၁. မဟာဝဂ္ဂေါ

၁. ပညတ္တိပဉှော

၁. အထ ခေါ မိလိန္ဒော ရာဇာ ယေနာယသ္မာ နာဂသေနော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတာ နာဂသေနေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ၊ သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. အာယသ္မာပိ ခေါ နာဂသေနော ပဋိသမ္မောဒနီယေနေဝ [ပဋိသမ္မောဒိ၊ တေနေဝ (သီ.)] မိလိန္ဒဿ ရညော စိတ္တံ အာရာဓေသိ. အထ ခေါ မိလိန္ဒော ရာဇာ အာယသ္မန္တံ နာဂသေနံ ဧတဒဝေါစ ‘‘ကထံ ဘဒန္တော ဉာယတိ၊ ကိန္နာမောသိ ဘန္တေ’’တိ? ‘‘နာဂသေနော’’တိ ခေါ အဟံ၊ မဟာရာဇ၊ ဉာယာမိ၊ ‘‘နာဂသေနော’’တိ ခေါ မံ၊ မဟာရာဇ၊ သဗြဟ္မစာရီ သမုဒါစရန္တိ၊ အပိ စ မာတာပိတရော နာမံ ကရောန္တိ ‘‘နာဂသေနော’’တိ ဝါ ‘‘သူရသေနော’’တိ ဝါ ‘‘ဝီရသေနော’’တိ ဝါ ‘‘သီဟသေနော’’တိ ဝါ၊ အပိ စ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သင်္ခါ သမညာ ပညတ္တိ ဝေါဟာရော နာမမတ္တံ ယဒိဒံ နာဂသေနောတိ၊ န ဟေတ္ထ ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတီတိ.

အထ ခေါ မိလိန္ဒော ရာဇာ ဧဝမာဟ ‘‘သုဏန္တု မေ ဘောန္တော ပဉ္စသတာ ယောနကာ အသီတိသဟဿာ စ ဘိက္ခူ၊ အယံ နာဂသေနော ဧဝမာဟ ‘န ဟေတ္ထ ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတီ’တိ၊ ကလ္လံ နု ခေါ တဒဘိနန္ဒိတု’’န္တိ. အထ ခေါ မိလိန္ဒော ရာဇာ အာယသ္မန္တံ နာဂသေနံ ဧတဒဝေါစ ‘‘သစေ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ပုဂ္ဂလော နူပလဗ္ဘတိ၊ ကော စရဟိ တုမှာကံ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ ဒေတိ၊ ကော တံ ပရိဘုဉ္ဇတိ၊ ကော သီလံ ရက္ခတိ၊ ကော ဘာဝနမနုယုဉ္ဇတိ၊ ကော မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနာနိ သစ္ဆိကရောတိ၊ ကော ပါဏံ ဟနတိ၊ ကော အဒိန္နံ အာဒိယတိ၊ ကော ကာမေသုမိစ္ဆာစာရံ စရတိ၊ ကော မုသာ ဘဏတိ၊ ကော မဇ္ဇံ ပိဝတိ၊ ကော ပဉ္စာနန္တရိယကမ္မံ ကရောတိ၊ တသ္မာ နတ္ထိ ကုသလံ၊ နတ္ထိ အကုသလံ၊ နတ္ထိ ကုသလာကုသလာနံ ကမ္မာနံ ကတ္တာ ဝါ ကာရေတာ ဝါ၊ နတ္ထိ သုကတဒုက္ကဋာနံ ကမ္မာနံ ဖလံ ဝိပါကော၊ သစေ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယော တုမှေ မာရေတိ၊ နတ္ထိ တဿာပိ ပါဏာတိပါတော၊ တုမှာကမ္ပိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ နတ္ထိ အာစရိယော၊ နတ္ထိ ဥပဇ္ဈာယော၊ နတ္ထိ ဥပသမ္ပဒါ. ‘နာဂသေနောတိ မံ၊ မဟာရာဇ၊ သဗြဟ္မစာရီ သမုဒါစရန္တီ’တိ ယံ ဝဒေသိ၊ ‘ကတမော ဧတ္ထ နာဂသေနော? ကိန္နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ကေသာ နာဂသေနော’’တိ? ‘‘န ဟိ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘လောမာ နာဂသေနော’’တိ? ‘‘န ဟိ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘နခါ။ပေ။ ဒန္တာ။ပေ။ တစော။ပေ။ မံသံ။ပေ။ နှာရု။ပေ။ အဋ္ဌိ။ပေ။ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ။ပေ။ ဝက္ကံ။ပေ။ ဟဒယံ။ပေ။ ယကနံ။ပေ။ ကိလောမကံ။ပေ။ ပိဟကံ။ပေ။ ပပ္ဖါသံ။ပေ။ အန္တံ။ပေ။ အန္တဂုဏံ။ပေ။ ဥဒရိယံ။ပေ။ ကရီသံ။ပေ။ ပိတ္တံ။ပေ။ သေမှံ။ပေ။ ပုဗ္ဗော။ပေ။ လောဟိတံ။ပေ။ သေဒေါ။ပေ။ မေဒေါ။ပေ။ အဿု။ပေ။ ဝသာ။ပေ။ ခေဠော။ပေ။ သိင်္ဃာဏိကာ။ပေ။ လသိကာ။ပေ။ မုတ္တံ။ပေ။ မတ္ထကေ မတ္ထလုင်္ဂံ နာဂသေနော’’တိ? ‘‘န ဟိမဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ရူပံ နာဂသေနော’’တိ? ‘‘နဟိ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ဝေဒနာ နာဂသေနော’’တိ?‘‘န ဟိ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘သညာ နာဂသေနော’’တိ? ‘‘န ဟိ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘သင်္ခါရာ နာဂသေနော’’တိ? ‘‘န ဟိ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ဝိညာဏံ နာဂသေနော’’တိ? ‘‘န ဟိ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန၊ ဘန္တေ၊ ရူပဝေဒနာသညာသင်္ခါရဝိညာဏံ နာဂသေနော’’တိ? ‘‘န ဟိ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန၊ ဘန္တေ၊ အညတြ ရူပဝေဒနာသညာသင်္ခါရဝိညာဏံ နာဂသေနော’’တိ? ‘‘န ဟိ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘တမဟံ ဘန္တေ၊ ပုစ္ဆန္တော ပုစ္ဆန္တော န ပဿာမိ နာဂသေနံ. နာဂသေနသဒ္ဒေါ ယေဝ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ နာဂသေနော’’တိ? ‘‘န ဟိ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ကော ပနေတ္ထ နာဂသေနော၊ အလိကံ တွံ၊ ဘန္တေ၊ ဘာသသိ မုသာဝါဒံ၊ နတ္ထိ နာဂသေနော’’တိ.

အထ ခေါ အာယသ္မာ နာဂသေနော မိလိန္ဒံ ရာဇာနံ ဧတဒဝေါစ ‘‘တွံ ခေါသိ၊ မဟာရာဇ၊ ခတ္တိယသုခုမာလော အစ္စန္တသုခုမာလော၊ တဿ တေ၊ မဟာရာဇ၊ မဇ္ဈနှိကသမယံ တတ္တာယ ဘူမိယာ ဥဏှာယ ဝါလိကာယ ခရာယ သက္ခရကထလိကာယ [ခရာ သက္ခရကဌလဝါလိကာ (သီ. ပီ.)] မဒ္ဒိတွာ ပါဒေနာဂစ္ဆန္တဿ ပါဒါ ရုဇ္ဇန္တိ၊ ကာယော ကိလမတိ၊ စိတ္တံ ဥပဟညတိ၊ ဒုက္ခသဟဂတံ ကာယဝိညာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ကိံ နု ခေါ တွံ ပါဒေနာဂတောသိ၊ ဥဒါဟု ဝါဟနေနာ’’တိ? ‘‘နာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ပါဒေနာဂစ္ဆာမိ၊ ရထေနာဟံ အာဂတောသ္မီ’’တိ. ‘‘သစေ၊ တွံ မဟာရာဇ၊ ရထေနာဂတောသိ၊ ရထံ မေ အာရောစေဟိ၊ ကိံ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဤသာ ရထော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘အက္ခော ရထော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘စက္ကာနိ ရထော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ရထပဉ္ဇရံ ရထော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ရထဒဏ္ဍကော ရထော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ယုဂံ ရထော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ရသ္မိယော ရထော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ပတောဒလဋ္ဌိ ရထော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဤသာအက္ခစက္ကရထပဉ္ဇရရထဒဏ္ဍယုဂရသ္မိပတောဒါ ရထော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန၊ မဟာရာဇ၊ အညတြ ဤသာအက္ခစက္ကရထပဉ္ဇရရထဒဏ္ဍယုဂရသ္မိပတောဒါ ရထော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘တမဟံ၊ မဟာရာဇ၊ ပုစ္ဆန္တော ပုစ္ဆန္တော န ပဿာမိ ရထံ. ရထသဒ္ဒေါယေဝ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ရထော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကော ပနေတ္ထ ရထော၊ အလိကံ၊ တွံ မဟာရာဇ၊ ဘာသသိ မုသာဝါဒံ၊ နတ္ထိ ရထော၊ တွံသိ၊ မဟာရာဇ၊ သကလဇမ္ဗုဒီပေ အဂ္ဂရာဇာ၊ ကဿ ပန တွံ ဘာယိတွာ မုသာဝါဒံ ဘာသသိ၊ သုဏန္တု မေ ဘောန္တော ပဉ္စသတာ ယောနကာ အသီတိသဟဿာ စ ဘိက္ခူ၊ အယံ မိလိန္ဒော ရာဇာ ဧဝမာဟ ‘ရထေနာဟံ အာဂတောသ္မီ’တိ၊ သစေ တွံ၊ မဟာရာဇ၊ ရထေနာဂတော‘သိ၊ ရထံ မေ အာရောစေဟီ’တိ ဝုတ္တော သမာနော ရထံ န သမ္ပာဒေတိ၊ ကလ္လံ နု ခေါ တဒဘိနန္ဒိတု’’န္တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ ပဉ္စသတာ ယောနကာ အာယသ္မတော နာဂသေနဿ သာဓုကာရံ ဒတွာ မိလိန္ဒံ ရာဇာနံ ဧတဒဝေါစုံ ‘‘ဣဒါနိ ခေါ တွံ၊ မဟာရာဇ၊ သက္ကောန္တော ဘာသဿူ’’တိ.

အထ ခေါ မိလိန္ဒော ရာဇာ အာယသ္မန္တံ နာဂသေနံ ဧတဒဝေါစ ‘‘နာဟံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ မုသာ ဘဏာမိ၊ ဤသဉ္စ ပဋိစ္စ အက္ခဉ္စ ပဋိစ္စ စက္ကာနိ စ ပဋိစ္စ ရထပဉ္ဇရဉ္စ ပဋိစ္စ ရထဒဏ္ဍကဉ္စ ပဋိစ္စ ‘ရထော’တိ သင်္ခါ သမညာ ပညတ္တိ ဝေါဟာရော နာမမတ္တံ ပဝတ္တတီ’’တိ.

‘‘သာဓု ခေါ၊ တွံ မဟာရာဇ၊ ရထံ ဇာနာသိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ မယှမ္ပိ ကေသေ စ ပဋိစ္စ လောမေ စ ပဋိစ္စ။ပေ။ မတ္ထကေ မတ္ထလုင်္ဂဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပဉ္စ ပဋိစ္စ ဝေဒနဉ္စ ပဋိစ္စ သညဉ္စ ပဋိစ္စ သင်္ခါရေ စ ပဋိစ္စ ဝိညာဏဉ္စ ပဋိစ္စ ‘နာဂသေနော’တိ သင်္ခါ သမညာ ပညတ္တိ ဝေါဟာရော နာမမတ္တံ ပဝတ္တတိ၊ ပရမတ္ထတော ပနေတ္ထ ပုဂ္ဂလော နူပလဗ္ဘတိ. ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဝဇိရာယ ဘိက္ခုနိယာ ဘဂဝတော သမ္မုခါ –

‘‘‘ယထာ ဟိ အင်္ဂသမ္ဘာရာ၊ ဟောတိ သဒ္ဒေါ ရထော ဣတိ၊

ဧဝံ ခန္ဓေသု သန္တေသု၊ ဟောတိ ‘‘သတ္တော’’တိ သမ္မုတီ’’’တိ [ပဿ သံ. နိ. ၁.၁၇၁].

‘‘အစ္ဆရိယံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ အဗ္ဘုတံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ အတိစိတြာနိ ပဉှပဋိဘာနာနိ ဝိသဇ္ဇိတာနိ၊ ယဒိ ဗုဒ္ဓေါ တိဋ္ဌေယျ သာဓုကာရံ ဒဒေယျ၊ သာဓု သာဓု နာဂသေန၊ အတိစိတြာနိ ပဉှပဋိဘာနာနိ ဝိသဇ္ဇိတာနီ’’တိ.

ပညတ္တိပဉှော ပဌမော.

၂. ဝဿဂဏနပဉှော

၂. ‘‘ကတိဝဿောသိ တွံ၊ ဘန္တေ နာဂသေနာ’’တိ? ‘‘သတ္တဝဿောဟံ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ကေ တေ၊ ဘန္တေ၊ သတ္တ၊ တွံ ဝါ သတ္တ၊ ဂဏနာ ဝါ သတ္တာ’’တိ?

တေန ခေါ ပန သမယေန မိလိန္ဒဿ ရညော သဗ္ဗာဘရဏပဋိမဏ္ဍိတဿ အလင်္ကတပဋိယတ္တဿ ပထဝိယံ ဆာယာ ဒိဿတိ၊ ဥဒကမဏိကေ စ ဆာယာ ဒိဿတိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ နာဂသေနော မိလိန္ဒံ ရာဇာနံ ဧတဒဝေါစ ‘‘အယံ တေ၊ မဟာရာဇ၊ ဆာယာ ပထဝိယံ ဥဒကမဏိကေ စ ဒိဿတိ၊ ကိံ ပန၊ မဟာရာဇ၊ တွံ ဝါ ရာဇာ၊ ဆာယာ ဝါ ရာဇာ’’တိ? ‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ရာဇာ၊ နာယံ ဆာယာ ရာဇာ၊ မံ ပန နိဿာယ ဆာယာ ပဝတ္တတီ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဝဿာနံ ဂဏနာ သတ္တ၊ န ပနာဟံ သတ္တ၊ မံ ပန နိဿာယ သတ္တ ပဝတ္တတိ၊ ဆာယူပမံ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘အစ္ဆရိယံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ အဗ္ဘုတံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ အတိစိတြာနိ ပဉှပဋိဘာနာနိ ဝိသဇ္ဇိတာနီ’’တိ.

ဝဿဂဏနပဉှော ဒုတိယော.

၃. ဝီမံသနပဉှော

၃. ရာဇာ အာဟ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ သလ္လပိဿသိ မယာ သဒ္ဓိ’’န္တိ? ‘‘သစေ၊ တွံ မဟာရာဇ၊ ပဏ္ဍိတဝါဒံ [ပဏ္ဍိတဝါဒါ (သီ. ပီ.)] သလ္လပိဿသိ သလ္လပိဿာမိ၊ သစေ ပန ရာဇဝါဒံ သလ္လပိဿသိ န သလ္လပိဿာမီ’’တိ. ‘‘ကထံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ပဏ္ဍိတာ သလ္လပန္တီ’’တိ? ‘‘ပဏ္ဍိတာနံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သလ္လာပေ အာဝေဌနမ္ပိ ကယိရတိ၊ နိဗ္ဗေဌနမ္ပိ ကယိရတိ၊ နိဂ္ဂဟောပိ ကယိရတိ၊ ပဋိကမ္မမ္ပိ ကယိရတိ၊ ဝိဿာသောပိ [ဝိသေသောပိ (သီ. ပီ.)] ကယိရတိ၊ ပဋိဝိဿာသောပိ ကယိရတိ၊ န စ တေန ပဏ္ဍိတာ ကုပ္ပန္တိ၊ ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ပဏ္ဍိတာ သလ္လပန္တီ’’တိ. ‘‘ကထံ ပန၊ ဘန္တေ၊ ရာဇာနော သလ္လပန္တီ’’တိ? ‘‘ရာဇာနော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သလ္လာပေ ဧကံ ဝတ္ထုံ ပဋိဇာနန္တိ၊ ယော တံ ဝတ္ထုံ ဝိလောမေတိ၊ တဿ ဒဏ္ဍံ အာဏာပေန္တိ ‘ဣမဿ ဒဏ္ဍံ ပဏေထာ’တိ၊ ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ရာဇာနော သလ္လပန္တီ’’တိ. ‘‘ပဏ္ဍိတဝါဒါဟံ၊ ဘန္တေ၊ သလ္လပိဿာမိ၊ နော ရာဇဝါဒံ၊ ဝိဿဋ္ဌော ဘဒန္တော သလ္လပတု ယထာ ဘိက္ခုနာ ဝါ သာမဏေရေန ဝါ ဥပါသကေန ဝါ အာရာမိကေန ဝါ သဒ္ဓိံ သလ္လပတိ၊ ဧဝံ ဝိဿဋ္ဌော ဘဒန္တော သလ္လပတု မာ ဘာယတူ’’တိ. ‘‘သုဋ္ဌု မဟာရာဇာ’’တိ ထေရော အဗ္ဘာနုမောဒိ.

ရာဇာ အာဟ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ. ‘‘ပုစ္ဆ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ပုစ္ဆိတောသိ မေ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ဝိသဇ္ဇိတံ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန၊ ဘန္တေ၊ တယာ ဝိသဇ္ဇိတ’’န္တိ? ‘‘ကိံ ပန၊ မဟာရာဇ၊ တယာ ပုစ္ဆိတ’’န္တိ.

ဝီမံသနပဉှော တတိယော.

၄. အနန္တကာယပဉှော

၄. အထ ခေါ မိလိန္ဒဿ ရညော ဧတဒဟောသိ ‘‘ပဏ္ဍိတော ခေါ အယံ ဘိက္ခု ပဋိဗလော မယာ သဒ္ဓိံ သလ္လပိတုံ၊ ဗဟုကာနိ စ မေ ဌာနာနိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗာနိ ဘဝိဿန္တိ၊ ယာဝ အပုစ္ဆိတာနိ ယေဝ တာနိ ဌာနာနိ ဘဝိဿန္တိ၊ အထ သူရိယော အတ္ထံ ဂမိဿတိ၊ ယံနူနာဟံ သွေ အန္တေပုရေ သလ္လပေယျ’’န္တိ. အထ ခေါ ရာဇာ ဒေဝမန္တိယံ ဧတဒဝေါစ ‘‘တေန ဟိ၊ တွံ ဒေဝမန္တိယ၊ ဘဒန္တဿ အာရောစေယျာသိ ‘သွေ အန္တေပုရေ ရညာ သဒ္ဓိံ သလ္လာပေါ ဘဝိဿတီ’’’တိ. ဣဒံ ဝတွာ မိလိန္ဒော ရာဇာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ထေရံ နာဂသေနံ အာပုစ္ဆိတွာ ရထံ အဘိရူဟိတွာ ‘‘နာဂသေနော နာဂသေနော’’တိ သဇ္ဈာယံ ကရောန္တော ပက္ကာမိ.

အထ ခေါ ဒေဝမန္တိယော အာယသ္မန္တံ နာဂသေနံ ဧတဒဝေါစ ‘‘ရာဇာ၊ ဘန္တေ၊ မိလိန္ဒော ဧဝမာဟ ‘သွေ အန္တေပုရေ ရညာ သဒ္ဓိံ သလ္လာပေါ ဘဝိဿတီ’’’တိ. ‘‘သုဋ္ဌူ’’တိ ထေရော အဗ္ဘာနုမောဒိ. အထ ခေါ တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန ဒေဝမန္တိယော စ အနန္တကာယော စ မင်္ကုရော စ သဗ္ဗဒိန္နော စ ယေန မိလိန္ဒော ရာဇာ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ရာဇာနံ မိလိန္ဒံ ဧတဒဝေါစုံ ‘‘အာဂစ္ဆတု၊ မဟာရာဇ၊ ဘဒန္တော နာဂသေနော’’တိ? ‘‘အာမ အာဂစ္ဆတူ’’တိ. ‘‘ကိတ္တကေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ အာဂစ္ဆတူ’’တိ? ‘‘ယတ္တကေ ဘိက္ခူ ဣစ္ဆတိ၊ တတ္တကေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ အာဂစ္ဆတူ’’တိ.

အထ ခေါ သဗ္ဗဒိန္နော အာဟ ‘‘အာဂစ္ဆတု၊ မဟာရာဇ၊ ဒသဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိ’’န္တိ၊ ဒုတိယမ္ပိ ခေါ ရာဇာ အာဟ ‘‘ယတ္တကေ ဘိက္ခူ ဣစ္ဆတိ၊ တတ္တကေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ အာဂစ္ဆတူ’’တိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ သဗ္ဗဒိန္နော အာဟ ‘‘အာဂစ္ဆတု၊ မဟာရာဇ၊ ဒသဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိ’’န္တိ. တတိယမ္ပိ ခေါ ရာဇာ အာဟ ‘‘ယတ္တကေ ဘိက္ခူ ဣစ္ဆတိ၊ တတ္တကေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ အာဂစ္ဆတူ’’တိ. တတိယမ္ပိ ခေါ သဗ္ဗဒိန္နော အာဟ ‘‘အာဂစ္ဆတု၊ မဟာရာဇ၊ ဒသဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိ’’န္တိ. ‘‘သဗ္ဗော ပနာယံ သက္ကာရော ပဋိယာဒိတော၊ အဟံ ဘဏာမိ ‘ယတ္တကေ ဘိက္ခူ ဣစ္ဆတိ၊ တတ္တကေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ အာဂစ္ဆတူ’တိ. အယံ၊ ဘဏေ သဗ္ဗဒိန္နော၊ အညထာ ဘဏတိ၊ ကိံ နု မယံ နပ္ပဋိဗလာ ဘိက္ခူနံ ဘောဇနံ ဒါတု’’န္တိ? ဧဝံ ဝုတ္တေ သဗ္ဗဒိန္နော မင်္ကု အဟောသိ.

အထ ခေါ ဒေဝမန္တိယော စ အနန္တကာယော စ မင်္ကုရော စ ယေနာယသ္မာ နာဂသေနော တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ နာဂသေနံ ဧတဒဝေါစုံ ‘‘ရာဇာ၊ ဘန္တေ၊ မိလိန္ဒော ဧဝမာဟ ‘ယတ္တကေ ဘိက္ခူ ဣစ္ဆတိ၊ တတ္တကေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ အာဂစ္ဆတူ’’’တိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ နာဂသေနော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ အသီတိယာ ဘိက္ခုသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ သာဂလံ ပါဝိသိ.

အထ ခေါ အနန္တကာယော အာယသ္မန္တံ နာဂသေနံ နိဿာယ ဂစ္ဆန္တော အာယသ္မန္တံ နာဂသေနံ ဧတဒဝေါစ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယံ ပနေတံ ဗြူသိ ‘နာဂသေနော’တိ၊ ကတမော ဧတ္ထ၊ နာဂသေနော’’တိ? ထေရော အာဟ ‘‘ကော ပနေတ္ထ ‘နာဂသေနော’တိ မညသီ’’တိ? ‘‘ယော သော၊ ဘန္တေ၊ အဗ္ဘန္တရေ ဝါတော ဇီဝေါ ပဝိသတိ စ နိက္ခမတိ စ၊ သော ‘နာဂသေနော’တိ မညာမီ’’တိ. ‘‘ယဒိ ပနေသော ဝါတော နိက္ခမိတွာ နပ္ပဝိသေယျ၊ ပဝိသိတွာ န နိက္ခမေယျ၊ ဇီဝေယျ နု ခေါ သော ပုရိသော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ယေ ပနိမေ သင်္ခဓမကာ သင်္ခံ ဓမေန္တိ၊ တေသံ ဝါတော ပုန ပဝိသတီ’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ယေ ပနိမေ ဝံသဓမကာ ဝံသံ ဓမေန္တိ၊ တေသံ ဝါတော ပုန ပဝိသတီ’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ယေ ပနိမေ သိင်္ဂဓမကာ သိင်္ဂံ ဓမေန္တိ၊ တေသံ ဝါတော ပုန ပဝိသတီ’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘အထ ကိဿ ပန တေန န မရန္တီ’’တိ. ‘‘နာဟံ ပဋိဗလော တယာ ဝါဒိနာ သဒ္ဓိံ သလ္လပိတုံ၊ သာဓု၊ ဘန္တေ၊ အတ္ထံ ဇပ္ပေဟီ’’တိ. ‘‘နေသော ဇီဝေါ၊ အဿာသပဿာသာ နာမေတေ ကာယသင်္ခါရာ’’တိ ထေရော အဘိဓမ္မကထံ ကထေသိ. အထ အနန္တကာယော ဥပါသကတ္တံ ပဋိဝေဒေသီတိ.

အနန္တကာယပဉှော စတုတ္ထော.

၅. ပဗ္ဗဇ္ဇပဉှော

၅. အထ ခေါ အာယသ္မာ နာဂသေနော ယေန မိလိန္ဒဿ ရညော နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. အထ ခေါ မိလိန္ဒော ရာဇာ အာယသ္မန္တံ နာဂသေနံ သပရိသံ ပဏီတေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန သဟတ္ထာ သန္တပ္ပေတွာ သမ္ပဝါရေတွာ ဧကမေကံ ဘိက္ခုံ ဧကမေကေန ဒုဿယုဂေန အစ္ဆာဒေတွာ အာယသ္မန္တံ နာဂသေနံ တိစီဝရေန အစ္ဆာဒေတွာ အာယသ္မန္တံ နာဂသေနံ ဧတဒဝေါစ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန ဒသဟိ၊ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဣဓ နိသီဒထ၊ အဝသေသာ ဂစ္ဆန္တူ’’တိ.

အထ ခေါ မိလိန္ဒော ရာဇာ အာယသ္မန္တံ နာဂသေနံ ဘုတ္တာဝိံ ဩနီတပတ္တပါဏိံ ဝိဒိတွာ အညတရံ နီစံ အာသနံ ဂဟေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ၊ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ မိလိန္ဒော ရာဇာ အာယသ္မန္တံ နာဂသေနံ ဧတဒဝေါစ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကိမှိ ဟောတိ ကထာသလ္လာပေါ’’တိ? ‘‘အတ္ထေန မယံ၊ မဟာရာဇ၊ အတ္ထိကာ၊ အတ္ထေ ဟောတု ကထာသလ္လာပေါ’’တိ.

ရာဇာ အာဟ ‘‘ကိမတ္ထိယာ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ တုမှာကံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ၊ ကော စ တုမှာကံ ပရမတ္ထော’’တိ. ထေရော အာဟ ‘‘ကိန္တိ၊ မဟာရာဇ၊ ဣဒံ ဒုက္ခံ နိရုဇ္ဈေယျ၊ အညဉ္စ ဒုက္ခံ န ဥပ္ပဇ္ဇေယျာတိ. ဧတဒတ္ထာ၊ မဟာရာဇ၊ အမှာကံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ၊ အနုပါဒါ ပရိနိဗ္ဗာနံ ခေါ ပန အမှာကံ ပရမတ္ထော’’တိ.

‘‘ကိံ ပန၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ သဗ္ဗေ ဧတဒတ္ထာယ ပဗ္ဗဇန္တီ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ ကေစိ ဧတဒတ္ထာယ ပဗ္ဗဇန္တိ၊ ကေစိ ရာဇာဘိနီတာ [ရာဇဘီတိတာ (သီ.)] ပဗ္ဗဇန္တိ၊ ကေစိ စောရာဘိနီတာ [စောရဘီတိတာ (သီ.)] ပဗ္ဗဇန္တိ၊ ကေစိ ဣဏဋ္ဋာ ပဗ္ဗဇန္တိ၊ ကေစိ အာဇီဝိကတ္ထာယ ပဗ္ဗဇန္တိ၊ ယေ ပန သမ္မာ ပဗ္ဗဇန္တိ၊ တေ ဧတဒတ္ထာယ ပဗ္ဗဇန္တီ’’တိ.

‘‘တွံ ပန၊ ဘန္တေ၊ ဧတဒတ္ထာယ ပဗ္ဗဇိတောသီ’’တိ? ‘‘အဟံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဒဟရကော သန္တော ပဗ္ဗဇိတော၊ န ဇာနာမိ ဣမဿ နာမတ္ထာယ ပဗ္ဗဇာမီတိ၊ အပိ စ ခေါ မေ ဧဝံ အဟောသိ ‘ပဏ္ဍိတာ ဣမေ သမဏာ သကျပုတ္တိယာ၊ တေ မံ သိက္ခာပေဿန္တီ’တိ၊ သွာဟံ တေဟိ သိက္ခာပိတော ဇာနာမိ စ ပဿာမိ စ ‘ဣမဿ နာမတ္ထာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာ’’’တိ.

‘‘ကလ္လောသိ၊ ဘန္တေ နာဂသေနာ’’တိ.

ပဗ္ဗဇ္ဇပဉှော ပဉ္စမော.

၆. ပဋိသန္ဓိပဉှော

၆. ရာဇာ အာဟ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ အတ္ထိ ကောစိ မတော န ပဋိသန္ဒဟတီ’’တိ. ထေရော အာဟ ‘‘ကောစိ ပဋိသန္ဒဟတိ၊ ကောစိ န ပဋိသန္ဒဟတီ’’တိ. ‘‘ကော ပဋိသန္ဒဟတိ၊ ကော န ပဋိသန္ဒဟတီ’’တိ? ‘‘သကိလေသော၊ မဟာရာဇ၊ ပဋိသန္ဒဟတိ၊ နိက္ကိလေသော န ပဋိသန္ဒဟတီ’’တိ. ‘‘တွံ ပန၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ပဋိသန္ဒဟိဿသီ’’တိ? ‘‘သစေ၊ မဟာရာဇ၊ သဥပါဒါနော ဘဝိဿာမိ ပဋိသန္ဒဟိဿာမိ၊ သစေ အနုပါဒါနော ဘဝိဿာမိ န ပဋိသန္ဒဟိဿာမီ’’တိ.

‘‘ကလ္လောသိ၊ ဘန္တေ နာဂသေနာ’’တိ.

ပဋိသန္ဓိပဉှော ဆဋ္ဌော.

၇. ယောနိသောမနသိကာရပဉှော

၇. ရာဇာ အာဟ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယော န ပဋိသန္ဒဟတိ၊ နနု သော ယောနိသော မနသိကာရေန န ပဋိသန္ဒဟတီ’’တိ? ‘‘ယောနိသော စ မဟာရာဇ၊ မနသိကာရေန ပညာယ စ အညေဟိ စ ကုသလေဟိ ဓမ္မေဟီ’’တိ. ‘‘နနု၊ ဘန္တေ၊ ယောနိသော မနသိကာရော ယေဝ ပညာ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ အညော မနသိကာရော၊ အညာ ပညာ၊ ဣမေသံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အဇေဠကဂေါဏမဟိံသဩဋ္ဌဂဒြဘာနမ္ပိ မနသိကာရော အတ္ထိ၊ ပညာ ပန တေသံ နတ္ထီ’’တိ.

‘‘ကလ္လောသိ၊ ဘန္တေ နာဂသေနာ’’တိ.

ယောနိသောမနသိကာရပဉှော သတ္တမော.

၈. မနသိကာရလက္ခဏပဉှော

၈. ရာဇာ အာဟ ‘‘ကိံလက္ခဏော၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ မနသိကာရော၊ ကိံလက္ခဏာ ပညာ’’တိ? ‘‘ဦဟနလက္ခဏော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ မနသိကာရော၊ ဆေဒနလက္ခဏာ ပညာ’’တိ.

‘‘ကထံ ဦဟနလက္ခဏော မနသိကာရော၊ ကထံ ဆေဒနလက္ခဏာ ပညာ၊ ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ဇာနာသိ၊ တွံ မဟာရာဇ၊ ယဝလာဝကေ’’တိ. ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ ဇာနာမီ’’တိ. ‘‘ကထံ၊ မဟာရာဇ၊ ယဝလာဝကာ ယဝံ လုနန္တီ’’တိ? ‘‘ဝါမေန၊ ဘန္တေ၊ ဟတ္ထေန ယဝကလာပံ ဂဟေတွာ ဒက္ခိဏေန ဟတ္ထေန ဒါတ္တံ ဂဟေတွာ ဒါတ္တေန ဆိန္ဒန္တီ’’တိ.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ယဝလာဝကော ဝါမေန ဟတ္ထေန ယဝကလာပံ ဂဟေတွာ ဒက္ခိဏေန ဟတ္ထေန ဒါတ္တံ ဂဟေတွာ ယဝံ ဆိန္ဒတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂါဝစရော မနသိကာရေန မာနသံ ဂဟေတွာ ပညာယ ကိလေသေ ဆိန္ဒတိ၊ ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဦဟနလက္ခဏော မနသိကာရော၊ ဧဝံ ဆေဒနလက္ခဏာ ပညာ’’တိ.

‘‘ကလ္လောသိ၊ ဘန္တေ နာဂသေနာ’’တိ.

မနသိကာရလက္ခဏပဉှော အဋ္ဌမော.

၉. သီလလက္ခဏပဉှော

၉. ရာဇာ အာဟ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယံ ပနေတံ ဗြူသိ ‘အညေဟိ စ ကုသလေဟိ ဓမ္မေဟီ’တိ၊ ကတမေ တေ ကုသလာ ဓမ္မာ’’တိ? ‘‘သီလံ၊ မဟာရာဇ၊ သဒ္ဓါ ဝီရိယံ သတိ သမာဓိ၊ ဣမေ တေ ကုသလာ ဓမ္မာ’’တိ. ‘‘ကိံလက္ခဏံ၊ ဘန္တေ၊ သီလ’’န္တိ? ‘‘ပတိဋ္ဌာနလက္ခဏံ၊ မဟာရာဇ၊ သီလံ သဗ္ဗေသံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ၊ ဣန္ဒြိယဗလဗောဇ္ဈင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂသတိပဋ္ဌာနသမ္မပ္ပဓာနဣဒ္ဓိပါဒဈာနဝိမောက္ခသ- မာဓိသမာပတ္တီနံ သီလံ ပတိဋ္ဌံ၊ သီလေ ပတိဋ္ဌိတော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂါဝစရော သီလံ နိဿာယ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝေတိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ သတိန္ဒြိယံ သမာဓိန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယန္တိ၊ သဗ္ဗေ ကုသလာ ဓမ္မာ န ပရိဟာယန္တီ’’တိ. ‘‘ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ယေ ကေစိ ဗီဇဂါမဘူတဂါမာ ဝုဍ္ဎိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇန္တိ၊ သဗ္ဗေ တေ ပထဝိံ နိဿာယ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌာယ ဝုဍ္ဎိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇန္တိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂါဝစရော သီလံ နိဿာယ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝေတိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ သတိန္ဒြိယံ သမာဓိန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယ’’န္တိ.

‘‘ဘိယျော ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ယေ ကေစိ ဗလကရဏီယာ ကမ္မန္တာ ကယိရန္တိ၊ သဗ္ဗေ တေ ပထဝိံ နိဿာယ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌာယ ကယိရန္တိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂါဝစရော သီလံ နိဿာယ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝေတိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ သတိန္ဒြိယံ သမာဓိန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယ’’န္တိ.

‘‘ဘိယျော ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ နဂရဝဍ္ဎကီ နဂရံ မာပေတုကာမော ပဌမံ နဂရဋ္ဌာနံ သောဓာပေတွာ ခါဏုကဏ္ဋကံ အပကဍ္ဎာပေတွာ ဘူမိံ သမံ ကာရာပေတွာ တတော အပရဘာဂေ ဝီထိစတုက္ကသိင်္ဃာဋကာဒိပရိစ္ဆေဒေန ဝိဘဇိတွာ နဂရံ မာပေတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂါဝစရော သီလံ နိဿာယ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝေတိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ သတိန္ဒြိယံ သမာဓိန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယ’’န္တိ.

‘‘ဘိယျော ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ လင်္ဃကော သိပ္ပံ ဒဿေတုကာမော ပထဝိံ ခဏာပေတွာ သက္ခရကထလံ အပကဍ္ဎာပေတွာ ဘူမိံ သမံ ကာရာပေတွာ မုဒုကာယ ဘူမိယာ သိပ္ပံ ဒဿေတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂါဝစရော သီလံ နိဿာယ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝေတိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ သတိန္ဒြိယံ သမာဓိန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယန္တိ. ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ –

‘‘‘သီလေ ပတိဋ္ဌာယ နရော သပညော၊ စိတ္တံ ပညဉ္စ ဘာဝယံ၊

အာတာပီ နိပကော ဘိက္ခု၊ သော ဣမံ ဝိဇဋယေ ဇဋ’န္တိ [ပဿ သံ. နိ. ၁.၂၃].

‘‘‘အယံ ပတိဋ္ဌာ ဓရဏီဝ ပါဏိနံ၊ ဣဒဉ္စ မူလံ ကုသလာဘိဝုဍ္ဎိယာ၊

မုခဉ္စိဒံ သဗ္ဗဇိနာနုသာသနေ၊ ယော သီလက္ခန္ဓော ဝရပါတိမောက္ခိယော’’’တိ.

‘‘ကလ္လောသိ၊ ဘန္တေ နာဂသေနာ’’တိ.

သီလလက္ခဏပဉှော နဝမော.

၁၀. သမ္ပသာဒနလက္ခဏသဒ္ဓါပဉှော

၁၀. ရာဇာ အာဟ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကိံလက္ခဏာ သဒ္ဓါ’’တိ? ‘‘သမ္ပသာဒနလက္ခဏာ စ၊ မဟာရာဇ၊ သဒ္ဓါ၊ သမ္ပက္ခန္ဒနလက္ခဏာ စာ’’တိ. ‘‘ကထံ၊ ဘန္တေ၊ သမ္ပသာဒနလက္ခဏာ သဒ္ဓါ’’တိ? ‘‘သဒ္ဓါ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ နီဝရဏေ ဝိက္ခမ္ဘေတိ၊ ဝိနီဝရဏံ စိတ္တံ ဟောတိ အစ္ဆံ ဝိပ္ပသန္နံ အနာဝိလံ. ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သမ္ပသာဒနလက္ခဏာ သဒ္ဓါ’’တိ.

‘‘ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ သဒ္ဓိံ အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နော ပရိတ္တံ ဥဒကံ တရေယျ၊ တံ ဥဒကံ ဟတ္ထီဟိ စ အဿေဟိ စ ရထေဟိ စ ပတ္တီဟိ စ ခုဘိတံ ဘဝေယျ အာဝိလံ လုဠိတံ ကလလီဘူတံ. ဥတ္တိဏ္ဏော စ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ မနုဿေ အာဏာပေယျ ‘ပါနီယံ၊ ဘဏေ၊ အာဟရထ၊ ပိဝိဿာမီ’တိ၊ ရညော စ ဥဒကပ္ပသာဒကော မဏိ ဘဝေယျ. ‘ဧဝံ ဒေဝါ’တိ ခေါ တေ မနုဿာ ရညော စက္ကဝတ္တိဿ ပဋိဿုတွာ တံ ဥဒကပ္ပသာဒကံ မဏိံ ဥဒကေ ပက္ခိပေယျုံ၊ တသ္မိံ ဥဒကေ ပက္ခိတ္တမတ္တေ သင်္ခသေဝါလပဏကံ ဝိဂစ္ဆေယျ၊ ကဒ္ဒမော စ သန္နိသီဒေယျ၊ အစ္ဆံ ဘဝေယျ ဥဒကံ ဝိပ္ပသန္နံ အနာဝိလံ. တတော ရညော စက္ကဝတ္တိဿ ပါနီယံ ဥပနာမေယျုံ ‘ပိဝတု၊ ဒေဝ၊ ပါနီယ’န္တိ.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ဥဒကံ၊ ဧဝံ စိတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ယထာ တေ မနုဿာ၊ ဧဝံ ယောဂါဝစရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ယထာ သင်္ခသေဝါလပဏကံ ကဒ္ဒမော စ၊ ဧဝံ ကိလေသာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ယထာ ဥဒကပ္ပသာဒကော မဏိ၊ ဧဝံ သဒ္ဓါ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ ယထာ ဥဒကပ္ပသာဒကေ မဏိမှိ ဥဒကေ ပက္ခိတ္တမတ္တေ သင်္ခသေဝါလပဏကံ ဝိဂစ္ဆေယျ၊ ကဒ္ဒမော စ သန္နိသီဒေယျ၊ အစ္ဆံ ဘဝေယျ ဥဒကံ ဝိပ္ပသန္နံ အနာဝိလံ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ နီဝရဏေ ဝိက္ခမ္ဘေတိ၊ ဝိနီဝရဏံ စိတ္တံ ဟောတိ အစ္ဆံ ဝိပ္ပသန္နံ အနာဝိလံ၊ ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သမ္ပသာဒနလက္ခဏာ သဒ္ဓါ’’တိ.

‘‘ကလ္လောသိ၊ ဘန္တေ နာဂသေနာ’’တိ.

သမ္ပသာဒနလက္ခဏသဒ္ဓါပဉှော ဒသမော.

၁၁. သမ္ပက္ခန္ဒနလက္ခဏသဒ္ဓါပဉှော

၁၁. ‘‘ကထံ၊ ဘန္တေ၊ သမ္ပက္ခန္ဒနလက္ခဏာ သဒ္ဓါ’’တိ၊? ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂါဝစရော အညေသံ စိတ္တံ ဝိမုတ္တံ ပဿိတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ဝါ သကဒါဂါမိဖလေ ဝါ အနာဂါမိဖလေ ဝါ အရဟတ္တေ ဝါ သမ္ပက္ခန္ဒတိ ယောဂံ ကရောတိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ. ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သမ္ပက္ခန္ဒနလက္ခဏာ သဒ္ဓါ’’တိ.

‘‘ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ဥပရိပဗ္ဗတေ မဟာမေဃော အဘိပ္ပဝဿေယျ၊ တံ ဥဒကံ ယထာနိန္နံ ပဝတ္တမာနံ ပဗ္ဗတကန္ဒရပဒရသာခါ ပရိပူရေတွာ နဒိံ ပရိပူရေယျ၊ သာ ဥဘတော ကူလာနိ သံဝိဿန္ဒန္တီ ဂစ္ဆေယျ၊ အထ မဟာဇနကာယော အာဂန္တွာ တဿာ နဒိယာ ဥတ္တာနတံ ဝါ ဂမ္ဘီရတံ ဝါ အဇာနန္တော ဘီတော ဝိတ္ထတော တီရေ တိဋ္ဌေယျ၊ အထညတရော ပုရိသော အာဂန္တွာ အတ္တနော ထာမဉ္စ ဗလဉ္စ သမ္ပဿန္တော ဂါဠှံ ကစ္ဆံ ဗန္ဓိတွာ ပက္ခန္ဒိတွာ တရေယျ၊ တံ တိဏ္ဏံ ပဿိတွာ မဟာဇနကာယောပိ တရေယျ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂါဝစရော အညေသံ စိတ္တံ ဝိမုတ္တံ ပဿိတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ဝါ သကဒါဂါမိဖလေ ဝါ အနာဂါမိဖလေ ဝါ အရဟတ္တေ ဝါ သမ္ပက္ခန္ဒတိ ယောဂံ ကရောတိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ. ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သမ္ပက္ခန္ဒနလက္ခဏာ သဒ္ဓါတိ. ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ သံယုတ္တနိကာယဝရေ –

‘‘‘သဒ္ဓါယ တရတီ ဩဃံ၊ အပ္ပမာဒေန အဏ္ဏဝံ၊

ဝီရိယေန ဒုက္ခမစ္စေတိ၊ ပညာယ ပရိသုဇ္ဈတီ’’’တိ [ပဿ သံ. နိ. ၁.၂၄၆].

‘‘ကလ္လောသိ၊ ဘန္တေ နာဂသေနာ’’တိ.

သမ္ပက္ခန္ဒနလက္ခဏသဒ္ဓါပဉှော ဧကာဒသမော.

၁၂. ဝီရိယလက္ခဏပဉှော

၁၂. ရာဇာ အာဟ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကိံလက္ခဏံ ဝီရိယ’’န္တိ? ‘‘ဥပတ္ထမ္ဘနလက္ခဏံ၊ မဟာရာဇ၊ ဝီရိယံ၊ ဝီရိယူပတ္ထမ္ဘိတာ သဗ္ဗေ ကုသလာ ဓမ္မာ န ပရိဟာယန္တီ’’တိ.

‘‘ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော ဂေဟေ ပတန္တေ အညေန ဒါရုနာ ဥပတ္ထမ္ဘေယျ၊ ဥပတ္ထမ္ဘိတံ သန္တံ ဧဝံ တံ ဂေဟံ န ပတေယျ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဥပတ္ထမ္ဘနလက္ခဏံ ဝီရိယံ၊ ဝီရိယူပတ္ထမ္ဘိတာ သဗ္ဗေ ကုသလာ ဓမ္မာ န ပရိဟာယန္တီ’’တိ.

‘‘ဘိယျော ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ပရိတ္တကံ သေနံ မဟတီ သေနာ ဘဉ္ဇေယျ၊ တတော ရာဇာ အညမညံ အနုဿာရေယျ အနုပေသေယျ အတ္တနော ပရိတ္တကာယ သေနာယ ဗလံ အနုပဒံ ဒဒေယျ၊ တာယ သဒ္ဓိံ ပရိတ္တကာ သေနာ မဟတိံ သေနံ ဘဉ္ဇေယျ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဥပတ္ထမ္ဘနလက္ခဏံ ဝီရိယံ၊ ဝီရိယူပတ္ထမ္ဘိတာ သဗ္ဗေ ကုသလာ ဓမ္မာ န ပရိဟာယန္တိ. ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ – ‘ဝီရိယဝါ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော အကုသလံ ပဇဟတိ၊ ကုသလံ ဘာဝေတိ. သာဝဇ္ဇံ ပဇဟတိ၊ အနဝဇ္ဇံ ဘာဝေတိ. သုဒ္ဓမတ္တာနံ ပရိဟရတီ’’’တိ.

‘‘ကလ္လောသိ၊ ဘန္တေ နာဂသေနာ’’တိ.

ဝီရိယလက္ခဏပဉှော ဒွါဒသမော.

၁၃. သတိလက္ခဏပဉှော

၁၃. ရာဇာ အာဟ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကိံလက္ခဏာ သတီ’’တိ? ‘‘အပိလာပနလက္ခဏာ၊ မဟာရာဇ၊ သတိ၊ ဥပဂ္ဂဏှနလက္ခဏာ စာ’’တိ. ‘‘ကထံ၊ ဘန္တေ၊ အပိလာပနလက္ခဏာ သတီ’’တိ? ‘‘သတိ၊ မဟာရာဇ၊ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ကုသလာကုသလသာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇဟီနပ္ပဏီတကဏှသုက္ကသပ္ပဋိဘာဂဓမ္မေ အပိလာပေတိ ‘ဣမေ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ၊ ဣမေ စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ၊ ဣမေ စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ၊ ဣမာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ၊ ဣမာနိ ပဉ္စ ဗလာနိ၊ ဣမေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ၊ အယံ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ၊ အယံ သမထော၊ အယံ ဝိပဿနာ၊ အယံ ဝိဇ္ဇာ၊ အယံ ဝိမုတ္တီ’တိ. တတော ယောဂါဝစရော သေဝိတဗ္ဗေ ဓမ္မေ သေဝတိ၊ အသေဝိတဗ္ဗေ ဓမ္မေ န သေဝတိ. ဘဇိတဗ္ဗေ ဓမ္မေ ဘဇတိ အဘဇိတ္တဗ္ဗေ ဓမ္မေ န ဘဇတိ. ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အပိလာပနလက္ခဏာ သတီ’’တိ.

‘‘ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ရညော စက္ကဝတ္တိဿ ဘဏ္ဍာဂါရိကော ရာဇာနံ စက္ကဝတ္တိံ သာယံ ပါတံ ယသံ သရာပေတိ ‘ဧတ္တကာ၊ ဒေဝ၊ တေ ဟတ္ထီ၊ ဧတ္တကာ အဿာ၊ ဧတ္တကာ ရထာ၊ ဧတ္တကာ ပတ္တီ၊ ဧတ္တကံ ဟိရညံ၊ ဧတ္တကံ သုဝဏ္ဏံ၊ ဧတ္တကံ သာပတေယျံ၊ တံ ဒေဝေါ သရတူ’တိ ရညော သာပတေယျံ အပိလာပေတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သတိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ကုသလာကုသလသာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇဟီနပ္ပဏီတကဏှသုက္ကသပ္ပဋိဘာဂဓမ္မေ အပိလာပေတိ ‘ဣမေ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ၊ ဣမေ စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ၊ ဣမေ စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ၊ ဣမာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ၊ ဣမာနိ ပဉ္စ ဗလာနိ၊ ဣမေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ၊ အယံ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ၊ အယံ သမထော၊ အယံ ဝိပဿနာ၊ အယံ ဝိဇ္ဇာ၊ အယံ ဝိမုတ္တီ’တိ. တတော ယောဂါဝစရော သေဝိတဗ္ဗေ ဓမ္မေ သေဝတိ၊ အသေဝိတဗ္ဗေ ဓမ္မေ န သေဝတိ. ဘဇိတဗ္ဗေ ဓမ္မေ ဘဇတိ၊ အဘဇိတဗ္ဗေ ဓမ္မေ န ဘဇတိ. ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အပိလာပနလက္ခဏာ သတီ’’တိ.

‘‘ကထံ၊ ဘန္တေ၊ ဥပဂ္ဂဏှနလက္ခဏာ သတီ’’တိ? ‘‘သတိ၊ မဟာရာဇ၊ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဟိတာဟိတာနံ ဓမ္မာနံ ဂတိယော သမနွေတိ ‘ဣမေ ဓမ္မာ ဟိတာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ အဟိတာ. ဣမေ ဓမ္မာ ဥပကာရာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ အနုပကာရာ’တိ. တတော ယောဂါဝစရော အဟိတေ ဓမ္မေ အပနုဒေတိ၊ ဟိတေ ဓမ္မေ ဥပဂ္ဂဏှာတိ. အနုပကာရေ ဓမ္မေ အပနုဒေတိ၊ ဥပကာရေ ဓမ္မေ ဥပဂ္ဂဏှာတိ. ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဥပဂ္ဂဏှနလက္ခဏာ သတီ’’တိ.

‘‘ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ရညော စက္ကဝတ္တိဿ ပရိဏာယကရတနံ ရညော ဟိတာဟိတေ ဇာနာတိ ‘ဣမေ ရညော ဟိတာ၊ ဣမေ အဟိတာ. ဣမေ ဥပကာရာ၊ ဣမေ အနုပကာရာ’တိ. တတော အဟိတေ အပနုဒေတိ၊ ဟိတေ ဥပဂ္ဂဏှာတိ. အနုပကာရေ အပနုဒေတိ၊ ဥပကာရေ ဥပဂ္ဂဏှာတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သတိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဟိတာဟိတာနံ ဓမ္မာနံ ဂတိယော သမနွေတိ ‘ဣမေ ဓမ္မာ ဟိတာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ အဟိတာ. ဣမေ ဓမ္မာ ဥပကာရာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ အနုပကာရာ’တိ. တတော ယောဂါဝစရော အဟိတေ ဓမ္မေ အပနုဒေတိ၊ ဟိတေ ဓမ္မေ ဥပဂ္ဂဏှာ’တိ. အနုပကာရေ ဓမ္မေ အပနုဒေတိ၊ ဥပကာရေ ဒမ္မေ ဥပဂ္ဂဏှာတိ. ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဥပဂ္ဂဏှနလက္ခဏာ သတိ. ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ – ‘သတိဉ္စ ခွာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဗ္ဗတ္ထိကံ ဝဒါမီ’’’တိ.

‘‘ကလ္လောသိ၊ ဘန္တေ နာဂသေနာ’’တိ.

သတိလက္ခဏပဉှော တေရသမော.

၁၄. သမာဓိပဉှော

၁၄. ရာဇာ အာဟ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကိံလက္ခဏော သမာဓီ’’တိ? ‘‘ပမုခလက္ခဏော၊ မဟာရာဇ၊ သမာဓိ၊ ယေ ကေစိ ကုသလာ ဓမ္မာ၊ သဗ္ဗေ တေ သမာဓိပမုခါ ဟောန္တိ သမာဓိနိန္နာ သမာဓိပေါဏာ သမာဓိပဗ္ဘာရာ’’တိ.

‘‘ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ကူဋာဂါရဿ ယာ ယာစိ ဂေါပါနသိယော၊ သဗ္ဗာ တာ ကူဋင်္ဂမာ ဟောန္တိ ကူဋနိန္နာ ကူဋသမောသရဏာ၊ ကူဋံ တာသံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယေ ကေစိ ကုသလာ ဓမ္မာ၊ သဗ္ဗေ တေ သမာဓိပမုခါ ဟောန္တိ သမာဓိနိန္နာ သမာဓိပေါဏာ သမာဓိပဗ္ဘာရာတိ.

‘‘ဘိယျော ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ကောစိ ရာဇာ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ သဒ္ဓိံ သင်္ဂါမံ ဩတရေယျ၊ သဗ္ဗာဝ သေနာ ဟတ္ထီ စ အဿာ စ ရထာ စ ပတ္တီ စ တပ္ပမုခါ [တမ္ပမုခါ (သျာ. က.)] ဘဝေယျုံ တန္နိန္နာ တပ္ပေါဏာ တပ္ပဗ္ဘာရာ တံ ယေဝ အနုပရိယာယေယျုံ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယေ ကေစိ ကုသလာ ဓမ္မာ၊ သဗ္ဗေ တေ သမာဓိပမုခါ ဟောန္တိ သမာဓိနိန္နာ သမာဓိပေါဏာ သမာဓိပဗ္ဘာရာ. ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ပမုခလက္ခဏော သမာဓိ. ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ – ‘‘သမာဓိံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘာဝေထ၊ သမာဟိတော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ယထာဘူတံ ပဇာနာတီ’’တိ.

‘‘ကလ္လောသိ၊ ဘန္တေ နာဂသေနာ’’တိ.

သမာဓိပဉှော စုဒ္ဒသမော.

၁၅. ပညာလက္ခဏပဉှော

၁၅. ရာဇာ အာဟ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကိံလက္ခဏာ ပညာ’’တိ? ‘‘ပုဗ္ဗေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ မယာ ဝုတ္တံ ‘ဆေဒနလက္ခဏာ ပညာ’တိ၊ အပိ စ ဩဘာသနလက္ခဏာ ပညာ’’တိ. ‘‘ကထံ၊ ဘန္တေ၊ ဩဘာသနလက္ခဏာ ပညာ’’တိ? ‘‘ပညာ၊ မဟာရာဇ၊ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အဝိဇ္ဇန္ဓကာရံ ဝိဓမေတိ၊ ဝိဇ္ဇောဘာသံ ဇနေတိ၊ ဉာဏာလောကံ ဝိဒံသေတိ၊ အရိယသစ္စာနိ ပါကဋာနိ ကရောတိ. တတော ယောဂါဝစရော ‘အနိစ္စ’န္တိ ဝါ ‘ဒုက္ခ’န္တိ ဝါ ‘အနတ္တာ’တိ ဝါ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတီ’’တိ.

‘‘ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော အန္ဓကာရေ ဂေဟေ ပဒီပံ ပဝေသေယျ၊ ပဝိဋ္ဌော ပဒီပေါ အန္ဓကာရံ ဝိဓမေတိ၊ ဩဘာသံ ဇနေတိ၊ အာလောကံ ဝိဒံသေတိ၊ ရူပါနိ ပါကဋာနိ ကရောတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ပညာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အဝိဇ္ဇန္ဓကာရံ ဝိဓမေတိ၊ ဝိဇ္ဇောဘာသံ ဇနေတိ၊ ဉာဏာလောကံ ဝိဒံသေတိ၊ အရိယသစ္စာနိ ပါကဋာနိ ကရောတိ. တတော ယောဂါဝစရော ‘အနိစ္စ’န္တိ ဝါ ‘ဒုက္ခ’န္တိ ဝါ ‘အနတ္တာ’တိ ဝါ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတိ. ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဩဘာသနလက္ခဏာ ပညာ’’တိ.

‘‘ကလ္လောသိ၊ ဘန္တေ နာဂသေနာ’’တိ.

ပညာလက္ခဏပဉှော ပန္နရသမော.

၁၆. နာနာဓမ္မာနံ ဧကကိစ္စအဘိနိပ္ဖါဒနပဉှော

၁၆. ရာဇာ အာဟ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဣမေ ဓမ္မာ နာနာ သန္တာ ဧကံ အတ္ထံ အဘိနိပ္ဖါဒေန္တီ’’တိ? ‘‘အာမ၊ မဟာရာဇ၊ ဣမေ ဓမ္မာ နာနာ သန္တာ ဧကံ အတ္ထံ အဘိနိပ္ဖါဒေန္တိ၊ ကိလေသေ ဟနန္တီ’’တိ.

‘‘ကထံ၊ ဘန္တေ၊ ဣမေ ဓမ္မာ နာနာ သန္တာ ဧကံ အတ္ထံ အဘိနိပ္ဖါဒေန္တိ၊ ကိလေသေ ဟနန္တိ? ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ သေနာ နာနာ သန္တာ ဟတ္ထီ စ အဿာ စ ရထာ စ ပတ္တီ စ ဧကံ အတ္ထံ အဘိနိပ္ဖါဒေန္တိ၊ သင်္ဂါမေ ပရသေနံ အဘိဝိဇိနန္တိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဣမေ ဓမ္မာ နာနာ သန္တာ ဧကံ အတ္ထံ အဘိနိပ္ဖါဒေန္တိ၊ ကိလေသေ ဟနန္တီ’’တိ.

‘‘ကလ္လောသိ၊ ဘန္တေ နာဂသေနာ’’တိ.

နာနာဓမ္မာနံ ဧကကိစ္စအဘိနိပ္ဖါဒနပဉှော သောဠသမော.

မဟာဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

ဣမသ္မိံ ဝဂ္ဂေ သောဠသ ပဉှာ.