၉. ရတနဝဂ္ဂေါ
၁. အန္တေပုရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၄၉၄. ရာဇဝဂ္ဂဿ ပဌမသိက္ခာပဒေ – ဩရကောတိ ပရိတ္တကော. ဥပရိပါသာဒဝရဂတောတိ ပါသာဒဝရဿ ဥပရိဂတော. အယျာနံ ဝါဟသာတိ အယျာနံ ကာရဏာ၊ တေဟိ ဇာနာပိတတ္တာ ဇာနာမီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.
၄၉၇. ပိတရံ ပတ္ထေတီတိ အန္တရံ ပဿိတွာ ဃာတေတုံ ဣစ္ဆတိ. ရာဇန္တေပုရံ ဟတ္ထိသမ္မဒ္ဒန္တိအာဒီသု ဟတ္ထီဟိ သမ္မဒ္ဒေါ ဧတ္ထာတိ ဟတ္ထိသမ္မဒ္ဒံ၊ ဟတ္ထိသမ္ဗာဓန္တိ အတ္ထော. အဿရထသမ္မဒ္ဒပဒေပိ ဧသေဝ နယော. ‘‘သမ္မတ္တ’’န္တိ ကေစိ ပဌန္တိ၊ တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘ရညော အန္တေပုရေ ဟတ္ထိသမ္မဒ္ဒ’’န္တိပိ ပါဌော၊ တတ္ထ ဟတ္ထီနံ သမ္မဒ္ဒံ ဟတ္ထိသမ္မဒ္ဒန္တိ အတ္ထော၊ ရညော အန္တေပုရေ ဟတ္ထိသမ္မဒ္ဒေါ အတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧသ နယော သေသပဒေသုပိ. ရဇနီယာနီတိ တသ္မိံ အန္တေပုရေ ဧဒိသာနိ ရူပါဒီနိ.
၄၉၈. မုဒ္ဓါဝသိတ္တဿာတိ မုဒ္ဓနိ အဝသိတ္တဿ. အနိက္ခန္တော ရာဇာ ဣတောတိ အနိက္ခန္တရာဇကံ၊ တသ္မိံ အနိက္ခန္တရာဇကေ၊ သယနိဃရေတိ အတ္ထော. ရတနံ ဝုစ္စတိ မဟေသီ၊ နိဂ္ဂတန္တိ နိက္ခန္တံ၊ အနိဂ္ဂတံ ရတနံ ဣတောတိ အနိဂ္ဂတရတနကံ၊ တသ္မိံ အနိဂ္ဂတရတနကေ၊ သယနိဃရေတိ အတ္ထော. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.
ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ၊ ကိရိယာကိရိယံ၊ နောသညာဝိမောက္ခံ၊ အစိတ္တကံ၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ တိစိတ္တံ၊ တိဝေဒနန္တိ.
အန္တေပုရသိက္ခာပဒံ ပဌမံ.
၂. ရတနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၅၀၂-၃. ဒုတိယေ – ဝိဿရိတွာတိ ပမုဿိတွာ. ပုဏ္ဏပတ္တံ နာမ သတတော ပဉ္စ ကဟာပဏာ. ကျာဟံ ကရိဿာမီတိ ကိံ အဟံ ကရိဿာမိ. အာဘရဏံ ဩမုဉ္စိတွာတိ မဟာလတံ နာမ နဝကောဋိအဂ္ဃနကံ အလင်္ကာရံ အပနေတွာ.
၅၀၄. အန္တေဝါသီတိ ပရိစာရကော.
၅၀၆. အပရိက္ခိတ္တဿ ဥပစာရောတိ ဧတ္ထ ဥပစာရော နာမ အာရာမဿ ဒွေ လေဍ္ဍုပါတာ – ‘‘အာဝသထဿ ပန သုပ္ပပါတော ဝါ မုသလပါတော ဝါ’’တိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. ဥဂ္ဂဏှာတိ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဧတ္ထ ဇာတရူပရဇတံ အတ္တနော အတ္ထာယ ဥဂ္ဂဏှန္တဿ ဝါ ဥဂ္ဂဏှာပေန္တဿ ဝါ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ၊ သံဃဂဏပုဂ္ဂလစေတိယနဝကမ္မာနံ အတ္ထာယ ဒုက္ကဋံ၊ အဝသေသံ မုတ္တာဒိရတနံ အတ္တနော ဝါ သံဃာဒီနံ ဝါ အတ္ထာယ ဥဂ္ဂဏှန္တဿ ဝါ ဥဂ္ဂဏှာပေန္တဿ ဝါ ဒုက္ကဋံ. ကပ္ပိယဝတ္ထု ဝါ အကပ္ပိယဝတ္ထု ဝါ ဟောတု၊ အန္တမသော မာတု ကဏ္ဏပိဠန္ဓနတာဠပဏ္ဏမ္ပိ ဂိဟိသန္တကံ ဘဏ္ဍာဂါရိကသီသေန ပဋိသာမေန္တဿ ပါစိတ္တိယမေဝ.
သစေ ပန မာတာပိတူနံ သန္တကံ အဝဿံ ပဋိသာမေတဗ္ဗံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ ဟောတိ၊ အတ္တနော အတ္ထာယ ဂဟေတွာ ပဋိသာမေတဗ္ဗံ. ‘‘ဣဒံ ပဋိသာမေတွာ ဒေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ‘‘န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗံ. သစေ ‘‘ပဋိသာမေဟီ’’တိ ပါတေတွာ ဂစ္ဆန္တိ၊ ပလိဗောဓော နာမ ဟောတိ၊ ပဋိသာမေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဝိဟာရေ ကမ္မံ ကရောန္တာ ဝဍ္ဎကီအာဒယော ဝါ ရာဇဝလ္လဘာ ဝါ အတ္တနော ဥပကရဏဘဏ္ဍံ ဝါ သယနဘဏ္ဍံ ဝါ ‘‘ပဋိသာမေတွာ ဒေထာ’’တိ ဝဒန္တိ၊ ဆန္ဒေနပိ ဘယေနပိ န ကာတဗ္ဗမေဝ၊ ဂုတ္တဋ္ဌာနံ ပန ဒဿေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဗလက္ကာရေန ပါတေတွာ ဂတေသု စ ပဋိသာမေတုံ ဝဋ္ဋတိ.
အဇ္ဈာရာမေ ဝါ အဇ္ဈာဝသထေ ဝါတိ ဧတ္ထ သစေ မဟာဝိဟာရသဒိသော မဟာရာမော ဟောတိ၊ တတ္ထ ပါကာရပရိက္ခိတ္တေ ပရိဝေဏေ ယတ္ထ ဘိက္ခူဟိ ဝါ သာမဏေရေဟိ ဝါ ဂဟိတံ ဘဝိဿတီတိ သင်္ကာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တာဒိသေ ဧဝ ဌာနေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဝါ ဥဂ္ဂဏှာပေတွာ ဝါ ဌပေတဗ္ဗံ. မဟာဗောဓိဒွါရကောဋ္ဌကအမ္ဗင်္ဂဏသဒိသေသု ပန မဟာဇနသဉ္စရဏဋ္ဌာနေသု န ဂဟေတဗ္ဗံ၊ ပလိဗောဓော န ဟောတိ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ဝုတ္တံ ‘‘ဧကော မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တော နိမနုဿဋ္ဌာနေ ကိဉ္စိ ဘဏ္ဍံ ပဿတိ၊ အာကိဏ္ဏမနုဿေပိ ဇာတေ မနုဿာ တမေဝ ဘိက္ခုံ အာသင်္ကန္တိ၊ တသ္မာ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ နိသီဒိတဗ္ဗံ. သာမိကေသု အာဂတေသု တံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ. သစေ သာမိကေ န ပဿတိ ပတိရူပံ ကရိဿတီ’’တိ.
ရူပေန ဝါ နိမိတ္တေန ဝါ သညာဏံ ကတွာတိ ဧတ္ထ ရူပံ နာမ အန္တောဘဏ္ဍိကာယ ဘဏ္ဍံ၊ တသ္မာ ဘဏ္ဍိကံ မုဉ္စိတွာ ဂဏေတွာ ဧတ္တကာ ကဟာပဏာ ဝါ ဇာတရူပရဇတံ ဝါတိ သလ္လက္ခေတဗ္ဗံ. နိမိတ္တန္တိ လဉ္ဆနာဒိ၊ တသ္မာ လဉ္ဆိတာယ ဘဏ္ဍိကာယ မတ္တိကာလဉ္ဆနန္တိ ဝါ လာခါလဉ္ဆနန္တိ ဝါ နီလပိလောတိကာယ ဘဏ္ဍိကာ ကတာတိ ဝါ သေတပိလောတိကာယ ကတာတိ ဝါ ဧဝမာဒိ သဗ္ဗံ သလ္လက္ခေတဗ္ဗံ.
ဘိက္ခူ ပတိရူပါတိ လဇ္ဇိနော ကုက္ကုစ္စကာ. လောလဇာတိကာနဉှိ ဟတ္ထေ ဌပေတုံ န လဘတိ. ယော ပန နေဝ တမှာ အာဝါသာ ပက္ကမတိ၊ န သာမိကေ ပဿတိ၊ တေနာပိ အတ္တနော စီဝရာဒိမူလံ န ကာတဗ္ဗံ၊ ထာဝရံ ပန သေနာသနံ ဝါ စေတိယံ ဝါ ပေါက္ခရဏီ ဝါ ကာရေတဗ္ဗာ. သစေ ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော အစ္စယေန သာမိကော အာဂစ္ဆတိ၊ ‘‘ဥပါသက တဝ သန္တကေန ဣဒံ နာမ ကတံ၊ အနုမောဒါဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. သစေ အနုမောဒတိ၊ ဣစ္စေတံ ကုသလံ၊ နော စေ အနုမောဒတိ၊ ‘‘မမ ဓနံ ဒေထာ’’တိ စောဒေတိယေဝ၊ အညံ သမာဒပေတွာ ဒါတဗ္ဗံ.
၅၀၇. ရတနသမ္မတံ ဝိဿာသံ ဂဏှာတီတိအာဒီသု အာမာသမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အနာမာသံ န ဝဋ္ဋတိယေဝ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဆသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ၊ နောသညာဝိမောက္ခံ၊ အစိတ္တကံ၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ တိစိတ္တံ၊ တိဝေဒနန္တိ.
ရတနသိက္ခာပဒံ ဒုတိယံ.
၃. ဝိကာလဂါမပ္ပဝိသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၅၀၈. တတိယေ – တိရစ္ဆာနကထန္တိ အရိယမဂ္ဂဿ တိရစ္ဆာနဘူတံ ကထံ. ရာဇကထန္တိ ရာဇပဋိသံယုတ္တ ကထံ. စောရကထာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.
၅၁၂. သန္တံ ဘိက္ခုန္တိ ဧတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ စာရိတ္တသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တမေဝ. သစေ သမ္ဗဟုလာ ကေနစိ ကမ္မေန ဂါမံ ပဝိသန္တိ၊ ‘‘ဝိကာလေ ဂါမပ္ပဝေသနံ အာပုစ္ဆာမီ’’တိ သဗ္ဗေဟိ အညမညံ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗံ. တသ္မိံ ဂါမေ တံ ကမ္မံ န သမ္ပဇ္ဇတီတိ အညံ ဂါမံ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဂါမသတမ္ပိ ဟောတု၊ ပုန အာပုစ္ဆနကိစ္စံ နတ္ထိ. သစေ ပန ဥဿာဟံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတွာ ဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တာ အန္တရာ အညံ ဂါမံ ပဝိသိတုကာမာ ဟောန္တိ၊ ပုန အာပုစ္ဆိတဗ္ဗမေဝ.
ကုလဃရေ ဝါ အာသနသာလာယ ဝါ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ တေလဘိက္ခာယ ဝါ သပ္ပိဘိက္ခာယ ဝါ စရိတုကာမော ဟောတိ၊ သစေ ပဿေ ဘိက္ခု အတ္ထိ၊ အာပုစ္ဆိတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. အသန္တေ နတ္ထီတိ ဂန္တဗ္ဗံ. ဝီထိံ ဩတရိတွာ ဘိက္ခုံ ပဿတိ၊ အာပုစ္ဆနကိစ္စံ နတ္ထိ၊ အနာပုစ္ဆိတွာပိ စရိတဗ္ဗမေဝ. ဂါမမဇ္ဈေန မဂ္ဂေါ ဟောတိ၊ တေန ဂစ္ဆန္တဿ တေလာဒိဘိက္ခာယ စရိဿာမီတိ စိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ သစေ ပဿေ ဘိက္ခု အတ္ထိ၊ အာပုစ္ဆိတွာ စရိတဗ္ဗံ. မဂ္ဂါ အနောက္ကမ္မ ဘိက္ခာယ စရန္တဿ ပန အာပုစ္ဆနကိစ္စံ နတ္ထိ၊ အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဥပစာရော အဒိန္နာဒါနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.
၅၁၅. အန္တရာရာမန္တိအာဒီသု န ကေဝလံ အနာပုစ္ဆာ ကာယဗန္ဓနံ အဗန္ဓိတွာ သင်္ဃာဋိံ အပါရုပိတွာ ဂစ္ဆန္တဿပိ အနာပတ္တိ. အာပဒါသူတိ သီဟော ဝါ ဗျဂ္ဃေါ ဝါ အာဂစ္ဆတိ၊ မေဃော ဝါ ဥဋ္ဌေတိ၊ အညော ဝါ ကောစိ ဥပဒ္ဒဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အနာပတ္တိ. ဧဝရူပါသု အာပဒါသု ဗဟိဂါမတော အန္တောဂါမံ ပဝိသိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.
ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ၊ ကိရိယာကိရိယံ၊ နောသညာဝိမောက္ခံ၊ အစိတ္တကံ၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ တိစိတ္တံ၊ တိဝေဒနန္တိ.
ဝိကာလဂါမပ္ပဝိသနသိက္ခာပဒံ တတိယံ.
၄. သူစိဃရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၅၁၇-၂၀. စတုတ္ထေ – ဘေဒနမေဝ ဘေဒနကံ၊ တံ အဿ အတ္ထီတိ ဘေဒနကမေဝ. အရဏိကေတိ အရဏိဓနုကေ. ဝိဓေတိ ဝေဓကေ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဆသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ၊ နောသညာဝိမောက္ခံ၊ အစိတ္တကံ၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ တိစိတ္တံ၊ တိဝေဒနန္တိ.
သူစိဃရသိက္ခာပဒံ စတုတ္ထံ.
၅. မဉ္စသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၅၂၂. ပဉ္စမေ – ဆေဒနကံ ဝုတ္တနယမေဝ.
၅၂၅. ဆိန္ဒိတွာ ပရိဘုဉ္ဇတီတိ ဧတ္ထ သစေ န ဆိန္ဒိတုကာမော ဟောတိ၊ ဘူမိယံ နိခဏိတွာ ပမာဏံ ဥပရိ ဒဿေတိ၊ ဥတ္တာနံ ဝါ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ၊ ဥက္ခိပိတွာ ဝါ တုလာသင်္ဃာဋေ ဌပေတွာ အဋ္ဋံ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ၊ သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဆသမုဋ္ဌာနံ.
မဉ္စသိက္ခာပဒံ ပဉ္စမံ.
၆. တူလောနဒ္ဓသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၅၂၆. ဆဋ္ဌေ – တူလံ ဩနဒ္ဓမေတ္ထာတိ တူလောနဒ္ဓံ၊ တူလံ ပက္ခိပိတွာ ဥပရိ စိမိလိကာယ ဩနဒ္ဓန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဆသမုဋ္ဌာနံ.
တူလောနဒ္ဓသိက္ခာပဒံ ဆဋ္ဌံ.
၇. နိသီဒနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၅၃၁-၄. သတ္တမေ – နိသီဒနံ အနုညာတံ ဟောတီတိ ကတ္ထ အနုညာတံ? စီဝရက္ခန္ဓကေ ပဏီတဘောဇနဝတ္ထုသ္မိံ. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ – ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာယဂုတ္တိယာ စီဝရဂုတ္တိယာ သေနာသနဂုတ္တိယာ နိသီဒန’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၃). သေယျထာပိ ပုရာဏာသိကောဋ္ဌောတိ ယထာ နာမ ပုရာဏစမ္မကာရောတိ အတ္ထော. ယထာ ဟိ စမ္မကာရော စမ္မံ ဝိတ္ထတံ ကရိဿာမီတိ ဣတော စိတော စ သမဉ္ဆတိ၊ ကဍ္ဎတိ၊ ဧဝံ သောပိ တံ နိသီဒနံ. တေန တံ ဘဂဝါ ဧဝမာဟ – ‘‘နိသီဒနံ နာမ သဒသံ ဝုစ္စတီ’’တိ သန္ထတသဒိသံ သန္ထရိတွာ ဧကသ္မိံ အန္တေ သုဂတဝိဒတ္ထိယာ ဝိဒတ္ထိမတ္တေ ပဒေသေ ဒွီသု ဌာနေသု ဖာလေတွာ တိဿော ဒသာ ကရိယန္တိ၊ တာဟိ ဒသာဟိ သဒသံ နာမ ဝုစ္စတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဆသမုဋ္ဌာနံ.
နိသီဒနသိက္ခာပဒံ သတ္တမံ.
၈. ကဏ္ဍုပဋိစ္ဆာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၅၃၇. အဋ္ဌမေ – ကဏ္ဍုပဋိစ္ဆာဒိ အနုညာတာ ဟောတီတိ ကတ္ထ အနုညာတာ? စီဝရက္ခန္ဓကေ ဗေလဋ္ဌသီသဝတ္ထုသ္မိံ. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ – ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယဿ ကဏ္ဍု ဝါ ပိဠကာ ဝါ အဿာဝေါ ဝါ ထုလ္လကစ္ဆု ဝါ အာဗာဓော တဿ ကဏ္ဍုပဋိစ္ဆာဒိ’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၄).
၅၃၉. ယဿ အဓောနာဘိ ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလန္တိ ယဿ ဘိက္ခုနော နာဘိယာ ဟေဋ္ဌာ ဇာဏုမဏ္ဍလာနံ ဥပရိ. ကဏ္ဍူတိ ကစ္ဆု. ပိဠကာတိ လောဟိတတုဏ္ဍိကာ သုခုမပိဠကာ. အဿာဝေါတိ အရိသဘဂန္ဒရမဓုမေဟာဒီနံ ဝသေန အသုစိပဂ္ဃရဏကံ. ထုလ္လကစ္ဆု ဝါ အာဗာဓောတိ မဟာပိဠကာဗာဓော ဝုစ္စတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဆသမုဋ္ဌာနံ.
ကဏ္ဍုပဋိစ္ဆာဒိသိက္ခာပဒံ အဋ္ဌမံ.
၉. ဝဿိကသာဋိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၅၄၂. နဝမေ – ဝဿိကသာဋိကာ အနုညာတာ ဟောတီတိ ကတ္ထ အနုညာတာ? စီဝရက္ခန္ဓကေ ဝိသာခါဝတ္ထုသ္မိံ. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ – ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝဿိကသာဋိက’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၂). သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဆသမုဋ္ဌာနံ.
ဝဿိကသာဋိကသိက္ခာပဒံ နဝမံ.
၁၀. နန္ဒတ္ထေရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၅၄၇. ဒသမေ – စတုရင်္ဂုလောမကောတိ စတူဟိ အင်္ဂုလေဟိ ဦနကပ္ပမာဏော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဆသမုဋ္ဌာနံ.
နန္ဒတ္ထေရသိက္ခာပဒံ ဒသမံ.
သမတ္တော ဝဏ္ဏနာက္ကမေန ရတနဝဂ္ဂေါ နဝမော.
ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ခေါတိအာဒိ ဝုတ္တနယမေဝါတိ.
သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယ
ခုဒ္ဒကဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.
ပါစိတ္တိယကဏ္ဍံ နိဋ္ဌိတံ.