ဂုဏော၊ ယံ မဟာမေဃော အဘိဝဿမာနော န တံ တေမေတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ နေတေ ဂုဏာ ပုဂ္ဂလဿ၊ မေတ္တာဘာဝနာယေတေ ဂုဏာ.

‘‘ယသ္မိံ၊ မဟာရာဇ၊ ခဏေ ပုဂ္ဂလော မေတ္တံ သမာပန္နော ဟောတိ၊ န တဿ ပုဂ္ဂလဿ တသ္မိံ ခဏေ အဂ္ဂိ ဝါ ဝိသံ ဝါ သတ္ထံ ဝါ ကမတိ. တဿ ယေ ကေစိ အဟိတကာမာ ဥပဂန္တွာ တံ န ပဿန္တိ၊ န တဿ သက္ကောန္တိ အဟိတံ ကာတုံ နေတေ၊ မဟာရာဇ၊ ဂုဏာ ပုဂ္ဂလဿ၊ မေတ္တာဘာဝနာယေတေ ဂုဏာ’’တိ. ‘‘အစ္ဆရိယံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ အဗ္ဘုတံ ဘန္တေ နာဂသေန၊ သဗ္ဗပါပနိဝါရဏာ မေတ္တာဘာဝနာ’’တိ. ‘‘သဗ္ဗကုသလဂုဏာဝဟာ၊ မဟာရာဇ၊ မေတ္တာဘာဝနာ ဟိတာနမ္ပိ အဟိတာနမ္ပိ၊ ယေ တေ သတ္တာ ဝိညာဏဗဒ္ဓါ၊ သဗ္ဗေသံ မဟာနိသံသာ မေတ္တာဘာဝနာ သံဝိဘဇိတဗ္ဗာ’’တိ.

မေတ္တာဘာဝနာနိသံသပဉှော ဆဋ္ဌော.

၇. ကုသလာကုသလသမဝိသမပဉှော

၇. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန ‘ကုသလကာရိဿပိ အကုသလကာရိဿပိ ဝိပါကော သမသမော၊ ဥဒါဟု ကောစိ ဝိသေသော အတ္ထီ’တိ? ‘‘အတ္ထိ၊ မဟာရာဇ၊ ကုသလဿ စ အကုသလဿ စ ဝိသေသော၊ ကုသလံ၊ မဟာရာဇ၊ သုခဝိပါကံ သဂ္ဂသံဝတ္တနိကံ၊ အကုသလံ ဒုက္ခဝိပါကံ နိရယသံဝတ္တနိက’’န္တိ.

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ တုမှေ ဘဏထ ‘ဒေဝဒတ္တော ဧကန္တကဏှော၊ ဧကန္တကဏှေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော၊ ဗောဓိသတ္တော ဧကန္တသုက္ကော၊ ဧကန္တသုက္ကေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော’တိ. ပုန စ ဒေဝဒတ္တော ဘဝေ ဘဝေ ယသေန စ ပက္ခေန စ ဗောဓိသတ္တေန သမသမော ဟောတိ၊ ကဒါစိ အဓိကတရော ဝါ. ယဒါ ဒေဝဒတ္တော နဂရေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တဿ ရညော ပုရောဟိတပုတ္တော အဟောသိ၊ တဒါ ဗောဓိသတ္တော ဆဝကစဏ္ဍာလော အဟောသိ ဝိဇ္ဇာဓရော၊ ဝိဇ္ဇံ ပရိဇပ္ပိတွာ အကာလေ အမ္ဗဖလာနိ နိဗ္ဗတ္တေသိ၊ ဧတ္ထ တာဝ ဗောဓိသတ္တော ဒေဝဒတ္တတော ဇာတိယာ နိဟီနော ယသေန စ နိဟီနော.

‘‘ပုန စပရံ ယဒါ ဒေဝဒတ္တော ရာဇာ အဟောသိ မဟာ မဟီပတိ သဗ္ဗကာမသမင်္ဂီ၊ တဒါ ဗောဓိသတ္တော တဿူပဘောဂေါ အဟောသိ ဟတ္ထိနာဂေါ သဗ္ဗလက္ခဏသမ္ပန္နော၊ တဿ စာရုဂတိဝိလာသံ အသဟမာနော ရာဇာ ဝဓမိစ္ဆန္တော ဟတ္ထာစရိယံ ဧဝမဝေါစ ‘အသိက္ခိတော တေ၊ အာစရိယ၊ ဟတ္ထိနာဂေါ၊ တဿ အာကာသဂမနံ နာမ ကာရဏံ ကရောဟီ’တိ၊ တတ္ထပိ တာဝ ဗောဓိသတ္တော ဒေဝဒတ္တတော ဇာတိယာ နိဟီနော လာမကော တိရစ္ဆာနဂတော.

‘‘ပုန စပရံ ယဒါ ဒေဝဒတ္တော မနုဿော အဟောသိ ပဝနေ နဋ္ဌာယိကော၊ တဒါ ဗောဓိသတ္တော မဟာပထဝီ နာမ မက္ကဋော အဟောသိ၊ ဧတ္ထပိ တာဝ ဒိဿတိ ဝိသေသော မနုဿဿ စ တိရစ္ဆာနဂတဿ စ၊ တတ္ထပိ တာဝ ဗောဓိသတ္တော ဒေဝဒတ္တတော ဇာတိယာ နိဟီနော.

‘‘ပုန စပရံ ယဒါ ဒေဝဒတ္တော မနုဿော အဟောသိ သောဏုတ္တရော နာမ နေသာဒေါ ဗလဝါ ဗလဝတရော နာဂဗလော၊ တဒါ ဗောဓိသတ္တော ဆဒ္ဒန္တော နာမ နာဂရာဇာ အဟောသိ. တဒါ သော လုဒ္ဒကော တံ ဟတ္ထိနာဂံ ဃာတေသိ၊ တတ္ထပိ တာဝ ဒေဝဒတ္တောဝ အဓိကတရော.

‘‘ပုန စပရံ ယဒါ ဒေဝဒတ္တော မနုဿော အဟောသိ ဝနစရကော အနိကေတဝါသီ၊ တဒါ ဗောဓိသတ္တော သကုဏော အဟောသိ တိတ္တိရော မန္တဇ္ဈာယီ၊ တဒါပိ သော ဝနစရကော တံ သကုဏံ ဃာတေသိ၊ တတ္ထပိ တာဝ ဒေဝဒတ္တောဝ ဇာတိယာ အဓိကတရော.

‘‘ပုန စပရံ ယဒါ ဒေဝဒတ္တော ကလာဗု နာမ ကာသိရာဇာ [ကာသိကရာဇာ (က.)] အဟောသိ၊ တဒါ ဗောဓိသတ္တော တာပသော အဟောသိ ခန္တိဝါဒီ. တဒါ သော ရာဇာ တဿ တာပသဿ ကုဒ္ဓေါ ဟတ္ထပါဒေ ဝံသကဠီရေ ဝိယ ဆေဒါပေသိ၊ တတ္ထပိ တာဝ ဒေဝဒတ္တော ယေဝ အဓိကတရော ဇာတိယာ စ ယသေန စ.

‘‘ပုန စပရံ ယဒါ ဒေဝဒတ္တော မနုဿော အဟောသိ ဝနစရော၊ တဒါ ဗောဓိသတ္တော နန္ဒိယော နာမ ဝါနရိန္ဒော အဟောသိ၊ တဒါပိ သော ဝနစရော တံ ဝါနရိန္ဒံ ဃာတေသိ သဒ္ဓိံ မာတရာ ကနိဋ္ဌဘာတိကေန စ၊ တတ္ထပိ တာဝ ဒေဝဒတ္တော ယေဝ အဓိကတရော ဇာတိယာ.

‘‘ပုန စပရံ ယဒါ ဒေဝဒတ္တော မနုဿော အဟောသိ အစေလကော ကာရမ္ဘိယော နာမ၊ တဒါ ဗောဓိသတ္တော ပဏ္ဍရကော နာမ နာဂရာဇာ အဟောသိ၊ တတ္ထပိ တာဝ ဒေဝဒတ္တော ယေဝ အဓိကတရော ဇာတိယာ.

‘‘ပုန စပရံ ယဒါ ဒေဝဒတ္တော မနုဿော အဟောသိ ပဝနေ ဇဋိလကော၊ တဒါ ဗောဓိသတ္တော တစ္ဆကော နာမ မဟာသူကရော အဟောသိ၊ တတ္ထပိ တာဝ ဒေဝဒတ္တော ယေဝ ဇာတိယာ အဓိကတရော.

‘‘ပုန စပရံ ယဒါ ဒေဝဒတ္တော စေတီသု သူရပရိစရော နာမ ရာဇာ အဟောသိ ဥပရိ ပုရိသမတ္တေ ဂဂနေ ဝေဟာသင်္ဂမော၊ တဒါ ဗောဓိသတ္တော ကပိလော နာမ ဗြာဟ္မဏော အဟောသိ၊ တတ္ထပိ တာဝ ဒေဝဒတ္တော ယေဝ အဓိကတရော ဇာတိယာ စ ယသေန စ.

‘‘ပုန စပရံ ယဒါ ဒေဝဒတ္တော မနုဿော အဟောသိ သာမော နာမ၊ တဒါ ဗောဓိသတ္တော ရုရု နာမ မိဂရာဇာ အဟောသိ၊ တတ္ထပိ တာဝ ဒေဝဒတ္တော ယေဝ ဇာတိယာ အဓိကတရော.

‘‘ပုန စပရံ ယဒါ ဒေဝဒတ္တော မနုဿော အဟောသိ လုဒ္ဒကော ပဝနစရော၊ တဒါ ဗောဓိသတ္တော ဟတ္ထိနာဂေါ အဟောသိ၊ သော လုဒ္ဒကော တဿ ဟတ္ထိနာဂဿ သတ္တက္ခတ္တုံ ဒန္တေ ဆိန္ဒိတွာ ဟရိ၊ တတ္ထပိ တာဝ ဒေဝဒတ္တော ယေဝ ယောနိယာ အဓိကတရော.

‘‘ပုန စပရံ ယဒါ ဒေဝဒတ္တော သိင်္ဂါလော အဟောသိ ခတ္တိယဓမ္မော၊ သော ယာဝတာ ဇမ္ဗုဒီပေ ပဒေသရာဇာနော တေ သဗ္ဗေ အနုယုတ္တေ အကာသိ၊ တဒါ ဗောဓိသတ္တော ဝိဓုရော နာမ ပဏ္ဍိတော အဟောသိ၊ တတ္ထပိ တာဝ ဒေဝဒတ္တော ယေဝ ယသေန အဓိကတရော.

‘‘ပုန စပရံ ယဒါ ဒေဝဒတ္တော ဟတ္ထိနာဂေါ ဟုတွာ လဋုကိကာယ သကုဏိကာယ ပုတ္တကေ ဃာတေသိ၊ တဒါ ဗောဓိသတ္တောပိ ဟတ္ထိနာဂေါ အဟောသိ ယူထပတိ၊ တတ္ထ တာဝ ဥဘောပိ တေ သမသမာ အဟေသုံ.

‘‘ပုန စပရံ ယဒါ ဒေဝဒတ္တော ယက္ခော အဟောသိ အဓမ္မော နာမ၊ တဒါ ဗောဓိသတ္တောပိ ယက္ခော အဟောသိ ဓမ္မော နာမ၊ တတ္ထပိ တာဝ ဥဘောပိ သမသမာ အဟေသုံ.

‘‘ပုန စပရံ ယဒါ ဒေဝဒတ္တော နာဝိကော အဟောသိ ပဉ္စန္နံ ကုလသတာနံ ဣဿရော၊ တဒါ ဗောဓိသတ္တောပိ နာဝိကော အဟောသိ ပဉ္စန္နံ ကုလသတာနံ ဣဿရော၊ တတ္ထပိ တာဝ ဥဘောပိ သမသမာ အဟေသုံ.

‘‘ပုန စပရံ ယဒါ ဒေဝဒတ္တော သတ္ထဝါဟော အဟောသိ ပဉ္စန္နံ သကဋသတာနံ ဣဿရော၊ တဒါ ဗောဓိသတ္တောပိ သတ္ထဝါဟော အဟောသိ ပဉ္စန္နံ သကဋသတာနံ ဣဿရော၊ တတ္ထပိ တာဝ ဥဘောပိ သမသမာ အဟေသုံ.

‘‘ပုန စပရံ ယဒါ ဒေဝဒတ္တော သာခေါ နာမ မိဂရာဇာ အဟောသိ၊ တဒါ ဗောဓိသတ္တောပိ နိဂြောဓော နာမ မိဂရာဇာ အဟောသိ၊ တတ္ထပိ တာဝ ဥဘောပိ သမသမာ အဟေသုံ.

‘‘ပုန စပရံ ယဒါ ဒေဝဒတ္တော သာခေါ နာမ သေနာပတိ အဟောသိ၊ တဒါ ဗောဓိသတ္တောပိ နိဂြောဓော နာမ ရာဇာ အဟောသိ၊ တတ္ထပိ တာဝ ဥဘောပိ သမသမာ အဟေသုံ.

‘‘ပုန စပရံ ယဒါ ဒေဝဒတ္တော ခဏ္ဍဟာလော နာမ ဗြာဟ္မဏော အဟောသိ၊ တဒါ ဗောဓိသတ္တော စန္ဒော နာမ ရာဇကုမာရော အဟောသိ၊ တဒါ သော ခဏ္ဍဟာလော ယေဝ အဓိကတရော.

‘‘ပုန စပရံ ယဒါ ဒေဝဒတ္တော ဗြဟ္မဒတ္တော နာမ ရာဇာ အဟောသိ၊ တဒါ ဗောဓိသတ္တော တဿ ပုတ္တော မဟာပဒုမော နာမ ကုမာရော အဟောသိ၊ တဒါ သော ရာဇာ သကပုတ္တံ စောရပပါတေ ခိပါပေသိ၊ ယတော ကုတောစိ ပိတာဝ ပုတ္တာနံ အဓိကတရော ဟောတိ ဝိသိဋ္ဌောတိ၊ တတ္ထပိ တာဝ ဒေဝဒတ္တော ယေဝ အဓိကတရော.

‘‘ပုန စပရံ ယဒါ ဒေဝဒတ္တော မဟာပတာပေါ နာမ ရာဇာ အဟောသိ၊ တဒါ ဗောဓိသတ္တော တဿ ပုတ္တော ဓမ္မပါလော နာမ ကုမာရော အဟောသိ၊ တဒါ သော ရာဇာ သကပုတ္တဿ ဟတ္ထပါဒေ သီသဉ္စ ဆေဒါပေသိ၊ တတ္ထပိ တာဝ ဒေဝဒတ္တော ယေဝ ဥတ္တရော အဓိကတရော.

အဇ္ဇေတရဟိ ဥဘောပိ သကျကုလေ ဇာယိံသု. ဗောဓိသတ္တော ဗုဒ္ဓေါ အဟောသိ သဗ္ဗညူ လောကနာယကော၊ ဒေဝဒတ္တော တဿ ဒေဝါတိဒေဝဿ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဣဒ္ဓိံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဗုဒ္ဓါလယံ အကာသိ. ကိံ နု ခေါ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယံ မယာ ဘဏိတံ၊ တံ သဗ္ဗံ တထံ ဥဒါဟု ဝိတထ’’န္တိ?

‘‘ယံ တွံ၊ မဟာရာဇ၊ ဗဟုဝိဓံ ကာရဏံ ဩသာရေသိ၊ သဗ္ဗံ တံ တထေဝ၊ နော အညထာ’’တိ. ‘‘ယဒိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကဏှောပိ သုက္ကောပိ သမသမဂတိကာ ဟောန္တိ၊ တေန ဟိ ကုသလမ္ပိ အကုသလမ္ပိ သမသမဝိပါကံ ဟောတီ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ ကုသလမ္ပိ အကုသလမ္ပိ သမသမဝိပါကံ ဟောတိ၊ န ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ ဒေဝဒတ္တော သဗ္ဗဇနေဟိ ပဋိဝိရုဒ္ဓေါ၊ ဗောဓိသတ္တေနေဝ ပဋိဝိရုဒ္ဓေါ. ယော တဿ ဗောဓိသတ္တေန ပဋိဝိရုဒ္ဓေါ၊ သော တသ္မိံ တသ္မိံ ယေဝ ဘဝေ ပစ္စတိ ဖလံ ဒေတိ. ဒေဝဒတ္တောပိ၊ မဟာရာဇ၊ ဣဿရိယေ ဌိတော ဇနပဒေသု အာရက္ခံ ဒေတိ၊ သေတုံ သဘံ ပုညသာလံ ကာရေတိ၊ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ ကပဏဒ္ဓိကဝဏိဗ္ဗကာနံ နာထာနာထာနံ ယထာပဏိဟိတံ ဒါနံ ဒေတိ. တဿ သော ဝိပါကေန ဘဝေ ဘဝေ သမ္ပတ္တိယော ပဋိလဘတိ. ကဿေတံ၊ မဟာရာဇ၊ သက္ကာ ဝတ္တုံ ဝိနာ ဒါနေန ဒမေန သံယမေန ဥပေါသထကမ္မေန သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိဿတီတိ?

‘‘ယံ ပန တွံ၊ မဟာရာဇ၊ ဧဝံ ဝဒေသိ ‘ဒေဝဒတ္တော စ ဗောဓိသတ္တော စ ဧကတော အနုပရိဝတ္တန္တီ’တိ၊ သော န ဇာတိသတဿ အစ္စယေန သမာဂမော အဟောသိ၊ န ဇာတိသဟဿဿ အစ္စယေန၊ န ဇာတိသတသဟဿဿ အစ္စယေန၊ ကဒါစိ ကရဟစိ ဗဟူနံ အဟောရတ္တာနံ အစ္စယေန သမာဂမော အဟောသိ. ယံ ပနေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ ကာဏကစ္ဆပေါပမံ ဥပဒဿိတံ မနုဿတ္တပ္ပဋိလာဘာယ၊ တထူပမံ၊ မဟာရာဇ၊ ဣမေသံ သမာဂမံ ဓာရေဟိ.

‘‘န၊ မဟာရာဇ၊ ဗောဓိသတ္တဿ ဒေဝဒတ္တေနေဝ သဒ္ဓိံ သမာဂမော အဟောသိ၊ ထေရောပိ၊ မဟာရာဇ၊ သာရိပုတ္တော အနေကေသု ဇာတိသတသဟဿေသု ဗောဓိသတ္တဿ ပိတာ အဟောသိ၊ မဟာပိတာ အဟောသိ၊ စူဠပိတာ အဟောသိ၊ ဘာတာ အဟောသိ၊ ပုတ္တော အဟောသိ၊ ဘာဂိနေယျော အဟောသိ၊ မိတ္တော အဟောသိ.

‘‘ဗောဓိသတ္တောပိ၊ မဟာရာဇ၊ အနေကေသု ဇာတိသတသဟဿေသု ထေရဿ သာရိပုတ္တဿ ပိတာ အဟောသိ၊ မဟာပိတာ အဟောသိ၊ စူဠပိတာ အဟောသိ၊ ဘာတာ အဟောသိ၊ ပုတ္တော အဟောသိ၊ ဘာဂိနေယျော အဟောသိ၊ မိတ္တော အဟောသိ၊ သဗ္ဗေပိ၊ မဟာရာဇ၊ သတ္တနိကာယပရိယာပန္နာ သံသာရသောတမနုဂတာ သံသာရသောတေန ဝုယှန္တာ အပ္ပိယေဟိပိ ပိယေဟိပိ သမာဂစ္ဆန္တိ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ဥဒကံ သောတေန ဝုယှမာနံ သုစိအသုစိကလျာဏပါပကေန သမာဂစ္ဆတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သဗ္ဗေပိ သတ္တနိကာယပရိယာပန္နာ သံသာရသောတမနုဂတာ သံသာရသောတေန ဝုယှန္တာ အပ္ပိယေဟိပိ ပိယေဟိပိ သမာဂစ္ဆန္တိ. ဒေဝဒတ္တော၊ မဟာရာဇ၊ ယက္ခော သမာနော အတ္တနာ အဓမ္မော ပရေ အဓမ္မေ နိယောဇေတွာ သတ္တပညာသဝဿကောဋိယော သဋ္ဌိ စ ဝဿသတသဟဿာနိ မဟာနိရယေ ပစ္စိ၊ ဗောဓိသတ္တောပိ၊ မဟာရာဇ၊ ယက္ခော သမာနော အတ္တနာ ဓမ္မော ပရေ ဓမ္မေ နိယောဇေတွာ သတ္တပညာသဝဿကောဋိယော သဋ္ဌိ စ ဝဿသတသဟဿာနိ သဂ္ဂေ မောဒိ သဗ္ဗကာမသမင်္ဂီ၊ အပိ စ၊ မဟာရာဇ၊ ဒေဝဒတ္တော ဣမသ္မိံ ဘဝေ ဗုဒ္ဓံ အနာသာဒနီယမာသာဒယိတွာ သမဂ္ဂဉ္စ သံဃံ ဘိန္ဒိတွာ ပထဝိံ ပါဝိသိ၊ တထာဂတော ဗုဇ္ဈိတွာ သဗ္ဗဓမ္မေ ပရိနိဗ္ဗုတော ဥပဓိသင်္ခယေ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဧဝမေတံ တထာ သမ္ပဋိစ္ဆာမီ’’တိ.

ကုသလာကုသလသမဝိသမပဉှော သတ္တမော.

၈. အမရာဒေဝီပဉှော

၈. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဘာသိတမ္ပေတံ ဘဂဝတာ –

‘‘‘သစေ လဘေထ ခဏံ ဝါ ရဟော ဝါ၊ နိမန္တကံ [နိဝါတကံ (ကုဏာလဇာတကေ)] ဝါပိ လဘေထ တာဒိသံ၊

သဗ္ဗာဝ [သဗ္ဗာပိ (သီ. ပီ.)] ဣတ္ထီ ကယိရုံ [ကရေယျုံ (သီ. ပီ. က.)] နု ပါပံ၊ အညံ အလဒ္ဓါ ပီဌသပ္ပိနာ သဒ္ဓိ’န္တိ.

‘‘ပုန စ ကထီယတိ ‘မဟောသဓဿ ဘရိယာ အမရာ နာမ ဣတ္ထီ ဂါမကေ ဌပိတာ ပဝုတ္ထပတိကာ ရဟော နိသိန္နာ ဝိဝိတ္တာ ရာဇပ္ပဋိသမံ သာမိကံ ကရိတွာ သဟဿေန နိမန္တီယမာနာ ပါပံ နာကာသီ’တိ. ယဒိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဘဂဝတာ ဘဏိတံ ‘သစေ။ပေ။ သဒ္ဓိ’န္တိ တေန ဟိ ‘မဟောသဓဿ ဘရိယာ။ပေ။ နာကာသီ’တိ ယံ ဝစနံ၊ တံ မိစ္ဆာ. ယဒိ မဟောသဓဿ ဘရိယာ။ပေ။ နာကာသိ၊ တေန ဟိ ‘သစေ။ပေ။ သဒ္ဓိ’န္တိ တမ္ပိ ဝစနံ မိစ္ဆာ. အယမ္ပိ ဥဘတော ကောဋိကော ပဉှော တဝါနုပ္ပတ္တော၊ သော တယာ နိဗ္ဗာဟိတဗ္ဗော’’တိ.

‘‘ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ ‘သစေ။ပေ။ သဒ္ဓိ’န္တိ. ကထီယတိ စ ‘မဟောသဓဿ ဘရိယာ ။ပေ။ နာကာသီ’တိ. ကရေယျ သာ၊ မဟာရာဇ၊ ဣတ္ထီ သဟဿံ လဘမာနာ တာဒိသေန ပုရိသေန သဒ္ဓိံ ပါပကမ္မံ၊ န သာ ကရေယျ သစေ ခဏံ ဝါ ရဟော ဝါ နိမန္တကံ ဝါပိ တာဒိသံ လဘေယျ၊ ဝိစိနန္တီ သာ၊ မဟာရာဇ၊ အမရာ ဣတ္ထီ န အဒ္ဒသ ခဏံ ဝါ ရဟော ဝါ နိမန္တကံ ဝါပိ တာဒိသံ.

‘‘ဣဓ လောကေ ဂရဟဘယာ ခဏံ န ပဿိ၊ ပရလောကေ နိရယဘယာ ခဏံ န ပဿိ၊ ကဋုကဝိပါကံ ပါပန္တိ ခဏံ န ပဿိ၊ ပိယံ အမုဉ္စိတုကာမာ ခဏံ န ပဿိ၊ သာမိကဿ ဂရုကတာယ ခဏံ န ပဿိ၊ ဓမ္မံ အပစာယန္တီ ခဏံ န ပဿိ၊ အနရိယံ ဂရဟန္တီ ခဏံ န ပဿိ၊ ကိရိယံ အဘိန္ဒိတုကာမာ ခဏံ န ပဿိ. ဧဝရူပေဟိ ဗဟူဟိ ကာရဏေဟိ ခဏံ န ပဿိ.

‘‘ရဟောပိ သာ လောကေ ဝိစိနိတွာ အပဿန္တီ ပါပံ နာကာသိ. သစေ သာ မနုဿေဟိ ရဟော လဘေယျ၊ အထ အမနုဿေဟိ ရဟော န လဘေယျ. သစေ အမနုဿေဟိ ရဟော လဘေယျ၊ အထ ပရစိတ္တဝိဒူဟိ ပဗ္ဗဇိတေဟိ ရဟော န လဘေယျ. သစေ ပရစိတ္တဝိဒူဟိ ပဗ္ဗဇိတေဟိ ရဟော လဘေယျ၊ အထ ပရစိတ္တဝိဒူနီဟိ ဒေဝတာဟိ ရဟော န လဘေယျ. သစေ ပရစိတ္တဝိဒူနီဟိ ဒေဝတာဟိ ရဟော လဘေယျ၊ အတ္တနာဝ ပါပေဟိ ရဟော န လဘေယျ. သစေ အတ္တနာဝ ပါပေဟိ ရဟော လဘေယျ၊ အထ အဓမ္မေန ရဟော န လဘေယျ. ဧဝရူပေဟိ ဗဟုဝိဓေဟိ ကာရဏေဟိ ရဟော အလဘိတွာ ပါပံ နာကာသိ.

‘‘နိမန္တကမ္ပိ သာ လောကေ ဝိစိနိတွာ တာဒိသံ အလဘန္တီ ပါပံ နာကာသိ. မဟောသဓော၊ မဟာရာဇ၊ ပဏ္ဍိတော အဋ္ဌဝီသတိယာ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော. ကတမေဟိ အဋ္ဌဝီသတိယာ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော? မဟောသဓော၊ မဟာရာဇ၊ သူရော ဟိရိမာ ဩတ္တပ္ပီ သပက္ခော မိတ္တသမ္ပန္နော ခမော သီလဝါ သစ္စဝါဒီ သောစေယျသမ္ပန္နော အက္ကောဓနော အနတိမာနီ အနုသူယကော ဝီရိယဝါ အာယူဟကော သင်္ဂါဟကော သံဝိဘာဂီ သခိလော နိဝါတဝုတ္တိ သဏှော အသဌော အမာယာဝီ အတိဗုဒ္ဓိသမ္ပန္နော ကိတ္တိမာ ဝိဇ္ဇာသမ္ပန္နော ဟိတေသီ ဥပနိဿိတာနံ ပတ္ထိတော သဗ္ဗဇနဿ ဓနဝါ ယသဝါ. မဟောသဓော၊ မဟာရာဇ၊ ပဏ္ဍိတော ဣမေဟိ အဋ္ဌဝီသတိယာ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော. သာ အညံ တာဒိသံ နိမန္တကံ အလဘိတွာ ပါပံ နာကာသီ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဧဝမေတံ တထာ သမ္ပဋိစ္ဆာမီ’’တိ.

အမရာဒေဝီပဉှော အဋ္ဌမော.

၉. အရဟန္တအဘာယနပဉှော

၉. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဘာသိတမ္ပေတံ ဘဂဝတာ ‘ဝိဂတဘယသန္တာသာ အရဟန္တော’တိ. ပုန စ နဂရေ ရာဇဂဟေ ဓနပါလကံ ဟတ္ထိံ ဘဂဝတိ ဩပတန္တံ ဒိသွာ ပဉ္စ ခီဏာသဝသတာနိ ပရိစ္စဇိတွာ ဇိနဝရံ ပက္ကန္တာနိ ဒိသာဝိဒိသံ ဧကံ ဌပေတွာ ထေရံ အာနန္ဒံ. ကိံ နု ခေါ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ တေ အရဟန္တော ဘယာ ပက္ကန္တာ၊ ပညာယိဿတိ သကေန ကမ္မေနာတိ ဒသဗလံ ပါတေတုကာမာ ပက္ကန္တာ၊ ဥဒါဟု တထာဂတဿ အတုလံ ဝိပုလမသမံ ပါဋိဟာရိယံ ဒဋ္ဌုကာမာ ပက္ကန္တာ? ယဒိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဘဂဝတာ ဘဏိတံ ‘ဝိဂတဘယသန္တာသာ အရဟန္တော’တိ၊ တေန ဟိ ‘နဂရေ။ပေ။ အာနန္ဒ’န္တိ ယံ ဝစနံ တံ မိစ္ဆာ. ယဒိ နဂရေ ရာဇဂဟေ ဓနပါလကံ ဟတ္ထိံ ဘဂဝတိ ဩပတန္တံ ဒိသွာ ပဉ္စ ခီဏာသဝသတာနိ ပရိစ္စဇိတွာ ဇိနဝရံ ပက္ကန္တာနိ ဒိသာဝိဒိသံ ဧကံ ဌပေတွာ ထေရံ အာနန္ဒံ၊ တေန ဟိ ‘ဝိဂတဘယသန္တာသာ အရဟန္တော’တိ တမ္ပိ ဝစနံ မိစ္ဆာ. အယမ္ပိ ဥဘတော ကောဋိကော ပဉှော တဝါနုပ္ပတ္တော၊ သော တယာ နိဗ္ဗာဟိတဗ္ဗော’’တိ.

‘‘ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ ‘ဝိဂတဘယသန္တာသာ အရဟန္တော’တိ၊ နဂရေ ရာဇဂဟေ ဓနပါလကံ ဟတ္ထိံ ဘဂဝတိ ဩပတန္တံ ဒိသွာ ပဉ္စ ခီဏာသဝသတာနိ ပရိစ္စဇိတွာ ဇိနဝရံ ပက္ကန္တာနိ ဒိသာဝိဒိသံ ဧကံ ဌပေတွာ ထေရံ အာနန္ဒံ၊ တဉ္စ ပန န ဘယာ၊ နာပိ ဘဂဝန္တံ ပါတေတုကာမတာယ.

‘‘ယေန ပန၊ မဟာရာဇ၊ ဟေတုနာ အရဟန္တော ဘာယေယျုံ ဝါ တာသေယျုံ ဝါ၊ သော ဟေတု အရဟန္တာနံ သမုစ္ဆိန္နော၊ တသ္မာ ဝိဂတဘယသန္တာသာ အရဟန္တော၊ ဘာယတိ နု၊ မဟာရာဇ၊ မဟာပထဝီ ခဏန္တေပိ ဘိန္ဒန္တေပိ ဓာရေန္တေပိ သမုဒ္ဒပဗ္ဗတဂိရိသိခရေတိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကေန ကာရဏေန မဟာရာဇာ’’တိ? ‘‘နတ္ထိ၊ ဘန္တေ၊ မဟာပထဝိယာ သော ဟေတု၊ ယေန ဟေတုနာ မဟာပထဝီ ဘာယေယျ ဝါ တာသေယျ ဝါ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ နတ္ထိ အရဟန္တာနံ သော ဟေတု၊ ယေန ဟေတုနာ အရဟန္တော ဘာယေယျုံ ဝါ တာသေယျုံ ဝါ.

‘‘ဘာယတိ နု၊ မဟာရာဇ၊ ဂိရိသိခရံ ဆိန္ဒန္တေ ဝါ ဘိန္ဒန္တေ ဝါ ပတန္တေ ဝါ အဂ္ဂိနာ ဒဟန္တေ ဝါ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကေန ကာရဏေန မဟာရာဇာ’’တိ? ‘‘နတ္ထိ၊ ဘန္တေ၊ ဂိရိသိခရဿ သော ဟေတု၊ ယေန ဟေတုနာ ဂိရိသိခရံ ဘာယေယျ ဝါ တာသေယျ ဝါ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ နတ္ထိ အရဟန္တာနံ သော ဟေတု၊ ယေန ဟေတုနာ အရဟန္တော ဘာယေယျုံ ဝါ တာသေယျုံ ဝါ.

‘‘ယဒိပိ၊ မဟာရာဇ၊ လောကဓာတုသတသဟဿေသု ယေ ကေစိ သတ္တနိကာယပရိယာပန္နာ သဗ္ဗေပိ တေ သတ္တိဟတ္ထာ ဧကံ အရဟန္တံ ဥပဓာဝိတွာ တာသေယျုံ၊ န ဘဝေယျ အရဟတော စိတ္တဿ ကိဉ္စိ အညထတ္တံ. ကိံ ကာရဏံ? အဋ္ဌာနမနဝကာသတာယ.

‘‘အပိ စ၊ မဟာရာဇ၊ တေသံ ခီဏာသဝါနံ ဧဝံ စေတောပရိဝိတက္ကော အဟောသိ ‘အဇ္ဇ နရဝရပဝရေ ဇိနဝရဝသဘေ နဂရဝရမနုပ္ပဝိဋ္ဌေ ဝီထိယာ ဓနပါလကော ဟတ္ထီ အာပတိဿတိ၊ အသံသယမတိဒေဝဒေဝံ ဥပဋ္ဌာကော န ပရိစ္စဇိဿတိ၊ ယဒိ မယံ သဗ္ဗေပိ ဘဂဝန္တံ န ပရိစ္စဇိဿာမ၊ အာနန္ဒဿ ဂုဏော ပါကဋော န ဘဝိဿတိ၊ န ဟေဝ စ တထာဂတံ သမုပဂမိဿတိ ဟတ္ထိနာဂေါ၊ ဟန္ဒ မယံ အပဂစ္ဆာမ၊ ဧဝမိဒံ မဟတော ဇနကာယဿ ကိလေသဗန္ဓနမောက္ခော ဘဝိဿတိ၊ အာနန္ဒဿ စ ဂုဏော ပါကဋော ဘဝိဿတီ’တိ. ဧဝံ တေ အရဟန္တော အာနိသံသံ ဒိသွာ ဒိသာဝိဒိသံ ပက္ကန္တာ’’တိ. ‘‘သုဝိဘတ္တော၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ပဉှော၊ ဧဝမေတံ နတ္ထိ အရဟန္တာနံ ဘယံ ဝါ သန္တာသော ဝါ၊ အာနိသံသံ ဒိသွာ အရဟန္တော ပက္ကန္တာ ဒိသာဝိဒိသ’’န္တိ.

အရဟန္တအဘာယနပဉှော နဝမော.

၁၀. ဗုဒ္ဓသဗ္ဗညုဘာဝပဉှော

၁၀. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ တုမှေ ဘဏထ ‘တထာဂတော သဗ္ဗညူ’တိ. ပုန စ ဘဏထ ‘တထာဂတေန သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနပ္ပမုခေ ဘိက္ခုသံဃေ ပဏာမိတေ စာတုမေယျကာ စ သကျာ ဗြဟ္မာ စ သဟမ္ပတိ ဗီဇူပမဉ္စ ဝစ္ဆတရုဏူပမဉ္စ ဥပဒဿေတွာ ဘဂဝန္တံ ပသာဒေသုံ ခမာပေသုံ နိဇ္ဈတ္တံ အကံသူ’တိ. ကိံ နု ခေါ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ အညာတာ တာ ဥပမာ တထာဂတဿ၊ ယာဟိ တထာဂတော ဥပမာဟိ ဩရတော ခမိတော ဥပသန္တော နိဇ္ဈတ္တံ ဂတော? ယဒိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ တထာဂတဿ တာ ဥပမာ အညာတာ၊ တေန ဟိ ဗုဒ္ဓေါ အသဗ္ဗညူ၊ ယဒိ ဉာတာ၊ တေန ဟိ ဩကဿ ပသယှ ဝီမံသာပေက္ခော ပဏာမေသိ၊ တေန ဟိ တဿ အကာရုညတာ သမ္ဘဝတိ. အယမ္ပိ ဥဘတော ကောဋိကော ပဉှော တဝါနုပ္ပတ္တော၊ သော တယာ နိဗ္ဗာဟိတဗ္ဗော’’တိ.

‘‘သဗ္ဗညူ၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတော၊ တာဟိ စ ဥပမာဟိ ဘဂဝါ ပသန္နော ဩရတော ခမိတော ဥပသန္တော နိဇ္ဈတ္တံ ဂတော. ဓမ္မဿာမီ၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတော၊ တထာဂတပ္ပဝေဒိတေဟေဝ တေ ဩပမ္မေဟိ တထာဂတံ အာရာဓေသုံ တောသေသုံ ပသာဒေသုံ၊ တေသဉ္စ တထာဂတော ပသန္နော ‘သာဓူ’တိ အဗ္ဘာနုမောဒိ.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ဣတ္ထီ သာမိကဿ သန္တကေနေဝ ဓနေန သာမိကံ အာရာဓေတိ တောသေတိ ပသာဒေတိ၊ တဉ္စ သာမိကော ‘သာဓူ’တိ အဗ္ဘာနုမောဒတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ စာတုမေယျကာ စ သကျာ ဗြဟ္မာ စ သဟမ္ပတိ တထာဂတပ္ပဝေဒိတေဟေဝ ဩပမ္မေဟိ တထာဂတံ အာရာဓေသုံ တောသေသုံ ပသာဒေသုံ၊ တေသဉ္စ တထာဂတော ပသန္နော ‘သာဓူ’တိ အဗ္ဘာနုမောဒိ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ကပ္ပကော ရညော သန္တကေနေဝ သုဝဏ္ဏဖဏကေန ရညော ဥတ္တမင်္ဂံ ပသာဓယမာနော ရာဇာနံ အာရာဓေတိ တောသေတိ ပသာဒေတိ၊ တဿ စ ရာဇာ ပသန္နော ‘သာဓူ’တိ အဗ္ဘာနုမောဒတိ၊ ယထိစ္ဆိတမနုပ္ပဒေတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ စာတုမေယျကာ စ သကျာ ဗြဟ္မာ စ သဟမ္ပတိ တထာဂတပ္ပဝေဒိတေဟေဝ ဩပမ္မေဟိ တထာဂတံ အာရာဓေသုံ တောသေသုံ ပသာဒေသုံ၊ တေသဉ္စ တထာဂတော ပသန္နော ‘သာဓူ’တိ အဗ္ဘာနုမောဒိ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ သဒ္ဓိဝိဟာရိကော ဥပဇ္ဈာယာဘတံ ပိဏ္ဍပါတံ ဂဟေတွာ ဥပဇ္ဈာယဿ ဥပနာမေန္တော ဥပဇ္ဈာယံ အာရာဓေတိ တောသေတိ ပသာဒေတိ၊ တဉ္စ ဥပဇ္ဈာယော ပသန္နော ‘သာဓူ’တိ အဗ္ဘာနုမောဒတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ စာတုမေယျကာ စ သကျာ ဗြဟ္မာ စ သဟမ္ပတိ တထာဂတပ္ပဝေဒိတေဟေဝ ဩပမ္မေဟိ တထာဂတံ အာရာဓေသုံ တောသေသုံ ပသာဒေသုံ၊ တေသဉ္စ တထာဂတော ပသန္နော ‘သာဓူ’တိ အဗ္ဘာနုမောဒိတွာ သဗ္ဗဒုက္ခပရိမုတ္တိယာ ဓမ္မံ ဒေသေသီ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဧဝမေတံ တထာ သမ္ပဋိစ္ဆာမီတိ.

ဗုဒ္ဓသဗ္ဗညုဘာဝပဉှော ဒသမော.

သဗ္ဗညုတဉာဏဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.

ဣမသ္မိံ ဝဂ္ဂေ ဒသ ပဉှာ.