၁. ပညတ္တိပဉှော

၁. အထ ခေါ မိလိန္ဒော ရာဇာ ယေနာယသ္မာ နာဂသေနော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတာ နာဂသေနေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ၊ သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. အာယသ္မာပိ ခေါ နာဂသေနော ပဋိသမ္မောဒနီယေနေဝ [ပဋိသမ္မောဒိ၊ တေနေဝ (သီ.)] မိလိန္ဒဿ ရညော စိတ္တံ အာရာဓေသိ. အထ ခေါ မိလိန္ဒော ရာဇာ အာယသ္မန္တံ နာဂသေနံ ဧတဒဝေါစ ‘‘ကထံ ဘဒန္တော ဉာယတိ၊ ကိန္နာမောသိ ဘန္တေ’’တိ? ‘‘နာဂသေနော’’တိ ခေါ အဟံ၊ မဟာရာဇ၊ ဉာယာမိ၊ ‘‘နာဂသေနော’’တိ ခေါ မံ၊ မဟာရာဇ၊ သဗြဟ္မစာရီ သမုဒါစရန္တိ၊ အပိ စ မာတာပိတရော နာမံ ကရောန္တိ ‘‘နာဂသေနော’’တိ ဝါ ‘‘သူရသေနော’’တိ ဝါ ‘‘ဝီရသေနော’’တိ ဝါ ‘‘သီဟသေနော’’တိ ဝါ၊ အပိ စ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သင်္ခါ သမညာ ပညတ္တိ ဝေါဟာရော နာမမတ္တံ ယဒိဒံ နာဂသေနောတိ၊ န ဟေတ္ထ ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတီတိ.

အထ ခေါ မိလိန္ဒော ရာဇာ ဧဝမာဟ ‘‘သုဏန္တု မေ ဘောန္တော ပဉ္စသတာ ယောနကာ အသီတိသဟဿာ စ ဘိက္ခူ၊ အယံ နာဂသေနော ဧဝမာဟ ‘န ဟေတ္ထ ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတီ’တိ၊ ကလ္လံ နု ခေါ တဒဘိနန္ဒိတု’’န္တိ. အထ ခေါ မိလိန္ဒော ရာဇာ အာယသ္မန္တံ နာဂသေနံ ဧတဒဝေါစ ‘‘သစေ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ပုဂ္ဂလော နူပလဗ္ဘတိ၊ ကော စရဟိ တုမှာကံ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ ဒေတိ၊ ကော တံ ပရိဘုဉ္ဇတိ၊ ကော သီလံ ရက္ခတိ၊ ကော ဘာဝနမနုယုဉ္ဇတိ၊ ကော မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနာနိ သစ္ဆိကရောတိ၊ ကော ပါဏံ ဟနတိ၊ ကော အဒိန္နံ အာဒိယတိ၊ ကော ကာမေသုမိစ္ဆာစာရံ စရတိ၊ ကော မုသာ ဘဏတိ၊ ကော မဇ္ဇံ ပိဝတိ၊ ကော ပဉ္စာနန္တရိယကမ္မံ ကရောတိ၊ တသ္မာ နတ္ထိ ကုသလံ၊ နတ္ထိ အကုသလံ၊ နတ္ထိ ကုသလာကုသလာနံ ကမ္မာနံ ကတ္တာ ဝါ ကာရေတာ ဝါ၊ နတ္ထိ သုကတဒုက္ကဋာနံ ကမ္မာနံ ဖလံ ဝိပါကော၊ သစေ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယော တုမှေ မာရေတိ၊ နတ္ထိ တဿာပိ ပါဏာတိပါတော၊ တုမှာကမ္ပိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ နတ္ထိ အာစရိယော၊ နတ္ထိ ဥပဇ္ဈာယော၊ နတ္ထိ ဥပသမ္ပဒါ. ‘နာဂသေနောတိ မံ၊ မဟာရာဇ၊ သဗြဟ္မစာရီ သမုဒါစရန္တီ’တိ ယံ ဝဒေသိ၊ ‘ကတမော ဧတ္ထ နာဂသေနော? ကိန္နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ကေသာ နာဂသေနော’’တိ? ‘‘န ဟိ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘လောမာ နာဂသေနော’’တိ? ‘‘န ဟိ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘နခါ။ပေ။ ဒန္တာ။ပေ။ တစော။ပေ။ မံသံ။ပေ။ နှာရု။ပေ။ အဋ္ဌိ။ပေ။ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ။ပေ။ ဝက္ကံ။ပေ။ ဟဒယံ။ပေ။ ယကနံ။ပေ။ ကိလောမကံ။ပေ။ ပိဟကံ။ပေ။ ပပ္ဖါသံ။ပေ။ အန္တံ။ပေ။ အန္တဂုဏံ။ပေ။ ဥဒရိယံ။ပေ။ ကရီသံ။ပေ။ ပိတ္တံ။ပေ။ သေမှံ။ပေ။ ပုဗ္ဗော။ပေ။ လောဟိတံ။ပေ။ သေဒေါ။ပေ။ မေဒေါ။ပေ။ အဿု။ပေ။ ဝသာ။ပေ။ ခေဠော။ပေ။ သိင်္ဃာဏိကာ။ပေ။ လသိကာ။ပေ။ မုတ္တံ။ပေ။ မတ္ထကေ မတ္ထလုင်္ဂံ နာဂသေနော’’တိ? ‘‘န ဟိမဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ရူပံ နာဂသေနော’’တိ? ‘‘နဟိ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ဝေဒနာ နာဂသေနော’’တိ?‘‘န ဟိ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘သညာ နာဂသေနော’’တိ? ‘‘န ဟိ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘သင်္ခါရာ နာဂသေနော’’တိ? ‘‘န ဟိ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ဝိညာဏံ နာဂသေနော’’တိ? ‘‘န ဟိ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန၊ ဘန္တေ၊ ရူပဝေဒနာသညာသင်္ခါရဝိညာဏံ နာဂသေနော’’တိ? ‘‘န ဟိ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန၊ ဘန္တေ၊ အညတြ ရူပဝေဒနာသညာသင်္ခါရဝိညာဏံ နာဂသေနော’’တိ? ‘‘န ဟိ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘တမဟံ ဘန္တေ၊ ပုစ္ဆန္တော ပုစ္ဆန္တော န ပဿာမိ နာဂသေနံ. နာဂသေနသဒ္ဒေါ ယေဝ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ နာဂသေနော’’တိ? ‘‘န ဟိ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ကော ပနေတ္ထ နာဂသေနော၊ အလိကံ တွံ၊ ဘန္တေ၊ ဘာသသိ မုသာဝါဒံ၊ နတ္ထိ နာဂသေနော’’တိ.

အထ ခေါ အာယသ္မာ နာဂသေနော မိလိန္ဒံ ရာဇာနံ ဧတဒဝေါစ ‘‘တွံ ခေါသိ၊ မဟာရာဇ၊ ခတ္တိယသုခုမာလော အစ္စန္တသုခုမာလော၊ တဿ တေ၊ မဟာရာဇ၊ မဇ္ဈနှိကသမယံ တတ္တာယ ဘူမိယာ ဥဏှာယ ဝါလိကာယ ခရာယ သက္ခရကထလိကာယ [ခရာ သက္ခရကဌလဝါလိကာ (သီ. ပီ.)] မဒ္ဒိတွာ ပါဒေနာဂစ္ဆန္တဿ ပါဒါ ရုဇ္ဇန္တိ၊ ကာယော ကိလမတိ၊ စိတ္တံ ဥပဟညတိ၊ ဒုက္ခသဟဂတံ ကာယဝိညာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ကိံ နု ခေါ တွံ ပါဒေနာဂတောသိ၊ ဥဒါဟု ဝါဟနေနာ’’တိ? ‘‘နာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ပါဒေနာဂစ္ဆာမိ၊ ရထေနာဟံ အာဂတောသ္မီ’’တိ. ‘‘သစေ၊ တွံ မဟာရာဇ၊ ရထေနာဂတောသိ၊ ရထံ မေ အာရောစေဟိ၊ ကိံ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဤသာ ရထော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘အက္ခော ရထော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘စက္ကာနိ ရထော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ရထပဉ္ဇရံ ရထော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ရထဒဏ္ဍကော ရထော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ယုဂံ ရထော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ရသ္မိယော ရထော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ပတောဒလဋ္ဌိ ရထော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဤသာအက္ခစက္ကရထပဉ္ဇရရထဒဏ္ဍယုဂရသ္မိပတောဒါ ရထော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန၊ မဟာရာဇ၊ အညတြ ဤသာအက္ခစက္ကရထပဉ္ဇရရထဒဏ္ဍယုဂရသ္မိပတောဒါ ရထော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘တမဟံ၊ မဟာရာဇ၊ ပုစ္ဆန္တော ပုစ္ဆန္တော န ပဿာမိ ရထံ. ရထသဒ္ဒေါယေဝ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ရထော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကော ပနေတ္ထ ရထော၊ အလိကံ၊ တွံ မဟာရာဇ၊ ဘာသသိ မုသာဝါဒံ၊ နတ္ထိ ရထော၊ တွံသိ၊ မဟာရာဇ၊ သကလဇမ္ဗုဒီပေ အဂ္ဂရာဇာ၊ ကဿ ပန တွံ ဘာယိတွာ မုသာဝါဒံ ဘာသသိ၊ သုဏန္တု မေ ဘောန္တော ပဉ္စသတာ ယောနကာ အသီတိသဟဿာ စ ဘိက္ခူ၊ အယံ မိလိန္ဒော ရာဇာ ဧဝမာဟ ‘ရထေနာဟံ အာဂတောသ္မီ’တိ၊ သစေ တွံ၊ မဟာရာဇ၊ ရထေနာဂတော‘သိ၊ ရထံ မေ အာရောစေဟီ’တိ ဝုတ္တော သမာနော ရထံ န သမ္ပာဒေတိ၊ ကလ္လံ နု ခေါ တဒဘိနန္ဒိတု’’န္တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ ပဉ္စသတာ ယောနကာ အာယသ္မတော နာဂသေနဿ သာဓုကာရံ ဒတွာ မိလိန္ဒံ ရာဇာနံ ဧတဒဝေါစုံ ‘‘ဣဒါနိ ခေါ တွံ၊ မဟာရာဇ၊ သက္ကောန္တော ဘာသဿူ’’တိ.

အထ ခေါ မိလိန္ဒော ရာဇာ အာယသ္မန္တံ နာဂသေနံ ဧတဒဝေါစ ‘‘နာဟံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ မုသာ ဘဏာမိ၊ ဤသဉ္စ ပဋိစ္စ အက္ခဉ္စ ပဋိစ္စ စက္ကာနိ စ ပဋိစ္စ ရထပဉ္ဇရဉ္စ ပဋိစ္စ ရထဒဏ္ဍကဉ္စ ပဋိစ္စ ‘ရထော’တိ သင်္ခါ သမညာ ပညတ္တိ ဝေါဟာရော နာမမတ္တံ ပဝတ္တတီ’’တိ.

‘‘သာဓု ခေါ၊ တွံ မဟာရာဇ၊ ရထံ ဇာနာသိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ မယှမ္ပိ ကေသေ စ ပဋိစ္စ လောမေ စ ပဋိစ္စ။ပေ။ မတ္ထကေ မတ္ထလုင်္ဂဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပဉ္စ ပဋိစ္စ ဝေဒနဉ္စ ပဋိစ္စ သညဉ္စ ပဋိစ္စ သင်္ခါရေ စ ပဋိစ္စ ဝိညာဏဉ္စ ပဋိစ္စ ‘နာဂသေနော’တိ သင်္ခါ သမညာ ပညတ္တိ ဝေါဟာရော နာမမတ္တံ ပဝတ္တတိ၊ ပရမတ္ထတော ပနေတ္ထ ပုဂ္ဂလော နူပလဗ္ဘတိ. ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဝဇိရာယ ဘိက္ခုနိယာ ဘဂဝတော သမ္မုခါ –

‘‘‘ယထာ ဟိ အင်္ဂသမ္ဘာရာ၊ ဟောတိ သဒ္ဒေါ ရထော ဣတိ၊

ဧဝံ ခန္ဓေသု သန္တေသု၊ ဟောတိ ‘‘သတ္တော’’တိ သမ္မုတီ’’’တိ [ပဿ သံ. နိ. ၁.၁၇၁].

‘‘အစ္ဆရိယံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ အဗ္ဘုတံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ အတိစိတြာနိ ပဉှပဋိဘာနာနိ ဝိသဇ္ဇိတာနိ၊ ယဒိ ဗုဒ္ဓေါ တိဋ္ဌေယျ သာဓုကာရံ ဒဒေယျ၊ သာဓု သာဓု နာဂသေန၊ အတိစိတြာနိ ပဉှပဋိဘာနာနိ ဝိသဇ္ဇိတာနီ’’တိ.

ပညတ္တိပဉှော ပဌမော.