၅. ပါစိတ္တိယကဏ္ဍံ

၁. မုသာဝါဒဝဂ္ဂေါ

၁. မုသာဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ယေသံ နဝဟိ ဝဂ္ဂေဟိ၊ သင်္ဂဟော သုပ္ပတိဋ္ဌိတော၊

ခုဒ္ဒကာနံ အယံ ဒါနိ၊ တေသံ ဘဝတိ ဝဏ္ဏနာ.

၁. တတ္ထ မုသာဝါဒဝဂ္ဂဿ တာဝ ပဌမသိက္ခာပဒေ ဟတ္ထကောတိ တဿ ထေရဿ နာမံ. သကျာနံ ပုတ္တောတိ သကျပုတ္တော. ဗုဒ္ဓကာလေ ကိရ သကျကုလတော အသီတိ ပုရိသသဟဿာနိ ပဗ္ဗဇိံသု၊ တေသံ သော အညတရောတိ. ဝါဒက္ခိတ္တောတိ ‘‘ဝါဒံ ကရိဿာမီ’’တိ ဧဝံ ပရိဝိတက္ကိတေန ဝါဒေန ပရဝါဒိသန္တိကံ ခိတ္တော ပက္ခိတ္တော ပဟိတော ပေသိတောတိ အတ္ထော. ဝါဒမှိ ဝါ သကေန စိတ္တေန ခိတ္တော. ယတြ ယတြ ဝါဒေါ တတြ တတြေဝ သန္ဒိဿတီတိပိ ဝါဒက္ခိတ္တော. အဝဇာနိတွာ အဝဇာနာတီတိ အတ္တနော ဝါဒေ ကဉ္စိ ဒေါသံ သလ္လက္ခေန္တော ‘‘နာယံ မမ ဝါဒေါ’’တိ အဝဇာနိတွာ ပုန ကထေန္တော ကထေန္တော နိဒ္ဒေါသတံ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘မမေဝ အယံ ဝါဒေါ’’တိ ပဋိဇာနာတိ. ပဋိဇာနိတွာ အဝဇာနာတီတိ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ဝစနေ အာနိသံသံ သလ္လက္ခေန္တော ‘‘အယံ မမ ဝါဒေါ’’တိ ပဋိဇာနိတွာ ပုန ကထေန္တော ကထေန္တော တတ္ထ ဒေါသံ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘နာယံ မမ ဝါဒေါ’’တိ အဝဇာနာတိ. အညေနညံ ပဋိစရတီတိ အညေန ကာရဏေန အညံ ကာရဏံ ပဋိစရတိ ပဋိစ္ဆာဒေတိ အဇ္ဈောတ္ထရတိ၊ ‘‘ရူပံ အနိစ္စံ ဇာနိတဗ္ဗတော’’တိ ဝတွာ ပုန ‘‘ဇာတိဓမ္မတော’’တိအာဒီနိ ဝဒတိ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘ဧတဿ ပဋိစ္ဆာဒနဟေတုံ အညံ ဗဟုံ ကထေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတြာယံ အဓိပ္ပါယော – ယံ တံ ပဋိဇာနနဉ္စ အဝဇာနနဉ္စ၊ တဿ ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ ‘‘ကော အာဟ၊ ကိံ အာဟ၊ ကိသ္မိံ အာဟာ’’တိ ဧဝမာဒိ ဗဟုံ ဘာသတီတိ. ပုန မဟာအဋ္ဌကထာယံ ‘‘အဝဇာနိတွာ ပဋိဇာနန္တော ပဋိဇာနိတွာ အဝဇာနန္တော ဧဝ စ အညေနညံ ပဋိစရတီ’’တိ ဝုတ္တံ. သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသတီတိ ဇာနန္တော မုသာ ဘာသတိ. သင်္ကေတံ ကတွာ ဝိသံဝါဒေတီတိ ပုရေဘတ္တာဒီသု ‘‘အသုကသ္မိံ နာမ ကာလေ အသုကသ္မိံ နာမ ပဒေသေ ဝါဒေါ ဟောတူ’’တိ သင်္ကေတံ ကတွာ သင်္ကေတတော ပုရေ ဝါ ပစ္ဆာ ဝါ ဂန္တွာ ‘‘ပဿထ ဘော၊ တိတ္ထိယာ န အာဂတာ ပရာဇိတာ’’တိ ပက္ကမတိ.

၂. သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေတိ ဇာနိတွာ ဇာနန္တဿ စ မုသာ ဘဏနေ.

၃. ဝိသံဝါဒနပုရေက္ခာရဿာတိ ဝိသံဝါဒနစိတ္တံ ပုရတော ကတွာ ဝဒန္တဿ. ဝါစာတိ မိစ္ဆာဝါစာပရိယာပန္နဝစနသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာ. ဂိရာတိ တာယ စေတနာယ သမုဋ္ဌာပိတသဒ္ဒံ ဒဿေတိ. ဗျပ္ပထောတိ ဝစနပထော၊ ဝါစာယေဝ ဟိ အညေသမ္ပိ ဒိဋ္ဌာနုဂတိမာပဇ္ဇန္တာနံ ပထဘူတတော ဗျပ္ပထောတိ ဝုစ္စတိ. ဝစီဘေဒေါတိ ဝစီသညိတာယ ဝါစာယ ဘေဒေါ၊ ပဘေဒဂတာ ဝါစာ ဧဝ ဧဝံ ဝုစ္စတိ. ဝါစသိကာ ဝိညတ္တီတိ ဝစီဝိညတ္တိ. ဧဝံ ပဌမပဒေန သုဒ္ဓစေတနာ၊ မဇ္ဈေ တီဟိ တံသမုဋ္ဌာပိတသဒ္ဒသဟိတာ စေတနာ၊ အန္တေ ဧကေန ဝိညတ္တိသဟိတာ စေတနာ ‘‘ကထိတာ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အနရိယဝေါဟာရာတိ အနရိယာနံ ဗာလပုထုဇ္ဇနာနံ ဝေါဟာရာ.

ဧဝံ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အန္တေ ဝုတ္တာနံ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒသင်္ခါတာနံ အနရိယဝေါဟာရာနံ လက္ခဏံ ဒဿေန္တော ‘‘အဒိဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌံ မေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဒိဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌံ မေတိ ဧဝံ ဝဒတော ဝစနံ တံသမုဋ္ဌာပိကာ ဝါ စေတနာ ဧကော အနရိယဝေါဟာရောတိ ဣမိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အပိစေတ္ထ စက္ခုဝသေန အဂ္ဂဟိတာရမ္မဏံ အဒိဋ္ဌံ၊ သောတဝသေန အဂ္ဂဟိတံ အသုတံ၊ ဃာနာဒိဝသေန မုနိတွာ တီဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ ဧကာဗဒ္ဓံ ဝိယ ကတွာ ပတွာ အဂ္ဂဟိတံ အမုတံ၊ အညတြ ပဉ္စဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ သုဒ္ဓေန ဝိညာဏေနေဝ အဂ္ဂဟိတံ အဝိညာတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပါဠိယံ ပန ‘‘အဒိဋ္ဌံ နာမ န စက္ခုနာ ဒိဋ္ဌ’’န္တိ ဧဝံ ဩဠာရိကေနေဝ နယေန ဒေသနာ ကတာတိ. ဒိဋ္ဌာဒီသု စ အတ္တနာပိ ပရေနပိ ဒိဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌမေဝ. ဧဝံ သုတမုတဝိညာတာနီတိ အယမေကော ပရိယာယော. အပရော နယော ယံ အတ္တနာ ဒိဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌမေဝ တံ. ဧသ နယော သုတာဒီသု. ယံ ပန ပရေန ဒိဋ္ဌံ၊ တံ အတ္တနာ သုတဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ. ဧဝံ မုတာဒီနိပိ.

၄. ဣဒါနိ တေသံ အနရိယဝေါဟာရာနံ ဝသေန အာပတ္တိံ အာရောပေတွာ ဒဿေန္တော ‘‘တီဟာကာရေဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော ‘‘တီဟိ အာကာရေဟိ ပဌမံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိန္တိ သမ္ပဇာနမုသာ ဘဏန္တဿ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’’တိ ဧဝမာဒိစတုတ္ထပါရာဇိကပါဠိဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကေဝလဉှိ တတ္ထ ‘‘ပဌမံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိ’’န္တိ ဣဓ ‘‘အဒိဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌံ မေ’’တိ၊ တတ္ထ စ ‘‘အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’’တိ ‘‘ဣဓ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ ဧဝံ ဝတ္ထုမတ္တေ အာပတ္တိမတ္တေ စ ဝိသေသော၊ သေသံ ဧကလက္ခဏမေဝါတိ.

၉. တီဟာကာရေဟိ ဒိဋ္ဌေ ဝေမတိကောတိအာဒီနမ္ပိ အတ္ထော ‘‘ဒိဋ္ဌဿ ဟောတိ ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပဇ္ဇန္တော ဒိဋ္ဌေ ဝေမတိကော’’တိ ဧဝမာဒိဒုဋ္ဌဒေါသပါဠိဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပါဠိမတ္တမေဝ ဟိ ဧတ္ထ ဝိသေသော၊ အတ္ထေ ပန သထေရဝါဒေ ကိဉ္စိ နာနာကရဏံ နတ္ထိ.

၁၁. သဟသာ ဘဏတီတိ အဝီမံသိတွာ အနုပဓာရေတွာ ဝါ ဝေဂေန ဒိဋ္ဌမ္ပိ ‘‘အဒိဋ္ဌံ မေ’’တိ ဘဏတိ. အညံ ဘဏိဿာမီတိ အညံ ဘဏတီတိ မန္ဒတ္တာ ဇဠတ္တာ ပက္ခလန္တော ‘‘စီဝရ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘စီရ’’န္တိ အာဒိံ ဘဏတိ. ယော ပန သာမဏေရေန ‘‘အပိ ဘန္တေ မယှံ ဥပဇ္ဈာယံ ပဿိတ္ထာ’’တိ ဝုတ္တော ကေဠိံ ကုရုမာနော ‘‘တဝ ဥပဇ္ဈာယော ဒါရုသကဋံ ယောဇေတွာ ဂတော ဘဝိဿတီ’’တိ ဝါ သိင်္ဂါလသဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ကဿာယံ ဘန္တေ သဒ္ဒေါ’’တိ ဝုတ္တော ‘‘မာတုယာ တေ ယာနေန ဂစ္ဆန္တိယာ ကဒ္ဒမေ လဂ္ဂစက္ကံ ဥဒ္ဓရန္တာနံ အယံ သဒ္ဒေါ’’တိ ဝါ ဧဝံ နေဝ ဒဝါ န ရဝါ အညံ ဘဏတိ၊ သော အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိယေဝ. အညာ ပူရဏကထာ နာမ ဟောတိ၊ ဧကော ဂါမေ ထောကံ တေလံ လဘိတွာ ဝိဟာရံ အာဂတော သာမဏေရံ ဘဏတိ – ‘‘တွံ အဇ္ဇ ကုဟိံ ဂတော၊ ဂါမော ဧကတေလော အဟောသီ’’တိ ဝါ ပစ္ဆိကာယ ဌပိတံ ပူဝခဏ္ဍံ လဘိတွာ ‘‘အဇ္ဇ ဂါမေ ပစ္ဆိကာဟိ ပူဝေ စာရေသု’’န္တိ ဝါ၊ အယံ မုသာဝါဒေါဝ ဟောတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ၊ ကိရိယံ၊ သညာဝိမောက္ခံ၊ သစိတ္တကံ၊ လောကဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ အကုသလစိတ္တံ၊ တိဝေဒနန္တိ.

မုသာဝါဒသိက္ခာပဒံ ပဌမံ.

၂. ဩမသဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၂. ဒုတိယသိက္ခာပဒေ ဩမသန္တီတိ ဩဝိဇ္ဈန္တိ. ခုံသေန္တီတိ အက္ကောသန္တိ. ဝမ္ဘေန္တီတိ ပဓံသေန္တိ.

၁၃. ဘူတပုဗ္ဗန္တိ ဣဒံ ဝတ္ထုံ ဘဂဝါ ဩမသဝါဒဂရဟဏတ္ထံ အာဟရိ. နန္ဒိဝိသာလော နာမာတိ နန္ဒီတိ တဿ ဗလီဗဒ္ဒဿ နာမံ၊ ဝိသာဏာနိ ပနဿ ဝိသာလာနိ၊ တသ္မာ ‘‘နန္ဒိဝိသာလော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဗောဓိသတ္တော တေန သမယေန နန္ဒိဝိသာလော နာမ ဟောတိ. ဗြာဟ္မဏော တံ ယာဂုဘတ္တာဒီဟိ အတိဝိယ ပေါသေသိ. အထ သော ဗြာဟ္မဏံ အနုကမ္ပမာနော ‘‘ဂစ္ဆ တွ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထေဝ အဋ္ဌာသီတိ အဟေတုကပဋိသန္ဓိကာလေပိ ပရခုံသနံ အမနာပတောယေဝ ပစ္စေသိ၊ တသ္မာ ဗြာဟ္မဏဿ ဒေါသံ ဒဿေတုကာမော အဋ္ဌာသိ. သကဋသတံ အတိဗဒ္ဓံ ပဝဋ္ဋေသီတိ ပဋိပါဋိယာ ဌပေတွာ ဟေဋ္ဌာရုက္ခေ ဒတွာ ဧကာဗဒ္ဓံ ကတွာ မုဂ္ဂမာသဝါလုကာဒီဟိ ပုဏ္ဏံ သကဋသတံ ပဝဋ္ဋေန္တော၊ ကိဉ္စာပိ ပုဗ္ဗေ ပတိဋ္ဌိတာရပ္ပဒေသံ ပုန အရေ ပတ္တေ ပဝဋ္ဋိတံ ဟောတိ၊ ဗောဓိသတ္တော ပန ပုရိမသကဋေန ပတိဋ္ဌိတဋ္ဌာနေ ပစ္ဆိမသကဋံ ပတိဋ္ဌာပေတုံ သကဋသတပ္ပမာဏံ ပဒေသံ ပဝဋ္ဋေသိ. ဗောဓိသတ္တာနဉှိ သိထိလကရဏံ နာမ နတ္ထိ. တေန စတ္တမနော အဟူတိ တေန ဗြာဟ္မဏဿ ဓနလာဘေန အတ္တနော ကမ္မေန စ သော နန္ဒိဝိသာလော အတ္တမနော အဟောသိ.

၁၅. အက္ကောသေနပီတိ ဧတ္ထ ပန ယသ္မာ ပရတော ‘‘ဒွေ အက္ကောသာ – ဟီနော စ အက္ကောသော ဥက္ကဋ္ဌော စ အက္ကောသော’’တိ ဝိဘဇိတုကာမော၊ တသ္မာ ယထာ ပုဗ္ဗေ ‘‘ဟီနေနပိ အက္ကောသေန ခုံသေန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ အဝတွာ ‘‘အက္ကောသေန’’ ဣစ္စေဝမာဟ. ဝေနဇာတီတိ တစ္ဆကဇာတိ၊ ဝေဏုကာရဇာတီတိပိ ဝဒန္တိ. နေသာဒဇာတီတိ မိဂလုဒ္ဒကာဒိဇာတိ.

ရထကာရဇာတီတိ စမ္မကာရဇာတိ. ပုက္ကုသဇာတီတိ ပုပ္ဖဆဍ္ဍကဇာတိ. အဝကဏ္ဏကာဒိ ဒါသာနံ နာမံ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဟီနံ. ဩညာတန္တိ အဝညာတံ၊ ‘‘ဥညာတ’’န္တိပိ ပဌန္တိ. အဝညာတန္တိ ဝမ္ဘေတွာ ဉာတံ. ဟီဠိတန္တိ ဇိဂုစ္ဆိတံ. ပရိဘူတန္တိ ကိမေတေနာတိတိ ပရိဘဝကတံ. အစိတ္တီကတန္တိ န ဂရုကတံ.

ကောဋ္ဌကကမ္မန္တိ တစ္ဆကကမ္မံ. မုဒ္ဒါတိ ဟတ္ထမုဒ္ဒါဂဏနာ. ဂဏနာတိ အစ္ဆိဒ္ဒကာဒိအဝသေသဂဏနာ. လေခါတိ အက္ခရလေခါ. မဓုမေဟာဗာဓော ဝေဒနာယ အဘာဝတော ‘‘ဥက္ကဋ္ဌော’’တိ ဝုတ္တော. ပါဋိကင်္ခါတိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ. ယကာရေန ဝါ ဘကာရေန ဝါတိ ယကာရဘကာရေ ယောဇေတွာ ယော အက္ကောသော. ကာဋကောဋစိကာယ ဝါတိ ‘‘ကာဋ’’န္တိ ပုရိသနိမိတ္တံ၊ ‘‘ကောဋစိကာ’’တိ ဣတ္ထိနိမိတ္တံ၊ ဧတေဟိ ဝါ ယော အက္ကောသော၊ ဧသော ဟီနော နာမ အက္ကောသောတိ.

၁၆. ဣဒါနိ တေသံ ဇာတိအာဒီနံ ပဘေဒဝသေန အာပတ္တိံ အာရောပေတွာ ဒဿေန္တော ‘‘ဥပသမ္ပန္နော ဥပသမ္ပန္န’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ခုံသေတုကာမော ဝမ္ဘေတုကာမော မင်္ကုကတ္တုကာမောတိ အက္ကောသိတုကာမော ပဓံသိတုကာမော ဂရဟိတုကာမော နိတ္တေဇံ ကတ္တုကာမောတိ အတ္ထော. ဟီနေန ဟီနန္တိ ဟီနေန ဇာတိဝစနေန ဟီနဇာတိကံ. ဧတေန ဥပါယေန သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဧတ္ထ စ ဟီနေန ဟီနံ ဝဒန္တော ကိဉ္စာပိ သစ္စံ ဝဒတိ၊ ဩမသိတုကာမတာယ ပနဿ ဝါစာယ ဝါစာယ ပါစိတ္တိယံ. ဥက္ကဋ္ဌေန ဟီနံ ဝဒန္တော စ ကိဉ္စာပိ အလိကံ ဘဏတိ၊ ဩမသိတုကာမတာယ ပန ဣမိနာဝ သိက္ခာပဒေန ပါစိတ္တိယံ အာပဇ္ဇတိ၊ န ပုရိမေန. ယောပိ ‘‘အတိစဏ္ဍာလောသိ၊ အတိဗြာဟ္မဏောသိ၊ ဒုဋ္ဌစဏ္ဍာလောသိ၊ ဒုဋ္ဌဗြာဟ္မဏောသီ’’တိအာဒီနိ ဝဒတိ၊ သောပိ အာပတ္တိယာ ကာရေတဗ္ဗော.

၂၆. သန္တိ ဣဓေကစ္စေတိ ဝါရေ ပန ပရိဟရိတွာ ဝုတ္တဘာဝေန ဒုက္ကဋံ. ဧသေဝ နယော ယေ နူန။ပေ။ န မယန္တိ ဝါရေသုပိ. အနုပသမ္ပန္နေ ပန စတူသုပိ ဝါရေသု ဒုက္ကဋမေဝ. စောရောသိ ဂဏ္ဌိဘေဒကောသီတိအာဒိဝစနေဟိ ပန ဥပသမ္ပန္နေပိ အနုပမ္ပန္နေပိ သဗ္ဗဝါရေသု ဒုက္ကဋမေဝ. ဒဝကမျတာယ ပန ဥပသမ္ပန္နေပိ အနုပသမ္ပန္နေပိ သဗ္ဗဝါရေသု ဒုဗ္ဘာသိတံ. ဒဝကမျတာ နာမ ကေဠိဟသာဓိပ္ပါယတာ. ဣမသ္မိဉ္စ သိက္ခာပဒေ ဌပေတွာ ဘိက္ခုံ ဘိက္ခုနီအာဒယော သဗ္ဗသတ္တာ အနုပသမ္ပန္နဋ္ဌာနေ ဌိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၃၅. အတ္ထပုရေက္ခာရဿာတိအာဒီသု ပါဠိယာ အတ္ထံ ဝဏ္ဏယန္တော အတ္ထပုရေက္ခာရော၊ ပါဠိံ ဝါစေန္တော ဓမ္မပုရေက္ခာရော၊ အနုသိဋ္ဌိယံ ဌတွာ ‘‘ဣဒါနိပိ စဏ္ဍာလောသိ၊ ပါပံ မာ အကာသိ၊ မာ တမော တမပရာယဏော အဟောသီ’’တိအာဒိနာ နယေန ကထေန္တော အနုသာသနီပုရေက္ခာရော နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ. ကိရိယံ၊ သညာဝိမောက္ခံ၊ သစိတ္တကံ၊ လောကဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ အကုသလစိတ္တံ၊ ဒုက္ခဝေဒနန္တိ. ဒုဗ္ဘာသိတာပတ္တိ ပနေတ္ထ ဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ၊ ကိရိယံ၊ သညာဝိမောက္ခံ၊ သစိတ္တကံ၊ အကုသလစိတ္တံ၊ ဒွိဝေဒနံ သုခါ စ မဇ္ဈတ္တာ စာတိ.

ဩမသဝါဒသိက္ခာပဒံ ဒုတိယံ.

၃. ပေသုညသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၆. တတိယသိက္ခာပဒေ – ဘဏ္ဍနဇာတာနန္တိ သဉ္ဇာတဘဏ္ဍနာနံ. ဘဏ္ဍနန္တိ ကလဟဿ ပုဗ္ဗဘာဂေါ၊ ‘‘ဣမိနာ စ ဣမိနာ စ ဣဒံ ကတံ၊ ဧဝံ ဝုတ္တေ ဧဝံ ဝက္ခာမာ’’တိအာဒိကံ သကသကပက္ခေ သမ္မန္တနံ. ကလဟောတိ အာပတ္တိဂါမိကော ကာယဝါစာဝီတိက္ကမော. ဝိဝါဒေါတိ ဝိဂ္ဂါဟိကကထာ. တံ ဝိဝါဒံ အာပန္နာနံ ဝိဝါဒါပန္နာနံ. ပေသုညန္တိ ပိသုဏဝါစံ၊ ပိယဘာဝဿ သုညကရဏဝါစန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

၃၇. ဘိက္ခုပေသုညေတိ ဘိက္ခူနံ ပေသုညေ၊ ဘိက္ခုတော သုတွာ ဘိက္ခုနာ ဘိက္ခုဿ ဥပသံဟဋပေသုညေတိ အတ္ထော.

၃၈. ဒွီဟာကာရေဟီတိ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ. ပိယကမျဿ ဝါတိ ‘‘ဧဝံ အဟံ ဧတဿ ပိယော ဘဝိဿာမီ’’တိ အတ္တနော ပိယဘာဝံ ပတ္ထယမာနဿ ဝါ. ဘေဒါဓိပ္ပါယဿ ဝါတိ ‘‘ဧဝမယံ ဧတေန သဒ္ဓိံ ဘိဇ္ဇိဿတီ’’တိ ပရဿ ပရေန ဘေဒံ ဣစ္ဆန္တဿ ဝါ. ဇာတိတောပီတိအာဒိ သဗ္ဗံ ပုရိမသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယမေဝ. ဣဓာပိ ဘိက္ခုနိံ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗေ အနုပသမ္ပန္နာ နာမ.

န ပိယကမျဿ န ဘေဒါဓိပ္ပါယဿာတိ ဧကံ အက္ကောသန္တံ ဧကဉ္စ ခမန္တံ ဒိသွာ ‘‘အဟော နိလ္လဇ္ဇော၊ ဤဒိသမ္ပိ နာမ ဘဝန္တံ ပုန ဝတ္တဗ္ဗံ မညိဿတီ’’တိ ဧဝံ ကေဝလံ ပါပဂရဟိတာယ ဘဏန္တဿ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ၊ ကိရိယံ၊ သညာဝိမောက္ခံ၊ သစိတ္တကံ၊ လောကဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ အကုသလစိတ္တံ၊ တိဝေဒနန္တိ.

ပေသုညသိက္ခာပဒံ တတိယံ.

၄. ပဒသောဓမ္မသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၄. စတုတ္ထသိက္ခာပဒေ – အပ္ပတိဿာတိ အပ္ပတိဿဝါ. ဥပါသကာတိ ဝုတ္တေ ဝစနမ္ပိ န သောတုကာမာ၊ အနာဒရာတိ အတ္ထော. အပ္ပတိဿယာ ဝါ အနီစဝုတ္တိနောတိ အတ္ထော. အသဘာဂဝုတ္တိကာတိ ဝိသဘာဂဇီဝိကာ၊ ယထာ ဘိက္ခူသု ဝတ္တိတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ အပ္ပဝတ္တဝုတ္တိနောတိ အတ္ထော.

၄၅. ပဒသော ဓမ္မံ ဝါစေယျာတိ ဧကတော ပဒံ ပဒံ ဓမ္မံ ဝါစေယျ၊ ကောဋ္ဌာသံ ကောဋ္ဌာသံ ဝါစေယျာတိ အတ္ထော. ယသ္မာ ပန တံ ကောဋ္ဌာသနာမကံ ပဒံ စတုဗ္ဗိဓံ ဟောတိ၊ တသ္မာ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ပဒံ အနုပဒံ အနွက္ခရံ အနုဗျဉ္ဇန’’န္တိ ပဒဘာဇနံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပဒန္တိ ဧကော ဂါထာပါဒေါ အဓိပ္ပေတော. အနုပဒန္တိ ဒုတိယပါဒေါ. အနွက္ခရန္တိ ဧကေကမက္ခရံ. အနုဗျဉ္ဇနန္တိ ပုရိမဗျဉ္ဇနေန သဒိသံ ပစ္ဆာဗျဉ္ဇနံ. ယံ ကိဉ္စိ ဝါ ဧကမက္ခရံ အနွက္ခရံ၊ အက္ခရသမူဟော အနုဗျဉ္ဇနံ၊ အက္ခရာနုဗျဉ္ဇနသမူဟော ပဒံ. ပဌမပဒံ ပဒမေဝ၊ ဒုတိယံ အနုပဒန္တိ ဧဝမေတ္ထ နာနာကရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဣဒါနိ ပဒံ နာမ ဧကတော ပဋ္ဌပေတွာ ဧကတော ဩသာပေန္တီတိ ဂါထာဗန္ဓံ ဓမ္မံ ဝါစေန္တော ‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ’’တိ ဧကမေကံ ပဒံ သာမဏေရေန သဒ္ဓိံ ဧကတော အာရဘိတွာ ဧကတောယေဝ နိဋ္ဌာပေတိ. ဧဝံ ဝါစေန္တဿ ပဒဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အနုပဒံ နာမ ပါဋေက္ကံ ပဋ္ဌပေတွာ ဧကတော ဩသာပေန္တီတိ ထေရေန ‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ’’တိ ဝုတ္တေ သာမဏေရော တံ ပဒံ အပါပုဏိတွာ ‘‘မနောသေဋ္ဌာ မနောမယာ’’တိ ဒုတိယပဒံ ဧကတော ဘဏတိ၊ ဣမေ ပါဋေက္ကံ ပဋ္ဌပေတွာ ဧကတော ဩသာပေန္တိ နာမ. ဧဝံ ဝါစေန္တဿာပိ အနုပဒဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာ. အနွက္ခရံ နာမ ရူပံ အနိစ္စန္တိ ဝုစ္စမာနော ‘‘ရူ’’တိ ဩပါတေတီတိ ‘‘ရူပံ အနိစ္စန္တိ ဘဏ သာမဏေရာ’’တိ ဝုစ္စမာနော ရူကာရမတ္တမေဝ ဧကတော ဝတွာ တိဋ္ဌတိ. ဧဝံ ဝါစေန္တဿာပိ အနွက္ခရဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာ. ဂါထာဗန္ဓေပိ စ ဧသ နယော လဗ္ဘတိယေဝ. အနုဗျဉ္ဇနံ နာမ ရူပံ အနိစ္စန္တိ ဝုစ္စမာနော ဝေဒနာ အနိစ္စာတိ သဒ္ဒံ နိစ္ဆာရေတီတိ ‘‘ရူပံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနိစ္စံ၊ ဝေဒနာ အနိစ္စာ’’တိ ဣမံ သုတ္တံ ဝါစယမာနော ထေရေန ‘‘ရူပံ အနိစ္စ’’န္တိ ဝုစ္စမာနော သာမဏေရော သီဃပညတာယ ‘‘ဝေဒနာ အနိစ္စာ’’တိ ဣမံ အနိစ္စပဒံ ထေရဿ ‘‘ရူပံ အနိစ္စ’’န္တိ ဧတေန အနိစ္စပဒေန သဒ္ဓိံ ဧကတော ဘဏန္တော ဝါစံ နိစ္ဆာရေတိ. ဧဝံ ဝါစေန္တဿာပိ အနုဗျဉ္ဇနဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာ. အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပေါ – ဣမေသု ပဒါဒီသု ယံ ယံ ဧကတော ဘဏတိ တေန တေန အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတီတိ.

ဗုဒ္ဓဘာသိတောတိ သကလံ ဝိနယပိဋကံ အဘိဓမ္မပိဋကံ ဓမ္မပဒံ စရိယာပိဋကံ ဥဒါနံ ဣတိဝုတ္တကံ ဇာတကံ သုတ္တနိပါတော ဝိမာနဝတ္ထု ပေတဝတ္ထု ဗြဟ္မဇာလာဒီနိ စ သုတ္တာနိ. သာဝကဘာသိတောတိ စတုပရိသပရိယာပန္နေဟိ သာဝကေဟိ ဘာသိတော အနင်္ဂဏသမ္မာဒိဋ္ဌိအနုမာနသုတ္တစုဠဝေဒလ္လမဟာဝေဒလ္လာဒိကော. ဣသိဘာသိတောတိ ဗာဟိရပရိဗ္ဗာဇကေဟိ ဘာသိတော သကလော ပရိဗ္ဗာဇကဝဂ္ဂေါ၊ ဗာဝရိယဿ အန္တေဝါသိကာနံ သောဠသန္နံ ဗြာဟ္မဏာနံ ပုစ္ဆာတိ ဧဝမာဒိ. ဒေဝတာဘာသိတောတိ ဒေဝတာဟိ ဘာသိတော၊ သော ဒေဝတာသံယုတ္တဒေဝပုတ္တသံယုတ္တမာရသံယုတ္တဗြဟ္မသံယုတ္တသက္ကသံယုတ္တာဒိဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

အတ္ထူပသဉှိတောတိ အဋ္ဌကထာနိဿိတော. ဓမ္မူပသဉှိတောတိ ပါဠိနိဿိတော၊ ဥဘယေနာပိ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿိတမေဝ ဝဒတိ. ကိဉ္စာပိ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿိတံ ဝဒတိ၊ တိဿော သင်္ဂီတိယော အာရုဠှဓမ္မံယေဝ ပန ပဒသော ဝါစေန္တဿ အာပတ္တိ. ဝိဝဋ္ဋူပနိဿိတေပိ နာနာဘာသာဝသေန ဂါထာသိလောကဗန္ဓာဒီဟိ အဘိသင်္ခတေ အနာပတ္တိ. တိဿော သင်္ဂီတိယော အနာရုဠှေပိ ကုလုမ္ဗသုတ္တံ ရာဇောဝါဒသုတ္တံ တိက္ခိန္ဒြိယံ စတုပရိဝဋ္ဋံ နန္ဒောပနန္ဒန္တိ ဤဒိသေ အာပတ္တိယေဝ. အပလာလဒမနမ္ပိ ဝုတ္တံ၊ မဟာပစ္စရိယမ္ပန ပဋိသိဒ္ဓံ. မေဏ္ဍကမိလိန္ဒပဉှေသု ထေရဿ သကပဋိဘာနေ အနာပတ္တိ၊ ယံ ရညော သညာပနတ္ထံ အာဟရိတွာ ဝုတ္တံ၊ တတ္ထ အာပတ္တိ. ဝဏ္ဏပိဋကအင်္ဂုလိမာလပိဋကရဋ္ဌပါလဂအဇတအာဠဝကဂဇ္ဇိတဂုဠှမဂ္ဂဂုဠှဝေဿန္တရဂုဠှဝိနယဝေဒလ္လပိဋကာနိ ပန အဗုဒ္ဓဝစနာနိယေဝါတိ ဝုတ္တံ. သီလူပဒေသော နာမ ဓမ္မသေနာပတိနာ ဝုတ္တောတိ ဝဒန္တိ၊ တသ္မိံ အာပတ္တိယေဝ. အညာနိပိ မဂ္ဂကထာအာရမ္မဏကထာဗုဒ္ဓိကဒဏ္ဍက ဉာဏဝတ္ထုအသုဘကထာဒီနိ အတ္ထိ၊ တေသု သတ္တတိံသ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ ဝိဘတ္တာ၊ ဓုတင်္ဂပဉှေ ပဋိပဒါ ဝိဘတ္တာ၊ တသ္မာ တေသု အာပတ္တီတိ ဝုတ္တံ. မဟာပစ္စရိယာဒီသု ပန သင်္ဂီတိံ အနာရုဠှေသု ရာဇောဝါဒတိက္ခိန္ဒြိယစတုပရိဝဋ္ဋနန္ဒောပနန္ဒကုလုမ္ဗသုတ္တေသုယေဝ အာပတ္တီတိ ဝတွာ အဝသေသေသု ယံ ဗုဒ္ဓဝစနတော အာဟရိတွာ ဝုတ္တံ၊ တဒေဝ အာပတ္တိဝတ္ထု ဟောတိ၊ န ဣတရန္တိ အယမတ္ထော ပရိဂ္ဂဟိတော.

၄၈. ဧကတော ဥဒ္ဒိသာပေန္တောတိ အနုပသမ္ပန္နေန သဒ္ဓိံ ဧကတော ဥဒ္ဒေသံ ဂဏှန္တောပိ ဧကတော ဝဒတိ အနာပတ္တီတိ အတ္ထော.

တတြာယံ ဝိနိစ္ဆယော – ဥပသမ္ပန္နော စ အနုပသမ္ပန္နော စ နိသီဒိတွာ ဥဒ္ဒိသာပေန္တိ. အာစရိယော နိသိန္နာနံ ဘဏာမီတိ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကတော ဝဒတိ၊ အာစရိယဿ အာပတ္တိ. အနုပသမ္ပန္နေန သဒ္ဓိံ ဂဏှန္တဿ အနာပတ္တိ. ဒွေပိ ဌိတာ ဂဏှန္တိ၊ ဧသေဝ နယော. ဒဟရဘိက္ခု နိသိန္နော၊ သာမဏေရော ဌိတော၊ နိသိန္နဿ ဘဏာမီတိ ဘဏတော အနာပတ္တိ. သစေ ဒဟရော တိဋ္ဌတိ၊ ဣတရော နိသီဒတိ၊ ဌိတဿ ဘဏာမီတိ ဘဏတောပိ အနာပတ္တိ. သစေ ဗဟူနံ ဘိက္ခူနံ အန္တရေ ဧကော သာမဏေရော နိသိန္နော ဟောတိ၊ တသ္မိံ နိသိန္နေ ပဒသော ဓမ္မံ ဝါစေန္တဿ အာစရိယဿ အစိတ္တကာပတ္တိ. သစေ သာမဏေရော ဥပစာရံ မုဉ္စိတွာ ဌိတော ဝါ နိသိန္နော ဝါ ဟောတိ၊ ယေသံ ဝါစေတိ၊ တေသု အပရိယာပန္နတ္တာ ဧကေန ဒိသာဘာဂေန ပလာယနကဂန္ထံ နာမ ဂဏှာတီတိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ၊ တသ္မာ အနာပတ္တိ. ဧကတော သဇ္ဈာယံ ကရောန္တောပိ အနုပသမ္ပန္နေန သဒ္ဓိံ ဥပသမ္ပန္နော ဧကတော သဇ္ဈာယံ ကရောန္တော တေန သဒ္ဓိံယေဝ ဘဏတိ၊ အနာပတ္တိ. အနုပသမ္ပန္နဿ သန္တိကေ ဥဒ္ဒေသံ ဂဏှန္တဿပိ တေန သဒ္ဓိံ ဧကတော ဘဏန္တဿ အနာပတ္တိ. အယမ္ပိ ဟိ ဧကတော သဇ္ဈာယံ ကရောတိစ္စေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ.

ယေဘုယျေန ပဂုဏံ ဂန္ထံ ဘဏန္တံ ဩပါတေတီတိ သစေ ဧကဂါထာယ ဧကော ပါဒေါ န အာဂစ္ဆတိ၊ သေသံ အာဂစ္ဆတိ၊ အယံ ယေဘုယျေန ပဂုဏဂန္ထော နာမ. ဧတေန နယေန သုတ္တေပိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တံ ဩပါတေန္တဿ ဧဝံ ဘဏာဟီတိ ဧကတောပိ ဘဏန္တဿ အနာပတ္တိ. ဩသာရေန္တံ ဩပါတေတီတိ သုတ္တံ ဥစ္စာရေန္တံ ပရိသမဇ္ဈေ ပရိသင်္ကမာနံ ဧဝံ ဝဒေဟီတိ တေန သဒ္ဓိံ ဧကတောပိ ဝဒန္တဿ အနာပတ္တိ. ယံ ပန မဟာပစ္စရိယာဒီသု ‘‘မယာ သဒ္ဓိံ မာ ဝဒါ’’တိ ဝုတ္တော ယဒိ ဝဒတိ၊ ‘‘အနာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ မဟာအဋ္ဌကထာယံ နတ္ထိ၊ နတ္ထိဘာဝေါယေဝ စဿ ယုတ္တော. ကသ္မာ? ကိရိယသမုဋ္ဌာနတ္တာ. ဣတရထာ ဟိ ကိရိယာကိရိယံ ဘဝေယျ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

ပဒသောဓမ္မသမုဋ္ဌာနံ – ဝါစတော စ ဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ၊ ကိရိယံ၊ နောသညာဝိမောက္ခံ၊ အစိတ္တကံ၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ တိစိတ္တံ၊ တိဝေဒနန္တိ.

ပဒသောဓမ္မသိက္ခာပဒံ စတုတ္ထံ.

၅. သဟသေယျသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၉. ပဉ္စမသိက္ခာပဒေ – မုဋ္ဌဿတီ အသမ္ပဇာနာတိ ပုဗ္ဗဘာဂေ သတိသမ္ပဇညဿ အကရဏဝသေနေတံ ဝုတ္တံ၊ ဘဝင်္ဂေါတိဏ္ဏကာလေ ပန ကုတော သတိသမ္ပဇညန္တိ! ဝိကူဇမာနာတိ ဝိပ္ပလပမာနာ. ကာကစ္ဆမာနာတိ နာသာယ ကာကသဒ္ဒံ ဝိယ နိရတ္ထကသဒ္ဒံ မုဉ္စမာနာ. ဥပါသကာတိ ပဌမတရံ ဥဋ္ဌိတဥပါသကာ.

၅၀. ဧတဒဝေါစုန္တိ ‘‘ဘဂဝတာ အာဝုသော ရာဟုလ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တ’’န္တိ ဘိက္ခူ သိက္ခာပဒဂါရဝေနေဝ ဧတံ အဝေါစုံ. ပကတိယာ ပန တေ ဘဂဝတိ စ ဂါရဝေန အာယသ္မတော စ ရာဟုလဿ သိက္ခာကာမတာယ တဿ အာယသ္မတော ဝသနဋ္ဌာနံ အာဂတဿ စူဠမဉ္စကံ ဝါ အပဿေနံ ဝါ ယံ အတ္ထိ တံ ပညပေတွာ စီဝရံ ဝါ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ဝါ ဥဿီသကရဏတ္ထာယ ဒေန္တိ. တတြိဒံ တဿာယသ္မတော သိက္ခာကာမတာယ – ဘိက္ခူ ကိရ တံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ မုဋ္ဌိသမ္မုဉ္ဇနိဉ္စ ကစဝရဆဍ္ဍနကဉ္စ ဗဟိ ခိပန္တိ. အထညေဟိ ‘‘အာဝုသော ကေနိဒံ ပါတိတ’’န္တိ ဝုတ္တေ အညေ ဧဝံ ဝဒန္တိ – ‘‘ဘန္တေ၊ ရာဟုလော ဣမသ္မိံ ပဒေသေ သဉ္စရိ၊ တေန နု ခေါ ပါတိတ’’န္တိ. သော ပနာယသ္မာ ‘‘န မယှံ ဘန္တေ ဣဒံ ကမ္မ’’န္တိ ဧကဒိဝသမ္ပိ အဝတွာ တံ ပဋိသာမေတွာ ဘိက္ခူ ခမာပေတွာ ဂစ္ဆတိ. ဝစ္စကုဋိယာ သေယျံ ကပ္ပေသီတိ တံယေဝ သိက္ခာကာမတံ အနုဗြူဟန္တော ဓမ္မသေနာပတိမဟာမောဂ္ဂလ္လာနအာနန္ဒတ္ထေရာဒီနံ သန္တိကံ အဂန္တွာ ဘဂဝတော ဝဠဉ္ဇနကဝစ္စကုဋိယံ သေယျံ ကပ္ပေသိ. သာ ကိရ ကုဋိ ကဝါဋဗဒ္ဓါ ဂန္ဓပရိဘဏ္ဍကတာ သမောသရိတပုပ္ဖဒါမာ စေတိယဋ္ဌာနမိဝ တိဋ္ဌတိ၊ အပရိဘောဂါ အညေသံ.

၅၁. ဥတ္တရိဒိရတ္တတိရတ္တန္တိ ဘဂဝါ သာမဏေရာနံ သင်္ဂဟကရဏတ္ထာယ တိရတ္တံ ပရိဟာရံ အဒါသိ. န ဟိ ယုတ္တံ ကုလဒါရကေ ပဗ္ဗာဇေတွာ နာနုဂ္ဂဟေတုန္တိ. သဟသေယျန္တိ ဧကတော သေယျံ. သေယျာတိ ကာယပ္ပသာရဏသင်္ခါတံ သယနမ္ပိ ဝုစ္စတိ၊ ယသ္မိံ သေနာသနေ သယန္တိ၊ တမ္ပိ. တတ္ထ သေနာသနံ တာဝ ဒဿေတုံ ‘‘သေယျာ နာမ သဗ္ဗစ္ဆန္နာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ကာယပ္ပသာရဏံ ဒဿေတုံ အနုပသမ္ပန္နေ နိပန္နေ ဘိက္ခု နိပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ အယမေတ္ထ အတ္ထော – ‘‘သေနာသနသင်္ခါတံ သေယျံ ပဝိသိတွာ ကာယပ္ပသာရဏသင်္ခါတံ သေယျံ ကပ္ပေယျ ဝိဒဟေယျ သမ္ပာဒေယျာ’’တိ. သဗ္ဗစ္ဆန္နာတိအာဒိနာ ပန တဿာ သေနာသနသင်္ခါတာယ သေယျာယ လက္ခဏံ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ယံ သေနာသနံ ဥပရိ ပဉ္စဟိ ဆဒနေဟိ အညေန ဝါ ကေနစိ သဗ္ဗမေဝ ပဋိစ္ဆန္နံ၊ အယံ သဗ္ဗစ္ဆန္နာ နာမ သေယျာ. အဋ္ဌကထာသု ပန ပါကဋဝေါဟာရံ ဂဟေတွာ ဝါစုဂ္ဂတဝသေန ‘‘သဗ္ဗစ္ဆန္နာ နာမ ပဉ္စဟိ ဆဒနေဟိ ဆန္နာ’’တိ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စာပိ ဝုတ္တံ? အထ ခေါ ဒုဿကုဋိယံ ဝသန္တဿာပိ န သက္ကာ အနာပတ္တိ ကာတုံ၊ တသ္မာ ယံ ကိဉ္စိ ပဋိစ္ဆာဒနသမတ္ထံ ဣဓ ဆဒနဉ္စ ပရိစ္ဆန္နဉ္စ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပဉ္စဝိဓစ္ဆဒနေယေဝ ဟိ ဂယှမာနေ ပဒရစ္ဆန္နေပိ သဟသေယျာ န ဘဝေယျ. ယံ ပန သေနာသနံ ဘူမိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဆဒနံ အာဟစ္စ ပါကာရေန ဝါ အညေန ဝါ ကေနစိ အန္တမသော ဝတ္ထေနာပိ ပရိက္ခိတ္တံ၊ အယံ သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နာ နာမ သေယျာ. ဆဒနံ အနာဟစ္စ သဗ္ဗန္တိမေန ပရိယာယေန ဒိယဍ္ဎဟတ္ထုဗ္ဗေဓေန ပါကာရာဒိနာ ပရိက္ခိတ္တာပိ သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နာယေဝါတိ ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. ယဿာ ပန ဥပရိ ဗဟုတရံ ဌာနံ ဆန္နံ၊ အပ္ပံ အစ္ဆန္နံ၊ သမန္တတော ဝါ ဗဟုတရံ ပရိက္ခိတ္တံ၊ အပ္ပံ အပရိက္ခိတ္တံ၊ အယံ ယေဘုယျေန ဆန္နာ ယေဘုယျေန ပရိစ္ဆန္နာ နာမ. ဣမိနာ ဟိ လက္ခဏေန သမန္နာဂတော သစေပိ သတ္တဘူမကော ပါသာဒေါ ဧကူပစာရော ဟောတိ၊ သတဂဗ္ဘံ ဝါ စတုဿာလံ ဝါ၊ ဧကသေယျာဣစ္စေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘စတုတ္ထေ ဒိဝသေ အတ္ထင်္ဂတေ သူရိယေ အနုပသမ္ပန္နေ နိပန္နေ ဘိက္ခု နိပဇ္ဇတိ၊ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိအာဒိ.

တတ္ထ စ နိပဇ္ဇနမတ္တေနေဝ ပါစိတ္တိယံ. သစေ ပန သမ္ဗဟုလာ သာမဏေရာ၊ ဧကော ဘိက္ခု၊ သာမဏေရဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာ. တေ စေ ဥဋ္ဌာယုဋ္ဌာယ နိပဇ္ဇန္တိ၊ တေသံ ပယောဂေ ပယောဂေ ဘိက္ခုဿ အာပတ္တိ. ဘိက္ခုဿ ဥဋ္ဌာယုဋ္ဌာယ နိပဇ္ဇနေ ပန ဘိက္ခုဿေဝ ပယောဂေန ဘိက္ခုဿ အာပတ္တိ. သစေ ပန သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ဧကော သာမဏေရော သဗ္ဗေသံ အာပတ္တိံ ကရောတိ၊ တဿ ဥဋ္ဌာယုဋ္ဌာယ နိပဇ္ဇနေနပိ ဘိက္ခူနံ အာပတ္တိယေဝ. ဥဘယေသံ သမ္ဗဟုလဘာဝေပိ ဧသေဝ နယော.

အပိစေတ္ထ ဧကာဝါသာဒိကမ္ပိ စတုက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယော ဟိ ဧကသ္မိံ အာဝါသေ ဧကေနေဝ အနုပသမ္ပန္နေန သဒ္ဓိံ တိရတ္တံ သဟသေယျံ ကပ္ပေတိ၊ တဿ စတုတ္ထဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဒေဝသိကာ အာပတ္တိ. ယောပိ ဧကသ္မိံယေဝ အာဝါသေ နာနာအနုပသမ္ပန္နေဟိ သဒ္ဓိံ တိရတ္တံ သဟသေယျံ ကပ္ပေတိ၊ တဿပိ. ယောပိ နာနာအာဝါသေသု ဧကေနေဝ အနုပသမ္ပန္နေန သဒ္ဓိံ တိရတ္တံ သဟသေယျံ ကပ္ပေတိ၊ တဿပိ. ယောပိ နာနာအာဝါသေသု နာနာအနုပသမ္ပန္နေဟိ သဒ္ဓိံ ယောဇနသတမ္ပိ ဂန္တွာ သဟသေယျံ ကပ္ပေတိ၊ တဿပိ စတုတ္ထဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဒေဝသိကာ အာပတ္တိ.

အယဉ္စ သဟသေယျာပတ္တိ နာမ ‘‘ဘိက္ခုံ ဌပေတွာ အဝသေသော အနုပသမ္ပန္နော နာမာ’’တိ ဝစနတော တိရစ္ဆာနဂတေနပိ သဒ္ဓိံ ဟောတိ၊ တတြ တိရစ္ဆာနဂတဿ ပရိစ္ဆေဒေါ မေထုနဓမ္မာပတ္တိယာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. တသ္မာ သစေပိ ဂေါဓာဗိဠာလမင်္ဂုသာဒီသု ကောစိ ပဝိသိတွာ ဘိက္ခုနော ဝသနသေနာသနေ ဧကူပစာရဋ္ဌာနေ သယတိ၊ သဟသေယျာဝ ဟောတိ.

ယဒိ ပန ထမ္ဘာနံ ဥပရိ ကတပါသာဒဿ ဥပရိမတလေန သဒ္ဓိံ အသမ္ဗဒ္ဓဘိတ္တိကဿ ဘိတ္တိယာ ဥပရိ ဌိတသုသိရတုလာသီသဿ သုသိရေန ပဝိသိတွာ တုလာယ အဗ္ဘန္တရေ သယိတွာ တေနေဝ သုသိရေန နိက္ခမိတွာ ဂစ္ဆတိ၊ ဟေဋ္ဌာပါသာဒေ သယိတဘိက္ခုဿ အနာပတ္တိ. သစေ ဆဒနေ ဆိဒ္ဒံ ဟောတိ၊ တေန ပဝိသိတွာ အန္တောဆဒနေ ဝသိတွာ တေနေဝ ပက္ကမတိ၊ နာနူပစာရေ ဥပရိမတလေ ဆဒနဗ္ဘန္တရေ သယိတဿ အာပတ္တိ၊ ဟေဋ္ဌိမတလေ သယိတဿ အနာပတ္တိ. သစေ အန္တောပါသာဒေနေဝ အာရောဟိတွာ သဗ္ဗတလာနိ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ၊ ဧကူပစာရာနိ ဟောန္တိ၊ တေသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ သယိတဿ အာပတ္တိ.

သဘာသင်္ခေပေန ကတေ အဍ္ဎကုဋ္ဋကသေနာသနေ သယိတဿ ဝါဠသင်္ဃာဋာဒီသု ကပေါတာဒယော ပဝိသိတွာ သယန္တိ၊ အာပတ္တိယေဝ. ပရိက္ခေပဿ ဗဟိဂတေ နိဗ္ဗကောသဗ္ဘန္တရေ သယန္တိ၊ အနာပတ္တိ. ပရိမဏ္ဍလံ ဝါ စတုရဿံ ဝါ ဧကစ္ဆဒနာယ ဂဗ္ဘမာလာယ သတဂဗ္ဘံ စေပိ သေနာသနံ ဟောတိ၊ တတြ စေ ဧကေန သာဓာရဏဒွါရေန ပဝိသိတွာ ဝိသုံ ပါကာရေန အပရိစ္ဆိန္နဂဗ္ဘူပစာရေ သဗ္ဗဂဗ္ဘေ ပဝိသန္တိ၊ ဧကဂဗ္ဘေပိ အနုပသမ္ပန္နေ နိပန္နေ သဗ္ဗဂဗ္ဘေသု နိပန္နာနံ အာပတ္တိ. သစေ သပမုခါ ဂဗ္ဘာ ဟောန္တိ၊ ပမုခဿ ဥပရိ အစ္ဆန္နံ ဥစ္စဝတ္ထုကံ စေပိ ဟောတိ၊ ပမုခေ သယိတော ဂဗ္ဘေ သယိတာနံ အာပတ္တိံ န ကရောတိ. သစေ ပန ဂဗ္ဘစ္ဆဒနေနေဝ သဒ္ဓိံ သမ္ဗဒ္ဓစ္ဆဒနံ ဟောတိ၊ တတြ သယိတော သဗ္ဗေသံ အာပတ္တိံ ကရောတိ. ကသ္မာ? သဗ္ဗစ္ဆန္နတ္တာ သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နတ္တာ စ၊ ဂဗ္ဘပရိက္ခေပေါယေဝ ဟိဿ ပရိက္ခေပေါတိ. ဧတေနေဝ ဟိ နယေန အဋ္ဌကထာသု လောဟပါသာဒပရိက္ခေပဿ စတူသု ဒွါရကောဋ္ဌကေသု အာပတ္တိ ဝုတ္တာ.

ယံ ပန အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ‘‘အပရိက္ခိတ္တေ ပမုခေ အနာပတ္တီတိ ဘူမိယံ ဝိနာ ဇဂတိယာ ပမုခံ သန္ဓာယ ကထိန’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တံ အန္ဓကရဋ္ဌေ ပါဋေက္ကသန္နိဝေသာ ဧကစ္ဆဒနာ ဂဗ္ဘပါဠိယော သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယဉ္စ တတ္ထ ‘‘ဘူမိယံ ဝိနာ ဇဂတိယာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ နေဝ အဋ္ဌကထာသု အတ္ထိ၊ န ပါဠိယာ သမေတိ. ဒသဟတ္ထုဗ္ဗေဓာပိ ဟိ ဇဂတိ ပရိက္ခေပသင်္ချံ န ဂစ္ဆတိ. တသ္မာ ယမ္ပိ တတ္ထ ဒုတိယသိက္ခာပဒေ ဇဂတိယာ ပမာဏံ ဝတွာ ‘‘ဧတံ ဧကူပစာရံ ပရိစ္ဆန္နံ နာမ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ. ယေပိ ဧကသာလဒွိသာလတိသာလစတုဿာလသန္နိဝေသာ မဟာပါသာဒါ ဧကသ္မိံ ဩကာသေ ပါဒေ ဓောဝိတွာ ပဝိဋ္ဌေန သက္ကာ ဟောန္တိ သဗ္ဗတ္ထ အနုပရိဂန္တုံ၊ တေသုပိ သဟသေယျာပတ္တိယာ န မုစ္စတိ. သစေ တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ ဥပစာရံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ကတာ ဟောန္တိ၊ ဧကူပစာရဋ္ဌာနေယေဝ အာပတ္တိ.

ဒွီဟိ ဒွါရေဟိ ယုတ္တဿ သုဓာဆဒနမဏ္ဍပဿ မဇ္ဈေ ပါကာရံ ကရောန္တိ၊ ဧကေန ဒွါရေန ပဝိသိတွာ ဧကသ္မိံ ပရိစ္ဆေဒေ အနုပသမ္ပန္နော သယတိ၊ ဧကသ္မိံ ဘိက္ခု၊ အနာပတ္တိ. ပါကာရေ ဂေါဓာဒီနံ ပဝိသနမတ္တမ္ပိ ဆိဒ္ဒံ ဟောတိ၊ ဧကသ္မိဉ္စ ပရိစ္ဆေဒေ ဂေါဓာ သယန္တိ၊ အနာပတ္တိယေဝ. န ဟိ ဆိဒ္ဒေန ဂေဟံ ဧကူပစာရံ နာမ ဟောတိ. သစေ ပါကာရမဇ္ဈေ ဆိန္ဒိတွာ ဒွါရံ ယောဇေန္တိ၊ ဧကူပစာရတာယ အာပတ္တိ. တံ ဒွါရံ ကဝါဋေန ပိဒဟိတွာ သယန္တိ၊ အာပတ္တိယေဝ. န ဟိ ဒွါရပိဒဟနေန ဂေဟံ နာနူပစာရံ နာမ ဟောတိ၊ ဒွါရံ ဝါ အဒွါရံ. ကဝါဋဉှိ သံဝရဏဝိဝရဏေဟိ ယထာသုခံ ဝဠဉ္ဇနတ္ထာယ ကတံ၊ န ဝဠဉ္ဇနူပစ္ဆေဒနတ္ထာယ. သစေ ပန တံ ဒွါရံ ပုန ဣဋ္ဌကာဟိ ပိဒဟန္တိ၊ အဒွါရံ ဟောတိ၊ ပုရိမေ နာနူပစာရဘာဝေယေဝ တိဋ္ဌတိ. ဒီဃပမုခံ စေတိယဃရံ ဟောတိ. ဧကံ ကဝါဋံ အန္တော၊ ဧကံ ဗဟိ၊ ဒွိန္နံ ကဝါဋာနံ အန္တရေ အနုပသမ္ပန္နော အန္တောစေတိယဃရေ သယန္တဿ အာပတ္တိံ ကရောတိ၊ ဧကူပစာရတ္တာ.

တတြ ယဿ ‘‘သိယာ အယံ ဧကူပစာရနာနူပစာရတာ နာမ ဥဒေါသိတသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တာ၊ ဣဓ ပန ‘သေယျာ နာမ သဗ္ဗစ္ဆန္နာ သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နာ ယေဘုယျေန ဆန္နာ ယေဘုယျေန ပရိစ္ဆန္နာ’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ၊ ပိဟိတဒွါရော စ ဂဗ္ဘော သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နောဝ ဟောတိ. တသ္မာ တတ္ထ အန္တော သယိတေနေဝ သဒ္ဓိံ အာပတ္တိ၊ ဗဟိ သယိတေန အနာပတ္တီ’’တိ. သော ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘အပိဟိတဒွါရေ ပန ကသ္မာ ဗဟိ သယိတေန အာပတ္တီ’’တိ? ပမုခဿ ဂဗ္ဘေန သဒ္ဓိံ သဗ္ဗစ္ဆန္နတ္တာ. ‘‘ကိံ ပန ဂဗ္ဘေ ပိဟိတေ ဆဒနံ ဝိဒ္ဓသ္တံ ဟောတီ’’တိ? န ဝိဒ္ဓသ္တံ၊ ဂဗ္ဘေန သဒ္ဓိံ ပမုခဿ သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နတာ န ဟောတိ. ‘‘ကိံ ပရိက္ခေပေါ ဝိဒ္ဓသ္တော’’တိ? အဒ္ဓါ ဝက္ခတိ ‘‘န ဝိဒ္ဓသ္တော၊ ကဝါဋေန ဥပစာရော ပရိစ္ဆန္နော’’တိ. ဧဝံ ဒူရမ္ပိ ဂန္တွာ ပုန ဧကူပစာရနာနူပစာရတံယေဝ ပစ္စာဂမိဿတိ.

အပိစ ယဒိ ဗျဉ္ဇနမတ္တေယေဝ အတ္ထော သုဝိညေယျော သိယာ၊ သဗ္ဗစ္ဆန္နာတိ ဝစနတော ပဉ္စန္နံ အညတရေန ဆဒနေန ဆန္နာ ဧဝ သေယျာ သိယာ၊ န အညေန. ဧဝဉ္စ သတိ ပဒရစ္ဆန္နာဒီသု အနာပတ္တိ သိယာ. တတော ယဒတ္ထံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ၊ သွေဝ အတ္ထော ပရိဟာယေယျ. ပရိဟာယတု ဝါ မာ ဝါ၊ ကထံ အဝုတ္တံ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ၊ ကော ဝါ ဝဒတိ ‘‘အဝုတ္တံ ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ? ဝုတ္တဉှေတံ အနိယတေသု – ‘‘ပဋိစ္ဆန္နံ နာမ အာသနံ ကုဋ္ဋေန ဝါ ကဝါဋေန ဝါ ကိလဉ္ဇေန ဝါ သာဏိပါကာရေန ဝါ ရုက္ခေန ဝါ ထမ္ဘေန ဝါ ကောဋ္ဌလိကာယ ဝါ ယေန ကေနစိ ပဋိစ္ဆန္နံ ဟောတီ’’တိ. တသ္မာ ယထာ တတ္ထ ယေန ကေနစိ ပဋိစ္ဆန္နံ ပဋိစ္ဆန္နမေဝ၊ ဧဝမိဓာပိ ဂဟေတဗ္ဗံ. တသ္မာ သေနာသနံ ခုဒ္ဒကံ ဝါ ဟောတု မဟန္တံ ဝါ အညေန သဒ္ဓိံ သမ္ဗဒ္ဓံ ဝါ အသမ္ဗဒ္ဓံ ဝါ ဒီဃံ ဝါ ဝဋ္ဋံ ဝါ စတုရဿံ ဝါ ဧကဘူမကံ ဝါ၊ အနေကဘူမကံ ဝါ၊ ယံ ယံ ဧကူပစာရံ သဗ္ဗတ္ထ ယေန ကေနစိ ပဋိစ္ဆာဒနေန သဗ္ဗစ္ဆန္နေ သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နေ ယေဘုယျေန ဝါ ဆန္နေ ယေဘုယျေန ဝါ ပရိစ္ဆန္နေ သဟသေယျာပတ္တိ ဟောတီတိ.

၅၃. ဥပဍ္ဎစ္ဆန္နေ ဥပဍ္ဎပရိစ္ဆန္နေ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဧတ္ထ သဗ္ဗစ္ဆန္နေ ဥပဍ္ဎပရိစ္ဆန္နေတိ ဧဝမာဒီသုပိ မဟာပစ္စရိယံ ဒုက္ကဋမေဝါတိ ဝုတ္တံ. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘သဗ္ဗစ္ဆန္နေ ယေဘုယျေနပရိစ္ဆန္နေ ပါစိတ္တိယံ၊ သဗ္ဗစ္ဆန္နေ ဥပဍ္ဎပရိစ္ဆန္နေ ပါစိတ္တိယံ၊ ယေဘုယျေနဆန္နေ ဥပဍ္ဎပရိစ္ဆန္နေ ပါစိတ္တိယံ၊ သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နေ ယေဘုယျေနဆန္နေ ပါစိတ္တိယံ၊ သဗ္ဗပရိဆန္နေ ဥပဍ္ဎစ္ဆန္နေ ပါစိတ္တိယံ၊ ယေဘုယျေနပရိစ္ဆန္နေ ဥပဍ္ဎစ္ဆန္နေ ပါစိတ္တိယံ၊ ပါဠိယံ ဝုတ္တပါစိတ္တိယေန သဒ္ဓိံ သတ္တ ပါစိတ္တိယာနီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘သဗ္ဗစ္ဆန္နေ စူဠကပရိစ္ဆန္နေ ဒုက္ကဋံ၊ ယေဘုယျေနဆန္နေ စူဠကပရိစ္ဆန္နေ ဒုက္ကဋံ၊ သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နေ စူဠကစ္ဆန္နေ ဒုက္ကဋံ၊ ယေဘုယျေနပရိစ္ဆန္နေ စူဠကစ္ဆန္နေ ဒုက္ကဋံ၊ ပါဠိယံ ဒုက္ကဋေန သဟ ပဉ္စ ဒုက္ကဋာနီ’’တိ ဝုတ္တံ.

‘‘ဥပဍ္ဎစ္ဆန္နေ စူဠကပရိစ္ဆန္နေ အနာပတ္တိ၊ ဥပဍ္ဎပရိစ္ဆန္နေ စူဠကစ္ဆန္နေ အနာပတ္တိ၊ စူဠကစ္ဆန္နေ စူဠကပရိစ္ဆန္နေ အနာပတ္တိ၊ သဗ္ဗစ္ဆန္နေ သဗ္ဗအပရိစ္ဆန္နေတိ စ ဧတ္ထ သေနမ္ဗမဏ္ဍပဝဏ္ဏံ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣမိနာပေတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ‘‘ယထာ ဇဂတိ ပရိက္ခေပသင်္ခယ န ဂစ္ဆတီ’’တိ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကာယတော စ ကာယစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ၊ ကိရိယံ၊ နောသညာဝိမောက္ခံ၊ အစိတ္တကံ၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ တိစိတ္တံ၊ တိဝေဒနန္တိ.

သဟသေယျသိက္ခာပဒံ ပဉ္စမံ.

၆. ဒုတိယသဟသေယျသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၅. ဒုတိယသဟသေယျသိက္ခာပဒေ – အာဝသထာဂါရန္တိ အာဂန္တုကာနံ ဝသနာဂါရံ. ပညတ္တံ ဟောတီတိ ပုညကာမတာယ ကတွာ ဌပိတံ ဟောတိ. ယေန သာ ဣတ္ထီ တေနုပသင်္ကမီတိ အသုကသ္မိံ နာမ ဌာနေ အာဝသထာဂါရံ ပညတ္တံ အတ္ထီတိ မနုဿာနံ သုတွာ ဥပသင်္ကမိ. ဂန္ဓဂန္ဓိနီတိ အဂရုကုင်္ကုမာဒီနံ ဂန္ဓာနံ ဂန္ဓော ဂန္ဓဂန္ဓော၊ သော အဿာ အတ္ထီတိ ဂန္ဓဂန္ဓိနီ. သာဋကံ နိက္ခိပိတွာတိ အပ္ပေဝ နာမဿ ဣမမ္ပိ ဝိပ္ပကာရံ ပဿန္တဿ ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာတိ စိန္တေတွာ ဧဝမကာသိ. ဩက္ခိပိတွာတိ အဓော ခိပိတွာ. အစ္စယောတိ အပရာဓော. မံ အစ္စဂမာတိ မံ အတိက္ကမ္မ အဘိဘဝိတွာ ပဝတ္တော. သေသံ ပဌမသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယမေဝ ဟိ ဝိသေသော – ပဌမသိက္ခာပဒေ စတုတ္ထဒိဝသေ အာပတ္တိ ဣဓ ပဌမဒိဝသေပိ. ယက္ခီပေတီဟိ ဒိဿမာနကရူပါဟိ တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထိယာ စ မေထုနဓမ္မဝတ္ထုဘူတာယ ဧဝ ဒုက္ကဋံ. သေသာဟိ အနာပတ္တိ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ ပဌမသဒိသာနေဝါတိ.

ဒုတိယသဟသေယျသိက္ခာပဒံ ဆဋ္ဌံ.

၇. ဓမ္မဒေသနာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၀. သတ္တမသိက္ခာပဒေ – ဃရဏီတိ ဃရသာမိနီ. နိဝေသနဒွါရေတိ နိဝေသနဿ မဟာဒွါရေ. ဃရသုဏှာတိ တသ္မိံ ဃရေ သုဏှာ. အာဝသထဒွါရေတိ ဩဝရကဒွါရေ. ဝိဿဋ္ဌေနာတိ သုနိဂ္ဂတေန သဒ္ဒေန. ဝိဝဋေနာတိ သုဋ္ဌု ပကာသေန အသံဝုတေန. ဓမ္မော ဒေသေတဗ္ဗောတိ အယံ သရဏသီလာဒိဘေဒေါ ဓမ္မော ကထေတဗ္ဗော. အညာတုန္တိ အာဇာနိတုံ. ဝိညုနာ ပုရိသဝိဂ္ဂဟေနာတိ ဝိညုနာ ပုရိသေန၊ ပုရိသဝိဂ္ဂဟံ ဂဟေတွာပိ ဌိတေန န ယက္ခေန န ပေတေန န တိရစ္ဆာနဂတေန.

၆၆. အနာပတ္တိ ဝိညုနာ ပုရိသဝိဂ္ဂဟေနာတိ ဝိညုနာ ပုရိသဝိဂ္ဂဟေန သဒ္ဓိံ ဌိတာယ ဗဟုမ္ပိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ အနာပတ္တိ. ဆပ္ပဉ္စဝါစာဟီတိ ဆဟိ ပဉ္စဟိ ဝါစာဟိ ယော ဒေသေတိ၊ တဿပိ အနာပတ္တိ. တတ္ထ ဧကော ဂါထာပါဒေါ ဧကဝါစာတိ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ ဝါစာပမာဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သစေ အဋ္ဌကထံ ဓမ္မပဒံ ဇာတကာဒိဝတ္ထုံ ဝါ ကထေတုကာမော ဟောတိ၊ ဆပ္ပဉ္စပဒမတ္တမေဝ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပါဠိယာ သဒ္ဓိံ ကထေန္တေန ဧကပဒံ ပါဠိတော ပဉ္စ အဋ္ဌကထာတောတိ ဧဝံ ဆ ပဒါနိ အနတိက္ကာမေတွာဝ ကထေတဗ္ဗော. ပဒသောဓမ္မေ ဝုတ္တပ္ပဘေဒေါ ဟိ ဣဓာပိ သဗ္ဗော ဓမ္မောယေဝ. တသ္မိံ ဒေသေတီတိ တသ္မိံ ခဏေ ဒေသေတိ. သမ္ပဒါနတ္ထေ ဝါ ဧတံ ဘုမ္မဝစနံ. တဿာ ဒေသေတီတိ အတ္ထော. အညိဿာ မာတုဂါမဿာတိ ဧကိဿာ ဒေသေတွာ ပုန အာဂတာဂတာယ အညိဿာပိ ဒေသေတီတိ ဧဝံ ဧကာသနေ နိသိန္နော မာတုဂါမသတသဟဿန္နမ္ပိ ဒေသေတီတိ အတ္ထော. မဟာပစ္စရိယဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ သမံ နိသိန္နာနံ မာတုဂါမာနံ ‘‘တုမှာကံ ဧကေကိဿာ ဧကေကံ ဂါထံ ဒေသေဿာမိ၊ တံ သုဏာထာတိ ဒေသေတိ၊ အနာပတ္တိ. ပဌမံ ဧကေကိဿာ ဧကေကံ ဂါထံ ကထေဿာမီတိ အာဘောဂံ ကတွာ ဇာနာပေတွာ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ န ပစ္ဆာတိ. ပဉှံ ပုစ္ဆတိ ပဉှံ ပုဋ္ဌော ကထေတီတိ မာတုဂါမော ‘‘ဒီဃနိကာယော နာမ ဘန္တေ ကိမတ္ထံ ဒီပေတီ’’တိ ပုစ္ဆတိ. ဧဝံ ပဉှံ ပုဋ္ဌော ဘိက္ခု သဗ္ဗံ စေပိ ဒီဃနိကာယံ ကထေတိ၊ အနာပတ္တိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

ပဒသောဓမ္မသမုဋ္ဌာနံ – ဝါစတော စ ဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ၊ ကိရိယာကိရိယံ၊ နောသညာဝိမောက္ခံ၊ အစိတ္တကံ၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ တိစိတ္တံ၊ တိဝေဒနန္တိ.

ဓမ္မဒေသနာသိက္ခာပဒံ သတ္တမံ.

၈. ဘူတာရောစနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၇. အဋ္ဌမသိက္ခာပဒေ – ဝတ္ထုကထာယ တာဝ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ တံ သဗ္ဗံ စတုတ္ထပါရာဇိကဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယမေဝ. အယမေဝ ဟိ ဝိသေသော – တတ္ထ အဘူတံ အာရောစေသုံ၊ ဣဓ ဘူတံ. ဘူတမ္ပိ ပုထုဇ္ဇနာ အာရောစေသုံ၊ န အရိယာ. အရိယာနဉှိ ပယုတ္တဝါစာ နာမ နတ္ထိ၊ အတ္တနော ဂုဏေ အာရောစယမာနေ ပန အညေ န ပဋိသေဓေသုံ၊ တထာဥပ္ပန္နေ စ ပစ္စယေ သာဒိယိံသု၊ တထာဥပ္ပန္နဘာဝံ အဇာနန္တာ.

‘‘အထ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသု’’န္တိအာဒိမှိ ပန ယေ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသိံသု၊ တေ အာရောစေသုန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ကစ္စိ ပန ဝေါ ဘိက္ခဝေ ဘူတ’’န္တိ ပုစ္ဆိတေ ပန သဗ္ဗေပိ ‘‘ဘူတံ ဘဂဝါ’’တိ ပဋိဇာနိံသု. အရိယာနမ္ပိ ဟိ အဗ္ဘန္တရေ ဘူတော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မောတိ. အထ ဘဂဝါ အရိယမိဿကတ္တာ ‘‘မောဃပုရိသာ’’တိ အဝတွာ ‘‘ကထဉှိ နာမ တုမှေ ဘိက္ခဝေ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဥဒရဿ ကာရဏာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယသ္မာ အရိယာ အညေသံ သုတွာ ‘‘အယျော ကိရ၊ ဘန္တေ၊ သောတာပန္နော’’တိအာဒိနာ နယေန ပသန္နေဟိ မနုဿေဟိ ပုစ္ဆိယမာနာ အပညတ္တေ သိက္ခာပဒေ အနာဒီနဝဒဿိနော သုဒ္ဓစိတ္တတာယ အတ္တနော စ ပရေသဉ္စ ဝိသေသာဓိဂမံ ပဋိဇာနိံသု. ဧဝံ ပဋိဇာနန္တေဟိ စ တေဟိ ယံ အညေ ဥဒရဿ ကာရဏာ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသိတွာ ပိဏ္ဍပါတံ ဥပ္ပါဒေသုံ၊ တံ သုဒ္ဓစိတ္တတာယ သာဒိယန္တေဟိပိ ဥဒရဿ ကာရဏာ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဿ ဝဏ္ဏော ဘာသိတော ဝိယ ဟောတိ. တသ္မာ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကေနေဝ နယေန ‘‘ကထဉှိ နာမ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥဒရဿ ကာရဏာ ဂိဟီနံ အညမညံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသိဿထာ’’တိ အာဟ. သေသံ စတုတ္ထပါရာဇိကဝတ္ထုသဒိသမေဝ. သိက္ခာပဒဝိဘင်္ဂေပိ ကေဝလံ တတ္ထ ပါရာဇိကဉ္စေဝ ထုလ္လစ္စယဉ္စ ဣဓ ဘူတတ္တာ ပါစိတ္တိယဉ္စေဝ ဒုက္ကဋဉ္စ အယံ ဝိသေသော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

၇၇. ‘‘ဥပသမ္ပန္နဿ ဘူတံ အာရောစေတီ’’တိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ပရိနိဗ္ဗာနကာလေ ဟိ အန္တရာ ဝါ အတိကဍ္ဎိယမာနေန ဥပသမ္ပန္နဿ ဘူတံ အာရောစေတုံ ဝဋ္ဋတိ. သုတပရိယတ္တိသီလဂုဏံ ပန အနုပသမ္ပန္နဿာပိ အာရောစေတုံ ဝဋ္ဋတိ. အာဒိကမ္မိကဿ အနာပတ္တိ. ‘‘ဥမ္မတ္တကဿာ’’တိ ဣဒံ ပန ဣဓ န ဝုတ္တံ. ကသ္မာ? ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နာနံ ဥမ္မာဒဿ ဝါ စိတ္တက္ခေပဿ ဝါ အဘာဝါတိ. မဟာပစ္စရိယမ္ပိ ဟိ ဝိစာရိတံ ‘‘ဈာနလာဘီ ပန ပရိဟီနေ ဈာနေ ဥမ္မတ္တကော ဘဝေယျ၊ တဿပိ ဘူတာရောစနပစ္စယာ အနာပတ္တိ န ဝတ္တဗ္ဗာ၊ ဘူတဿေဝ အဘာဝတော’’တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

ဘူတာရောစနံ နာမေတံ ပုဗ္ဗေ အဝုတ္တေဟိ တီဟိ သမုဋ္ဌာနေဟိ သမုဋ္ဌာတိ – ကာယတော ဝါစတော ကာယဝါစတော စာတိ. ကိရိယံ၊ နောသညာဝိမောက္ခံ၊ အစိတ္တကံ၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ ကုသလာဗျာကတစိတ္တေဟိ ဒွိစိတ္တံ၊ သုခမဇ္ဈတ္တဝေဒနာဟိ ဒွိဝေဒနန္တိ.

ဘူတာရောစနသိက္ခာပဒံ အဋ္ဌမံ.

၉. ဒုဋ္ဌုလ္လာရောစနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၈. နဝမသိက္ခာပဒေ – ဒုဋ္ဌုလ္လာ နာမ အာပတ္တိ စတ္တာရိ စ ပါရာဇိကာနိ တေရသ စ သံဃာဒိသေသာတိ ဣမိဿာ ပါဠိယာ ‘‘ပါရာဇိကာနိ ဒုဋ္ဌုလ္လသဒ္ဒတ္ထဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာနိ၊ သံဃာဒိသေသံ ပန ဣဓ အဓိပ္ပေတ’’န္တိ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ. တတြာယံ ဝိစာရဏာ – သစေ ပါရာဇိကံ အာရောစေန္တဿ ပါစိတ္တိယံ န ဘဝေယျ၊ ယထာ သမာနေပိ ဘိက္ခု-ဘိက္ခုနီနံ ဥပသမ္ပန္နသဒ္ဒေ ယတ္ထ ဘိက္ခုနီ အနဓိပ္ပေတာ ဟောတိ၊ တတ္ထ ဘိက္ခုံ ဌပေတွာ အဝသေသော အနုပသမ္ပန္နောတိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝမိဓ သမာနေပိ ပါရာဇိကသံဃာဒိသေသာနံ ဒုဋ္ဌုလ္လသဒ္ဒေ ယဒိ ပါရာဇိကံ အနဓိပ္ပေတံ၊ ‘‘ဒုဋ္ဌုလ္လာ နာမ အာပတ္တိ တေရသ သံဃာဒိသေသာ’’တိ ဧတဒေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. တတ္ထ ဘဝေယျ ‘‘ယော ပါရာဇိကံ အာပန္နော၊ သော ဘိက္ခုဘာဝတော စုတော၊ တသ္မာ တဿ အာပတ္တိံ အာရောစေန္တော ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ. ဧဝံ သတိ အက္ကောသန္တောပိ ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇေယျ၊ ပါစိတ္တိယမေဝ စ အာပဇ္ဇတိ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘အသုဒ္ဓေါ ဟောတိ ပုဂ္ဂလော အညတရံ ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္နော၊ တဉ္စေ အသုဒ္ဓဒိဋ္ဌိ သမာနော ဩကာသံ ကာရာပေတွာ အက္ကောသာဓိပ္ပါယော ဝဒတိ၊ အာပတ္တိ ဩမသဝါဒဿာ’’တိ (ပါရာ. ၃၈၉). ဧဝံ ပါဠိယာ ဝိစာရိယမာနာယ ပါရာဇိကံ အာရောစေန္တဿာပိ ပါစိတ္တိယမေဝ ဒိဿတိ. ကိဉ္စာပိ ဒိဿတိ၊ အထ ခေါ သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တတ္တာ အဋ္ဌကထာစရိယာဝ ဧတ္ထ ပမာဏံ၊ န အညာ ဝိစာရဏာ. ပုဗ္ဗေပိ စ အာဝေါစုမှ – ‘‘ဗုဒ္ဓေန ဓမ္မော ဝိနယော စ ဝုတ္တော၊ ယော တဿ ပုတ္တေဟိ တထေဝ ဉာတော’’တိအာဒိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.ဂန္ထာရမ္ဘကထာ). အဋ္ဌကထာစရိယာ ဟိ ဗုဒ္ဓဿ အဓိပ္ပါယံ ဇာနန္တိ.

ဣမိနာပိ စေတံ ပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. အညတြ ဘိက္ခုသမ္မုတိယာတိ ဟိ ဝုတ္တံ. ဘိက္ခုသမ္မုတိယာ စ အာရောစနံ အာယတိံ သံဝရတ္ထာယ ပုန တထာရူပံ အာပတ္တိံ အနာပဇ္ဇနတ္ထာယ ဘဂဝတာ အနုညာတံ၊ န တဿ ဘိက္ခုနော အဝဏ္ဏမတ္တပ္ပကာသနတ္ထာယ၊ သာသနေ စဿ ပတိဋ္ဌာနိသေဓနတ္ထာယ၊ န စ ပါရာဇိကံ အာပန္နဿ ပုန တထာရူပါယ အာပတ္တိယာ အနာပဇ္ဇနေန ဘိက္ခုဘာဝေါ နာမ အတ္ထိ. တသ္မာ ‘‘ပါရာဇိကာနိ ဒုဋ္ဌုလ္လသဒ္ဒတ္ထဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာနိ၊ သံဃာဒိသေသံ ပန ဣဓာဓိပ္ပေတ’’န္တိ ယံ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ၊ တံ သုဝုတ္တမေဝ.

၈၀. အတ္ထိ ဘိက္ခုသမ္မုတိ အာပတ္တိပရိယန္တာတိအာဒီသု ပန ယာ အယံ ဘိက္ခုသမ္မုတိ ဝုတ္တာ၊ သာ န ကတ္ထစိ အာဂတာ၊ ဣဓ ဝုတ္တတ္တာယေဝ ပန အဘိဏှာပတ္တိကံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ ဧဝမေသ ပရေသု ဟိရောတ္တပ္ပေနာပိ အာယတိံ သံဝရံ အာပဇ္ဇိဿတီတိ တဿ ဘိက္ခုနော ဟိတေသိတာယ တိက္ခတ္တုံ အပလောကေတွာ သံဃေန ကာတဗ္ဗာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ.

၈၂. အဒုဋ္ဌုလ္လံ အာပတ္တိံ အာရောစေတိ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ပဉ္စပိ အာပတ္တိက္ခန္ဓေ အာရောစေန္တဿ ဒုက္ကဋံ. မဟာပစ္စရိယံ ပန ပါရာဇိကံ အာရောစေန္တဿာပိ ဒုက္ကဋမေဝ ဝုတ္တံ. အနုပသမ္ပန္နဿ ဒုဋ္ဌုလ္လံ ဝါ အဒုဋ္ဌုလ္လံ ဝါ အဇ္ဈာစာရန္တိ ဧတ္ထ အာဒိတော ပဉ္စ သိက္ခာပဒါနိ ဒုဋ္ဌုလ္လော နာမ အဇ္ဈာစာရော၊ သေသာနိ အဒုဋ္ဌုလ္လော. သုက္ကဝိဿဋ္ဌိကာယသံသဂ္ဂဒုဋ္ဌုလ္လအတ္တကာမာ ပနဿ အဇ္ဈာစာရော နာမာတိ ဝုတ္တံ.

၈၃. ဝတ္ထုံ အာရောစေတီတိ ‘‘အယံ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိံ အာပန္နော၊ ဒုဋ္ဌုလ္လံ အာပန္နော၊ အတ္တကာမံ အာပန္နော’’ ကာယသံသဂ္ဂံ အာပန္နောတိ ဧဝံ ဝဒန္တဿ အနာပတ္တိ. အာပတ္တိံ အာရောစေတီတိ ဧတ္ထ ‘‘အယံ ပါရာဇိကံ အာပန္နော၊ သံဃာဒိသေသံ ထုလ္လစ္စယံ ပါစိတ္တိယံ ပါဋိဒေသနီယံ ဒုက္ကဋံ ဒုဗ္ဘာသိတံ အာပန္နော’’တိ ဝဒတိ အနာပတ္တိ. ‘‘အယံ အသုစိံ မောစေတွာ သံဃာဒိသေသံ အာပန္နော’’တိအာဒိနာ ပန နယေန ဝတ္ထုနာ သဒ္ဓိံ အာပတ္တိံ ဃဋေတွာ အာရောစေန္တဿေဝ အာပတ္တိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ၊ ကိရိယံ၊ သညာဝိမောက္ခံ၊ သစိတ္တကံ၊ လောကဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ အကုသလစိတ္တံ၊ ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

ဒုဋ္ဌုလ္လာရောစနသိက္ခာပဒံ နဝမံ.

၁၀. ပထဝီခဏနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၆. ဒသမသိက္ခာပဒေ – ဇာတာ စ ပထဝီ အဇာတာ စ ပထဝီတိ ဣမေဟိ ပဒေဟိ ဇာတပထဝိဉ္စ အဇာတပထဝိဉ္စ ဒဿေတိ. အပ္ပပါသာဏာဒီသု အပ္ပါ ပါသာဏာ ဧတ္ထာတိ အပ္ပပါသာဏာတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တတ္ထ မုဋ္ဌိပ္ပမာဏတော ဥပရိ ပါသာဏာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ မုဋ္ဌိပ္ပမာဏာ သက္ခရာ. ကထလာတိ ကပါလခဏ္ဍာနိ. မရုမ္ဗာတိ ကဋသက္ခရာ. ဝါလိကာတိ ဝါလုကာယေဝ. ယေဘုယျေန ပံသုကာတိ တီသု ကောဋ္ဌာသေသု ဒွေ ကောဋ္ဌာသာ ပံသု၊ ဧကော ပါသာဏာဒီသု အညတရော. အဒဍ္ဎာပီတိ ဥဒ္ဓနပတ္တပစနကုမ္ဘကာရာဝါပါဒိဝသေန တထာ တထာ အဒဍ္ဎာ. သာ ပန ဝိသုံ နတ္ထိ၊ သုဒ္ဓပံသုအာဒီသု အညတရာဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယေဘုယျေနသက္ခရာတိ ဗဟုတရာ သက္ခရာ. ဟတ္ထိကုစ္ဆိယံ ကိရ ဧကပစ္ဆိပူရံ အာဟရာပေတွာ ဒေါဏိယံ ဓောဝိတွာ ပထဝိယာ ယေဘုယျေန သက္ခရဘာဝံ ဉတွာ သယံ ဘိက္ခူ ပေါက္ခရဏိံ ခဏိံသု. ယာနိ ပန မဇ္ဈေ ‘‘အပ္ပပံသု အပ္ပမတ္တိကာ’’တိ ဒွေ ပဒါနိ၊ တာနိ ယေဘုယျေနပါသာဏာဒိပဉ္စကမေဝ ပဝိသန္တိ တေသံယေဝ ဟိ ဒွိန္နံ ပဘေဒဒဿနမေတံ. သယံ ခဏတိ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဧတ္ထ ပဟာရေ ပဟာရေ ပါစိတ္တိယံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သကိံ အာဏတ္တော ဗဟုကမ္ပိ ခဏတီတိ သစေပိ သကလဒိဝသံ ခဏတိ၊ အာဏာပကဿ ဧကံယေဝ ပါစိတ္တိယံ. သစေ ပန ကုသိတော ဟောတိ၊ ပုနပ္ပုနံ အာဏာပေတဗ္ဗော. တံ အာဏာပေတွာ ခဏာပေန္တဿ ဝါစာယ ဝါစာယ ပါစိတ္တိယံ. အယံ တာဝ ပါဠိဝဏ္ဏနာ.

အယံ ပန ပါဠိမုတ္တကဝိနိစ္ဆယော – ‘‘ပေါက္ခရဏိံ ခဏာ’’တိ ဝဒတိ၊ ဝဋ္ဋတိ. ခတာယေဝ ဟိ ပေါက္ခရဏီ နာမ ဟောတိ၊ တသ္မာ အယံ ကပ္ပိယဝေါဟာရော. ဧသ နယော ‘‘ဝါပိံ တဠာကံ အာဝါဋံ ခဏာ’’တိအာဒီသုပိ. ‘‘ဣမံ ဩကာသံ ခဏ၊ ဣမသ္မိံ ဩကာသေ ပေါက္ခရဏိံ ခဏာ’’တိ ဝတ္တုံ ပန န ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ကန္ဒံ ခဏ၊ မူလံ ခဏာ’’တိ အနိယာမေတွာ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ဣမံ ဝလ္လိံ ခဏ၊ ဣမသ္မိံ ဩကာသေ ကန္ဒံ ဝါ မူလံ ဝါ ခဏာ’’တိ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ. ပေါက္ခရဏိံ သောဓေန္တေဟိ ယော ကုဋေဟိ ဥဿိဉ္စိတုံ သက္ကာ ဟောတိ တနုကကဒ္ဒမော၊ တံ အပနေတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ဗဟလံ န ဝဋ္ဋတိ. အာတပေန သုက္ခကဒ္ဒမော ဖလတိ၊ တတြ ယော ဟေဋ္ဌာ ပထဝိယာ အသမ္ဗဒ္ဓေါ၊ တမေဝ အပနေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဥဒကေန ဂတဋ္ဌာနေ ဥဒကပပ္ပဋကော နာမ ဟောတိ၊ ဝါတပ္ပဟာရေန စလတိ၊ တံ အပနေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

ပေါက္ခရဏီအာဒီနံ တဋံ ဘိဇ္ဇိတွာ ဥဒကသာမန္တာ ပတတိ၊ သစေ ဩမကစာတုမာသံ ဩဝဋ္ဌံ၊ ဆိန္ဒိတုံ ဝါ ဘိန္ဒိတုံ ဝါ ဝဋ္ဋတိ၊ စာတုမာသတော ဥဒ္ဓံ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန ဥဒကေယေဝ ပတတိ၊ ဒေဝေ အတိရေကစာတုမာသံ ဩဝဋ္ဌေပိ ဥဒကေယေဝ ဥဒကဿ ပတိတတ္တာ ဝဋ္ဋတိ. ပါသာဏပိဋ္ဌိယံ သောဏ္ဍိံ ခဏန္တိ၊ သစေ တတ္ထ ပဌမမေဝ သုခုမရဇံ ပတတိ၊ တဉ္စေ ဒေဝေန ဩဝဋ္ဌံ ဟောတိ၊ စာတုမာသစ္စယေန အကပ္ပိယပထဝီသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. ဥဒကေ ပရိယာဒိဏ္ဏေ သောဏ္ဍိံ သောဓေန္တေဟိ တံ ဝိကောပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပဌမမေဝ ဥဒကေန ပူရတိ၊ ပစ္ဆာ ရဇံ ပတတိ၊ တံ ဝိကောပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. တတ္ထ ဟိ ဒေဝေ ဝဿန္တေပိ ဥဒကေယေဝ ဥဒကံ ပတတီတိ. ပိဋ္ဌိပါသာဏေ သုခုမရဇံ ဟောတိ၊ ဒေဝေ ဖုသာယန္တေ အလ္လီယတိ၊ တမ္ပိ စာတုမာသစ္စယေန ဝိကောပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန အကတပဗ္ဘာရေ ဝမ္မိကော ဥဋ္ဌိတော ဟောတိ၊ ယထာသုခံ ဝိကောပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ အဗ္ဘောကာသေ ဥဋ္ဌဟတိ၊ ဩမကစာတုမာသံ ဩဝဋ္ဌောယေဝ ဝဋ္ဋတိ. ရုက္ခာဒီသု အာရုဠှဥပစိကာမတ္တိကာယပိ ဧသေဝ နယော. ဂဏ္ဍုပ္ပါဒဂူထမူသိကုက္ကရဂေါကဏ္ဋကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

ဂေါကဏ္ဋကော နာမ ဂါဝီနံ ခုရစ္ဆိန္နကဒ္ဒမော ဝုစ္စတိ. သစေ ပန ဟေဋ္ဌိမတလေန ဘူမိသမ္ဗန္ဓော ဟောတိ၊ ဧကဒိဝသမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ. ကသိတဋ္ဌာနေပိ နင်္ဂလစ္ဆိန္နမတ္တိကာပိဏ္ဍံ ဂဏှန္တဿ ဧသေဝ နယော. ပုရာဏသေနာသနံ ဟောတိ အစ္ဆဒနံ ဝါ ဝိနဋ္ဌစ္ဆဒနံ ဝါ၊ အတိရေကစာတုမာသံ ဩဝဋ္ဌံ ဇာတပထဝီသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတိ. တတော အဝသေသံ ဆဒနိဋ္ဌကံ ဝါ ဂေါပါနသီအာဒိကံ ဥပကရဏံ ဝါ ‘‘ဣဋ္ဌကံ ဂဏှာမိ ဂေါပနသိံ ဘိတ္တိပါဒံ ပဒရတ္ထရဏံ ပါသာဏတ္ထမ္ဘံ ဂဏှာမီ’’တိ သညာယ ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတိ. တေန သဒ္ဓိံ မတ္တိကာ ပတတိ၊ အနာပတ္တိ. ဘိတ္တိမတ္တိကံ ဂဏှန္တဿ ပန အာပတ္တိ. သစေ ယာ ယာ အတိန္တာ တံ တံ ဂဏှာတိ၊ အနာပတ္တိ.

အန္တောဂေဟေ မတ္တိကာပုဉ္ဇော ဟောတိ၊ တသ္မိံ ဧကဒိဝသံ ဩဝဋ္ဌေ ဂေဟံ ဆာဒေန္တိ၊ သစေ သဗ္ဗော တိန္တော စာတုမာသစ္စယေန ဇာတပထဝီယေဝ. အထဿ ဥပရိဘာဂေါယေဝ တိန္တော၊ အန္တော အတိန္တော၊ ယတ္တကံ တိန္တံ တံ ကပ္ပိယကာရကေဟိ ကပ္ပိယဝေါဟာရေန အပနာမေတွာ သေသံ ယထာသုခံ ဝဠဉ္ဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဥဒကေန တေမေတွာ ဧကာဗဒ္ဓါယေဝ ဟိ ဇာတပထဝီ ဟောတိ၊ န ဣတရာတိ.

အဗ္ဘောကာသေ မတ္တိကာပါကာရော ဟောတိ၊ အတိရေကစာတုမာသံ စေ ဩဝဋ္ဌော ဇာတပထဝီသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. တတ္ထ လဂ္ဂပံသုံ ပန အလ္လဟတ္ထေန ဆုပိတွာ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ဣဋ္ဌကပါကာရော ဟောတိ၊ ယေဘုယျေနကထလဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ၊ ယထာသုခံ ဝိကောပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. အဗ္ဘောကာသေ ဌိတမဏ္ဍပတ္ထမ္ဘံ ဣတော စိတော စ သဉ္စာလေတွာ ပထဝိံ ဝိကောပေန္တေန ဂဟေတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဥဇုကမေဝ ဥဒ္ဓရိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အညမ္ပိ သုက္ခရုက္ခံ ဝါ သုက္ခခါဏုကံ ဝါ ဂဏှန္တဿ ဧသေဝ နယော. နဝကမ္မတ္ထံ ပါသာဏံ ဝါ ရုက္ခံ ဝါ ဒဏ္ဍကေဟိ ဥစ္စာလေတွာ ပဝဋ္ဋေန္တာ ဂစ္ဆန္တိ၊ တတ္ထ ပထဝီ ဘိဇ္ဇတိ၊ သစေ သုဒ္ဓစိတ္တာ ပဝဋ္ဋေန္တိ၊ အနာပတ္တိ. အထ ပန တေန အပဒေသေန ပထဝိံ ဘိန္ဒိတုကာမာယေဝ ဟောန္တိ၊ အာပတ္တိ. သာခါဒီနိ ကဍ္ဎန္တာနမ္ပိ ပထဝိယံ ဒါရူနိ ဖာလေန္တာနမ္ပိ ဧသေဝ နယော.

ပထဝိယံ အဋ္ဌိသူစိကဏ္ဋကာဒီသုပိ ယံကိဉ္စိ အာကောဋေတုံ ဝါ ပဝေသေတုံ ဝါ န ဝဋ္ဋတိ. ပဿာဝဓာရာယ ဝေဂေန ပထဝိံ ဘိန္ဒိဿာမီတိ ဧဝံ ပဿာဝမ္ပိ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ ကရောန္တဿ ဘိဇ္ဇတိ၊ အာပတ္တိ. ဝိသမဘူမိံ သမံ ကရိဿာမီတိ သမ္မုဉ္ဇနိယာ ဃံသိတုမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဝတ္တသီသေနေဝ ဟိ သမ္မဇ္ဇိတဗ္ဗံ. ကေစိ ကတ္တရယဋ္ဌိယာ ဘူမိံ ကောဋ္ဋေန္တိ၊ ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကေန ဝိလိခန္တိ၊ ‘‘စင်္ကမိတဋ္ဌာနံ ဒဿေဿာမာ’’တိ ပုနပ္ပုနံ ဘူမိံ ဘိန္ဒန္တာ စင်္ကမန္တိ၊ သဗ္ဗံ န ဝဋ္ဋတိ. ဝီရိယသမ္ပဂ္ဂဟတ္ထံ ပန သမဏဓမ္မံ ကရောန္တေန သုဒ္ဓစိတ္တေန စင်္ကမိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ‘‘ဟတ္ထံ ဓောဝိဿာမာ’’တိ ပထဝိယံ ဃံသန္တိ၊ န ဝဋ္ဋတိ. အဃံသန္တေန ပန အလ္လဟတ္ထံ ပထဝိယံ ဌပေတွာ ရဇံ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ကေစိ ကဏ္ဍုကစ္ဆုအာဒီဟိ အာဗာဓိကာ ဆိန္နတဋာဒီသု အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနိ ဃံသန္တိ န ဝဋ္ဋတိ.

၈၇. ခဏတိ ဝါ ခဏာပေတိ ဝါတိ အန္တမသော ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကေနပိ သမ္မဇ္ဇနီသလာကာယပိ သယံ ဝါ ခဏတိ၊ အညေန ဝါ ခဏာပေတိ. ဘိန္ဒတိ ဝါ ဘေဒါပေတိ ဝါတိ အန္တမသော ဥဒကမ္ပိ ဆဍ္ဍေန္တော သယံ ဝါ ဘိန္ဒတိ၊ အညေန ဝါ ဘိန္ဒာပေတိ. ဒဟတိ ဝါ ဒဟာပေတိ ဝါတိ အန္တမသော ပတ္တမ္ပိ ပစန္တော သယံ ဝါ ဒဟတိ၊ အညေန ဝါ ဒဟာပေတိ. ယတ္တကေသု ဌာနေသု အဂ္ဂိံ ဒေတိ ဝါ ဒါပေတိ ဝါ တတ္တကာနိ ပါစိတ္တိယာနိ. ပတ္တံ ပစန္တေနပိ ဟိ ပုဗ္ဗေ ပက္ကဋ္ဌာနေယေဝ ဟိ ပစိတဗ္ဗော. အဒဍ္ဎာယ ပထဝိယာ အဂ္ဂိံ ဌပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ပတ္တပစနကပါလဿ ပန ဥပရိ အဂ္ဂိံ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဒါရူနံ ဥပရိ ဌပေတိ၊ သော အဂ္ဂိ တာနိ ဒဟန္တော ဂန္တွာ ပထဝိံ ဒဟတိ၊ န ဝဋ္ဋတိ. ဣဋ္ဌကကပါလာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

တတြာပိ ဟိ ဣဋ္ဌကာဒီနံယေဝ ဥပရိ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ကသ္မာ? တေသံ အနုပါဒါနတ္တာ. န ဟိ တာနိ အဂ္ဂိဿ ဥပါဒါနသင်္ချံ ဂစ္ဆန္တိ. သုက္ခခါဏုသုက္ခရုက္ခာဒီသုပိ အဂ္ဂိံ ဒါတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန ပထဝိံ အပ္ပတ္တမေဝ နိဗ္ဗာပေတွာ ဂမိဿာမီတိ ဒေတိ၊ ဝဋ္ဋတိ. ပစ္ဆာ နိဗ္ဗာပေတုံ န သက္ကောတိ၊ အဝိသယတ္တာ အနာပတ္တိ. တိဏုက္ကံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တော ဟတ္ထေ ဍယှမာနေ ဘူမိယံ ပါတေတိ၊ အနာပတ္တိ. ပတိတဋ္ဌာနေယေဝ ဥပါဒါနံ ဒတွာ အဂ္ဂိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. ဒဍ္ဎပထဝိယာ စ ယတ္တကံ ဌာနံ ဥသုမာယ အနုဂတံ၊ သဗ္ဗံ ဝိကောပေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ တတ္ထေဝ ဝုတ္တံ. ယော ပန အဇာနနကော ဘိက္ခု အရဏီသဟိတေန အဂ္ဂိံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဟတ္ထေန ဥက္ခိပိတွာ ‘‘ကိံ ကရောမီ’’တိ ဝဒတိ၊ ‘‘ဇာလေဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော၊ ‘‘ဟတ္ထော ဍယှတီ’’တိ ဝဒတိ၊ ‘‘ယထာ န ဍယှတိ တထာ ကရောဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. ‘‘ဘူမိယံ ပါတေဟီ’’တိ ပန န ဝတ္တဗ္ဗော. သစေ ဟတ္ထေ ဍယှမာနေ ပါတေတိ ‘‘ပထဝိံ ဒဟိဿာမီ’’တိ အပါတိတတ္တာ အနာပတ္တိ. ပတိတဋ္ဌာနေ ပန အဂ္ဂိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ.

၈၈. အနာပတ္တိ ဣမံ ဇာနာတိအာဒီသု ‘‘ဣမဿ ထမ္ဘဿ အာဝါဋံ ဇာန၊ မဟာမတ္တိကံ ဇာန၊ ထုသမတ္တိကံ ဇာန၊ မဟာမတ္တိကံ ဒေဟိ၊ ထုသမတ္တိကံ ဒေဟိ၊ မတ္တိကံ အာဟရ၊ ပံသုံ အာဟရ၊ မတ္တိကာယ အတ္ထော၊ ပံသုနာ အတ္ထော၊ ဣမဿ ထမ္ဘဿ အာဝါဋံ ကပ္ပိယံ ကရောဟိ၊ ဣမံ မတ္တိကံ ကပ္ပိယံ ကရောဟိ၊ ဣမံ ပံသုံ ကပ္ပိယံ ကရောဟီ’’တိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

အသဉ္စိစ္စာတိ ပါသာဏရုက္ခာဒီနိ ဝါ ပဝဋ္ဋေန္တဿ ကတ္တရဒဏ္ဍေန ဝါ အာဟစ္စ အာဟစ္စ ဂစ္ဆန္တဿ ပထဝီ ဘိဇ္ဇတိ၊ သာ ‘‘တေန ဘိန္ဒိဿာမီ’’တိ ဧဝံ သဉ္စိစ္စ အဘိန္နတ္တာ အသဉ္စိစ္စ ဘိန္နာ နာမ ဟောတိ. ဣတိ အသဉ္စိစ္စ ဘိန္ဒန္တဿ အနာပတ္တိ. အသတိယာတိ အညဝိဟိတော ကေနစိ သဒ္ဓိံ ကိဉ္စိ ကထေန္တော ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကေန ဝါ ကတ္တရယဋ္ဌိယာ ဝါ ပထဝိံ ဝိလိခန္တော တိဋ္ဌတိ၊ ဧဝံ အသတိယာ ဝိလိခန္တဿ ဝါ ဘိန္ဒန္တဿ ဝါ အနာပတ္တိ. အဇာနန္တဿာတိ အန္တောဂေဟေ ဩဝဋ္ဌံ ဆန္နံ ပထဝိံ ‘‘အကပ္ပိယပထဝီ’’တိ န ဇာနာတိ၊ ‘‘ကပ္ပိယပထဝီ’’တိ သညာယ ဝိကောပေတိ၊ ‘‘ခဏာမိ ဘိန္ဒာမိ ဒဟာမီ’’တိ ဝါ န ဇာနာတိ၊ ကေဝလံ သင်္ဂေါပနတ္ထာယ ခဏိတ္တာဒီနိ ဝါ ဌပေတိ၊ ဍယှမာနဟတ္ထော ဝါ အဂ္ဂိံ ပါတေတိ၊ ဧဝံ အဇာနန္တဿ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ. ကိရိယံ၊ သညာဝိမောက္ခံ၊ သစိတ္တကံ၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ တိစိတ္တံ၊ တိဝေဒနန္တိ.

ပထဝီခဏနသိက္ခာပဒံ ဒသမံ.

သမတ္တော ဝဏ္ဏနာက္ကမေန မုသာဝါဒဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

၂. ဘူတဂါမဝဂ္ဂေါ

၁. ဘူတဂါမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၉. သေနာသနဝဂ္ဂဿ ပဌမသိက္ခာပဒေ – အနာဒိယန္တောတိ တဿာ ဝစနံ အဂဏှန္တော. ဒါရကဿ ဗာဟုံ အာကောဋေသီတိ ဥက္ခိတ္တံ ဖရသုံ နိဂ္ဂဟေတုံ အသက္ကောန္တော မနုဿာနံ စက္ခုဝိသယာတီတေ မဟာရာဇသန္တိကာ လဒ္ဓေ ရုက္ခဋ္ဌကဒိဗ္ဗဝိမာနေ နိပန္နဿ ဒါရကဿ ဗာဟုံ ထနမူလေယေဝ ဆိန္ဒိ. န ခေါ မေတံ ပတိရူပန္တိအာဒိမှိ အယံ သင်္ခေပဝဏ္ဏနာ – ဟိမဝန္တေ ကိရ ပက္ခဒိဝသေသု ဒေဝတာသန္နိပါတော ဟောတိ၊ တတ္ထ ရုက္ခဓမ္မံ ပုစ္ဆန္တိ – ‘‘တွံ ရုက္ခဓမ္မေ ဌိတာ န ဌိတာ’’တိ? ရုက္ခဓမ္မော နာမ ရုက္ခေ ဆိဇ္ဇမာနေ ရုက္ခဒေဝတာယ မနောပဒေါသဿ အကရဏံ. တတ္ထ ယာ ဒေဝတာ ရုက္ခဓမ္မေ အဋ္ဌိတာ ဟောတိ၊ သာ ဒေဝတာသန္နိပါတံ ပဝိသိတုံ န လဘတိ. ဣတိ သာ ဒေဝတာ ဣမဉ္စ ရုက္ခဓမ္မေ အဋ္ဌာနပစ္စယံ အာဒီနဝံ အဒ္ဒသ၊ ဘဂဝတော စ သမ္မုခါ သုတပုဗ္ဗဓမ္မဒေသနာနုသာရေန တထာဂတဿ ဆဒ္ဒန္တာဒိကာလေ ပုဗ္ဗစရိတံ အနုဿရိ. တေနဿာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘န ခေါ မေတံ ပတိရူပံ။ပေ။ ဝေါရောပေယျ’’န္တိ. ယံနူနာဟံ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေယျန္တိ ဣဒံ ပနဿာ ‘‘အယံ ဘိက္ခု သပိတိကော ပုတ္တော၊ အဒ္ဓါ ဘဂဝါ ဣမံ ဣမဿ အဇ္ဈာစာရံ သုတွာ မရိယာဒံ ဗန္ဓိဿတိ၊ သိက္ခာပဒံ ပညပေဿတီ’’တိ ပဋိသဉ္စိက္ခန္တိယာ အဟောသိ. သစဇ္ဇ တွံ ဒေဝတေတိ သစေ အဇ္ဇ တွံ ဒေဝတေ. ပသဝေယျာသီတိ ဇနေယျာသိ ဥပ္ပါဒေယျာသိ. ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ဘဂဝါ တံ ဒေဝတံ သညာပေန္တော –

‘‘ယော ဝေ ဥပ္ပတိတံ ကောဓံ၊ ရထံ ဘန္တံဝ ဝါရယေ၊

တမဟံ သာရထိံ ဗြူမိ၊ ရသ္မိဂ္ဂါဟော ဣတရော ဇနော’’တိ. (ဓ. ပ. ၂၂၂)၊

ဣမံ ဂါထမဘာသိ. ဂါထာပရိယောသာနေ သာ ဒေဝတာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ. ပုန ဘဂဝါ သမ္ပတ္တပရိသာယ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော –

‘‘ယော ဥပ္ပတိတံ ဝိနေတိ ကောဓံ၊ ဝိသဋံ သပ္ပဝိသံဝ ဩသဓေဟိ၊

သော ဘိက္ခု ဇဟာတိ ဩရပါရံ၊ ဥရဂေါ ဇိဏ္ဏမိဝတ္တစံ ပုရာဏ’’န္တိ. (သု. နိ. ၁)၊

ဣမံ ဂါထမဘာသိ. တတြ ပဌမဂါထာ ဓမ္မပဒေ သင်္ဂဟံ အာရုဠှာ၊ ဒုတိယာ သုတ္တနိပါတေ၊ ဝတ္ထု ပန ဝိနယေတိ. အထ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေန္တောယေဝ တဿာ ဒေဝတာယ ဝသနဋ္ဌာနံ အာဝဇ္ဇန္တော ပတိရူပံ ဌာနံ ဒိသွာ ‘‘ဂစ္ဆ၊ ဒေဝတေ၊ အသုကသ္မိံ ဩကာသေ ရုက္ခော ဝိဝိတ္တော၊ တသ္မိံ ဥပဂစ္ဆာ’’တိ အာဟ. သော ကိရ ရုက္ခော န အာဠဝိရဋ္ဌေ၊ ဇေတဝနဿ အန္တောပရိက္ခေပေ၊ ယဿ ဒေဝပုတ္တဿ ပရိဂ္ဂဟော အဟောသိ၊ သော စုတော၊ တသ္မာ ‘‘ဝိဝိတ္တော’’တိ ဝုတ္တော. တတော ပဋ္ဌာယ စ ပန သာ ဒေဝတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓတော လဒ္ဓပရိဟာရာ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာယိကာ အဟောသိ. ယဒါ ဒေဝတာသမာဂမော ဟောတိ၊ တဒါ မဟေသက္ခဒေဝတာသု အာဂစ္ဆန္တီသု အညာ အပ္ပေသက္ခာ ဒေဝတာ ယာဝ မဟာသမုဒ္ဒစက္ကဝါဠပဗ္ဗတာ တာဝ ပဋိက္ကမန္တိ. အယံ ပန အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာဝ ဓမ္မံ သုဏာတိ. ယမ္ပိ ပဌမယာမေ ဘိက္ခူ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ၊ မဇ္ဈိမယာမေ ဒေဝတာ၊ တံ သဗ္ဗံ တတ္ထေဝ နိသီဒိတွာ သုဏာတိ. စတ္တာရော စ မဟာရာဇာနောပိ ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာနံ အာဂန္တွာ ဂစ္ဆန္တာ တံ ဒေဝတံ ဒိသွာဝ ဂစ္ဆန္တိ.

၉၀. ဘူတဂါမပါတဗျတာယာတိ ဧတ္ထ ဘဝန္တိ အဟုဝုဉ္စာတိ ဘူတာ၊ ဇာယန္တိ ဝဍ္ဎန္တိ ဇာတာ ဝဍ္ဎိတာ စာတိ အတ္ထော. ဂါမောတိ ရာသိ၊ ဘူတာနံ ဂါမောတိ ဘူတဂါမော၊ ဘူတာ ဧဝ ဝါ ဂါမော ဘူတဂါမော၊ ပတိဋ္ဌိတဟရိတတိဏရုက္ခာဒီနမေတံ အဓိဝစနံ. ပါတဗျဿ ဘာဝေါ ပါတဗျတာ၊ ဆေဒနဘေဒနာဒီဟိ ယထာရုစိ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတာတိ အတ္ထော. တဿာ ဘူတဂါမပါတဗျတာယ၊ နိမိတ္တတ္ထေ ဘုမ္မဝစနံ၊ ဘူတဂါမပါတဗျတာဟေတု၊ ဘူတဂါမဿ ဆေဒနာဒိပစ္စယာ ပါစိတ္တိယန္တိ အတ္ထော.

၉၁. ဣဒါနိ တံ ဘူတဂါမံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေန္တော ဘူတဂါမော နာမ ပဉ္စ ဗီဇဇာတာနီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဘူတဂါမော နာမာတိ ဘူတဂါမံ ဥဒ္ဓရိတွာ ယသ္မိံ သတိ ဘူတဂါမော ဟောတိ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ပဉ္စ ဗီဇဇာတာနီ’’တိ အာဟာတိ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ. ဧဝံ သန္တေပိ ‘‘ယာနိ ဝါ ပနညာနိပိ အတ္ထိ မူလေ ဇာယန္တီ’’တိအာဒီနိ န သမေန္တိ. န ဟိ မူလဗီဇာဒီနိ မူလာဒီသု ဇာယန္တိ၊ မူလာဒီသု ဇာယမာနာနိ ပန တာနိ ဗီဇာကတာနိ၊ တသ္မာ ဧဝမေတ္ထ ဝဏ္ဏနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ – ဘူတဂါမော နာမာတိ ဝိဘဇိတဗ္ဗပဒံ. ပဉ္စာတိ တဿ ဝိဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ. ဗီဇဇာတာနီတိ ပရိစ္ဆိန္နဓမ္မနိဒဿနံ. တဿတ္ထော – ဗီဇေဟိ ဇာတာနိ ဗီဇဇာတာနိ၊ ရုက္ခာဒီနမေတံ အဓိဝစနံ. အပရော နယော – ဗီဇာနိ စ တာနိ ဝိဇာတာနိ စ ပသူတာနိ နိဗ္ဗတ္တပဏ္ဏမူလာနီတိ ဗီဇဇာတာနိ. ဧတေန အလ္လဝါလိကာဒီသု ဌပိတာနံ နိဗ္ဗတ္တပဏ္ဏမူလာနံ သိင်္ဂိဝေရာဒီနံ သင်္ဂဟော ကတော ဟောတိ.

ဣဒါနိ ယေဟိ ဗီဇေဟိ ဇာတတ္တာ ရုက္ခာဒီနိ ဗီဇဇာတာနီတိ ဝုတ္တာနိ၊ တာနိ ဒဿေန္တော ‘‘မူလဗီဇ’’န္တိအာဒိမာဟ. တေသံ ဥဒ္ဒေသော ပါကဋော ဧဝ. နိဒ္ဒေသေ ယာနိ ဝါ ပနညာနိပိ အတ္ထိ မူလေ ဇာယန္တိ မူလေ သဉ္ဇာယန္တီတိ ဧတ္ထ ဗီဇတော နိဗ္ဗတ္တေန ဗီဇံ ဒဿိတံ၊ တသ္မာ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ယာနိ ဝါ ပနညာနိပိ အတ္ထိ အာလုဝကသေရုကမလုပ္ပလပုဏ္ဍရီကကုဝလယကန္ဒပါဋလိမူလာဒိဘေဒေ မူလေ ဂစ္ဆဝလ္လိရုက္ခာဒီနိ ဇာယန္တိ သဉ္ဇာယန္တိ၊ တာနိ ယမှိ မူလေ ဇာယန္တိ စေဝ သဉ္ဇာယန္တိ စ တဉ္စ၊ ပါဠိယံ ဝုတ္တံ ဟလိဒ္ဒါဒိ စ သဗ္ဗမ္ပိ ဧတံ မူလဗီဇံ နာမ. ဧသေဝ နယော ခန္ဓဗီဇာဒီသု. ယေဝါပနကခန္ဓဗီဇေသု ပနေတ္ထ အမ္ဗာဋကဣန္ဒသာလနုဟီပါဠိဘဒ္ဒကဏိကာရာဒီနိ ခန္ဓဗီဇာနိ၊ အမူလဝလ္လိ စတုရဿဝလ္လိကဏဝီရာဒီနိ ဖဠုဗီဇာနိ မကစိသုမနဇယသုမနာဒီနိ အဂ္ဂဗီဇာနိ၊ အမ္ဗဇမ္ဗူပနသဋ္ဌိအာဒီနိ ဗီဇဗီဇာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ.

၉၂. ဣဒါနိ ယံ ဝုတ္တံ ‘‘ဘူတဂါမပါတဗျတာယ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ တတ္ထ သညာဝသေန အာပတ္တာနာပတ္တိဘေဒံ ပါတဗျတာဘေဒဉ္စ ဒဿေန္တော ဗီဇေ ဗီဇသညီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယထာ ‘‘သာလီနံ စေပိ ဩဒနံ ဘုဉ္ဇတီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၇၆) သာလိတဏ္ဍုလာနံ ဩဒနော ‘‘သာလီနံ ဩဒနော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ ဗီဇတော သမ္ဘူတော ဘူတဂါမော ‘‘ဗီဇ’’န္တိ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယံ ပန ‘‘ဗီဇဂါမဘူတဂါမသမာရမ္ဘာ ပဋိဝိရတော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၁၀) ဝုတ္တံ ဘူတဂါမပရိမောစနံ ကတွာ ဌပိတံ ဗီဇံ၊ တံ ဒုက္ကဋဝတ္ထု. အထ ဝါ ယဒေတံ ‘‘ဘူတဂါမော နာမာ’’တိ သိက္ခာပဒဝိဘင်္ဂဿ အာဒိပဒံ၊ တေန သဒ္ဓိံ ယောဇေတွာ ယံ ဗီဇံ ဘူတဂါမော နာမ ဟောတိ၊ တသ္မိံ ဗီဇေ ဗီဇသညီ သတ္ထကာဒီနိ ဂဟေတွာ သယံ ဝါ ဆိန္ဒတိ အညေန ဝါ ဆေဒါပေတိ၊ ပါသာဏာဒီနိ ဂဟေတွာ သယံ ဝါ ဘိန္ဒတိ အညေန ဝါ ဘေဒါပေတိ၊ အဂ္ဂိံ ဥပသံဟရိတွာ သယံ ဝါ ပစတိ အညေန ဝါ ပစာပေတိ၊ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယထာရုတံ ပန ဂဟေတွာ ဘူတဂါမဝိနိမုတ္တဿ ဗီဇဿ ဆိန္ဒနာဒိဘေဒါယ ပါတဗျတာယ ပါစိတ္တိယံ န ဝတ္တဗ္ဗံ.

အယဉှေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယကထာ – ဘူတဂါမံ ဝိကောပေန္တဿ ပါစိတ္တိယံ ဘူတဂါမပရိမောစိတံ ပဉ္စဝိဓမ္ပိ ဗီဇဂါမံ ဝိကောပေန္တဿ ဒုက္ကဋံ. ဗီဇဂါမဘူတဂါမော နာမေသ အတ္ထိ ဥဒကဋ္ဌော၊ အတ္ထိ ထလဋ္ဌော. တတ္ထ ဥဒကဋ္ဌော သာသပမတ္တိကာ တိလဗီဇကာဒိဘေဒါ သပဏ္ဏိကာ အပဏ္ဏိကာ စ သဗ္ဗာ သေဝါလဇာတိ အန္တမသော ဥဒကပပ္ပဋကံ ဥပါဒါယ ‘‘ဘူတဂါမော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဥဒကပပ္ပဋကော နာမ ဥပရိ ထဒ္ဓေါ ဖရုသဝဏ္ဏော၊ ဟေဋ္ဌာ မုဒု နီလဝဏ္ဏော ဟောတိ. တတ္ထ ယဿ သေဝါလဿ မူလံ ဩရူဟိတွာ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌိတံ၊ တဿ ပထဝီ ဌာနံ. ယော ဥဒကေ သဉ္စရတိ၊ တဿ ဥဒကံ. ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌိတံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝိကောပေန္တဿ ဥဒ္ဓရိတွာ ဝါ ဌာနန္တရံ သင်္ကာမေန္တဿ ပါစိတ္တိယံ. ဥဒကေ သဉ္စရန္တံ ဝိကောပေန္တဿေဝ ပါစိတ္တိယံ. ဟတ္ထေဟိ ပန ဣတော စိတော စ ဝိယူဟိတွာ နှာယိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ သကလဉှိ ဥဒကံ တဿ ဌာနံ. တသ္မာ န သော ဧတ္တာဝတာ ဌာနန္တရံ သင်္ကာမိတော ဟောတိ. ဥဒကတော ပန ဥဒကေန ဝိနာ သဉ္စိစ္စ ဥက္ခိပိတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဥဒကေန သဒ္ဓိံ ဥက္ခိပိတွာ ပုန ဥဒကေ ပက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပရိဿာဝနန္တရေန နိက္ခမတိ၊ ကပ္ပိယံ ကာရာပေတွာဝ ဥဒကံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ဥပ္ပလိနီပဒုမိနီအာဒီနိ ဇလဇဝလ္လိတိဏာနိ ဥဒကတော ဥဒ္ဓရန္တဿ ဝါ တတ္ထေဝ ဝိကောပေန္တဿ ဝါ ပါစိတ္တိယံ. ပရေဟိ ဥပ္ပါဋိတာနိ ဝိကောပေန္တဿ ဒုက္ကဋံ. တာနိ ဟိ ဗီဇဂါမေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ. တိလဗီဇကသာသပမတ္တကသေဝါလောပိ ဥဒကတော ဥဒ္ဓတော အမိလာတော အဂ္ဂဗီဇသင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ. မဟာပစ္စရိယာဒီသု ‘‘အနန္တကတိလဗီဇကဥဒကပပ္ပဋကာဒီနိ ဒုက္ကဋဝတ္ထုကာနီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တတ္ထ ကာရဏံ န ဒိဿတိ. အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ‘‘သမ္ပုဏ္ဏဘူတဂါမော န ဟောတိ၊ တသ္မာ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တမ္ပိ န သမေတိ၊ ဘူတဂါမေ ဟိ ပါစိတ္တိယံ၊ ဗီဇဂါမေ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ. အသမ္ပုဏ္ဏဘူတဂါမော နာမ တတိယော ကောဋ္ဌာသော နေဝ ပါဠိယံ န အဋ္ဌကထာသု အာဂတော. အထ ဧတံ ဗီဇဂါမသင်္ဂဟံ ဂစ္ဆိဿတီတိ၊ တမ္ပိ န ယုတ္တံ၊ အဘူတဂါမမူလတ္တာ တာဒိသဿ ဗီဇဂါမဿာတိ. အပိစ ‘‘ဂရုကလဟုကေသု ဂရုကေ ဌာတဗ္ဗ’’န္တိ ဧတံ ဝိနယလက္ခဏံ.

ထလဋ္ဌေ – ဆိန္နရုက္ခာနံ အဝသိဋ္ဌော ဟရိတခါဏု နာမ ဟောတိ. တတ္ထ ကကုဓကရဉ္ဇပိယင်္ဂုပနသာဒီနံ ခါဏု ဥဒ္ဓံ ဝဍ္ဎတိ၊ သော ဘူတဂါမေန သင်္ဂဟိတော. တာလနာဠိကေရာဒီနံ ခါဏု ဥဒ္ဓံ န ဝဍ္ဎတိ၊ သော ဗီဇဂါမေန သင်္ဂဟိတော. ကဒလိယာ ပန အဖလိတာယ ခါဏု ဘူတဂါမေန သင်္ဂဟိတော၊ ဖလိတာယ ဗီဇဂါမေန. ကဒလီ ပန ဖလိတာ ယာဝ နီလပဏ္ဏာ၊ တာဝ ဘူတဂါမေနေဝ သင်္ဂဟိတာ၊ တထာ ဖလိတော ဝေဠု. ယဒါ ပန အဂ္ဂတော ပဋ္ဌာယ သုဿတိ၊ တဒါ ဗီဇဂါမေန သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ. ကတရဗီဇဂါမေန? ဖဠုဗီဇဂါမေန. ကိံ တတော နိဗ္ဗတ္တတိ? န ကိဉ္စိ. ယဒိ ဟိ နိဗ္ဗတ္တေယျ၊ ဘူတဂါမေနေဝ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆေယျ. ဣန္ဒသာလာဒိရုက္ခေ ဆိန္ဒိတွာ ရာသိံ ကရောန္တိ၊ ကိဉ္စာပိ ရာသိကတဒဏ္ဍကေဟိ ရတနပ္ပမာဏာပိ သာခါ နိက္ခမန္တိ၊ ဗီဇဂါမေနေဝ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ. တတ္ထ မဏ္ဍပတ္ထာယ ဝါ ဝတိအတ္ထာယ ဝါ ဝလ္လိအာရောပနတ္ထာယ ဝါ ဘူမိယံ နိခဏန္တိ၊ မူလေသု စေဝ ပဏ္ဏေသု စ နိဂ္ဂတေသု ပုန ဘူတဂါမသင်္ချံ ဂစ္ဆန္တိ. မူလမတ္တေသု ပန ပဏ္ဏမတ္တေသု ဝါ နိဂ္ဂတေသု ဗီဇဂါမေန သင်္ဂဟိတာ ဧဝ.

ယာနိ ကာနိစိ ဗီဇာနိ ပထဝိယံ ဝါ ဥဒကေန သိဉ္စိတွာ ဌပိတာနိ၊ ကပါလာဒီသု ဝါ အလ္လပံသုံ ပက္ခိပိတွာ နိက္ခိတ္တာနိ ဟောန္တိ၊ သဗ္ဗာနိ မူလမတ္တေ ပဏ္ဏမတ္တေ ဝါ နိဂ္ဂတေပိ ဗီဇာနိယေဝ. သစေပိ မူလာနိ စ ဥပရိ အင်္ကုရော စ နိဂ္ဂစ္ဆတိ၊ ယာဝ အင်္ကုရော ဟရိတော န ဟောတိ၊ တာဝ ဗီဇာနိယေဝ. မုဂ္ဂါဒီနံ ပန ပဏ္ဏေသု ဥဋ္ဌိတေသု ဝီဟိအာဒီနံ ဝါ အင်္ကုရေ ဟရိတေ နီလပဏ္ဏဝဏ္ဏေ ဇာတေ ဘူတဂါမသင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ. တာလဋ္ဌီနံ ပဌမံ သူကရဒါဌာ ဝိယ မူလံ နိဂ္ဂစ္ဆတိ. နိဂ္ဂတေပိ ယာဝ ဥပရိ ပတ္တဝဋ္ဋိ န နိဂ္ဂစ္ဆတိ၊ တာဝ ဗီဇဂါမောယေဝ. နာဠိကေရဿ တစံ ဘိန္ဒိတွာ ဒန္တသူစိ ဝိယ အင်္ကုရော နိဂ္ဂစ္ဆတိ၊ ယာဝ မိဂသိင်္ဂသဒိသာ နီလပတ္တဝဋ္ဋိ န ဟောတိ၊ တာဝ ဗီဇဂါမောယေဝ. မူလေ အနိဂ္ဂတေပိ တာဒိသာယ ပတ္တဝဋ္ဋိယာ ဇာတာယ အမူလကဘူတဂါမေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ.

အမ္ဗဋ္ဌိအာဒီနိ ဝီဟိအာဒီဟိ ဝိနိစ္ဆိနိတဗ္ဗာနိ. ဝန္ဒာကာ ဝါ အညာ ဝါ ယာ ကာစိ ရုက္ခေ ဇာယိတွာ ရုက္ခံ ဩတ္ထရတိ၊ ရုက္ခောဝ တဿာ ဌာနံ၊ တံ ဝိကောပေန္တဿ ဝါ တတော ဥဒ္ဓရန္တဿ ဝါ ပါစိတ္တိယံ. ဧကာ အမူလိကာ လတာ ဟောတိ၊ အင်္ဂုလိဝေဌကော ဝိယ ဝနပ္ပဂုမ္ဗဒဏ္ဍကေ ဝေဌေတိ၊ တဿာပိ အယမေဝ ဝိနိစ္ဆယော. ဂေဟမုခပါကာရဝေဒိကာစေတိယာဒီသု နီလဝဏ္ဏော သေဝါလော ဟောတိ၊ ယာဝ ဒွေ တီဏိ ပတ္တာနိ န သဉ္ဇာယန္တိ တာဝ အဂ္ဂဗီဇသင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ. ပတ္တေသု ဇာတေသု ပါစိတ္တိယဝတ္ထု. တသ္မာ တာဒိသေသု ဌာနေသု သုဓာလေပမ္ပိ ဒါတုံ န ဝဋ္ဋတိ. အနုပသမ္ပန္နေန လိတ္တဿ ဥပရိသ္နေဟလေပေါ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ နိဒါဃသမယေ သုက္ခသေဝါလော တိဋ္ဌတိ၊ တံ သမ္မုဉ္ဇနီအာဒီဟိ ဃံသိတွာ အပနေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပါနီယဃဋာဒီနံ ဗဟိ သေဝါလော ဒုက္ကဋဝတ္ထု၊ အန္တော အဗ္ဗောဟာရိကော. ဒန္တကဋ္ဌပူဝါဒီသု ကဏ္ဏကမ္ပိ အဗ္ဗောဟာရိကမေဝ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘သစေ ဂေရုကပရိကမ္မကတာ ဘိတ္တိ ကဏ္ဏကိတာ ဟောတိ၊ စောဠကံ တေမေတွာ ပီဠေတွာ ပမဇ္ဇိတဗ္ဗာ’’တိ (မဟာဝ. ၆၆).

ပါသာဏဇာတိပါသာဏဒဒ္ဒုသေဝါလသေလေယျကာဒီနိ အဟရိတဝဏ္ဏာနိ အပတ္တကာနိ စ ဒုက္ကဋဝတ္ထုကာနိ. အဟိစ္ဆတ္တကံ ယာဝ မကုဠံ ဟောတိ၊ တာဝ ဒုက္ကဋဝတ္ထု. ပုပ္ဖိတကာလတော ပဋ္ဌာယ အဗ္ဗောဟာရိကံ. အလ္လရုက္ခတော ပန အဟိစ္ဆတ္တကံ ဂဏှန္တော ရုက္ခတ္တစံ ဝိကောပေတိ၊ တသ္မာ တတ္ထ ပါစိတ္တိယံ. ရုက္ခပပ္ပဋိကာယပိ ဧသေဝ နယော. ယာ ပန ဣန္ဒသာလကကုဓာဒီနံ ပပ္ပဋိကာ ရုက္ခတော မုစ္စိတွာ တိဋ္ဌတိ၊ တံ ဂဏှန္တဿ အနာပတ္တိ. နိယျာသမ္ပိ ရုက္ခတော မုစ္စိတွာ ဌိတံ သုက္ခရုက္ခေ ဝါ လဂ္ဂံ ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အလ္လရုက္ခတော န ဝဋ္ဋတိ. လာခါယပိ ဧသေဝ နယော. ရုက္ခံ စာလေတွာ ပဏ္ဍုပလာသံ ဝါ ပရိဏတကဏိကာရာဒိပုပ္ဖံ ဝါ ပါတေန္တဿ ပါစိတ္တိယမေဝ. ဟတ္ထကုက္ကုစ္စေန မုဒုကေသု ဣန္ဒသာလနုဟီခန္ဓာဒီသု ဝါ တတ္ထဇာတကတာလပဏ္ဏာဒီသု ဝါ အက္ခရံ ဆိန္ဒန္တဿာပိ ဧသေဝ နယော.

သာမဏေရာနံ ပုပ္ဖံ ဩစိနန္တာနံ သာခံ ဩနာမေတွာ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ. တေဟိ ပန ပုပ္ဖေဟိ ပါနီယံ န ဝါသေတဗ္ဗံ. ပါနီယဝါသတ္ထိကေန သာမဏေရံ ဥက္ခိပိတွာ ဩစိနာပေတဗ္ဗာနိ. ဖလသာခါပိ အတ္တနာ ခါဒိတုကာမေန န ဩနာမေတဗ္ဗာ. သာမဏေရံ ဥက္ခိပိတွာ ဖလံ ဂါဟာပေတဗ္ဗံ. ယံကိဉ္စိ ဂစ္ဆံ ဝါ လတံ ဝါ ဥပ္ပါဋေန္တေဟိ သာမဏေရေဟိ သဒ္ဓိံ ဂဟေတွာ အာကဍ္ဎိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. တေသံ ပန ဥဿာဟဇနနတ္ထံ အနာကဍ္ဎန္တေန ကဍ္ဎနာကာရံ ဒဿေန္တေန ဝိယ အဂ္ဂေ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ယေသံ ရုက္ခာနံ သာခါ ရုဟတိ၊ တေသံ သာခံ မက္ခိကာဗီဇနာဒီနံ အတ္ထာယ ကပ္ပိယံ အကာရာပေတွာ ဂဟိတံ တစေ ဝါ ပတ္တေ ဝါ အန္တမသော နခေနပိ ဝိလိခန္တဿ ဒုက္ကဋံ. အလ္လသိင်္ဂိဝေရာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. သစေ ပန ကပ္ပိယံ ကာရာပေတွာ သီတလေ ပဒေသေ ဌပိတဿ မူလံ သဉ္ဇာယတိ၊ ဥပရိဘာဂေ ဆိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ အင်္ကုရော ဇာယတိ၊ ဟေဋ္ဌာဘာဂေ ဆိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ. မူလေ စ နီလင်္ကုရေ စ ဇာတေ န ဝဋ္ဋတိ.

ဆိန္ဒတိ ဝါ ဆေဒါပေတိ ဝါတိ အန္တမသော သမ္မုဉ္ဇနောသလာကာယပိ တိဏာနိ ဆိန္ဒိဿာမီတိ ဘူမိံ သမ္မဇ္ဇန္တော သယံ ဝါ ဆိန္ဒတိ၊ အညေန ဝါ ဆေဒါပေတိ. ဘိန္ဒတိ ဝါ ဘေဒါပေတိ ဝါတိ အန္တမသော စင်္ကမန္တောပိ ဆိဇ္ဇနကံ ဆိဇ္ဇတု၊ ဘိဇ္ဇနကံ ဘိဇ္ဇတု၊ စင်္ကမိတဋ္ဌာနံ ဒဿေဿာမီတိ သဉ္စိစ္စ ပါဒေဟိ အက္ကမန္တော တိဏဝလ္လိအာဒီနိ သယံ ဝါ ဘိန္ဒတိ အညေန ဝါ ဘေဒါပေတိ. သစေပိ ဟိ တိဏံ ဝါ လတံ ဝါ ဂဏ္ဌိံ ကရောန္တဿ ဘိဇ္ဇတိ၊ ဂဏ္ဌိပိ န ကာတဗ္ဗော. တာလရုက္ခာဒီသု ပန စောရာနံ အနာရုဟနတ္ထာယ ဒါရုမက္ကဋကံ အာကောဋေန္တိ၊ ကဏ္ဋကေ ဗန္ဓန္တိ၊ ဘိက္ခုဿ ဧဝံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ဒါရုမက္ကဋကော ရုက္ခေ အလ္လီနမတ္တောဝ ဟောတိ၊ ရုက္ခံ န ပီဠေတိ၊ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ရုက္ခံ ဆိန္ဒ၊ လတံ ဆိန္ဒ၊ ကန္ဒံ ဝါ မူလံ ဝါ ဥပ္ပါဋေဟီ’’တိ ဝတ္တုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ၊ အနိယာမိတတ္တာ. နိယာမေတွာ ပန ‘‘ဣမံ ရုက္ခံ ဆိန္ဒာ’’တိအာဒိ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ. နာမံ ဂဟေတွာပိ ‘‘အမ္ဗရုက္ခံ စတုရဿဝလ္လိံ အာလုဝကန္ဒံ မုဉ္ဇတိဏံ အသုကရုက္ခစ္ဆလ္လိံ ဆိန္ဒ ဘိန္ဒ ဥပ္ပါဋေဟီ’’တိအာဒိဝစနမ္ပိ အနိယာမိတမေဝ ဟောတိ. ‘‘ဣမံ အမ္ဗရုက္ခ’’န္တိအာဒိဝစနမေဝ ဟိ နိယာမိတံ နာမ၊ တံ န ဝဋ္ဋတိ.

ပစတိ ဝါ ပစာပေတိ ဝါတိ အန္တမသော ပတ္တမ္ပိ ပစိတုကာမော တိဏာဒီနံ ဥပရိ သဉ္စိစ္စ အဂ္ဂိံ ကရောန္တော သယံ ဝါ ပစတိ၊ အညေန ဝါ ပစာပေတီတိ သဗ္ဗံ ပထဝီခဏနသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. အနိယာမေတွာ ပန ‘‘မုဂ္ဂေ ပစ၊ မာသေ ပစာ’’တိအာဒိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ဣမေ မုဂ္ဂေ ပစ၊ ဣမေ မာသေ ပစာ’’တိ ဧဝံ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ.

အနာပတ္တိ ဣမံ ဇာနာတိအာဒီသု ‘‘ဣမံ မူလဘေသဇ္ဇံ ဇာန၊ ဣမံ မူလံ ဝါ ပဏ္ဏံ ဝါ ဒေဟိ၊ ဣမံ ရုက္ခံ ဝါ လတံ ဝါ အာဟရ၊ ဣမိနာ ပုပ္ဖေန ဝါ ဖလေန ဝါ ပဏ္ဏေန ဝါ အတ္ထော၊ ဣမံ ရုက္ခံ ဝါ လတံ ဝါ ဖလံ ဝါ ကပ္ပိယံ ကရောဟီ’’တိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧတ္တာဝတာ ဘူတဂါမပရိမောစနံ ကတံ ဟောတိ. ပရိဘုဉ္ဇန္တေန ပန ဗီဇဂါမပရိမောစနတ္ထံ ပုန ကပ္ပိယံ ကာရေတဗ္ဗံ.

ကပ္ပိယကရဏဉ္စေတ္ထ ဣမိနာ သုတ္တာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ – ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စဟိ သမဏကပ္ပေဟိ ဖလံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ အဂ္ဂိပရိဇိတံ သတ္ထပရိဇိတံ နခပရိဇိတံ အဗီဇံ နိဗ္ဗဋ္ဋဗီဇမေဝ ပဉ္စမ’’န္တိ. တတ္ထ ‘‘အဂ္ဂိပရိဇိတ’’န္တိ အဂ္ဂိနာ ပရိဇိတံ အဓိဘူတံ ဒဍ္ဎံ ဖုဋ္ဌန္တိ အတ္ထော. ‘‘သတ္ထပရိဇိတ’’န္တိ သတ္ထေန ပရိဇိတံ အဓိဘူတံ ဆိန္နံ ဝိဒ္ဓံ ဝါတိ အတ္ထော. ဧသ နယော နခပရိဇိတေ. အဗီဇနိဗ္ဗဋ္ဋဗီဇာနိ သယမေဝ ကပ္ပိယာနိ. အဂ္ဂိနာ ကပ္ပိယံ ကရောန္တေန ကဋ္ဌဂ္ဂိဂေါမယဂ္ဂိအာဒီသု ယေန ကေနစိ အန္တမသော လောဟခဏ္ဍေနပိ အာဒိတ္တေန ကပ္ပိယံ ကာတဗ္ဗံ. တဉ္စ ခေါ ဧကဒေသေ ဖုသန္တေန ‘‘ကပ္ပိယ’’န္တိ ဝတွာဝ ကာတဗ္ဗံ. သတ္ထေန ကရောန္တေန ယဿ ကဿစိ လောဟမယသတ္ထဿ အန္တမသော သူစိနခစ္ဆေဒနာနမ္ပိ တုဏ္ဍေန ဝါ ဓာရာယ ဝါ ဆေဒံ ဝါ ဝေဓံ ဝါ ဒဿေန္တေန ‘‘ကပ္ပိယ’’န္တိ ဝတွာဝ ကာတဗ္ဗံ. နခေန ကပ္ပိယံ ကရောန္တေန ပူတိနခေန န ကာတဗ္ဗံ. မနုဿာနံ ပန သီဟဗျဂ္ဃဒီပိမက္ကဋာဒီနံ သကုန္တာနဉ္စ နခါ တိခိဏာ ဟောန္တိ၊ တေဟိ ကာတဗ္ဗံ. အဿမဟိံသသူကရမိဂဂေါရူပါဒီနံ ခုရာ အတိခိဏာ၊ တေဟိ န ကာတဗ္ဗံ၊ ကတမ္ပိ အကတံ ဟောတိ. ဟတ္ထိနခါ ပန ခုရာ န ဟောန္တိ၊ တေဟိ ဝဋ္ဋတိ. ယေဟိ ပန ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ တေဟိ တတ္ထဇာတကေဟိပိ ဥဒ္ဓရိတွာ ဂဟိတကေဟိပိ ဆေဒံ ဝါ ဝေဓံ ဝါ ဒဿေန္တေန ‘‘ကပ္ပိယ’’န္တိ ဝတွာဝ ကာတဗ္ဗံ.

တတ္ထ သစေပိ ဗီဇာနံ ပဗ္ဗတမတ္တော ရာသိ ရုက္ခသဟဿံ ဝါ ဆိန္ဒိတွာ ဧကာဗဒ္ဓံ ကတွာ ဥစ္ဆူနံ ဝါ မဟာဘာရော ဗန္ဓိတွာ ဌပိတော ဟောတိ၊ ဧကသ္မိံ ဗီဇေ ဝါ ရုက္ခသာခါယ ဝါ ဥစ္ဆုမှိ ဝါ ကပ္ပိယေ ကတေ သဗ္ဗံ ကတံ ဟောတိ. ဥစ္ဆူ စ ဒါရူနိ စ ဧကတော ဗဒ္ဓါနိ ဟောန္တိ၊ ဥစ္ဆုံ ကပ္ပိယံ ကရိဿာမီတိ ဒါရုံ ဝိဇ္ဈတိ၊ ဝဋ္ဋတိယေဝ. သစေ ပန ယာယ ရဇ္ဇုယာ ဝါ ဝလ္လိယာ ဝါ ဗဒ္ဓါနိ၊ တံ ဝိဇ္ဈတိ၊ န ဝဋ္ဋတိ. ဥစ္ဆုခဏ္ဍာနံ ပစ္ဆိံ ပူရေတွာ အာဟရန္တိ၊ ဧကသ္မိံ ခဏ္ဍေ ကပ္ပိယေ ကတေ သဗ္ဗံ ကတမေဝ ဟောတိ. မရိစပက္ကာဒီဟိ မိဿေတွာ ဘတ္တံ အာဟရန္တိ၊ ‘‘ကပ္ပိယံ ကရောဟီ’’တိ ဝုတ္တေ သစေပိ ဘတ္တသိတ္ထေ ဝိဇ္ဈတိ၊ ဝဋ္ဋတိယေဝ. တိလတဏ္ဍုလာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ယာဂုယာ ပက္ခိတ္တာနိ ပန ဧကာဗဒ္ဓါနိ ဟုတွာ န သန္တိဋ္ဌန္တိ၊ တတ္ထ ဧကမေကံ ဝိဇ္ဈိတွာ ကပ္ပိယံ ကာတဗ္ဗမေဝ. ကပိတ္ထဖလာဒီနံ အန္တော မိဉ္ဇံ ကဋာဟံ မုဉ္စိတွာ သဉ္စရတိ၊ ဘိန္ဒာပေတွာ ကပ္ပိယံ ကာရာပေတဗ္ဗံ. ဧကာဗဒ္ဓံ ဟောတိ၊ ကဋာဟေပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ.

အသဉ္စိစ္စာတိ ပါသာဏရုက္ခာဒီနိ ဝါ ပဝဋ္ဋေန္တဿ သာခံ ဝါ ကဍ္ဎန္တဿ ကတ္တရဒဏ္ဍေန ဝါ ဘူမိံ ပဟရိတွာ ဂစ္ဆန္တဿ တိဏာနိ ဆိဇ္ဇန္တိ၊ တာနိ တေန ဆိန္ဒိဿာမီတိ ဧဝံ သဉ္စိစ္စ အစ္ဆိန္နတ္တာ အသဉ္စိစ္စ ဆိန္နာနိ နာမ ဟောန္တိ. ဣတိ အသဉ္စိစ္စ ဆိန္ဒန္တဿ အနာပတ္တိ.

အသတိယာတိ အညဝိဟိတော ကေနစိ သဒ္ဓိံ ကိဉ္စိ ကထေန္တော ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကေန ဝါ ဟတ္ထေန ဝါ တိဏံ ဝါ လတံ ဝါ ဆိန္ဒန္တော တိဋ္ဌတိ၊ ဧဝံ အသတိယာ ဆိန္ဒန္တဿ အနာပတ္တိ.

အဇာနန္တဿာတိ ဧတ္ထဗ္ဘန္တရေ ဗီဇဂါမောတိ ဝါ ဘူတဂါမောတိ ဝါ န ဇာနာတိ၊ ဆိန္ဒာမီတိပိ န ဇာနာတိ၊ ကေဝလံ ဝတိယာ ဝါ ပလာလပုဉ္ဇေ ဝါ နိခါဒနံ ဝါ ခဏိတ္တိံ ဝါ ကုဒါလံ ဝါ သင်္ဂေါပနတ္ထာယ ဌပေတိ၊ ဍယှမာနဟတ္ထော ဝါ အဂ္ဂိံ ပါတေတိ၊ တတြ စေ တိဏာနိ ဆိဇ္ဇန္တိ ဝါ ဍယှန္တိ ဝါ အနာပတ္တိ. မနုဿဝိဂ္ဂဟပါရာဇိကဝဏ္ဏနာယံ ပန သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသု ‘‘သစေ ဘိက္ခု ရုက္ခေန ဝါ အဇ္ဈောတ္ထဋော ဟောတိ၊ ဩပါတေ ဝါ ပတိတော သက္ကာ စ ဟောတိ ရုက္ခံ ဆိန္ဒိတွာ ဘူမိံ ဝါ ခဏိတွာ နိက္ခမိတုံ၊ ဇီဝိတဟေတုပိ အတ္တနာ န ကာတဗ္ဗံ. အညေန ပန ဘိက္ခုနာ ဘူမိံ ဝါ ခဏိတွာ ရုက္ခံ ဝါ ဆိန္ဒိတွာ အလ္လရုက္ခတော ဝါ ဒဏ္ဍကံ ဆိန္ဒိတွာ တံ ရုက္ခံ ပဝဋ္ဋေတွာ နိက္ခာမေတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ အနာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကာရဏံ န ဒိဿတိ – ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒဝဍာဟေ ဍယှမာနေ ပဋဂ္ဂိံ ဒါတုံ၊ ပရိတ္တံ ကာတု’’န္တိ (စူဠဝ. ၂၈၃) ဣဒံ ပန ဧကမေဝ သုတ္တံ ဒိဿတိ. သစေ ဧတဿ အနုလောမံ ‘‘အတ္တနော န ဝဋ္ဋတိ၊ အညဿ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣဒံ နာနာကရဏံ န သက္ကာ လဒ္ဓုံ. အတ္တနော အတ္ထာယ ကရောန္တော အတ္တသိနေဟေန အကုသလစိတ္တေနေဝ ကရောတိ၊ ပရော ပန ကာရုညေန၊ တသ္မာ အနာပတ္တီတိ စေ. ဧတမ္ပိ အကာရဏံ. ကုသလစိတ္တေနာပိ ဟိ ဣမံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ. သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသု ပန ဝုတ္တတ္တာ န သက္ကာ ပဋိသေဓေတုံ. ဂဝေသိတဗ္ဗာ ဧတ္ထ ယုတ္တိ. အဋ္ဌကထာစရိယာနံ ဝါ သဒ္ဓါယ ဂန္တဗ္ဗန္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ. ကိရိယံ၊ သညာဝိမောက္ခံ၊ သစိတ္တကံ၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ တိစိတ္တံ၊ တိဝေဒနန္တိ.

ဘူတဂါမသိက္ခာပဒံ ပဌမံ.

၂. အညဝါဒကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၉၄. ဒုတိယသိက္ခာပဒေ – အနာစာရံ အာစရိတွာတိ အကာတဗ္ဗံ ကတွာ၊ ကာယဝစီဒွါရေသု အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အညေနညံ ပဋိစရတီတိ အညေန ဝစနေန အညံ ဝစနံ ပဋိစရတိ ပဋိစ္ဆာဒေတိ အဇ္ဈောတ္ထရတိ၊ ဣဒါနိ တံ ပဋိစရဏဝိဓိံ ဒဿေန္တော ‘‘ကော အာပန္နော’’တိအာဒိမာဟ. တတြာယံ ဝစနသမ္ဗန္ဓော – သော ကိရ ကိဉ္စိ ဝီတိက္ကမံ ဒိသွာ ‘‘အာဝုသော၊ အာပတ္တိံ အာပန္နောသီ’’တိ သံဃမဇ္ဈေ အာပတ္တိယာ အနုယုဉ္ဇိယမာနော ‘‘ကော အာပန္နော’’တိ ဝဒတိ. ‘‘တတော တွ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘အဟံ ကိံ အာပန္နော’’တိ ဝဒတိ. အထ ‘‘ပါစိတ္တိယံ ဝါ ဒုက္ကဋံ ဝါ’’တိ ဝုတ္တေ ဝတ္ထုံ ပုစ္ဆန္တော ‘‘အဟံ ကိသ္မိံ အာပန္နော’’တိ ဝဒတိ. တတော ‘‘အသုကသ္မိံ နာမ ဝတ္ထုသ္မိ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘အဟံ ကထံ အာပန္နော၊ ကိံ ကရောန္တော အာပန္နောမှီ’’တိ ပုစ္ဆတိ. အထ ‘‘ဣဒံ နာမ ကရောန္တော အာပန္နော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကံ ဘဏထာ’’တိ ဝဒတိ. တတော ‘‘တံ ဘဏာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကိံ ဘဏထာ’’တိ ဝဒတိ.

အပိစေတ္ထ အယံ ပါဠိမုတ္တကောပိ အညေနညံ ပဋိစရဏဝိဓိ – ဘိက္ခူဟိ ‘‘တဝ သိပါဋိကာယ ကဟာပဏော ဒိဋ္ဌော၊ ကိဿေဝမသာရုပ္ပံ ကရောသီ’’တိ ဝုတ္တော ‘‘သုဒိဋ္ဌံ၊ ဘန္တေ၊ န ပနေသော ကဟာပဏော၊ တိပုမဏ္ဍလံ ဧတ’’န္တိ ဘဏန္တော ဝါ ‘‘တွံ သုရံ ပိဝန္တော ဒိဋ္ဌော၊ ကိဿေဝံ ကရောသီ’’တိ ဝုတ္တော ‘‘သုဒိဋ္ဌော၊ ဘန္တေ၊ န ပနေသာ သုရာ၊ ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ သမ္ပာဒိတံ အရိဋ္ဌ’’န္တိ ဘဏန္တော ဝါ ‘‘တွံ ပဋိစ္ဆန္နေ အာသနေ မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ နိသိန္နော ဒိဋ္ဌော၊ ကိဿေဝမသာရုပ္ပံ ကရောသီ’’တိ ဝုတ္တော ‘‘ယေန ဒိဋ္ဌံ သုဒိဋ္ဌံ၊ ဝိညူ ပနေတ္ထ ဒုတိယော အတ္ထိ၊ သော ကိဿ န ဒိဋ္ဌော’’တိ ဘဏန္တော ဝါ၊ ‘‘ဤဒိသံ တယာ ကိဉ္စိ ဒိဋ္ဌ’’န္တိ ပုဋ္ဌော ‘‘န သုဏာမီ’’တိ သောတမုပနေန္တော ဝါ၊ သောတဒွါရေ ပုစ္ဆန္တာနံ စက္ခုံ ဥပနေန္တော ဝါ၊ အညေနညံ ပဋိစရတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အညဝါဒကံ ရောပေတူတိ အညဝါဒကံ အာရောပေတု၊ ပတိဋ္ဌာပေတူတိ အတ္ထော. ဝိဟေသကံ ရောပေတူတိ ဧတသ္မိမ္ပိ ဧသေဝ နယော.

၉၈. အညဝါဒကေ ဝိဟေသကေ ပါစိတ္တိယန္တိ ဧတ္ထ အညံ ဝဒတီတိ အညဝါဒကံ၊ အညေနညံ ပဋိစရဏဿေတံ နာမံ. ဝိဟေသေတီတိ ဝိဟေသကံ၊ တုဏှီဘူတဿေတံ နာမံ၊ တသ္မိံ အညဝါဒကေ ဝိဟေသကေ. ပါစိတ္တိယန္တိ ဝတ္ထုဒွယေ ပါစိတ္တိယဒွယံ ဝုတ္တံ.

၁၀၀. အရောပိတေ အညဝါဒကေတိ ကမ္မဝါစာယ အနာရောပိတေ အညဝါဒကေ. အရောပိတေ ဝိဟေသကေတိ ဧတသ္မိမ္ပိ ဧသေဝ နယော.

၁၀၁. ဓမ္မကမ္မေ ဓမ္မကမ္မသညီတိအာဒီသု ယံ တံ အညဝါဒကဝိဟေသကရောပနကမ္မံ ကတံ၊ တဉ္စေ ဓမ္မကမ္မံ ဟောတိ၊ သော စ ဘိက္ခု တသ္မိံ ဓမ္မကမ္မသညီ အညဝါဒကဉ္စ ဝိဟေသကဉ္စ ကရောတိ၊ အထဿ တသ္မိံ အညဝါဒကေ စ ဝိဟေသကေ စ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဣမိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

၁၀၂. အဇာနန္တော ပုစ္ဆတီတိ အာပတ္တိံ ဝါ အာပန္နဘာဝံ အဇာနန္တောယေဝ ‘‘ကိံ တုမှေ ဘဏထ၊ အဟံ န ဇာနာမီ’’တိ ပုစ္ဆတိ. ဂိလာနော ဝါ န ကထေတီတိ မုခေ တာဒိသော ဗျာဓိ ဟောတိ၊ ယေန ကထေတုံ န သက္ကောတိ. သံဃဿ ဘဏ္ဍနံ ဝါတိအာဒီသု သံဃမဇ္ဈေ ကထိတေ တပ္ပစ္စယာ သံဃဿ ဘဏ္ဍနံ ဝါ ကလဟော ဝါ ဝိဝါဒေါ ဝါ ဘဝိဿတိ၊ သော မာ အဟောသီတိ မညမာနော န ကထေတီတိ ဣမိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ၊ သိယာ ကိရိယံ၊ သိယာ အကိရိယံ၊ အညေနညံ ပဋိစရန္တဿ ဟိ ကိရိယံ ဟောတိ၊ တုဏှီဘာဝေန ဝိဟေသန္တဿ အကိရိယံ၊ သညာဝိမောက္ခံ၊ သစိတ္တကံ၊ လောကဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ အကုသလစိတ္တံ၊ ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

အညဝါဒကသိက္ခာပဒံ ဒုတိယံ.

၃. ဥဇ္ဈာပနကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၀၃. တတိယသိက္ခာပဒေ – ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ ဘိက္ခူ ဥဇ္ဈာပေန္တီတိ ‘‘ဆန္ဒာယ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော’’တိအာဒီနိ ဝဒန္တာ တံ အာယသ္မန္တံ တေဟိ ဘိက္ခူဟိ အဝဇာနာပေန္တိ၊ အဝညာယ ဩလောကာပေန္တိ၊ လာမကတော ဝါ စိန္တာပေန္တီ’’တိ အတ္ထော. လက္ခဏံ ပနေတ္ထ သဒ္ဒသတ္ထာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဩဇ္ဈာပေန္တီတိပိ ပါဌော. အယမေဝတ္ထော. ဆန္ဒာယာတိ ဆန္ဒေန ပက္ခပါတေန၊ အတ္တနော အတ္တနော သန္ဒိဋ္ဌသမ္ဘတ္တာနံ ပဏီတာနိ ပညပေတီတိ အဓိပ္ပါယော. ခိယျန္တီတိ ‘‘ဆန္ဒာယ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော’’တိအာဒီနိ ဝဒန္တာ ပကာသေန္တိ.

၁၀၅. ဥဇ္ဈာပနကေ ခိယျနကေ ပါစိတ္တိယန္တိ ဧတ္ထ ယေန ဝစနေန ဥဇ္ဈာပေန္တိ၊ တံ ဥဇ္ဈာပနကံ. ယေန စ ခိယျန္တိ တံ ခိယျနကံ. တသ္မိံ ဥဇ္ဈာပနကေ ခိယျနကေ. ပါစိတ္တိယန္တိ ဝတ္ထုဒွယေ ပါစိတ္တိယဒွယံ ဝုတ္တံ.

၁၀၆. ဥဇ္ဈာပနကံ နာမ ဥပသမ္ပန္နံ သံဃေန သမ္မတံ သေနာသနပညာပကံ ဝါ။ပေ။ အပ္ပမတ္တကဝိဿဇ္ဇနကံ ဝါတိ ဧတေသံ ပဒါနံ ‘‘မင်္ကုကတ္တုကာမော’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. အဝဏ္ဏံ ကတ္တုကာမော အယသံ ကတ္တုကာမောတိ ဣမေသံ ပန ဝသေန ဥပသမ္ပန္နန္တိအာဒီသု ‘‘ဥပသမ္ပန္နဿာ’’တိ ဧဝံ ဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမော ကာတဗ္ဗော. ဥဇ္ဈာပေတိ ဝါ ခိယျတိ ဝါ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဧတ္ထ ပန ယသ္မာ ‘‘ခိယျနကံ နာမာ’’တိ ဧဝံ မာတိကာပဒံ ဥဒ္ဓရိတွာပိ ‘‘ဥဇ္ဈာပနကံ နာမာ’’တိ ဣမဿ ပဒဿ ဝုတ္တဝိဘင်္ဂေါယေဝ ဝတ္တဗ္ဗော ဟောတိ၊ အညဝါဒကသိက္ခာပဒေ ဝိယ အညော ဝိသေသော နတ္ထိ၊ တသ္မာ တံ ဝိသုံ အနုဒ္ဓရိတွာ အဝိဘဇိတွာ နိဂမနမေဝ ဧကတော ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဓမ္မကမ္မေ ဓမ္မကမ္မသညီတိအာဒီသု ယံ တဿ ဥပသမ္ပန္နဿ သမ္မုတိကမ္မံ ကတံ တဉ္စေ ဓမ္မကမ္မံ ဟောတိ၊ သော စ ဘိက္ခု တသ္မိံ ဓမ္မကမ္မသညီ ဥဇ္ဈာပနကဉ္စ ခိယျနကဉ္စ ကရောတိ၊ အထဿ တသ္မိံ ဥဇ္ဈာပနကေ စ ခိယျနကေ စ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဣမိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

အနုပသမ္ပန္နံ ဥဇ္ဈာပေတိ ဝါ ခိယျတိ ဝါတိ ဧတ္ထ ဥပသမ္ပန္နံ သံဃေန သမ္မတံ အညံ အနုပသမ္ပန္နံ ဥဇ္ဈာပေတိ အဝဇာနာပေတိ၊ တဿ ဝါ တံ သန္တိကေ ခိယျတီတိ အတ္ထော. ဥပသမ္ပန္နံ သံဃေန အသမ္မတန္တိ ကမ္မဝါစာယ အသမ္မတံ ကေဝလံ ‘‘တဝေသော ဘာရော’’တိ သံဃေန အာရောပိတဘာရံ ဘိက္ခူနံ ဝါ ဖာသုဝိဟာရတ္ထာယ သယမေဝ တံ ဘာရံ ဝဟန္တံ၊ ယတြ ဝါ ဒွေ တယော ဘိက္ခူ ဝိဟရန္တိ၊ တတြ ဝါ တာဒိသံ ကမ္မံ ကရောန္တန္တိ အဓိပ္ပါယော. အနုပသမ္ပန္နံ သံဃေန သမ္မတံ ဝါ အသမ္မတံ ဝါတိ ဧတ္ထ ပန ကိဉ္စာပိ အနုပသမ္ပန္နဿ တေရသ သမ္မုတိယော ဒါတုံ န ဝဋ္ဋန္တိ. အထ ခေါ ဥပသမ္ပန္နကာလေ လဒ္ဓသမ္မုတိကော ပစ္ဆာ အနုပသမ္ပန္နဘာဝေ ဌိတော၊ တံ သန္ဓာယ ‘‘သံဃေန သမ္မတံ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ယဿ ပန ဗျတ္တဿ သာမဏေရဿ ကေဝလံ သံဃေန ဝါ သမ္မတေန ဝါ ဘိက္ခုနာ ‘‘တွံ ဣဒံ ကမ္မံ ကရောဟီ’’တိ ဘာရော ကတော၊ တာဒိသံ သန္ဓာယ ‘‘အသမ္မတံ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ၊ ကိရိယံ၊ သညာဝိမောက္ခံ၊ သစိတ္တကံ၊ လောကဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ အကုသလစိတ္တံ၊ ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

ဥဇ္ဈာပနကသိက္ခာပဒံ တတိယံ.

၄. ပဌမသေနာသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၀၈. စတုတ္ထသိက္ခာပဒေ – ဟေမန္တိကေ ကာလေတိ ဟေမန္တကာလေ ဟိမပါတသမယေ. ကာယံ ဩတာပေန္တာတိ မဉ္စပီဌာဒီသု နိသိန္နာ ဗာလာတပေန ကာယံ ဩတာပေန္တာ. ကာလေ အာရောစိတေတိ ယာဂုဘတ္တာဒီသု ယဿ ကဿစိ ကာလေ အာရောစိတေ. ဩဝဋ္ဌံ ဟောတီတိ ဟိမဝဿေန ဩဝဋ္ဌံ တိန္တံ ဟောတိ.

၁၁၀. အဝဿိကသင်္ကေတေတိ ဝဿိကဝဿာနမာသာတိ ဧဝံ အပညတ္တေ စတ္တာရော ဟေမန္တိကေ စတ္တာရော စ ဂိမှိကေ အဋ္ဌ မာသေတိ အတ္ထော. မဏ္ဍပေ ဝါတိ သာခါမဏ္ဍပေ ဝါ ပဒရမဏ္ဍပေ ဝါ. ရုက္ခမူလေ ဝါတိ ယဿ ကဿစိ ရုက္ခဿ ဟေဋ္ဌာ. ယတ္ထ ကာကာ ဝါ ကုလလာ ဝါ န ဦဟဒန္တီတိ ယတ္ထ ဓုဝနိဝါသေန ကုလာဝကေ ကတွာ ဝသမာနာ ဧတေ ကာကကုလလာ ဝါ အညေ ဝါ သကုန္တာ တံ သေနာသနံ န ဦဟဒန္တိ၊ တာဒိသေ ရုက္ခမူလေ နိက္ခိပိတုံ အနုဇာနာမီတိ. တသ္မာ ယတ္ထ ဂေါစရပ္ပသုတာ သကုန္တာ ဝိဿမိတွာ ဂစ္ဆန္တိ၊ တဿ ရုက္ခဿ မူလေ နိက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ယသ္မိံ ပန ဓုဝနိဝါသေန ကုလာဝကေ ကတွာ ဝသန္တိ၊ တဿ ရုက္ခဿ မူလေ န နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. ‘‘အဋ္ဌ မာသေ’’တိ ဝစနတော ယေသု ဇနပဒေသု ဝဿကာလေ န ဝဿတိ၊ တေသုပိ စတ္တာရော မာသေ နိက္ခိပိတုံ န ဝဋ္ဋတိယေဝ. ‘‘အဝဿိကသင်္ကေတေ’’တိ ဝစနတော ယတ္ထ ဟေမန္တေ ဒေဝေါ ဝဿတိ၊ တတ္ထ ဟေမန္တေပိ အဇ္ဈောကာသေ နိက္ခိပိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဂိမှေ ပန သဗ္ဗတ္ထ ဝိဂတဝလာဟကံ ဝိသုဒ္ဓံ နဘံ ဟောတိ၊ ဧဝရူပေ ကာလေ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန အဇ္ဈောကာသေ မဉ္စပီဌံ နိက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

အဗ္ဘောကာသိကေနာပိ ဝတ္တံ ဇာနိတဗ္ဗံ၊ တဿ ဟိ သစေ ပုဂ္ဂလိကမဉ္စကော အတ္ထိ၊ တတ္ထေဝ သယိတဗ္ဗံ. သံဃိကံ ဂဏှန္တေန ဝေတ္တေန ဝါ ဝါကေန ဝါ ဝီတမဉ္စကော ဂဟေတဗ္ဗော. တသ္မိံ အသတိ ပုရာဏမဉ္စကော ဂဟေတဗ္ဗော. တသ္မိမ္ပိ အသတိ နဝဝါယိမော ဝါ ဩနဒ္ဓကော ဝါ ဂဟေတဗ္ဗော. ဂဟေတွာ စ ပန ‘‘အဟံ ဥက္ကဋ္ဌရုက္ခမူလိကော ဥက္ကဋ္ဌအဗ္ဘောကာသိကော’’တိ စီဝရကုဋိမ္ပိ အကတွာ အသမယေ အဇ္ဈောကာသေ ရုက္ခမူလေ ဝါ ပညပေတွာ နိပဇ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန စတုဂ္ဂုဏေနပိ စီဝရေန ကတကုဋိ အတေမေန္တံ ရက္ခိတုံ န သက္ကောတိ၊ သတ္တာဟဝဒ္ဒလိကာဒီနိ ဘဝန္တိ၊ ဘိက္ခုနော ကာယာနုဂတိကတ္တာ ဝဋ္ဋတိ.

အရညေ ပဏ္ဏကုဋီသု ဝသန္တာနံ သီလသမ္ပဒါယ ပသန္နစိတ္တာ မနုဿာ နဝံ မဉ္စပီဌံ ဒေန္တိ ‘‘သံဃိကပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဝသိတွာ ဂစ္ဆန္တေဟိ သာမန္တဝိဟာရေ သဘာဂဘိက္ခူနံ ပေသေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ၊ သဘာဂါနံ အဘာဝေ အနောဝဿကေ နိက္ခိပိတွာ ဂန္တဗ္ဗံ၊ အနောဝဿကေ အသတိ ရုက္ခေ လဂ္ဂေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. စေတိယင်္ဂဏေ သမ္မဇ္ဇနိံ ဂဟေတွာ ဘောဇနသာလင်္ဂဏံ ဝါ ဥပေါသထာဂါရင်္ဂဏံ ဝါ ပရိဝေဏဒိဝါဋ္ဌာနအဂ္ဂိသာလာဒီသု ဝါ အညတရံ သမ္မဇ္ဇိတွာ ဓောဝိတွာ ပုန သမ္မဇ္ဇနီမာဠကေယေဝ ဌပေတဗ္ဗာ. ဥပေါသထာဂါရာဒီသု အညတရသ္မိံ ဂဟေတွာ အဝသေသာနိ သမ္မဇ္ဇန္တဿာပိ ဧသေဝ နယော.

ယော ပန ဘိက္ခာစာရမဂ္ဂံ သမ္မဇ္ဇန္တောဝ ဂန္တုကာမော ဟောတိ၊ တေန သမ္မဇ္ဇိတွာ သစေ အန္တရာမဂ္ဂေ သာလာ အတ္ထိ၊ တတ္ထ ဌပေတဗ္ဗာ. သစေ နတ္ထိ၊ ဝလာဟကာနံ အနုဋ္ဌိတဘာဝံ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘ယာဝါဟံ ဂါမတော နိက္ခမာမိ၊ တာဝ န ဝဿိဿတီ’’တိ ဇာနန္တေန ယတ္ထ ကတ္ထစိ နိက္ခိပိတွာ ပုန ပစ္စာဂစ္ဆန္တေန ပါကတိကဋ္ဌာနေ ဌပေတဗ္ဗာ. သစေ ဝဿိဿတီတိ ဇာနန္တော အဇ္ဈောကာသေ ဌပေတိ၊ ဒုက္ကဋန္တိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. သစေ ပန တတြ တတြေဝ သမ္မဇ္ဇနတ္ထာယ သမ္မဇ္ဇနီ နိက္ခိတ္တာ ဟောတိ၊ တံ တံ ဌာနံ သမ္မဇ္ဇိတွာ တတြ တတြေဝ နိက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အာသနသာလံ သမ္မဇ္ဇန္တေန ဝတ္တံ ဇာနိတဗ္ဗံ. တတြိဒံ ဝတ္တံ – မဇ္ဈတော ပဋ္ဌာယ ပါဒဋ္ဌာနာဘိမုခါ ဝါလိကာ ဟရိတဗ္ဗာ. ကစဝရံ ဟတ္ထေဟိ ဂဟေတွာ ဗဟိ ဆဍ္ဍေတဗ္ဗံ.

၁၁၁. မသာရကောတိ မဉ္စပါဒေ ဝိဇ္ဈိတွာ တတ္ထ အဋနိယော ပဝေသေတွာ ကတော. ဗုန္ဒိကာဗဒ္ဓေါတိ အဋနီဟိ မဉ္စပါဒေ ဍံသာပေတွာ ပလ္လင်္ကသင်္ခေပေန ကတော. ကုဠီရပါဒကောတိ အဿမေဏ္ဍကာဒီနံ ပါဒသဒိသေဟိ ပါဒေဟိ ကတော. ယော ဝါ ပန ကောစိ ဝင်္ကပါဒကော၊ အယံ ဝုစ္စတိ ကုဠီရပါဒကော. အာဟစ္စပါဒကောတိ အယံ ပန ‘‘အာဟစ္စပါဒကော နာမ မဉ္စော အင်္ဂေ ဝိဇ္ဈိတွာ ကတော ဟောတီ’’တိ ဧဝံ ပရတော ပါဠိယံယေဝ ဝုတ္တော၊ တသ္မာ အဋနိယော ဝိဇ္ဈိတွာ တတ္ထ ပါဒသိခံ ပဝေသေတွာ ဥပရိ အာဏိံ ဒတွာ ကတမဉ္စော ‘‘အာဟစ္စပါဒကော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပီဌေပိ ဧသေဝ နယော. အန္တော သံဝေဌေတွာ ဗဒ္ဓံ ဟောတီတိ ဟေဋ္ဌာ စ ဥပရိ စ ဝိတ္ထတံ မဇ္ဈေ သင်္ခိတ္တံ ပဏဝသဏ္ဌာနံ ကတွာ ဗဒ္ဓံ ဟောတိ၊ တံ ကိရ မဇ္ဈေ သီဟဗျဂ္ဃစမ္မပရိက္ခိတ္တမ္ပိ ကရောန္တိ. အကပ္ပိယစမ္မံ နာမေတ္ထ နတ္ထိ. သေနာသနဉှိ သောဝဏ္ဏမယမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ၊ တသ္မာ တံ မဟဂ္ဃံ ဟောတိ. အနုပသမ္ပန္နံ သန္ထရာပေတိ တဿ ပလိဗောဓောတိ ယေန သန္ထရာပိတံ၊ တဿ ပလိဗောဓော. လေဍ္ဍုပါတံ အတိက္ကမန္တဿ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ထာမမဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ လေဍ္ဍုပါတံ အတိက္ကမန္တဿ ပါစိတ္တိယံ.

အယံ ပနေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော – ထေရော ဘောဇနသာလာယံ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ဒဟရံ အာဏာပေတိ ‘‘ဂစ္ဆ ဒိဝါဋ္ဌာနေ မဉ္စပီဌံ ပညပေဟီ’’တိ. သော တထာ ကတွာ နိသိန္နော. ထေရော ယထာရုစိံ ဝိစရိတွာ တတ္ထ ဂန္တွာ ထဝိကံ ဝါ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ဝါ ဌပေတိ၊ တတော ပဋ္ဌာယ ထေရဿ ပလိဗောဓော. နိသီဒိတွာ သယံ ဂစ္ဆန္တော နေဝ ဥဒ္ဓရတိ၊ န ဥဒ္ဓရာပေတိ၊ လေဍ္ဍုပါတာတိက္ကမေ ပါစိတ္တိယံ. သစေ ပန ထေရော တတ္ထ ထဝိကံ ဝါ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ဝါ အဋ္ဌပေတွာ စင်္ကမန္တောဝ ဒဟရံ ‘‘ဂစ္ဆ တွ’’န္တိ ဘဏတိ၊ တေန ‘‘ဣဒံ ဘန္တေ မဉ္စပီဌ’’န္တိ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ. သစေ ထေရော ဝတ္တံ ဇာနာတိ ‘‘တွံ ဂစ္ဆ၊ အဟံ ပါကတိကံ ကရိဿာမီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သစေ ဗာလော ဟောတိ အနုဂ္ဂဟိတဝတ္တော ‘‘ဂစ္ဆ၊ မာ ဣဓ တိဋ္ဌ၊ နေဝ နိသီဒိတုံ န နိပဇ္ဇိတုံ ဒေမီ’’တိ ဒဟရံ တဇ္ဇေတိယေဝ. ဒဟရေန ‘‘ဘန္တေ သုခံ သယထာ’’တိ ကပ္ပံ လဘိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. တသ္မိံ ဂတေ ထေရဿေဝ ပလိဗောဓော. ပုရိမနယေနေဝ စဿ အာပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.