၈. ပဌမဒုဋ္ဌဒေါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၈၀. တေန သမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ ဒုဋ္ဌဒေါသသိက္ခာပဒံ. တတ္ထ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေတိ ဝေဠုဝနန္တိ တဿ ဥယျာနဿ နာမံ၊ တံ ကိရ ဝေဠုဟိ စ ပရိက္ခိတ္တံ အဟောသိ အဋ္ဌာရသဟတ္ထေန စ ပါကာရေန ဂေါပုရဋ္ဋာလကယုတ္တံ နီလောဘာသံ မနောရမံ တေန ‘‘ဝေဠုဝန’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ ကလန္ဒကာနဉ္စေတ္ထ နိဝါပံ အဒံသု တေန ‘‘ကလန္ဒကနိဝါပ’’တိ ဝုစ္စတိ.

ပုဗ္ဗေ ကိရ အညတရော ရာဇာ တတ္ထ ဥယျာနကီဠနတ္ထံ အာဂတော၊ သုရာမဒေန မတ္တော ဒိဝါသေယျံ သုပိ၊ ပရိဇနောပိဿ သုတ္တော ရာဇာတိ ပုပ္ဖဖလာဒီဟိ ပလောဘိယမာနော ဣတော စိတော စ ပက္ကမိ. အထ သုရာဂန္ဓေန အညတရသ္မာ သုသိရရုက္ခာ ကဏှသပ္ပေါ နိက္ခမိတွာ ရညော အဘိမုခေါ အာဂစ္ဆတိ၊ တံ ဒိသွာ ရုက္ခဒေဝတာ ‘‘ရညော ဇီဝိတံ ဒဿာမီ’’တိ ကာဠကဝေသေန အာဂန္တွာ ကဏ္ဏမူလေ သဒ္ဒမကာသိ၊ ရာဇာ ပဋိဗုဇ္ဈိ၊ ကဏှသပ္ပေါ နိဝတ္တော၊ သော တံ ဒိသွာ ‘‘ဣမာယ ကာဠကာယ မမ ဇီဝိတံ ဒိန္န’’န္တိ ကာဠကာနံ တတ္ထ နိဝါပံ ပဋ္ဌပေသိ၊ အဘယဃောသနဉ္စ ဃောသာပေသိ၊ တသ္မာ တံ တတောပဘုတိ ကလန္ဒကနိဝါပန္တိ သင်္ချံ ဂတံ. ကလန္ဒကာတိ ဟိ ကာဠကာနံ ဧတံ နာမံ.

ဒဗ္ဗောတိ တဿ ထေရဿ နာမံ. မလ္လပုတ္တောတိ မလ္လရာဇဿ ပုတ္တော. ဇာတိယာ သတ္တဝဿေန အရဟတ္တံ သစ္ဆိကတန္တိ ထေရော ကိရ သတ္တဝဿိကောဝ သံဝေဂံ လဘိတွာ ပဗ္ဗဇိတော ခုရဂ္ဂေယေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယံကိဉ္စိ သာဝကေန ပတ္တဗ္ဗံ သဗ္ဗံ တေန အနုပ္ပတ္တန္တိ သာဝကေန ပတ္တဗ္ဗံ နာမ တိဿော ဝိဇ္ဇာ၊ စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ၊ ဆ အဘိညာ၊ နဝ လောကုတ္တရဓမ္မာတိ ဣဒံ ဂုဏဇာတံ၊ တံ သဗ္ဗံ တေန အနုပ္ပတ္တံ ဟောတိ. နတ္ထိ စဿ ကိဉ္စိ ဥတ္တရိ ကရဏီယန္တိ စတူသု သစ္စေသု၊ စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ၊ သောဠသဝိဓဿ ကိစ္စဿ ကတတ္တာ ဣဒါနိဿ ကိဉ္စိ ဥတ္တရိ ကရဏီယံ နတ္ထိ. ကတဿ ဝါ ပတိစယောတိ တဿေဝ ကတဿ ကိစ္စဿ ပုန ဝဍ္ဎနမ္ပိ နတ္ထိ၊ ဓောတဿ ဝိယ ဝတ္ထဿ ပဋိဓောဝနံ ပိသိတဿ ဝိယ ဂန္ဓဿ ပဋိပိသနံ၊ ပုပ္ဖိတဿ ဝိယ စ ပုပ္ဖဿ ပဋိပုပ္ဖနန္တိ. ရဟောဂတဿာတိ ရဟသိ ဂတဿ. ပဋိသလ္လီနဿာတိ တတော တတော ပဋိက္ကမိတွာ သလ္လီနဿ၊ ဧကီဘာဝံ ဂတဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

အထ ခေါ အာယသ္မတော ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ယန္နူနာဟံ သံဃဿ သေနာသနဉ္စ ပညပေယျံ ဘတ္တာနိ စ ဥဒ္ဒိသေယျ’’န္တိ ထေရော ကိရ အတ္တနော ကတကိစ္စဘာဝံ ဒိသွာ ‘‘အဟံ ဣမံ အန္တိမသရီရံ ဓာရေမိ၊ တဉ္စ ခေါ ဝါတမုခေ ဌိတ ပဒီပေါ ဝိယ အနိစ္စတာမုခေ ဌိတံ၊ နစိရဿေဝ နိဗ္ဗာယနဓမ္မံ ယာဝ န နိဗ္ဗာယတိ တာဝ ကိန္နု ခေါ အဟံ သံဃဿ ဝေယျာဝစ္စံ ကရေယျ’’န္တိ စိန္တေန္တော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘‘တိရောရဋ္ဌေသု ဗဟူ ကုလပုတ္တာ ဘဂဝန္တံ အဒိသွာဝ ပဗ္ဗဇန္တိ၊ တေ ဘဂဝန္တံ ‘ပဿိဿာမ စေဝ ဝန္ဒိဿာမ စာ’တိ ဒူရတောပိ အာဂစ္ဆန္တိ၊ တတြ ယေသံ သေနာသနံ နပ္ပဟောတိ၊ တေ သိလာပဋ္ဋကေပိ သေယျံ ကပ္ပေန္တိ. ပဟောမိ ခေါ ပနာဟံ အတ္တနော အာနုဘာဝေန တေသံ ကုလပုတ္တာနံ ဣစ္ဆာဝသေန ပါသာဒဝိဟာရအဍ္ဎယောဂါဒီနိ မဉ္စပီဌကတ္ထရဏာဒီနိ စ သေနာသေနာနိ နိမ္မိနိတွာ ဒါတုံ. ပုနဒိဝသေ စေတ္ထ ဧကစ္စေ အတိဝိယ ကိလန္တရူပါ ဟောန္တိ၊ တေ ဂါရဝေန ဘိက္ခူနံ ပုရတော ဌတွာ ဘတ္တာနိပိ န ဥဒ္ဒိသာပေန္တိ၊ အဟံ ခေါ ပန နေသံ ဘတ္တာနိပိ ဥဒ္ဒိသိတုံ ပဟောမီ’’တိ. ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခန္တဿ ‘‘အထ ခေါ အာယသ္မတော ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘ယန္နူနာဟံ သံဃဿ သေနာသနဉ္စ ပညပေယျံ ဘတ္တာနိ စ ဥဒ္ဒိသေယျ’’န္တိ.

နနု စ ဣမာနိ ဒွေ ဌာနာနိ ဘဿာရာမတာဒိမနုယုတ္တဿ ယုတ္တာနိ၊ အယဉ္စ ခီဏာသဝေါ နိပ္ပပဉ္စာရာမော၊ ဣမဿ ကသ္မာ ဣမာနိ ပဋိဘံသူတိ? ပုဗ္ဗပတ္ထနာယ စောဒိတတ္တာ. သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ ကိရ ဣမံ ဌာနန္တရံ ပတ္တာ သာဝကာ ဟောန္တိယေဝ. အယဉ္စ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ အညတရသ္မိံ ကုလေ ပစ္စာဇာတော ဣမံ ဌာနန္တရံ ပတ္တဿ ဘိက္ခုနော အာနုဘာဝံ ဒိသွာ အဋ္ဌသဋ္ဌိယာ ဘိက္ခုသတသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ ဘဂဝန္တံ သတ္တ ဒိဝသာနိ နိမန္တေတွာ မဟာဒါနံ ဒတွာ ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိတွာ ‘‘အနာဂတေ တုမှာဒိသဿ ဗုဒ္ဓဿ ဥပ္ပန္နကာလေ အဟမ္ပိ ဣတ္ထန္နာမော တုမှာကံ သာဝကော ဝိယ သေနာသနပညာပကော စ ဘတ္တုဒ္ဒေသကော စ အဿ’’န္တိ ပတ္ထနံ အကာသိ. ဘဂဝါ အနာဂတံသဉာဏံ ပေသေတွာ အဒ္ဒသ၊ ဒိသွာ စ ဣတော ကပ္ပသတသဟဿဿ အစ္စယေန ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ၊ တဒါ တွံ ဒဗ္ဗော နာမ မလ္လပုတ္တော ဟုတွာ ဇာတိယာ သတ္တဝဿော နိက္ခမ္မ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ သစ္ဆိကရိဿသိ၊ ဣမဉ္စ ဌာနန္တရံ လစ္ဆသီ’’တိ ဗျာကာသိ. သော တတောပဘုတိ ဒါနသီလာဒီနိ ပူရယမာနော ဒေဝမနုဿသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ တေန ဘဂဝတာ ဗျာကတသဒိသမေဝ အရဟတ္တံ သစ္ဆာကာသိ. အထဿ ရဟောဂတဿ ‘‘ကိန္နု ခေါ အဟံ သံဃဿ ဝေယျာဝစ္စံ ကရေယျ’’န္တိ စိန္တယတော တာယ ပုဗ္ဗပတ္ထနာယ စောဒိတတ္တာ ဣမာနိ ဒွေ ဌာနာနိ ပဋိဘံသူတိ.

အထဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အဟံ ခေါ အနိဿရောသ္မိ အတ္တနိ၊ သတ္ထာရာ သဒ္ဓိံ ဧကဋ္ဌာနေ ဝသာမိ၊ သစေ မံ ဘဂဝါ အနုဇာနိဿတိ၊ ဣမာနိ ဒွေ ဌာနာနိ သမာဒိယိဿာမီ’’တိ ဘဂဝတော သန္တိကံ အဂမာသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ အာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော။ပေ။ ဘတ္တာနိ စ ဥဒ္ဒိသိတု’’န္တိ. အထ နံ ဘဂဝါ ‘‘သာဓု သာဓု ဒဗ္ဗာ’’တိ သမ္ပဟံသေတွာ ယသ္မာ အရဟတိ ဧဝရူပေါ အဂတိဂမနပရိဗာဟိရော ဘိက္ခု ဣမာနိ ဒွေ ဌာနာနိ ဝိစာရေတုံ၊ တသ္မာ ‘‘တေန ဟိ တွံ ဒဗ္ဗ သံဃဿ သေနာသနဉ္စ ပညပေဟိ ဘတ္တာနိ စ ဥဒ္ဒိသာ’’တိ အာဟ. ဘဂဝတော ပစ္စဿောသီတိ ဘဂဝတော ဝစနံ ပတိအဿောသိ အဘိမုခေါ အဿောသိ၊ သမ္ပဋိစ္ဆီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ပဌမံ ဒဗ္ဗော ယာစိတဗ္ဗောတိ ကသ္မာ ဘဂဝါ ယာစာပေတိ? ဂရဟမောစနတ္ထံ. ပဿတိ ဟိ ဘဂဝါ ‘‘အနာဂတေ ဒဗ္ဗဿ ဣမံ ဌာနံ နိဿာယ မေတ္တိယဘုမဇကာနံ ဝသေန မဟာဥပဒ္ဒဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ၊ တတြ ကေစိ ဂရဟိဿန္တိ ‘အယံ တုဏှီဘူတော အတ္တနော ကမ္မံ အကတွာ ကသ္မာ ဤဒိသံ ဌာနံ ဝိစာရေတီ’တိ. တတော အညေ ဝက္ခန္တိ ‘ကော ဣမဿ ဒေါသော ဧတေဟေဝ ယာစိတွာ ဌပိတော’တိ ဧဝံ ဂရဟတော မုစ္စိဿတီ’’တိ. ဧဝံ ဂရဟမောစနတ္ထံ ယာစာပေတွာပိ ပုန ယသ္မာ အသမ္မတေ ဘိက္ခုသ္မိံ သံဃမဇ္ဈေ ကိဉ္စိ ကထယမာနေ ခိယျနဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ‘‘အယံ ကသ္မာ သံဃမဇ္ဈေ ဥစ္စာသဒ္ဒံ ကရောတိ၊ ဣဿရိယံ ဒဿေတီ’’တိ. သမ္မတေ ပန ကထေန္တေ ‘‘မာယသ္မန္တော ကိဉ္စိ အဝစုတ္ထ၊ သမ္မတော အယံ၊ ကထေတု ယထာသုခ’’န္တိ ဝတ္တာရော ဘဝန္တိ. အသမ္မတဉ္စ အဘူတေန အဗ္ဘာစိက္ခန္တဿ လဟုကာ အာပတ္တိ ဟောတိ ဒုက္ကဋမတ္တာ. သမ္မတံ ပန အဗ္ဘာစိက္ခတော ဂရုကတရာ ပါစိတ္တိယာပတ္တိ ဟောတိ. အထ သမ္မတော ဘိက္ခု အာပတ္တိယာ ဂရုကဘာဝေန ဝေရီဟိပိ ဒုပ္ပဓံသိယတရော ဟောတိ၊ တသ္မာ တံ အာယသ္မန္တံ သမ္မန္နာပေတုံ ‘‘ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ’’တိအာဒိမာဟ. ကိံ ပန ဒွေ သမ္မုတိယော ဧကဿ ဒါတုံ ဝဋ္ဋန္တီတိ? န ကေဝလံ ဒွေ၊ သစေ ပဟောတိ၊ တေရသာပိ ဒါတုံ ဝဋ္ဋန္တိ. အပ္ပဟောန္တာနံ ပန ဧကာပိ ဒွိန္နံ ဝါ တိဏ္ဏံ ဝါ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ.

၃၈၂. သဘာဂါနန္တိ ဂုဏသဘာဂါနံ၊ န မိတ္တသန္ထဝသဘာဂါနံ. တေနေဝါဟ ‘‘ယေ တေ ဘိက္ခူ သုတ္တန္တိကာ တေသံ ဧကဇ္ဈ’’န္တိအာဒိ. ယာဝတိကာ ဟိ သုတ္တန္တိကာ ဟောန္တိ၊ တေ ဥစ္စိနိတွာ ဧကတော တေသံ အနုရူပမေဝ သေနာသနံ ပညပေတိ၊ ဧဝံ သေသာနံ. ကာယဒဠှီဗဟုလာတိ ကာယဿ ဒဠှီဘာဝကရဏဗဟုလာ၊ ကာယပေါသနဗဟုလာတိ အတ္ထော. ဣမာယပိမေ အာယသ္မန္တော ရတိယာတိ ဣမာယ သဂ္ဂမဂ္ဂဿ တိရစ္ဆာနဘူတာယ တိရစ္ဆာနကထာရတိယာ. အစ္ဆိဿန္တီတိ ဝိဟရိဿန္တိ.

တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာ တေနေဝါလောကေနာတိ တေဇောကသိဏစတုတ္ထဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ အဘိညာဉာဏေန အင်္ဂုလိဇလနံ အဓိဋ္ဌာယ တေနေဝ တေဇောဓာတုသမာပတ္တိဇနိတေန အင်္ဂုလိဇာလာလောကေနာတိ အတ္ထော. အယံ ပန ထေရဿ အာနုဘာဝေါ နစိရဿေဝ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ပါကဋော အဟောသိ၊ တံ သုတွာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ဒဋ္ဌုကာမာ အပိသု ဘိက္ခူ သဉ္စိစ္စ ဝိကာလေ အာဂစ္ဆန္တိ. တေ သဉ္စိစ္စ ဒူရေ အပဒိသန္တီတိ ဇာနန္တာဝ ဒူရေ အပဒိသန္တိ. ကထံ? ‘‘အမှာကံ အာဝုသော ဒဗ္ဗ ဂိဇ္ဈကူဋေ’’တိ ဣမိနာ နယေန.

အင်္ဂုလိယာ ဇလမာနာယ ပုရတော ပုရတော ဂစ္ဆတီတိ သစေ ဧကော ဘိက္ခု ဟောတိ၊ သယမေဝ ဂစ္ဆတိ. သစေ ဗဟူ ဟောန္တိ၊ ဗဟူ အတ္တဘာဝေ နိမ္မိနာတိ. သဗ္ဗေ အတ္တနာ သဒိသာ ဧဝ သေနာသနံ ပညပေန္တိ.

အယံ မဉ္စောတိအာဒီသု ပန ထေရေ ‘‘အယံ မဉ္စော’’တိ ဝဒန္တေ နိမ္မိတာပိ အတ္တနော အတ္တနော ဂတဂတဋ္ဌာနေ ‘‘အယံ မဉ္စော’’တိ ဝဒန္တိ၊ ဧဝံ သဗ္ဗပဒေသု. အယဉှိ နိမ္မိတာနံ ဓမ္မတာ –

‘‘ဧကသ္မိံ ဘာသမာနသ္မိံ၊ သဗ္ဗေ ဘာသန္တိ နိမ္မိတာ၊

ဧကသ္မိံ တုဏှိမာသီနေ၊ သဗ္ဗေ တုဏှီ ဘဝန္တိ တေ’’တိ.

ယသ္မိံ ပန ဝိဟာရေ မဉ္စပီဌာဒီနိ န ပရိပူရန္တိ၊ တသ္မိံ အတ္တနော အာနုဘာဝေန ပူရေန္တိ. တေန နိမ္မိတာနံ အဝတ္ထုကဝစနံ န ဟောတိ.

သေနာသနံ ပညပေတွာ ပုနဒေဝ ဝေဠုဝနံ ပစ္စာဂစ္ဆတီတိ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဇနပဒကထံ ကထေန္တော န နိသီဒတိ၊ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနမေဝ ပစ္စာဂစ္ဆတိ.

၃၈၃. မေတ္တိယဘူမဇကာတိ မေတ္တိယော စေဝ ဘူမဇကော စ၊ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာနံ အဂ္ဂပုရိသာ ဧတေ. လာမကာနိ စ ဘတ္တာနီတိ သေနာသနာနိ တာဝ နဝကာနံ လာမကာနိ ပါပုဏန္တီတိ အနစ္ဆရိယမေတံ. ဘတ္တာနိ ပန သလာကာယော ပစ္ဆိယံ ဝါ စီဝရဘောဂေ ဝါ ပက္ခိပိတွာ အာလောဠေတွာ ဧကမေကံ ဥဒ္ဓရိတွာ ပညာပေန္တိ၊ တာနိပိ တေသံ မန္ဒပုဉတာယ လာမကာနိ သဗ္ဗပစ္ဆိမာနေဝ ပါပုဏန္တိ. ယမ္ပိ ဧကစာရိကဘတ္တံ ဟောတိ၊ တမ္ပိ ဧတေသံ ပတ္တဒိဝသေ လာမကံ ဝါ ဟောတိ၊ ဧတေ ဝါ ဒိသွာဝ ပဏီတံ အဒတွာ လာမကမေဝ ဒေန္တိ.

အဘိသင်္ခါရိကန္တိ နာနာသမ္ဘာရေဟိ အဘိသင်္ခရိတွာ ကတံ သုသဇ္ဇိတံ၊ သုသမ္ပာဒိတန္တိ အတ္ထော. ကဏာဇကန္တိ သကုဏ္ဍကဘတ္တံ. ဗိလင်္ဂဒုတိယန္တိ ကဉ္ဇိကဒုတိယံ.

ကလျာဏဘတ္တိကောတိ ကလျာဏံ သုန္ဒရံ အတိဝိယ ပဏီတံ ဘတ္တမဿာတိ ကလျာဏဘတ္တိကော၊ ပဏီတဒါယကတ္တာ ဘတ္တေနေဝ ပညာတော. စတုက္ကဘတ္တံ ဒေတီတိ စတ္တာရိ ဘတ္တာနိ ဒေတိ၊ တဒ္ဓိတဝေါဟာရေန ပန ‘‘စတုက္ကဘတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဥပတိဋ္ဌိတွာ ပရိဝိသတီတိ သဗ္ဗကမ္မန္တေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ မဟန္တံ ပူဇာသက္ကာရံ ကတွာ သမီပေ ဌတွာ ပရိဝိသတိ. ဩဒနေန ပုစ္ဆန္တီတိ ဩဒနဟတ္ထာ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ကိံ ဘန္တေ ဩဒနံ ဒေမာ’’တိ ပုစ္ဆန္တိ၊ ဧဝံ ကရဏတ္ထေယေဝ ကရဏဝစနံ ဟောတိ. ဧသ နယော သူပါဒီသု.

သွာတနာယာတိ သွေ ဘဝေါ ဘတ္တပရိဘောဂေါ သွာတနော တဿတ္ထာယ၊ သွာတနာယ သွေ ကတ္တဗ္ဗဿ ဘတ္တပရိဘောဂဿတ္ထာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ ဟောတီတိ ပါပေတွာ ဒိန္နံ ဟောတိ. မေတ္တိယဘူမဇကာနံ ခေါ ဂဟပတီတိ ဣဒံ ထေရော အသမန္နာဟရိတွာ အာဟ. ဧဝံဗလဝတီ ဟိ တေသံ မန္ဒပုညတာ၊ ယံ သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တာနမ္ပိ အသမန္နာဟာရော ဟောတိ. ယေ ဇေတိ ဧတ္ထ ဇေတိ ဒါသိံ အာလပတိ.

ဟိယျော ခေါ အာဝုသော အမှာကန္တိ ရတ္တိံ သမ္မန္တယမာနာ အတီတံ ဒိဝသဘာဂံ သန္ဓာယ ‘‘ဟိယျော’’တိ ဝဒန္တိ. န စိတ္တရူပန္တိ န စိတ္တာနုရူပံ၊ ယထာ ပုဗ္ဗေ ယတ္တကံ ဣစ္ဆန္တိ၊ တတ္တကံ သုပန္တိ၊ န ဧဝံ သုပိံသု၊ အပ္ပကမေဝ သုပိံသူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ဗဟာရာမကောဋ္ဌကေတိ ဝေဠုဝနဝိဟာရဿ ဗဟိဒွါရကောဋ္ဌကေ. ပတ္တက္ခန္ဓာတိ ပတိတက္ခန္ဓာ ခန္ဓဋ္ဌိကံ နာမေတွာ နိသိန္နာ. ပဇ္ဈာယန္တာတိ ပဓူပါယန္တာ.

ယတော နိဝါတံ တတော သဝါတန္တိ ယတ္ထ နိဝါတံ အပ္ပကောပိ ဝါတော နတ္ထိ၊ တတ္ထ မဟာဝါတော ဥဋ္ဌိတောတိ အဓိပ္ပါယော. ဥဒကံ မညေ အာဒိတ္တန္တိ ဥဒကံ ဝိယ အာဒိတ္တံ.

၃၈၄. သရသိ တွံ ဒဗ္ဗ ဧဝရူပံ ကတ္တာတိ တွံ ဒဗ္ဗ ဧဝရူပံ ကတ္တာ သရသိ. အထ ဝါ သရသိ တွံ ဒဗ္ဗ ဧဝရူပံ ယထာယံ ဘိက္ခုနီ အာဟ၊ ကတ္တာ ဓာသိ ဧဝရူပံ၊ ယထာယံ ဘိက္ခုနီ အာဟာတိ ဧဝံ ယောဇေတွာပေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယေ ပန ‘‘ကတွာ’’တိ ပဌန္တိ တေသံ ဥဇုကမေဝ.

ယထာ မံ ဘန္တေ ဘဂဝါ ဇာနာတီတိ ထေရော ကိံ ဒဿေတိ. ဘဂဝါ ဘန္တေ သဗ္ဗညူ၊ အဟဉ္စ ခီဏာသဝေါ၊ နတ္ထိ မယှံ ဝတ္ထုပဋိသေဝနာ၊ တံ မံ ဘဂဝါ ဇာနာတိ၊ တတြာဟံ ကိံ ဝက္ခာမိ၊ ယထာ မံ ဘဂဝါ ဇာနာတိ တထေဝါဟံ ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ.

န ခေါ ဒဗ္ဗ ဒဗ္ဗာ ဧဝံ နိဗ္ဗေဌေန္တီတိ ဧတ္ထ န ခေါ ဒဗ္ဗ ပဏ္ဍိတာ ယထာ တွံ ပရပ္ပစ္စယေန နိဗ္ဗေဌေသိ၊ ဧဝံ နိဗ္ဗေဌေန္တိ၊ အပိ စ ခေါ ယဒေဝ သာမံ ဉာတံ တေန နိဗ္ဗေဌေန္တီတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သစေ တယာ ကတံ ကတန္တိ ဣမိနာ ကိံ ဒဿေတိ? န ဟိ သက္ကာ ပရိသဗလေန ဝါ ပက္ခုပတ္ထမ္ဘေန ဝါ အကာရကော ကာရကော ကာတုံ၊ ကာရကော ဝါ အကာရကော ကာတုံ၊ တသ္မာ ယံ သယံ ကတံ ဝါ အကတံ ဝါ တဒေဝ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ ဇာနန္တောပိ ‘‘အဟံ ဇာနာမိ၊ ခီဏာသဝေါ တွံ၊ နတ္ထိ တုယှံ ဒေါသော၊ အယံ ဘိက္ခုနီ မုသာဝါဒိနီ’’တိ နာဝေါစာတိ? ပရာနုဒ္ဒယတာယ. သစေ ဟိ ဘဂဝါ ယံ ယံ ဇာနာတိ တံ တံ ဝဒေယျ၊ အညေန ပါရာဇိကံ အာပန္နေန ပုဋ္ဌေန ‘‘အဟံ ဇာနာမိ တွံ ပါရာဇိကော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ ဘဝေယျ၊ တတော သော ပုဂ္ဂလော ‘‘အယံ ပုဗ္ဗေ ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ သုဒ္ဓံ ကတွာ ဣဒါနိ မံ အသုဒ္ဓံ ကရောတိ၊ ကဿ ဒါနိ ကိံ ဝဒါမိ၊ ယတြ သတ္ထာပိ သာဝကေသု ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆတိ၊ ကုတော ဣမဿ သဗ္ဗညုဘာဝေါ’’တိ အာဃာတံ ဗန္ဓိတွာ အပါယူပဂေါ ဘဝေယျ၊ တသ္မာ ဘဂဝါ ဣမာယ ပရာနုဒ္ဒယတာယ ဇာနန္တောပိ နာဝေါစ.

ကိဉ္စ ဘိယျော ဥပဝါဒပရိဝဇ္ဇနတောပိ နာဝေါစ. ယဒိ ဟိ ဘဂဝါ ဧဝံ ဝဒေယျ၊ ဧဝံ ဥပဝါဒေါ ဘဝေယျ ‘‘ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ ဝုဋ္ဌာနံ နာမ ဘာရိယံ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ပန သက္ခိံ လဘိတွာ ဝုဋ္ဌိတော’’တိ. ဣဒဉ္စ ဝုဋ္ဌာနလက္ခဏံ မညမာနာ ‘‘ဗုဒ္ဓကာလေပိ သက္ခိနာ သုဒ္ဓိ ဝါ အသုဒ္ဓိ ဝါ ဟောတိ မယံ ဇာနာမ၊ အယံ ပုဂ္ဂလော အသုဒ္ဓေါ’’တိ ဧဝံ ပါပဘိက္ခူ လဇ္ဇိမ္ပိ ဝိနာသေယျုန္တိ. အပိစ အနာဂတေပိ ဘိက္ခူ ဩတိဏ္ဏေ ဝတ္ထုသ္မိံ စောဒေတွာ သာရေတွာ ‘‘သစေ တယာ ကတံ၊ ‘ကတ’န္တိ ဝဒေဟီ’’တိ လဇ္ဇီနံ ပဋိညံ ဂဟေတွာ ကမ္မံ ကရိဿန္တီတိ ဝိနယလက္ခဏေ တန္တိံ ဌပေန္တော ‘‘အဟံ ဇာနာမီ’’တိ အဝတွာဝ ‘‘သစေ တယာ ကတံ၊ ‘ကတ’န္တိ ဝဒေဟီ’’တိ အာဟ.

နာဘိဇာနာမိ သုပိနန္တေနပိ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝိတာတိ သုပိနန္တေနပိ မေထုနံ ဓမ္မံ န အဘိဇာနာမိ၊ န ပဋိသေဝိတာ အဟန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အထ ဝါ ပဋိသေဝိတာ ဟုတွာ သုပိနန္တေနပိ မေထုနံ ဓမ္မံ န ဇာနာမီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယေ ပန ‘‘ပဋိသေဝိတွာ’’တိ ပဌန္တိ တေသံ ဥဇုကမေဝ. ပဂေဝ ဇာဂရောတိ ဇာဂရန္တော ပန ပဌမံယေဝ န ဇာနာမီတိ.

တေန ဟိ ဘိက္ခဝေ မေတ္တိယံ ဘိက္ခုနိံ နာသေထာတိ ယသ္မာ ဒဗ္ဗဿ စ ဣမိဿာ စ ဝစနံ န ဃဋီယတိ တသ္မာ မေတ္တိယံ ဘိက္ခုနိံ နာသေထာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

တတ္ထ တိဿော နာသနာ – လိင်္ဂနာသနာ၊ သံဝါသနာသနာ၊ ဒဏ္ဍကမ္မနာသနာတိ. တာသု ‘‘ဒူသကော နာသေတဗ္ဗော’’တိ (ပါရာ. ၆၆) အယံ ‘‘လိင်္ဂနာသနာ’’. အာပတ္တိယာ အဒဿနေ ဝါ အပ္ပဋိကမ္မေ ဝါ ပါပိကာယ ဒိဋ္ဌိယာ အပ္ပဋိနိဿဂ္ဂေ ဝါ ဥက္ခေပနီယကမ္မံ ကရောန္တိ၊ အယံ ‘‘သံဝါသနာသနာ’’. ‘‘စရ ပိရေ ဝိနဿာ’’တိ (ပါစိ. ၄၂၉) ဒဏ္ဍကမ္မံ ကရောန္တိ၊ အယံ ‘‘ဒဏ္ဍကမ္မနာသနာ’’. ဣဓ ပန လိင်္ဂနာသနံ သန္ဓာယာဟ – ‘‘မေတ္တိယံ ဘိက္ခုနိံ နာသေထာ’’တိ.

ဣမေ စ ဘိက္ခူ အနုယုဉ္ဇထာတိ ဣမိနာ ဣမံ ဒီပေတိ ‘‘အယံ ဘိက္ခုနီ အတ္တနော ဓမ္မတာယ အကာရိကာ အဒ္ဓါ အညေဟိ ဥယျောဇိတာ၊ တသ္မာ ယေဟိ ဥယျောဇိတာ ဣမေ ဘိက္ခူ အနုယုဉ္ဇထ ဂဝေသထ ဇာနာထာ’’တိ.

ကိံ ပန ဘဂဝတာ မေတ္တိယာ ဘိက္ခုနီ ပဋိညာယ နာသိတာ အပ္ပဋိညာယ နာသိတာတိ၊ ကိဉ္စေတ္ထ ယဒိ တာဝ ပဋိညာယ နာသိတာ၊ ထေရော ကာရကော ဟောတိ သဒေါသော? အထ အပ္ပဋိညာယ၊ ထေရော အကာရကော ဟောတိ နိဒ္ဒေါသော.

ဘာတိယရာဇကာလေပိ မဟာဝိဟာရဝါသီနဉ္စ အဘယဂိရိဝါသီနဉ္စ ထေရာနံ ဣမသ္မိံယေဝ ပဒေ ဝိဝါဒေါ အဟောသိ. အဘယဂိရိဝါသိနောပိ အတ္တနော သုတ္တံ ဝတွာ ‘‘တုမှာကံ ဝါဒေ ထေရော ကာရကော ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ. မဟာဝိဟာရဝါသိနောပိ အတ္တနော သုတ္တံ ဝတွာ ‘‘တုမှာကံ ဝါဒေ ထေရော ကာရကော ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ပဉှော န ဆိဇ္ဇတိ. ရာဇာ သုတွာ ထေရေ သန္နိပါတေတွာ ဒီဃကာရာယနံ နာမ ဗြာဟ္မဏဇာတိယံ အမစ္စံ ‘‘ထေရာနံ ကထံ သုဏာဟီ’’တိ အာဏာပေသိ. အမစ္စော ကိရ ပဏ္ဍိတော ဘာသန္တရကုသလော သော အာဟ – ‘‘ဝဒန္တု တာဝ ထေရာ သုတ္တ’’န္တိ. တတော အဘယဂိရိထေရာ အတ္တနော သုတ္တံ ဝဒိံသု – ‘‘တေန ဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မေတ္တိယံ ဘိက္ခုနိံ သကာယ ပဋိညာယ နာသေထာ’’တိ. အမစ္စော ‘‘ဘန္တေ၊ တုမှာကံ ဝါဒေ ထေရော ကာရကော ဟောတိ သဒေါသော’’တိ အာဟ. မဟာဝိဟာရဝါသိနောပိ အတ္တနော သုတ္တံ ဝဒိံသု – ‘‘တေန ဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မေတ္တိယံ ဘိက္ခုနိံ နာသေထာ’’တိ. အမစ္စော ‘‘ဘန္တေ၊ တုမှာကံ ဝါဒေ ထေရော အကာရကော ဟောတိ နိဒ္ဒေါသော’’တိ အာဟ. ကိံ ပနေတ္ထ ယုတ္တံ? ယံ ပစ္ဆာ ဝုတ္တံ ဝိစာရိတဉှေတံ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ၊ ဘိက္ခု ဘိက္ခုံ အမူလကေန အန္တိမဝတ္ထုနာ အနုဒ္ဓံသေတိ၊ သံဃာဒိသေသော၊ ဘိက္ခုနိံ အနုဒ္ဓံသေတိ၊ ဒုက္ကဋံ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘မုသာဝါဒေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

တတြာယံ ဝိစာရဏာ၊ ပုရိမနယေ တာဝ အနုဒ္ဓံသနာဓိပ္ပါယတ္တာ ဒုက္ကဋမေဝ ယုဇ္ဇတိ. ယထာ သတိပိ မုသာဝါဒေ ဘိက္ခုနော ဘိက္ခုသ္မိံ သံဃာဒိသေသော၊ သတိပိ စ မုသာဝါဒေ အသုဒ္ဓံ သုဒ္ဓဒိဋ္ဌိနော အက္ကောသာဓိပ္ပါယေန ဝဒန္တဿ ဩမသဝါဒေနေဝ ပါစိတ္တိယံ၊ န သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေန၊ ဧဝံ ဣဓာပိ အနုဒ္ဓံသနာဓိပ္ပါယတ္တာ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ ပါစိတ္တိယံ န ယုဇ္ဇတိ၊ ဒုက္ကဋမေဝ ယုတ္တံ. ပစ္ဆိမနယေပိ မုသာဝါဒတ္တာ ပါစိတ္တိယမေဝ ယုဇ္ဇတိ၊ ဝစနပ္ပမာဏတော ဟိ အနုဒ္ဓံသနာဓိပ္ပါယေန ဘိက္ခုဿ ဘိက္ခုသ္မိံ သံဃာဒိသေသော. အက္ကောသာဓိပ္ပါယဿ စ ဩမသဝါဒေါ. ဘိက္ခုဿ ပန ဘိက္ခုနိယာ ဒုက္ကဋန္တိဝစနံ နတ္ထိ၊ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ ပါစိတ္တိယန္တိ ဝစနမတ္ထိ၊ တသ္မာ ပါစိတ္တိယမေဝ ယုဇ္ဇတိ.

တတြ ပန ဣဒံ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘‘အနုဒ္ဓံသနာဓိပ္ပါယေ အသတိ ပါစိတ္တိယံ၊ တသ္မိံ သတိ ကေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ? တတြ ယသ္မာ မုသာ ဘဏန္တဿ ပါစိတ္တိယေ သိဒ္ဓေပိ အမူလကေန သံဃာဒိသေသေန အနုဒ္ဓံသနေ ဝိသုံ ပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ အနုဒ္ဓံသနာဓိပ္ပါယေ သတိ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ ပါစိတ္တိယဿ ဩကာသော န ဒိဿတိ၊ န စ သက္ကာ အနုဒ္ဓံသေန္တဿ အနာပတ္တိယာ ဘဝိတုန္တိ ပုရိမနယောဝေတ္ထ ပရိသုဒ္ဓတရော ခါယတိ. တထာ ဘိက္ခုနီ ဘိက္ခုနိံ အမူလကေန အန္တိမဝတ္ထုနာ အနုဒ္ဓံသေတိ သံဃာဒိသေသော၊ ဘိက္ခုံ အနုဒ္ဓံသေတိ ဒုက္ကဋံ၊ တတြ သံဃာဒိသေသော ဝုဋ္ဌာနဂါမီ ဒုက္ကဋံ၊ ဒေသနာဂါမီ ဧတေဟိ နာသနာ နတ္ထိ. ယသ္မာ ပန သာ ပကတိယာဝ ဒုဿီလာ ပါပဘိက္ခုနီ ဣဒါနိ စ သယမေဝ ‘‘ဒုဿီလာမှီ’’တိ ဝဒတိ တသ္မာ နံ ဘဂဝါ အသုဒ္ဓတ္တာယေဝ နာသေသီတိ.

အထ ခေါ မေတ္တိယဘူမဇကာတိ ဧဝံ ‘‘မေတ္တိယံ ဘိက္ခုနိံ နာသေထ၊ ဣမေ စ ဘိက္ခူ အနုယုဉ္ဇထာ’’တိ ဝတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဝိဟာရံ ပဝိဋ္ဌေ ဘဂဝတိ တေဟိ ဘိက္ခူဟိ ‘‘ဒေထ ဒါနိ ဣမိဿာ သေတကာနီ’’တိ နာသိယမာနံ တံ ဘိက္ခုနိံ ဒိသွာ တေ ဘိက္ခူ တံ မောစေတုကာမတာယ အတ္တနော အပရာဓံ အာဝိကရိံသု၊ ဧတမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အထ ခေါ မေတ္တိယဘူမဇကာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

၃၈၅-၆. ဒုဋ္ဌော ဒေါသောတိ ဒူသိတော စေဝ ဒူသကော စ. ဥပ္ပန္နေ ဟိ ဒေါသေ ပုဂ္ဂလော တေန ဒေါသေန ဒူသိတော ဟောတိ ပကတိဘာဝံ ဇဟာပိတော၊ တသ္မာ ‘‘ဒုဋ္ဌော’’တိ ဝုစ္စတိ. ပရဉ္စ ဒူသေတိ ဝိနာသေတိ၊ တသ္မာ ‘‘ဒေါသော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဣတိ ‘‘ဒုဋ္ဌော ဒေါသော’’တိ ဧကဿေဝေတံ ပုဂ္ဂလဿ အာကာရနာနတ္တေန နိဒဿနံ၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဒုဋ္ဌော ဒေါသောတိ ဒူသိတော စေဝ ဒူသကော စာ’’တိ တတ္ထ သဒ္ဒလက္ခဏံ ပရိယေသိတဗ္ဗံ. ယသ္မာ ပန သော ‘‘ဒုဋ္ဌော ဒေါသော’’တိ သင်္ချံ ဂတော ပဋိဃသမင်္ဂီပုဂ္ဂလော ကုပိတာဒိဘာဝေ ဌိတောဝ ဟောတိ၊ တေနဿ ပဒဘာဇနေ ‘‘ကုပိတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကုပိတောတိ ကုပ္ပဘာဝံ ပကတိတော စဝနဘာဝံ ပတ္တော. အနတ္တမနောတိ န သကမနော အတ္တနော ဝသေ အဋ္ဌိတစိတ္တော၊ အပိစ ပီတိသုခေဟိ န အတ္တမနော န အတ္တစိတ္တောတိ အနတ္တမနော. အနဘိရဒ္ဓေါတိ န သုခိတော န ဝါ ပသာဒိတောတိ အနဘိရဒ္ဓေါ. ပဋိဃေန အာဟတံ စိတ္တမဿာတိ အာဟတစိတ္တော. စိတ္တထဒ္ဓဘာဝစိတ္တကစဝရသင်္ခါတံ ပဋိဃခီလံ ဇာတမဿာတိ ခိလဇာတော. အပ္ပတီတောတိ နပ္ပတီတော ပီတိသုခါဒီဟိ ဝဇ္ဇိတော၊ န အဘိသဋောတိ အတ္ထော. ပဒဘာဇနေ ပန ယေသံ ဓမ္မာနံ ဝသေန အပ္ပတီတော ဟောတိ၊ တေ ဒဿေတုံ ‘‘တေန စ ကောပေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

တတ္ထ တေန စ ကောပေနာတိ ယေန ဒုဋ္ဌောတိ စ ကုပိတောတိ စ ဝုတ္တော ဥဘယမ္ပိ ဟေတံ ပကတိဘာဝံ ဇဟာပနတော ဧကာကာရံ ဟောတိ. တေန စ ဒေါသေနာတိ ယေန ‘‘ဒေါသော’’တိ ဝုတ္တော. ဣမေဟိ ဒွီဟိ သင်္ခါရက္ခန္ဓမေဝ ဒဿေတိ.

တာယ စ အနတ္တမနတာယာတိ ယာယ ‘‘အနတ္တမနော’’တိ ဝုတ္တော. တာယ စ အနဘိရဒ္ဓိယာတိ ယာယ ‘‘အနဘိရဒ္ဓေါ’’တိ ဝုတ္တော. ဣမေဟိ ဒွီဟိ ဝေဒနာက္ခန္ဓံ ဒဿေတိ.

အမူလကေန ပါရာဇိကေနာတိ ဧတ္ထ နာဿ မူလန္တိ အမူလကံ၊ တံ ပနဿ အမူလကတ္တံ ယသ္မာ စောဒကဝသေန အဓိပ္ပေတံ၊ န စုဒိတကဝသေန. တသ္မာ တမတ္ထံ ဒဿေတုံ ပဒဘာဇနေ ‘‘အမူလကံ နာမ အဒိဋ္ဌံ အသုတံ အပရိသင်္ကိတ’’န္တိ အာဟ. တေန ဣမံ ဒီပေတိ ‘‘ယံ ပါရာဇိကံ စောဒကေန စုဒိတကမှိ ပုဂ္ဂလေ နေဝ ဒိဋ္ဌံ န သုတံ န ပရိသင်္ကိတံ ဣဒံ ဧတေသံ ဒဿနသဝနပရိသင်္ကာသင်္ခါတာနံ မူလာနံ အဘာဝတော အမူလကံ နာမ၊ တံ ပန သော အာပန္နော ဝါ ဟောတု အနာပန္နော ဝါ ဧတံ ဣဓ အပ္ပမာဏန္တိ.

တတ္ထ အဒိဋ္ဌံ နာမ အတ္တနော ပသာဒစက္ခုနာ ဝါ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ဝါ အဒိဋ္ဌံ. အသုတံ နာမ တထေဝ ကေနစိ ဝုစ္စမာနံ န သုတံ. အပရိသင်္ကိတံ နာမ စိတ္တေန အပရိသင်္ကိတံ.

‘‘ဒိဋ္ဌံ’’ နာမ အတ္တနာ ဝါ ပရေန ဝါ ပသာဒစက္ခုနာ ဝါ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ဝါ ဒိဋ္ဌံ. ‘‘သုတံ’’ နာမ တထေဝ သုတံ. ‘‘ပရိသင်္ကိတ’’မ္ပိ အတ္တနာ ဝါ ပရေန ဝါ ပရိသင်္ကိတံ. တတ္ထ အတ္တနာ ဒိဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌမေဝ၊ ပရေဟိ ဒိဋ္ဌံ အတ္တနာ သုတံ၊ ပရေဟိ သုတံ၊ ပရေဟိ ပရိသင်္ကိတန္တိ ဣဒံ ပန သဗ္ဗမ္ပိ အတ္တနာ သုတဋ္ဌာနေယေဝ တိဋ္ဌတိ.

ပရိသင်္ကိတံ ပန တိဝိဓံ – ဒိဋ္ဌပရိသင်္ကိတံ၊ သုတပရိသင်္ကိတံ၊ မုတပရိသင်္ကိတန္တိ. တတ္ထ ဒိဋ္ဌပရိသင်္ကိတံ နာမ ဧကော ဘိက္ခု ဥစ္စာရပဿာဝကမ္မေန ဂါမသမီပေ ဧကံ ဂုမ္ဗံ ပဝိဋ္ဌော၊ အညတရာပိ ဣတ္ထီ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန တံ ဂုမ္ဗံ ပဝိသိတွာ နိဝတ္တာ၊ နာပိ ဘိက္ခု ဣတ္ထိံ အဒ္ဒသ၊ န ဣတ္ထီ ဘိက္ခုံ၊ အဒိသွာဝ ဥဘောပိ ယထာရုစိံ ပက္ကန္တာ၊ အညတရော ဘိက္ခု ဥဘိန္နံ တတော နိက္ခမနံ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘အဒ္ဓါ ဣမေသံ ကတံ ဝါ ကရိဿန္တိ ဝါ’’တိ ပရိသင်္ကတိ၊ ဣဒံ ဒိဋ္ဌပရိသင်္ကိတံ နာမ.

သုတပရိသင်္ကိတံ နာမ ဣဓေကစ္စော အန္ဓကာရေ ဝါ ပဋိစ္ဆန္နေ ဝါ ဩကာသေ မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုနော တာဒိသံ ပဋိသန္ထာရဝစနံ သုဏာတိ၊ သမီပေ အညံ ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ‘‘အတ္ထိ နတ္ထီ’’တိ န ဇာနာတိ၊ သော ‘‘အဒ္ဓါ ဣမေသံ ကတံ ဝါ ကရိဿန္တိ ဝါ’’တိ ပရိသင်္ကတိ၊ ဣဒံ သုတပရိသင်္ကိတံ နာမ.

မုတပရိသင်္ကိတံ နာမ သမ္ဗဟုလာ ဓုတ္တာ ရတ္တိဘာဂေ ပုပ္ဖဂန္ဓမံသသုရာဒီနိ ဂဟေတွာ ဣတ္ထီဟိ သဒ္ဓိံ ဧကံ ပစ္စန္တဝိဟာရံ ဂန္တွာ မဏ္ဍပေ ဝါ ဘောဇနသာလာဒီသု ဝါ ယထာသုခံ ကီဠိတွာ ပုပ္ဖါဒီနိ ဝိကိရိတွာ ဂတာ၊ ပုနဒိဝသေ ဘိက္ခူ တံ ဝိပ္ပကာရံ ဒိသွာ ‘‘ကဿိဒံ ကမ္မ’’န္တိ ဝိစိနန္တိ. တတြ စ ကေနစိ ဘိက္ခုနာ ပဂေဝ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ဝတ္တသီသေန မဏ္ဍပံ ဝါ ဘောဇနသာလံ ဝါ ပဋိဇဂ္ဂန္တေန ပုပ္ဖါဒီနိ အာမဋ္ဌာနိ ဟောန္တိ၊ ကေနစိ ဥပဋ္ဌာကကုလတော အာဘတေဟိ ပုပ္ဖါဒီဟိ ပူဇာ ကတာ ဟောတိ၊ ကေနစိ ဘေသဇ္ဇတ္ထံ အရိဋ္ဌံ ပီတံ ဟောတိ၊ အထ တေ ‘‘ကဿိဒံ ကမ္မ’’န္တိ ဝိစိနန္တာ ဘိက္ခူ တေသံ ဟတ္ထဂန္ဓဉ္စ မုခဂန္ဓဉ္စ ဃာယိတွာ တေ ဘိက္ခူ ပရိသင်္ကန္တိ၊ ဣဒံ မုတပရိသင်္ကိတံ နာမ.

တတ္ထ ဒိဋ္ဌံ အတ္ထိ သမူလကံ၊ အတ္ထိ အမူလကံ၊ ဒိဋ္ဌမေဝ အတ္ထိ သညာသမူလကံ၊ အတ္ထိ သညာအမူလကံ. ဧသ နယော သုတေပိ. ပရိသင်္ကိတေ ပန ဒိဋ္ဌပရိသင်္ကိတံ အတ္ထိ သမူလကံ၊ အတ္ထိ အမူလကံ၊ ဒိဋ္ဌပရိသင်္ကိတမေဝ အတ္ထိ သညာသမူလကံ၊ အတ္ထိ သညာအမူလကံ. ဧသ နယော သုတမုတပရိသင်္ကိတေသု. တတ္ထ ဒိဋ္ဌံ သမူလကံ နာမ ပါရာဇိကံ အာပဇ္ဇန္တံ ဒိသွာဝ ‘‘ဒိဋ္ဌော မယာ’’တိ ဝဒတိ၊ အမူလကံ နာမ ပဋိစ္ဆန္နောကာသတော နိက္ခမန္တံ ဒိသွာ ဝီတိက္ကမံ အဒိသွာ ‘‘ဒိဋ္ဌော မယာ’’တိ ဝဒတိ. ဒိဋ္ဌမေဝ သညာသမူလကံ နာမ ဒိသွာဝ ဒိဋ္ဌသညီ ဟုတွာ စောဒေတိ၊ သညာအမူလကံ နာမ ပုဗ္ဗေ ပါရာဇိကဝီတိက္ကမံ ဒိသွာ ပစ္ဆာ အဒိဋ္ဌသညီ ဇာတော၊ သော သညာယ အမူလကံ ကတွာ ‘‘ဒိဋ္ဌော မယာ’’တိ စောဒေတိ. ဧတေန နယေန သုတမုတပရိသင်္ကိတာနိပိ ဝိတ္ထာရတော ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဧတ္ထ စ သဗ္ဗပ္ပကာရေဏာပိ သမူလကေန ဝါ သညာသမူလကေန ဝါ စောဒေန္တဿ အနာပတ္တိ၊ အမူလကေန ဝါ ပန သညာအမူလကေန ဝါ စောဒေန္တဿေဝ အာပတ္တိ.

အနုဒ္ဓံသေယျာတိ ဓံသေယျ ပဓံသေယျ အဘိဘဝေယျ အဇ္ဈောတ္ထရေယျ. တံ ပန အနုဒ္ဓံသနံ ယသ္မာ အတ္တနာ စောဒေန္တောပိ ပရေန စောဒါပေန္တောပိ ကရောတိယေဝ၊ တသ္မာဿ ပဒဘာဇနေ ‘‘စောဒေတိ ဝါ စောဒါပေတိ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ.

တတ္ထ စောဒေတီတိ ‘‘ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အာပန္နောသီ’’တိအာဒီဟိ ဝစနေဟိ သယံ စောဒေတိ၊ တဿ ဝါစာယ ဝါစာယ သံဃာဒိသေသော. စောဒါပေတီတိ အတ္တနာ သမီပေ ဌတွာ အညံ ဘိက္ခု အာဏာပေတိ၊ သော တဿ ဝစနေန တံ စောဒေတိ၊ စောဒါပကဿေဝ ဝါစာယ ဝါစာယ သံဃာဒိသေသော. အထ သောပိ ‘‘မယာ ဒိဋ္ဌံ သုတံ အတ္ထီ’’တိ စောဒေတိ၊ ဒွိန္နမ္ပိ ဇနာနံ ဝါစာယ ဝါစာယ သံဃာဒိသေသော.

စောဒနာပ္ပဘေဒကောသလ္လတ္ထံ ပနေတ္ထ ဧကဝတ္ထုဧကစောဒကာဒိစတုက္ကံ တာဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဧကော ဘိက္ခု ဧကံ ဘိက္ခုံ ဧကေန ဝတ္ထုနာ စောဒေတိ၊ ဣမိဿာ စောဒနာယ ဧကံ ဝတ္ထု ဧကော စောဒကော. သမ္ဗဟုလာ ဧကံ ဧကဝတ္ထုနာ စောဒေန္တိ၊ ပဉ္စသတာ မေတ္တိယဘူမဇကပ္ပမုခါ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ အာယသ္မန္တံ ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တမိဝ၊ ဣမိဿာ စောဒနာယ ဧကံ ဝတ္ထု နာနာစောဒကာ. ဧကော ဘိက္ခု ဧကံ ဘိက္ခုံ သမ္ဗဟုလေဟိ ဝတ္ထူဟိ စောဒေတိ၊ ဣမိဿာ စောဒနာယ နာနာဝတ္ထူနိ ဧကော စောဒကော. သမ္ဗဟုလာ သမ္ဗဟုလေ သမ္ဗဟုလေဟိ ဝတ္ထူဟိ စောဒေန္တိ၊ ဣမိဿာ စောဒနာယ နာနာဝတ္ထူနိ နာနာစောဒကာ.

စောဒေတုံ ပန ကော လဘတိ၊ ကော န လဘတီတိ? ဒုဗ္ဗလစောဒကဝစနံ တာဝ ဂဟေတွာ ကောစိ န လဘတိ. ဒုဗ္ဗလစောဒကော နာမ သမ္ဗဟုလေသု ကထာသလ္လာပေန နိသိန္နေသု ဧကော ဧကံ အာရဗ္ဘ အနောဒိဿကံ ကတွာ ပါရာဇိကဝတ္ထုံ ကထေတိ၊ အညော တံ သုတွာ ဣတရဿ ဂန္တွာ အာရောစေတိ. သော တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘တွံ ကိရ မံ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဝဒသီ’’တိ ဝဒတိ. သော ‘‘နာဟံ ဧဝရူပံ ဇာနာမိ၊ ကထာပဝတ္တိယံ ပန မယာ အနောဒိဿကံ ကတွာ ဝုတ္တမတ္ထိ၊ သစေ အဟံ တဝ ဣမံ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိံ ဇာနေယျံ၊ ဧတ္တကမ္ပိ န ကထေယျ’’န္တိ အယံ ဒုဗ္ဗလစောဒကော. တဿေတံ ကထာသလ္လာပံ ဂဟေတွာ တံ ဘိက္ခုံ ကောစိ စောဒေတုံ န လဘတိ. ဧတံ ပန အဂ္ဂဟေတွာ သီလသမ္ပန္နော ဘိက္ခု ဘိက္ခုံ ဝါ ဘိက္ခုနိံ ဝါ သီလသမ္ပန္နာ စ ဘိက္ခုနီ ဘိက္ခုနီမေဝ စောဒေတုံ လဘတီတိ မဟာပဒုမတ္ထေရော အာဟ. မဟာသုမတ္ထေရော ပန ‘‘ပဉ္စပိ သဟဓမ္မိကာ လဘန္တီ’’တိ အာဟ. ဂေါဒတ္တတ္ထေရော ပန ‘‘န ကောစိ န လဘတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဘိက္ခုဿ သုတွာ စောဒေတိ၊ ဘိက္ခုနိယာ သုတွာ စောဒေတိ။ပေ။ တိတ္ထိယသာဝကာနံ သုတွာ စောဒေတီ’’တိ ဣဒံ သုတ္တမာဟရိ. တိဏ္ဏမ္ပိ ထေရာနံ ဝါဒေ စုဒိတကဿေဝ ပဋိညာယ ကာရေတဗ္ဗော.

အယံ ပန စောဒနာ နာမ ဒူတံ ဝါ ပဏ္ဏံ ဝါ သာသနံ ဝါ ပေသေတွာ စောဒေန္တဿ သီသံ န ဧတိ၊ ပုဂ္ဂလဿ ပန သမီပေ ဌတွာဝ ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ ဝါ ဝစီဘေဒေန ဝါ စောဒေန္တဿေဝ သီသံ ဧတိ. သိက္ခာပစ္စက္ခာနမေဝ ဟိ ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ သီသံ န ဧတိ၊ ဣဒံ ပန အနုဒ္ဓံသနံ အဘူတာရောစနဉ္စ ဧတိယေဝ. ယော ပန ဒွိန္နံ ဌိတဋ္ဌာနေ ဧကံ နိယမေတွာ စောဒေတိ၊ သော စေ ဇာနာတိ၊ သီသံ ဧတိ. ဣတရော ဇာနာတိ၊ သီသံ န ဧတိ. ဒွေပိ နိယမေတွာ စောဒေတိ၊ ဧကော ဝါ ဇာနာတု ဒွေ ဝါ၊ သီသံ ဧတိယေဝ. ဧသဝ နယော သမ္ဗဟုလေသု. တင်္ခဏေယေဝ စ ဇာနနံ နာမ ဒုက္ကရံ၊ သမယေန အာဝဇ္ဇိတွာ ဉာတေ ပန ဉာတမေဝ ဟောတိ. ပစ္ဆာ စေ ဇာနာတိ၊ သီသံ န ဧတိ. သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ အဘူတာရောစနံ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာ-အတ္တကာမ-ဒုဋ္ဌဒေါသဘူတာရောစနသိက္ခာပဒါနီတိ သဗ္ဗာနေဝ ဟိ ဣမာနိ ဧကပရိစ္ဆေဒါနိ.

ဧဝံ ကာယဝါစာဝသေန စာယံ ဒုဝိဓာပိ စောဒနာ. ပုန ဒိဋ္ဌစောဒနာ၊ သုတစောဒနာ၊ ပရိသင်္ကိတစောဒနာတိ တိဝိဓာ ဟောတိ. အပရာပိ စတုဗ္ဗိဓာ ဟောတိ – သီလဝိပတ္တိစောဒနာ၊ အာစာရဝိပတ္တိစောဒနာ၊ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိစောဒနာ၊ အာဇီဝဝိပတ္တိစောဒနာတိ. တတ္ထ ဂရုကာနံ ဒွိန္နံ အာပတ္တိက္ခန္ဓာနံ ဝသေန သီလဝိပတ္တိစောဒနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အဝသေသာနံ ဝသေန အာစာရဝိပတ္တိစောဒနာ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိဝသေန ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိစောဒနာ၊ အာဇီဝဟေတု ပညတ္တာနံ ဆန္နံ သိက္ခာပဒါနံ ဝသေန အာဇီဝဝိပတ္တိစောဒနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

အပရာပိ စတုဗ္ဗိဓာ ဟောတိ – ဝတ္ထုသန္ဒဿနာ၊ အာပတ္တိသန္ဒဿနာ၊ သံဝါသပဋိက္ခေပေါ၊ သာမီစိပဋိက္ခေပေါတိ. တတ္ထ ဝတ္ထုသန္ဒဿနာ နာမ ‘‘တွံ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝိတ္ထ၊ အဒိန္နံ အာဒိယိတ္ထ၊ မနုဿံ ဃာတယိတ္ထ၊ အဘူတံ အာရောစယိတ္ထာ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တာ. အာပတ္တိသန္ဒဿနာ နာမ ‘‘တွံ မေထုနဓမ္မပါရာဇိကာပတ္တိံ အာပန္နော’’တိ ဧဝမာဒိနယပ္ပဝတ္တာ. သံဝါသပဋိက္ခေပေါ နာမ ‘‘နတ္ထိ တယာ သဒ္ဓိံ ဥပေါသထော ဝါ ပဝါရဏာ ဝါ သံဃကမ္မံ ဝါ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တာ၊ ဧတ္တာဝတာ ပန သီသံ န ဧတိ၊ ‘‘အဿမဏောသိ အသကျပုတ္တိယောသီ’’တိအာဒိဝစနေဟိ သဒ္ဓိံ ဃဋိတေယေဝ သီသံ ဧတိ. သာမီစိပဋိက္ခေပေါ နာမ အဘိဝါဒန-ပစ္စုဋ္ဌာန-အဉ္ဇလိကမ္မ-ဗီဇနာဒိကမ္မာနံ အကရဏံ. တံ ပဋိပါဋိယာ ဝန္ဒနာဒီနိ ကရောတော ဧကဿ အကတွာ သေသာနံ ကရဏကာလေ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတ္တာဝတာ စ စောဒနာ နာမ ဟောတိ၊ အာပတ္တိ ပန သီသံ န ဧတိ. ‘‘ကသ္မာ မမ ဝန္ဒနာဒီနိ န ကရောသီ’’တိ ပုစ္ဆိတေ ပန ‘‘အဿမဏောသိ အသကျပုတ္တိယောသီ’’တိအာဒိဝစနေဟိ သဒ္ဓိံ ဃဋိတေယေဝ သီသံ ဧတိ. ယာဂုဘတ္တာဒိနာ ပန ယံ ဣစ္ဆတိ တံ အာပုစ္ဆတိ၊ န တာဝတာ စောဒနာ ဟောတိ.

အပရာပိ ပါတိမောက္ခဋ္ဌပနက္ခန္ဓကေ ‘‘ဧကံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဓမ္မိကံ ပါတိမောက္ခဋ္ဌပနံ ဧကံ ဓမ္မိက’’န္တိ အာဒိံ ‘‘ကတွာ ယာဝ ဒသ အဓမ္မိကာနိ ပါတိမောက္ခဋ္ဌပနာနိ ဒသ ဓမ္မိကာနီ’’တိ (စူဠဝ. ၃၈၇) ဧဝံ အဓမ္မိကာ ပဉ္စပညာသ ဓမ္မိကာ ပဉ္စပညာသာတိ ဒသုတ္တရသတံ စောဒနာ ဝုတ္တာ. တာ ဒိဋ္ဌေန စောဒေန္တဿ ဒသုတ္တရသတံ၊ သုတေန စောဒေန္တဿ ဒသုတ္တရသတံ၊ ပရိသင်္ကိတေန စောဒေန္တဿ ဒသုတ္တရသတန္တိ တိံသာနိ တီဏိ သတာနိ ဟောန္တိ. တာနိ ကာယေန စောဒေန္တဿ၊ ဝါစာယ စောဒေန္တဿ၊ ကာယဝါစာဟိ စောဒေန္တဿာတိ တိဂုဏာနိ ကတာနိ နဝုတာနိ နဝ သတာနိ ဟောန္တိ. တာနိ အတ္တနာ စောဒေန္တဿာပိ ပရေန စောဒါပေန္တဿာပိ တတ္တကာနေဝါတိ ဝီသတိဦနာနိ ဒွေ သဟဿာနိ ဟောန္တိ၊ ပုန ဒိဋ္ဌာဒိဘေဒေ သမူလကာမူလကဝသေန အနေကသဟဿာ စောဒနာ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ ဌတွာ အဋ္ဌကထာယ ‘‘အတ္တာဒါနံ အာဒါတုကာမေန ဥပါလိ ဘိက္ခုနာ ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတံ အတ္တာဒါနံ အာဒါတဗ္ဗ’’န္တိ (စူဠဝ. ၃၉၈) စ ‘‘စောဒကေန ဥပါလိ ဘိက္ခုနာ ပရံ စောဒေတုကာမေန ပဉ္စ ဓမ္မေ အဇ္ဈတ္တံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရော စောဒေတဗ္ဗော’’တိ (စူဠဝ. ၃၉၉) စ ဧဝံ ဥပါလိပဉ္စကာဒီသု ဝုတ္တာနိ ဗဟူနိ သုတ္တာနိ အာဟရိတွာ အတ္တာဒါနလက္ခဏဉ္စ စောဒကဝတ္တဉ္စ စုဒိတကဝတ္တဉ္စ သံဃေန ကာတဗ္ဗကိစ္စဉ္စ အနုဝိဇ္ဇကဝတ္တဉ္စ သဗ္ဗံ ဝိတ္ထာရေန ကထိတံ၊ တံ မယံ ယထာအာဂတဋ္ဌာနေယေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ.

ဝုတ္တပ္ပဘေဒါသု ပန ဣမာသု စောဒနာသု ယာယ ကာယစိ စောဒနာယ ဝသေန သံဃမဇ္ဈေ ဩသဋေ ဝတ္ထုသ္မိံ စုဒိတကစောဒကာ ဝတ္တဗ္ဗာ ‘‘တုမှေ အမှာကံ ဝိနိစ္ဆယေန တုဋ္ဌာ ဘဝိဿထာ’’တိ. သစေ ‘‘ဘဝိဿာမာ’’တိ ဝဒန္တိ၊ သံဃေန တံ အဓိကရဏံ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗံ. အထ ပန ‘‘ဝိနိစ္ဆိနထ တာဝ၊ ဘန္တေ၊ သစေ အမှာကံ ခမိဿတိ၊ ဂဏှိဿာမာ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘စေတိယံ တာဝ ဝန္ဒထာ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ ဒီဃသုတ္တံ ကတွာ ဝိဿဇ္ဇိတဗ္ဗံ. တေ စေ စိရရတ္တံ ကိလန္တာ ပက္ကန္တပရိသာ ဥပစ္ဆိန္နပက္ခာ ဟုတွာ ပုန ယာစန္တိ၊ ယာဝတတိယံ ပဋိက္ခိပိတွာ ယဒါ နိမ္မဒါ ဟောန္တိ တဒါ နေသံ အဓိကရဏံ ဝိနိစ္ဆိနိတဗ္ဗံ. ဝိနိစ္ဆိနန္တေဟိ စ သစေ အလဇ္ဇုဿန္နာ ဟောတိ၊ ပရိသာ ဥဗ္ဗာဟိကာယ တံ အဓိကရဏံ ဝိနိစ္ဆိနိတဗ္ဗံ. သစေ ဗာလုဿန္နာ ဟောတိ ပရိသာ ‘‘တုမှာကံ သဘာဂေ ဝိနယဓရေ ပရိယေသထာ’’တိ ဝိနယဓရေ ပရိယေသာပေတွာ ယေန ဓမ္မေန ယေန ဝိနယေန ယေန သတ္ထုသာသနေန တံ အဓိကရဏံ ဝူပသမတိ၊ တထာ တံ အဓိကရဏံ ဝူပသမေတဗ္ဗံ.

တတ္ထ စ ‘‘ဓမ္မော’’တိ ဘူတံ ဝတ္ထု. ‘‘ဝိနယော’’တိ စောဒနာ သာရဏာ စ. ‘‘သတ္ထုသာသန’’န္တိ ဉတ္တိသမ္ပဒါ စ အနုသာဝနသမ္ပဒါ စ. တသ္မာ စောဒကေန ဝတ္ထုသ္မိံ အာရောစိတေ စုဒိတကော ပုစ္ဆိတဗ္ဗော ‘‘သန္တမေတံ၊ နော’’တိ. ဧဝံ ဝတ္ထုံ ဥပပရိက္ခိတွာ ဘူတေန ဝတ္ထုနာ စောဒေတွာ သာရေတွာ စ ဉတ္တိသမ္ပဒါယ အနုသာဝနသမ္ပဒါယ စ တံ အဓိကရဏံ ဝူပသမေတဗ္ဗံ. တတြ စေ အလဇ္ဇီ လဇ္ဇိံ စောဒေတိ၊ သော စ အလဇ္ဇီ ဗာလော ဟောတိ အဗျတ္တော နာဿ နယော ဒါတဗ္ဗော. ဧဝံ ပန ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘ကိမှိ နံ စောဒေသီ’’တိ? အဒ္ဓါ သော ဝက္ခတိ – ‘‘ကိမိဒံ၊ ဘန္တေ၊ ကိမှိ နံ နာမာ’’တိ. တွံ ကိမှိ နမ္ပိ န ဇာနာသိ၊ န ယုတ္တံ တယာ ဧဝရူပေန ဗာလေန ပရံ စောဒေတုန္တိ ဥယျောဇေတဗ္ဗော နာဿ အနုယောဂေါ ဒါတဗ္ဗော. သစေ ပန သော အလဇ္ဇီ ပဏ္ဍိတော ဟောတိ ဗျတ္တော ဒိဋ္ဌေန ဝါ သုတေန ဝါ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ သမ္ပာဒေတုံ သက္ကောတိ ဧတဿ အနုယောဂံ ဒတွာ လဇ္ဇိဿေဝ ပဋိညာယ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ.

သစေ လဇ္ဇီ အလဇ္ဇိံ စောဒေတိ၊ သော စ လဇ္ဇီ ဗာလော ဟောတိ အဗျတ္တော၊ န သက္ကောတိ အနုယောဂံ ဒါတုံ. တဿ နယော ဒါတဗ္ဗော – ‘‘ကိမှိ နံ စောဒေသိ သီလဝိပတ္တိယာ ဝါ အာစာရဝိပတ္တိအာဒီသု ဝါ ဧကိဿာ’’တိ. ကသ္မာ ပန ဣမဿေဝ ဧဝံ နယော ဒါတဗ္ဗော၊ န ဣတရဿ? နနု န ယုတ္တံ ဝိနယဓရာနံ အဂတိဂမနန္တိ? န ယုတ္တမေဝ. ဣဒံ ပန အဂတိဂမနံ န ဟောတိ၊ ဓမ္မာနုဂ္ဂဟော နာမ ဧသော အလဇ္ဇိနိဂ္ဂဟတ္ထာယ ဟိ လဇ္ဇိပဂ္ဂဟတ္ထာယ စ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ. တတြ အလဇ္ဇီ နယံ လဘိတွာ အဇ္ဈောတ္ထရန္တော ဧဟီတိ၊ လဇ္ဇီ ပန နယံ လဘိတွာ ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌသန္တာနေန၊ သုတေ သုတသန္တာနေန ပတိဋ္ဌာယ ကထေဿတိ၊ တသ္မာ တဿ ဓမ္မာနုဂ္ဂဟော ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန သော လဇ္ဇီ ပဏ္ဍိတော ဟောတိ ဗျတ္တော၊ ပတိဋ္ဌာယ ကထေတိ၊ အလဇ္ဇီ စ ‘‘ဧတမ္ပိ နတ္ထိ၊ ဧတမ္ပိ နတ္ထီ’’တိ ပဋိညံ န ဒေတိ၊ အလဇ္ဇိဿ ပဋိညာယ ဧဝ ကာတဗ္ဗံ.

တဒတ္ထဒီပနတ္ထဉ္စ ဣဒံ ဝတ္ထု ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေပိဋကစူဠာဘယတ္ထေရော ကိရ လောဟပါသာဒဿ ဟေဋ္ဌာ ဘိက္ခူနံ ဝိနယံ ကထေတွာ သာယနှသမယေ ဝုဋ္ဌာတိ၊ တဿ ဝုဋ္ဌာနသမယေ ဒွေ အတ္တပစ္စတ္ထိကာ ကထံ ပဝတ္တေသုံ. ဧကော ‘‘ဧတမ္ပိ နတ္ထိ၊ ဧတမ္ပိ နတ္ထီ’’တိ ပဋိညံ န ဒေတိ. အထ အပ္ပါဝသေသေ ပဌမယာမေ ထေရဿ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ ‘‘အယံ ပတိဋ္ဌာယ ကထေတိ၊ အယံ ပန ပဋိညံ န ဒေတိ၊ ဗဟူနိ စ ဝတ္ထူနိ ဩသဋာနိ အဒ္ဓါ ဧတံ ကတံ ဘဝိဿတီ’’တိ အသုဒ္ဓလဒ္ဓိ ဥပ္ပန္နာ. တတော ဗီဇနီဒဏ္ဍကေန ပါဒကထလိကာယ သညံ ဒတွာ ‘‘အဟံ အာဝုသော ဝိနိစ္ဆိနိတုံ အနနုစ္ဆဝိကော အညေန ဝိနိစ္ဆိနာပေဟီ’’တိ အာဟ. ကသ္မာ ဘန္တေတိ? ထေရော တမတ္ထံ အာရောစေသိ၊ စုဒိတကပုဂ္ဂလဿ ကာယေ ဍာဟော ဥဋ္ဌိတော၊ တတော သော ထေရံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ ဝိနိစ္ဆိနိတုံ အနုရူပေန ဝိနယဓရေန နာမ တုမှာဒိသေနေဝ ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတိ. စောဒကေန စ ဤဒိသေနေဝ ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝတွာ သေတကာနိ နိဝါသေတွာ ‘‘စိရံ ကိလမိတတ္ထ မယာ’’တိ ခမာပေတွာ ပက္ကာမိ.

ဧဝံ လဇ္ဇိနာ စောဒိယမာနော အလဇ္ဇီ ဗဟူသုပိ ဝတ္ထူသု ဥပ္ပန္နေသု ပဋိညံ န ဒေတိ၊ သော နေဝ ‘‘သုဒ္ဓေါ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော န ‘‘အသုဒ္ဓေါ’’တိ. ဇီဝမတကော နာမ အာမကပူတိကော နာမ စေသ.

သစေ ပနဿ အညမ္ပိ တာဒိသံ ဝတ္ထုံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ န ဝိနိစ္ဆိနိတဗ္ဗံ. တထာ နာသိတကောဝ ဘဝိဿတိ. သစေ ပန အလဇ္ဇီယေဝ အလဇ္ဇိံ စောဒေတိ၊ သော ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘အာဝုသော တဝ ဝစနေနာယံ ကိံ သက္ကာ ဝတ္တု’’န္တိ ဣတရမ္ပိ တထေဝ ဝတွာ ဥဘောပိ ‘‘ဧကသမ္ဘောဂပရိဘောဂါ ဟုတွာ ဇီဝထာ’’တိ ဝတွာ ဥယျောဇေတဗ္ဗာ၊ သီလတ္ထာယ တေသံ ဝိနိစ္ဆယော န ကာတဗ္ဗော. ပတ္တစီဝရပရိဝေဏာဒိအတ္ထာယ ပန ပတိရူပံ သက္ခိံ လဘိတွာ ကာတဗ္ဗော.

အထ လဇ္ဇီ လဇ္ဇိံ စောဒေတိ၊ ဝိဝါဒေါ စ နေသံ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ အပ္ပမတ္တကော ဟောတိ၊ သညာပေတွာ ‘‘မာ ဧဝံ ကရောထာ’’တိ အစ္စယံ ဒေသာပေတွာ ဥယျောဇေတဗ္ဗာ. အထ ပနေတ္ထ စုဒိတကေန သဟသာ ဝိရဒ္ဓံ ဟောတိ၊ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ အလဇ္ဇီ နာမ နတ္ထိ. သော စ ပက္ခာနုရက္ခဏတ္ထာယ ပဋိညံ န ဒေတိ၊ ‘‘မယံ သဒ္ဒဟာမ၊ မယံ သဒ္ဒဟာမာ’’တိ ဗဟူ ဥဋ္ဌဟန္တိ. သော တေသံ ပဋိညာယ ဧကဝါရံ ဒွေဝါရံ သုဒ္ဓေါ ဟောတု. အထ ပန ဝိရဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယ ဌာနေ န တိဋ္ဌတိ၊ ဝိနိစ္ဆယော န ဒါတဗ္ဗော.

ဧဝံ ယာယ ကာယစိ စောဒနာယ ဝသေန သံဃမဇ္ဈေ ဩသဋေ ဝတ္ထုသ္မိံ စုဒိတကစောဒကေသု ပဋိပတ္တိံ ဉတွာ တဿာယေဝ စောဒနာယ သမ္ပတ္တိဝိပတ္တိဇာနနတ္ထံ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနာဒီနံ ဝသေန ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော. သေယျထိဒံ စောဒနာယ ကော အာဒိ၊ ကိံ မဇ္ဈေ၊ ကိံ ပရိယောသာနံ? စောဒနာယ ‘‘အဟံ တံ ဝတ္တုကာမော၊ ကရောတု မေ အာယသ္မာ ဩကာသ’’န္တိ ဧဝံ ဩကာသကမ္မံ အာဒိ၊ ဩတိဏ္ဏေန ဝတ္ထုနာ စောဒေတွာ သာရေတွာ ဝိနိစ္ဆယော မဇ္ဈေ၊ အာပတ္တိယံ ဝါ အနာပတ္တိယံ ဝါ ပတိဋ္ဌာပနေန သမထော ပရိယောသာနံ.

စောဒနာယ ကတိ မူလာနိ၊ ကတိ ဝတ္ထူနိ၊ ကတိ ဘူမိယော? စောဒနာယ ဒွေ မူလာနိ – သမူလိကာ ဝါ အမူလိကာ ဝါ၊ တီဏိ ဝတ္ထူနိ – ဒိဋ္ဌံ၊ သုတံ၊ ပရိသင်္ကိတံ၊ ပဉ္စ ဘူမိယော – ကာလေန ဝက္ခာမိ နော အကာလေန၊ ဘူတေန ဝက္ခာမိ နော အဘူတေန၊ သဏှေန ဝက္ခာမိ နော ဖရုသေန၊ အတ္ထသံဟိတေန ဝက္ခာမိ နော အနတ္ထသံဟိတေန၊ မေတ္တစိတ္တော ဝက္ခာမိ နော ဒေါသန္တရောတိ. ဣမာယ စ ပန စောဒနာယ စောဒကေန ပုဂ္ဂလေန ‘‘ပရိသုဒ္ဓကာယသမာစာရော နု ခေါမှီ’’တိအာဒိနာ (စူဠဝ. ၃၉၉) နယေန ဥပါလိပဉ္စကေ ဝုတ္တေသု ပန္နရသသု ဓမ္မေသု ပတိဋ္ဌာတဗ္ဗံ၊ စုဒိတကေန ဒွီသု ဓမ္မေသု ပတိဋ္ဌာတဗ္ဗံ သစ္စေ စ အကုပ္ပေ စာတိ.

အပ္ပေဝ နာမ နံ ဣမမှာ ဗြဟ္မစရိယာ စာဝေယျန္တိ အပိ ဧဝ နာမ နံ ပုဂ္ဂလံ ဣမမှာ သေဋ္ဌစရိယာ စာဝေယျံ၊ ‘‘သာဓု ဝတဿ သစာဟံ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဣမမှာ ဗြဟ္မစရိယာ စာဝေယျ’’န္တိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန အနုဒ္ဓံသေယျာတိ ဝုတ္တံဟောတိ. ပဒဘာဇနေ ပန ‘‘ဗြဟ္မစရိယာ စာဝေယျ’’န္တိ ဣမဿေဝ ပရိယာယမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ဘိက္ခုဘာဝါ စာဝေယျ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ခဏာဒီနိ သမယဝေဝစနာနိ. တံ ခဏံ တံ လယံ တံ မုဟုတ္တံ ဝီတိဝတ္တေတိ တသ္မိံ ခဏေ တသ္မိံ လယေ တသ္မိံ မုဟုတ္တေ ဝီတိဝတ္တေ. ဘုမ္မပ္ပတ္တိယာ ဟိ ဣဒံ ဥပယောဂဝစနံ.

သမနုဂ္ဂါဟိယမာနနိဒ္ဒေသေ ယေန ဝတ္ထုနာ အနုဒ္ဓံသိတော ဟောတီတိ စတူသု ပါရာဇိကဝတ္ထူသု ယေန ဝတ္ထုနာ စောဒကေန စုဒိတကော အနုဒ္ဓံသိတော အဘိဘူတော အဇ္ဈောတ္ထဋော ဟောတိ. တသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ သမနုဂ္ဂါဟိယမာနောတိ တသ္မိံ စောဒကေန ဝုတ္တဝတ္ထုသ္မိံ သော စောဒကော အနုဝိဇ္ဇကေန ‘‘ကိံ တေ ဒိဋ္ဌံ၊ ကိန္တိ တေ ဒိဋ္ဌ’’န္တိအာဒိနာ နယေန အနုဝိဇ္ဇိယမာနော ဝီမံသိယမာနော ဥပပရိက္ခိယမာနော.

အသမနုဂ္ဂါဟိယမာနနိဒ္ဒေသေ န ကေနစိ ဝုစ္စမာနောတိ အနုဝိဇ္ဇကေန ဝါ အညေန ဝါ ကေနစိ၊ အထ ဝါ ဒိဋ္ဌာဒီသု ဝတ္ထူသု ကေနစိ အဝုစ္စမာနော. ဧတေသဉ္စ ဒွိန္နံ မာတိကာပဒါနံ ပရတော ‘‘ဘိက္ခု စ ဒေါသံ ပတိဋ္ဌာတီ’’တိဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣဒဉှိ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘ဧဝံ သမနုဂ္ဂါဟိယမာနော ဝါ အသမနုဂ္ဂါဟိယမာနော ဝါ ဘိက္ခု စ ဒေါသံ ပတိဋ္ဌာတိ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌတိ ပဋိဇာနာတိ သံဃာဒိသေသော’’တိ. ဣဒဉ္စ အမူလကဘာဝဿ ပါကဋကာလဒဿနတ္ထမေဝ ဝုတ္တံ. အာပတ္တိံ ပန အနုဒ္ဓံသိတက္ခဏေယေဝ အာပဇ္ဇတိ.

ဣဒါနိ ‘‘အမူလကဉ္စေဝ တံ အဓိကရဏံ ဟောတီ’’တိ ဧတ္ထ ယသ္မာ အမူလကလက္ခဏံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ တံ အဝတွာ အပုဗ္ဗမေဝ ဒဿေတုံ ‘‘အဓိကရဏံ နာမာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယသ္မာ အဓိကရဏံ အဓိကရဏဋ္ဌေန ဧကမ္ပိ ဝတ္ထုဝသေန နာနာ ဟောတိ၊ တေနဿ တံ နာနတ္တံ ဒဿေတုံ ‘‘စတ္တာရိ အဓိကရဏာနိ ဝိဝါဒါဓိကရဏ’’န္တိအာဒိမာဟ. ကော ပန သော အဓိကရဏဋ္ဌော၊ ယေနေတံ ဧကံ ဟောတီတိ? သမထေဟိ အဓိကရဏီယတာ. တသ္မာ ယံ အဓိကိစ္စ အာရဗ္ဘ ပဋိစ္စ သန္ဓာယ သမထာ ဝတ္တန္တိ၊ တံ ‘‘အဓိကရဏ’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အဋ္ဌကထာသု ပန ဝုတ္တံ – ‘‘အဓိကရဏန္တိ ကေစိ ဂါဟံ ဝဒန္တိ၊ ကေစိ စေတနံ၊ ကေစိ အက္ခန္တိံ ကေစိ ဝေါဟာရံ၊ ကေစိ ပဏ္ဏတ္တိ’’န္တိ. ပုန ဧဝံ ဝိစာရိတံ ‘‘ယဒိ ဂါဟော အဓိကရဏံ နာမ၊ ဧကော အတ္တာဒါနံ ဂဟေတွာ သဘာဂေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ မန္တယမာနော တတ္ထ အာဒီနဝံ ဒိသွာ ပုန စဇတိ၊ တဿ တံ အဓိကရဏံ သမထပ္ပတ္တံ ဘဝိဿတိ. ယဒိ စေတနာ အဓိကရဏံ၊ ‘‘ဣဒံ အတ္တာဒါနံ ဂဏှာမီ’’တိ ဥပ္ပန္နာ စေတနာ နိရုဇ္ဈတိ. ယဒိ အက္ခန္တိ အဓိကရဏံ၊ အက္ခန္တိယာ အတ္တာဒါနံ ဂဟေတွာပိ အပရဘာဂေ ဝိနိစ္ဆယံ အလဘမာနော ဝါ ခမာပိတော ဝါ စဇတိ. ယဒိ ဝေါဟာရော အဓိကရဏံ၊ ကထေန္တော အာဟိဏ္ဍိတွာ အပရဘာဂေ တုဏှီ ဟောတိ နိရဝေါ၊ ဧဝမဿ တံ အဓိကရဏံ သမထပ္ပတ္တံ ဘဝိဿတိ၊ တသ္မာ ပဏ္ဏတ္တိ အဓိကရဏန္တိ.

တံ ပနေတံ ‘‘မေထုနဓမ္မပါရာဇိကာပတ္တိ မေထုနဓမ္မပါရာဇိကာပတ္တိယာ တဗ္ဘာဂိယာ။ပေ။ ဧဝံ အာပတ္တာဓိကရဏံ အာပတ္တာဓိကရဏဿ တဗ္ဘာဂိယန္တိ စ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ သိယာ ကုသလံ သိယာ အကုသလံ သိယာ အဗျာကတ’’န္တိ စ ဧဝမာဒီဟိ ဝိရုဇ္ဈတိ. န ဟိ တေ ပဏ္ဏတ္တိယာ ကုသလာဒိဘာဝံ ဣစ္ဆန္တိ၊ န စ ‘‘အမူလကေန ပါရာဇိကေန ဓမ္မေနာ’’တိ ဧတ္ထ အာဂတော ပါရာဇိကဓမ္မော ပဏ္ဏတ္တိ နာမ ဟောတိ. ကသ္မာ? အစ္စန္တအကုသလတ္တာ. ဝုတ္တမ္ပိ ဟေတံ – ‘‘အာပတ္တာဓိကရဏံ သိယာ အကုသလံ သိယာ အဗျာကတ’’န္တိ (ပရိ. ၃၀၃).

ယဉ္စေတံ ‘‘အမူလကေန ပါရာဇိကေနာ’’တိ ဧတ္ထ အမူလကံ ပါရာဇိကံ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ၊ တဿေဝါယံ ‘‘အမူလကဉ္စေဝ တံ အဓိကရဏံ ဟောတီ’’တိ ပဋိနိဒ္ဒေသော၊ န ပဏ္ဏတ္တိယာ န ဟိ အညံ နိဒ္ဒိသိတွာ အညံ ပဋိနိဒ္ဒိသတိ. ယသ္မာ ပန ယာယ ပဏ္ဏတ္တိယာ ယေန အဘိလာပေန စောဒကေန သော ပုဂ္ဂလော ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္နောတိ ပညတ္တော၊ ပါရာဇိကသင်္ခါတဿ အဓိကရဏဿ အမူလကတ္တာ သာပိ ပညတ္တိ အမူလိကာ ဟောတိ၊ အဓိကရဏေ ပဝတ္တတ္တာ စ အဓိကရဏံ. တသ္မာ ဣမိနာ ပရိယာယေန ပဏ္ဏတ္တိ ‘‘အဓိကရဏ’’န္တိ ယုဇ္ဇေယျ၊ ယသ္မာ ဝါ ယံ အမူလကံ နာမ အဓိကရဏံ တံ သဘာဝတော နတ္ထိ၊ ပညတ္တိမတ္တမေဝ အတ္ထိ. တသ္မာပိ ပဏ္ဏတ္တိ အဓိကရဏန္တိ ယုဇ္ဇေယျ. တဉ္စ ခေါ ဣဓေဝ န သဗ္ဗတ္ထ. န ဟိ ဝိဝါဒါဒီနံ ပဏ္ဏတ္တိ အဓိကရဏံ. အဓိကရဏဋ္ဌော ပန တေသံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တသမထေဟိ အဓိကရဏီယတာ. ဣတိ ဣမိနာ အဓိကရဏဋ္ဌေန ဣဓေကစ္စော ဝိဝါဒေါ ဝိဝါဒေါ စေဝ အဓိကရဏဉ္စာတိ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ. ဧသ နယော သေသေသု.

တတ္ထ ‘‘ဣဓ ဘိက္ခူ ဝိဝဒန္တိ ဓမ္မောတိ ဝါ အဓမ္မောတိ ဝါ’’တိ ဧဝံ အဋ္ဌာရသ ဘေဒကရဝတ္ထူနိ နိဿာယ ဥပ္ပန္နော ဝိဝါဒေါ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ. ‘‘ဣဓ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုံ အနုဝဒန္တိ သီလဝိပတ္တိယာ ဝါ’’တိ ဧဝံ စတဿော ဝိပတ္တိယော နိဿာယ ဥပ္ပန္နော အနုဝါဒေါ အနုဝါဒါဓိကရဏံ. ‘‘ပဉ္စပိ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ အာပတ္တာဓိကရဏံ၊ သတ္တပိ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ အာပတ္တာဓိကရဏ’’န္တိ ဧဝံ အာပတ္တိယေဝ အာပတ္တာဓိကရဏံ. ‘‘ယာ သံဃဿ ကိစ္စယတာ ကရဏီယတာ အပလောကနကမ္မံ ဉတ္တိကမ္မံ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မံ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မ’’န္တိ (စူဠဝ. ၂၁၅) ဧဝံ စတုဗ္ဗိဓံ သံဃကိစ္စံ ကိစ္စာဓိကရဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဣမသ္မိံ ပနတ္ထေ ပါရာဇိကာပတ္တိသင်္ခါတံ အာပတ္တာဓိကရဏမေဝ အဓိပ္ပေတံ. သေသာနိ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ဝုတ္တာနိ၊ ဧတ္တကာ ဟိ အဓိကရဏသဒ္ဒဿ အတ္ထာ. တေသု ပါရာဇိကမေဝ ဣဓ အဓိပ္ပေတံ. တံ ဒိဋ္ဌာဒီဟိ မူလေဟိ အမူလကဉ္စေဝ အဓိကရဏံ ဟောတိ. အယဉ္စ ဘိက္ခု ဒေါသံ ပတိဋ္ဌာတိ၊ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌတိ ‘‘တုစ္ဆကံ မယာ ဘဏိတ’’န္တိအာဒီနိ ဝဒန္တော ပဋိဇာနာတိ. တဿ ဘိက္ခုနော အနုဒ္ဓံသိတက္ခဏေယေဝ သံဃာဒိသေသောတိ အယံ တာဝဿ သပဒါနုက္ကမနိဒ္ဒေသဿ သိက္ခာပဒဿ အတ္ထော.

၃၈၇. ဣဒါနိ ယာနိ တာနိ သင်္ခေပတော ဒိဋ္ဌာဒီနိ စောဒနာဝတ္ထူနိ ဝုတ္တာနိ၊ တေသံ ဝသေန ဝိတ္ထာရတော အာပတ္တိံ ရောပေတွာ ဒဿေန္တော ‘‘အဒိဋ္ဌဿ ဟောတီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဒိဋ္ဌဿ ဟောတီတိ အဒိဋ္ဌော အဿ ဟောတိ. ဧတေန စောဒကေန အဒိဋ္ဌော ဟောတိ၊ သော ပုဂ္ဂလော ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပဇ္ဇန္တောတိ အတ္ထော. ဧသ နယော အသုတဿ ဟောတီတိအာဒီသုပိ.

ဒိဋ္ဌော မယာတိ ဒိဋ္ဌောသိ မယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧသ နယော သုတော မယာတိအာဒီသုပိ. သေသံ အဒိဋ္ဌမူလကေ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. ဒိဋ္ဌမူလကေ ပန တဉ္စေ စောဒေတိ ‘‘သုတော မယာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တာနံ သုတ္တာဒီနံ အာဘာဝေန အမူလကတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

သဗ္ဗသ္မိံယေဝ စ ဣမသ္မိံ စောဒကဝါရေ ယထာ ဣဓာဂတေသု ‘‘ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္နောသိ၊ အဿမဏောသိ၊ အသကျပုတ္တိယောသီ’’တိ ဣမေသု ဝစနေသု ဧကေကဿ ဝသေန ဝါစာယ ဝါစာယ သံဃာဒိသေသော ဟောတိ၊ ဧဝံ အညတြ အာဂတေသု ‘‘ဒုဿီလော၊ ပါပဓမ္မော၊ အသုစိသင်္ကဿရသမာစာရော၊ ပဋိစ္ဆန္နကမ္မန္တော၊ အဿမဏော သမဏပဋိညော၊ အဗြဟ္မစာရီ ဗြဟ္မစာရိပဋိညော၊ အန္တောပူတိ၊ အဝဿုတော၊ ကသမ္ဗုဇာတော’’တိ ဣမေသုပိ ဝစနေသု ဧကေကဿ ဝသေန ဝါစာယ ဝါစာယ သံဃာဒိသေသော ဟောတိယေဝ.

‘‘နတ္ထိ တယာ သဒ္ဓိံ ဥပေါသထော ဝါ ပဝါရဏာ ဝါ သံဃကမ္မံ ဝါ’’တိ ဣမာနိ ပန သုဒ္ဓါနိ သီသံ န ဧန္တိ၊ ‘‘ဒုဿီလောသိ နတ္ထိ တယာ သဒ္ဓိံ ဥပေါသထော ဝါ’’တိ ဧဝံ ဒုဿီလာဒိပဒေသု ပန ‘‘ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္နောသီ’’တိအာဒိပဒေသု ဝါ ယေန ကေနစိ သဒ္ဓိံ ဃဋိတာနေဝ သီသံ ဧန္တိ၊ သံဃာဒိသေသကရာနိ ဟောန္တိ.

မဟာပဒုမတ္ထေရော ပနာဟ – ‘‘န ကေဝလံ ဣဓ ပါဠိယံ အနာဂတာနိ ‘ဒုဿီလော ပါပဓမ္မော’တိအာဒိပဒါနေဝ သီသံ ဧန္တိ၊ ‘ကောဏ္ဌောသိ မဟာသာမဏေရောသိ၊ မဟာဥပါသကောသိ၊ ဇေဋ္ဌဗ္ဗတိကောသိ၊ နိဂဏ္ဌောသိ၊ အာဇီဝကောသိ၊ တာပသောသိ၊ ပရိဗ္ဗာဇကောသိ၊ ပဏ္ဍကောသိ၊ ထေယျသံဝါသကောသိ၊ တိတ္ထိယပက္ကန္တကောသိ၊ တိရစ္ဆာနဂတောသိ၊ မာတုဃာတကောသိ၊ ပိတုဃာတကောသိ၊ အရဟန္တဃာတကောသိ၊ သံဃဘေဒကောသိ၊ လောဟိတုပ္ပါဒကောသိ၊ ဘိက္ခုနီဒူသကောသိ၊ ဥဘတောဗျဉ္ဇနကဩသီ’တိ ဣမာနိပိ သီသံ ဧန္တိယေဝါ’’တိ. မဟာပဒုမတ္ထေရောယေဝ စ ‘‘ဒိဋ္ဌေ ဝေမတိကောတိအာဒီသု ယဒဂ္ဂေန ဝေမတိကော တဒဂ္ဂေန နော ကပ္ပေတိ၊ ယဒဂ္ဂေန နော ကပ္ပေတိ တဒဂ္ဂေန နဿရတိ၊ ယဒဂ္ဂေန နဿရတိ တဒဂ္ဂေန ပမုဋ္ဌော ဟောတီ’’တိ ဝဒတိ.

မဟာသုမတ္ထေရော ပန ဧကေကံ ဒွိဓာ ဘိန္ဒိတွာ စတုန္နမ္ပိ ပါဋေက္ကံ နယံ ဒဿေတိ. ကထံ? ဒိဋ္ဌေ ဝေမတိကောတိ အယံ တာဝ ဒဿနေ ဝါ ဝေမတိကော ဟောတိ ပုဂ္ဂလေ ဝါ၊ တတ္ထ ‘‘ဒိဋ္ဌော နုခေါ မယာ န ဒိဋ္ဌော’’တိ ဧဝံ ဒဿနေ ဝေမတိကော ဟောတိ. ‘‘အယံ နုခေါ မယာ ဒိဋ္ဌော အညော’’တိ ဧဝံ ပုဂ္ဂလေ ဝေမတိကော ဟောတိ. ဧဝံ ဒဿနံ ဝါ နော ကပ္ပေတိ ပုဂ္ဂလံ ဝါ၊ ဒဿနံ ဝါ နဿရတိ ပုဂ္ဂလံ ဝါ၊ ဒဿနံ ဝါ ပမုဋ္ဌော ဟောတိ ပုဂ္ဂလံ ဝါ. ဧတ္ထ စ ဝေမတိကောတိ ဝိမတိဇာတော. နော ကပ္ပေတီတိ န သဒ္ဒဟတိ. နဿရတီတိ အသာရိယမာနော နဿရတိ. ယဒါ ပန တံ ‘‘အသုကသ္မိံ နာမ ဘန္တေ ဌာနေ အသုကသ္မိံ နာမ ကာလေ’’တိ သာရေန္တိ တဒါ သရတိ. ပမုဋ္ဌောတိ ယော တေဟိ တေဟိ ဥပါယေဟိ သာရိယမာနောပိ နဿရတိယေဝါတိ. ဧတေနေဝုပါယေန စောဒါပကဝါရောပိ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ကေဝလဉှိ တတ္ထ ‘‘မယာ’’တိ ပရိဟီနံ၊ သေသံ စောဒကဝါရသဒိသမေဝ.

၃၈၉. တတော ပရံ အာပတ္တိဘေဒံ အနာပတ္တိဘေဒဉ္စ ဒဿေတုံ ‘‘အသုဒ္ဓေ သုဒ္ဓဒိဋ္ဌီ’’တိအာဒိကံ စတုက္ကံ ဌပေတွာ ဧကမေကံ ပဒံ စတူဟိ စတူဟိ ဘေဒေဟိ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ၊ တံ သဗ္ဗံ ပါဠိနယေနေဝ သက္ကာ ဇာနိတုံ. ကေဝလံ ဟေတ္ထာဓိပ္ပါယဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. အယဉှိ အဓိပ္ပါယော နာမ – စာဝနာဓိပ္ပါယော၊ အက္ကောသာဓိပ္ပါယော၊ ကမ္မာဓိပ္ပါယော၊ ဝုဋ္ဌာနာဓိပ္ပါယော၊ ဥပေါသထပဝါရဏဋ္ဌပနာဓိပ္ပါယော၊ အနုဝိဇ္ဇနာဓိပ္ပါယော၊ ဓမ္မကထာဓိပ္ပါယောတိ အနေကဝိဓော. တတ္ထ ပုရိမေသု စတူသု အဓိပ္ပါယေသု ဩကာသံ အကာရာပေန္တဿ ဒုက္ကဋံ. ဩကာသံ ကာရာပေတွာပိ စ သမ္မုခါ အမူလကေန ပါရာဇိကေန အနုဒ္ဓံသေန္တဿ သံဃာဒိသေသော. အမူလကေန သံဃာဒိသေသေန အနုဒ္ဓံသေန္တဿ ပါစိတ္တိယံ. အာစာရဝိပတ္တိယာ အနုဒ္ဓံသေန္တဿ ဒုက္ကဋံ. အက္ကောသာဓိပ္ပါယေန ဝဒန္တဿ ပါစိတ္တိယံ. အသမ္မုခါ ပန သတ္တဟိပိ အာပတ္တိက္ခန္ဓေဟိ ဝဒန္တဿ ဒုက္ကဋံ. အသမ္မုခါ ဧဝ သတ္တဝိဓမ္ပိ ကမ္မံ ကရောန္တဿ ဒုက္ကဋမေဝ.

ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘ဝုဋ္ဌာနာဓိပ္ပါယေန ‘တွံ ဣမံ နာမ အာပတ္တိံ အာပန္နော တံ ပဋိကရောဟီ’တိ ဝဒန္တဿ ဩကာသကိစ္စံ နတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗတ္ထေဝ ပန ‘‘ဥပေါသထပဝါရဏံ ဌပေန္တဿ ဩကာသကမ္မံ နတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဌပနက္ခေတ္တံ ပန ဇာနိတဗ္ဗံ. ‘‘သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော အဇ္ဇုပေါသထော ပန္နရသော ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ သံဃော ဥပေါသထံ ကရေယျ’’တိ ဧတသ္မိဉှိ ရေ-ကာရေ အနတိက္ကန္တေယေဝ ဌပေတုံ လဗ္ဘတိ. တတော ပရံ ပန ယျ-ကာရေ ပတ္တေ န လဗ္ဘတိ. ဧသ နယော ပဝါရဏာယ. အနုဝိဇ္ဇကဿာပိ ဩသဋေ ဝတ္ထုသ္မိံ ‘‘အတ္ထေတံ တဝါ’’တိ အနုဝိဇ္ဇနာဓိပ္ပါယေန ဝဒန္တဿ ဩကာသကမ္မံ နတ္ထိ.

ဓမ္မကထိကဿာပိ ဓမ္မာသနေ နိသီဒိတွာ ‘‘ယော ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ကရောတိ၊ အယံ ဘိက္ခု အဿမဏော’’တိအာဒိနာ နယေန အနောဒိဿ ဓမ္မံ ကထေန္တဿ ဩကာသကမ္မံ နတ္ထိ. သစေ ပန ဩဒိဿ နိယမေတွာ ‘‘အသုကော စ အသုကော စ အဿမဏော အနုပါသကော’’တိ ကထေတိ၊ ဓမ္မာသနတော ဩရောဟိတွာ အာပတ္တိံ ဒေသေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. ယံ ပန တတ္ထ တတ္ထ ‘‘အနောကာသံ ကာရာပေတွာ’’တိ ဝုတ္တံ တဿ ဩကာသံ အကာရာပေတွာတိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော၊ န ဟိ ကောစိ အနောကာသော နာမ အတ္ထိ၊ ယမောကာသံ ကာရာပေတွာ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ၊ ဩကာသံ ပန အကာရာပေတွာ အာပဇ္ဇတီတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

သမုဋ္ဌာနာဒီသု တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော၊ ဝါစာစိတ္တတော၊ ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ. ကိရိယံ၊ သညာဝိမောက္ခံ၊ သစိတ္တကံ၊ လောကဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ အကုသလစိတ္တံ၊ ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

ပဌမဒုဋ္ဌဒေါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.