၈. သဟဓမ္မိကဝဂ္ဂေါ

၁. သဟဓမ္မိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၃၄. သဟဓမ္မိကဝဂ္ဂဿ ပဌမသိက္ခာပဒေ – ဧတသ္မိံ သိက္ခာပဒေတိ ဧတသ္မိံ သိက္ခာပဒေ ယံ ဝုတ္တံ၊ တံ န တာဝ သိက္ခိဿာမိ. အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဧတ္ထ ပန ဝါစာယ ဝါစာယ အာပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သိက္ခမာနေန ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခုနာတိ ဩဝါဒံ သိရသာ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ သိက္ခိတုကာမေနေဝ ဟုတွာ အာဇာနိတဗ္ဗဉ္စေဝ ပုစ္ဆိတဗ္ဗဉ္စ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗဉ္စ. သေသမေတ္ထ ဒုဗ္ဗစသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ပဒတ္ထတော ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝိနိစ္ဆယတော ဥတ္တာနမေဝ.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ၊ သညာဝိမောက္ခံ၊ သစိတ္တကံ၊ လောကဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ အကုသလစိတ္တံ၊ ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

သဟဓမ္မိကသိက္ခာပဒံ ပဌမံ.

၂. ဝိလေခနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၃၈. ဒုတိယေ – ဝိနယကထံ ကထေတီတိ ဝိနယကထာ နာမ ကပ္ပိယာကပ္ပိယအာပတ္တာနာပတ္တိသံဝရပဟာနပဋိသံယုတ္တကထာ၊ တံ ကထေတိ. ဝိနယဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသတီတိ ဝိနယဿ ဝဏ္ဏော နာမ ပဉ္စန္နမ္ပိ သတ္တန္နမ္ပိ အာပတ္တိက္ခန္ဓာနံ ဝသေန မာတိကံ နိက္ခိပိတွာ ပဒဘာဇနေန ဝဏ္ဏနာ၊ တံ ဘာသတိ. ဝိနယပရိယတ္တိယာ ဝဏ္ဏံ ဘာသတီတိ ဝိနယံ ပရိယာပုဏန္တာနံ ဝိနယပရိယတ္တိမူလကံ ဝဏ္ဏံ ဂုဏံ အာနိသံသံ ဘာသတိ. ဝိနယဓရော ဟိ ဝိနယပရိယတ္တိမူလကေ ပဉ္စာနိသံသေ ဆာနိသံသေ သတ္တာနိသံသေ အဋ္ဌာနိသံသေ နဝါနိသံသေ ဒသာနိသံသေ ဧကာဒသာနိသံသေ စ လဘတိ တေ သဗ္ဗေ ဘာသတီတိ အတ္ထော. ကတမေ ပဉ္စာနိသံသေ လဘတီတိ? အတ္တနော သီလက္ခန္ဓသုဂုတ္တိအာဒိကေ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ပဉ္စိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာနိသံသာ ဝိနယဓရေ ပုဂ္ဂလေ – အတ္တနော သီလက္ခန္ဓော သုဂုတ္တော ဟောတိ သုရက္ခိတော၊ ကုက္ကုစ္စပကတာနံ ပဋိသရဏံ ဟောတိ၊ ဝိသာရဒေါ သံဃမဇ္ဈေ ဝေါဟရတိ၊ ပစ္စတ္ထိကေ သဟဓမ္မေန သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဏှာတိ၊ သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိယာ ပဋိပန္နော ဟောတီ’’တိ (ပရိ. ၃၂၅).

ကထမဿ အတ္တနော သီလက္ခန္ဓော သုဂုတ္တော ဟောတိ သုရက္ခိတော? ဣဓေကစ္စော ဘိက္ခု အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇန္တော ဆဟာကာရေဟိ အာပဇ္ဇတိ – အလဇ္ဇိတာ၊ အညာဏတာ၊ ကုက္ကုစ္စပကတတာ၊ အကပ္ပိယေ ကပ္ပိယသညိတာ၊ ကပ္ပိယေ အကပ္ပိယသညိတာ၊ သတိသမ္မောသာတိ.

ကထံ အလဇ္ဇိတာယ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ? အကပ္ပိယဘာဝံ ဇာနန္တောယေဝ မဒ္ဒိတွာ ဝီတိက္ကမံ ကရောတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘သဉ္စိစ္စ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ၊ အာပတ္တိံ ပရိဂူဟတိ၊

အဂတိဂမနဉ္စ ဂစ္ဆတိ၊ ဧဒိသော ဝုစ္စတိ အလဇ္ဇိပုဂ္ဂလော’’တိ. (ပရိ. ၃၅၉)၊

ကထံ အညာဏတာယ အာပဇ္ဇတိ? အညာဏပုဂ္ဂလော ဟိ မန္ဒော မောမူဟော ကတ္တဗ္ဗာကတ္တဗ္ဗံ အဇာနန္တော အကတ္တဗ္ဗံ ကရောတိ၊ ကတ္တဗ္ဗံ ဝိရာဓေတိ၊ ဧဝံ အညာဏတာယ အာပဇ္ဇတိ.

ကထံ ကုက္ကုစ္စပကတတာယ အာပဇ္ဇတိ? ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ နိဿာယ ကုက္ကုစ္စေ ဥပ္ပန္နေ ဝိနယဓရံ ပုစ္ဆိတွာ ကပ္ပိယဉ္စေ ကတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ အကပ္ပိယဉ္စေ န ကတ္တဗ္ဗံ၊ အယံ ပန ‘‘ဝဋ္ဋတီ’’တိ မဒ္ဒိတွာ ဝီတိက္ကမတိယေဝ၊ ဧဝံ ကုက္ကုစ္စပကတတာယ အာပဇ္ဇတိ.

ကထံ အကပ္ပိယေ ကပ္ပိယသညိတာယ အာပဇ္ဇတိ? အစ္ဆမံသံ သူကရမံသန္တိ ခါဒတိ၊ ဒီပိမံသံ မိဂမံသန္တိ ခါဒတိ၊ အကပ္ပိယဘောဇနံ ကပ္ပိယဘောဇနန္တိ ဘုဉ္ဇတိ၊ ဝိကာလေ ကာလသညာယ ဘုဉ္ဇတိ၊ အကပ္ပိယပါနကံ ကပ္ပိယပါနကန္တိ ပိဝတိ၊ ဧဝံ အကပ္ပိယေ ကပ္ပိယသညိတာယ အာပဇ္ဇတိ.

ကထံ ကပ္ပိယေ အကပ္ပိယသညိတာယ အာပဇ္ဇတိ? သူကရမံသံ အစ္ဆမံသန္တိ ခါဒတိ၊ မိဂမံသံ ဒီပိမံသန္တိ ခါဒတိ၊ ကပ္ပိယဘောဇနံ အကပ္ပိယဘောဇနန္တိ ဘုဉ္ဇတိ၊ ကာလေ ဝိကာလသညာယ ဘုဉ္ဇတိ၊ ကပ္ပိယပါနကံ အကပ္ပိယပါနကန္တိ ပိဝတိ၊ ဧဝံ ကပ္ပိယေ အကပ္ပိယသညိတာယ အာပဇ္ဇတိ.

ကထံ သတိသမ္မောသာယ အာပဇ္ဇတိ? သဟသေယျစီဝရဝိပ္ပဝါသဘေသဇ္ဇစီဝရကာလာတိက္ကမနပစ္စယာ အာပတ္တိဉ္စ သတိသမ္မောသာယ အာပဇ္ဇတိ၊ ဧဝမိဓေကစ္စော ဘိက္ခု ဣမေဟိ ဆဟာကာရေဟိ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ.

ဝိနယဓရော ပန ဣမေဟိ ဆဟာကာရေဟိ အာပတ္တိံ နာပဇ္ဇတိ. ကထံ လဇ္ဇိတာယ နာပဇ္ဇတိ? သော ဟိ ‘‘ပဿထ ဘော၊ အယံ ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ ဇာနန္တောယေဝ ပဏ္ဏတ္တိဝီတိက္ကမံ ကရောတီ’’တိ ဣမံ ပရူပဝါဒံ ရက္ခန္တောပိ နာပဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ လဇ္ဇိတာယ နာပဇ္ဇတိ. သဟသာ အာပန္နမ္ပိ ဒေသနာဂါမိနိံ ဒေသေတွာ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိယာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ သုဒ္ဓန္တေ ပတိဋ္ဌာတိ. တတော –

‘‘သဉ္စိစ္စ အာပတ္တိံ န အာပဇ္ဇတိ၊ အာပတ္တိံ န ပရိဂူဟတိ၊

အဂတိဂမနဉ္စ န ဂစ္ဆတိ၊ ဧဒိသော ဝုစ္စတိ လဇ္ဇိပုဂ္ဂလော’’တိ. (ပရိ. ၃၅၉)

ဣမသ္မိံ လဇ္ဇိဘာဝေ ပတိဋ္ဌိတောဝ ဟောတိ.

ကထံ ဉာဏတာယ နာပဇ္ဇတိ? သော ဟိ ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ ဇာနာတိ၊ တသ္မာ ကပ္ပိယမေဝ ကရောတိ၊ အကပ္ပိယံ န ကရောတိ၊ ဧဝံ ဉာဏတာယ နာပဇ္ဇတိ.

ကထံ အကုက္ကုစ္စပကတတာယ နာပဇ္ဇတိ? သော ဟိ ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ နိဿာယ ကုက္ကုစ္စေ ဥပ္ပန္နေ ဝတ္ထုံ ဩလောကေတွာ မာတိကံ ပဒဘာဇနံ အန္တရာပတ္တိံ အာပတ္တိံ အနာပတ္တိဉ္စ ဩလောကေတွာ ကပ္ပိယဉ္စေ ဟောတိ ကရောတိ၊ အကပ္ပိယဉ္စေ န ကရောတိ၊ ဧဝံ အကုက္ကုစ္စပကတတာယ နာပဇ္ဇတိ.

ကထံ အကပ္ပိယာဒိသညိတာယ နာပဇ္ဇတိ? သော ဟိ ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ ဇာနာတိ၊ တသ္မာ အကပ္ပိယေ ကပ္ပိယသညီ န ဟောတိ၊ ကပ္ပိယေ အကပ္ပိယသညီ န ဟောတိ၊ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ စဿ သတိ ဟောတိ၊ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ အဓိဋ္ဌေတိ၊ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗံ ဝိကပ္ပေတိ. ဣတိ ဣမေဟိ ဆဟာကာရေဟိ အာပတ္တိံ နာပဇ္ဇတိ. အာပတ္တိံ အနာပဇ္ဇန္တော အခဏ္ဍသီလော ဟောတိ ပရိသုဒ္ဓသီလော၊ ဧဝမဿ အတ္တနော သီလက္ခန္ဓော သုဂုတ္တော ဟောတိ သုရက္ခိတော.

ကထံ ကုက္ကုစ္စပကတာနံ ပဋိသရဏံ ဟောတိ? တိရောရဋ္ဌေသု တိရောဇနပဒေသု စ ဥပ္ပန္နကုက္ကုစ္စာ ဘိက္ခူ ‘‘အသုကသ္မိံ ကိရ ဝိဟာရေ ဝိနယဓရော ဝသတီ’’တိ ဒူရတောပိ တဿ သန္တိကံ အာဂန္တွာ ကုက္ကုစ္စံ ပုစ္ဆန္တိ၊ သော တေဟိ ကတဿ ကမ္မဿ ဝတ္ထုံ ဩလောကေတွာ အာပတ္တာနာပတ္တိဂရုကလဟုကာဒိဘေဒံ သလ္လက္ခေတွာ ဒေသနာဂါမိနိံ ဒေသာပေတွာ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိယာ ဝုဋ္ဌာပေတွာ သုဒ္ဓန္တေ ပတိဋ္ဌာပေတိ၊ ဧဝံ ကုက္ကုစ္စပကတာနံ ပဋိသရဏံ ဟောတိ.

ဝိသာရဒေါ သံဃမဇ္ဈေ ဝေါဟရတီတိ အဝိနယဓရဿ ဟိ သံဃမဇ္ဈေ ကထေန္တဿ ဘယံ သာရဇ္ဇံ ဩက္ကမတိ၊ ဝိနယဓရဿ တံ န ဟောတိ. ကသ္မာ? ‘‘ဧဝံ ကထေန္တဿ ဒေါသော ဟောတိ၊ ဧဝံ န ဒေါသော’’တိ ဉတွာ ကထနတော.

ပစ္စတ္ထိကေ သဟဓမ္မေန သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဏှာတီတိ ဧတ္ထ ဒွိဓာ ပစ္စတ္ထိကာ နာမ – အတ္တပစ္စတ္ထိကာ စ သာသနပစ္စတ္ထိကာ စ. တတ္ထ မေတ္တိယဘုမ္မဇကာ စ ဘိက္ခူ ဝဍ္ဎော စ လိစ္ဆဝီ အမူလကေန အန္တိမဝတ္ထုနာ စောဒေသုံ၊ ဣမေ အတ္တပစ္စတ္ထိကာ နာမ. ယေ ဝါ ပနညေပိ ဒုဿီလာ ပါပဓမ္မာ၊ သဗ္ဗေ တေ အတ္တပစ္စတ္ထိကာ. ဝိပရီတဒဿနာ ပန အရိဋ္ဌဘိက္ခုကဏ္ဋကသာမဏေရဝေသာလိကဝဇ္ဇိပုတ္တကာ ပရူပဟာရအညာဏကင်္ခါပရဝိတရဏာဒိဝါဒါ မဟာသံဃိကာဒယော စ အဗုဒ္ဓသာသနံ ‘‘ဗုဒ္ဓသာသန’’န္တိ ဝတွာ ကတပဂ္ဂဟာ သာသနပစ္စတ္ထိကာ နာမ. တေ သဗ္ဗေပိ သဟဓမ္မေန သကာရဏေန ဝစနေန ယထာ တံ အသဒ္ဓမ္မံ ပတိဋ္ဌာပေတုံ န သက္ကောန္တိ၊ ဧဝံ သုနိဂ္ဂဟိတံ ကတွာ နိဂ္ဂဏှာတိ.

သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိယာ ပဋိပန္နော ဟောတီတိ ဧတ္ထ ပန တိဝိဓော သဒ္ဓမ္မော ပရိယတ္တိပဋိပတ္တိအဓိဂမဝသေန. တတ္ထ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ပရိယတ္တိသဒ္ဓမ္မော နာမ. တေရသ ဓုတင်္ဂဂုဏာ စုဒ္ဒသ ခန္ဓကဝတ္တာနိ ဒွေအသီတိ မဟာဝတ္တာနီတိ အယံ ပဋိပတ္တိသဒ္ဓမ္မော နာမ. စတ္တာရော မဂ္ဂါ စ ဖလာနိ စာတိ အယံ အဓိဂမသဒ္ဓမ္မော နာမ.

တတ္ထ ကေစိ ထေရာ ‘‘ယော ဝေါ၊ အာနန္ဒ၊ မယာ ဓမ္မော စ ဝိနယော စ ဒေသိတော ပညတ္တော၊ သော ဝေါ မမစ္စယေန သတ္ထာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၁၆) ဣမိနာ သုတ္တေန ‘‘သာသနဿ ပရိယတ္တိ မူလ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ကေစိ ထေရာ ‘‘ဣမေ စ သုဘဒ္ဒ ဘိက္ခူ သမ္မာ ဝိဟရေယျုံ၊ အသုညော လောကော အရဟန္တေဟိ အဿာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၁၄) ဣမိနာ သုတ္တေန ‘‘သာသနဿ ပဋိပတ္တိမူလ’’န္တိ ဝတွာ ‘‘ယာဝ ပဉ္စ ဘိက္ခူ သမ္မာ ပဋိပန္နာ သံဝိဇ္ဇန္တိ၊ တာဝ သာသနံ ဌိတံ ဟောတီ’’တိ အာဟံသု. ဣတရေ ပန ထေရာ ပရိယတ္တိယာ အန္တရဟိတာယ သုပ္ပဋိပန္နဿပိ ဓမ္မာဘိသမယော နတ္ထီ’’တိ အာဟံသု. သစေ ပဉ္စ ဘိက္ခူ စတ္တာရိ ပါရာဇိကာနိ ရက္ခဏကာ ဟောန္တိ၊ တေ သဒ္ဓေ ကုလပုတ္တေ ပဗ္ဗာဇေတွာ ပစ္စန္တိမေ ဇနပဒေ ဥပသမ္ပာဒေတွာ ဒသဝဂ္ဂံ ဂဏံ ပူရေတွာ မဇ္ဈိမေ ဇနပဒေပိ ဥပသမ္ပဒံ ကရိဿန္တိ၊ ဧတေနုပါယေန ဝီသတိဝဂ္ဂဂဏံ သံဃံ ပူရေတွာ အတ္တနောပိ အဗ္ဘာနကမ္မံ ကတွာ သာသနံ ဝုဍ္ဎိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ ဂမယိဿန္တိ. ဧဝမယံ ဝိနယဓရော တိဝိဓဿာပိ သဒ္ဓမ္မဿ စိရဋ္ဌိတိယာ ပဋိပန္နော ဟောတီတိ ဧဝမယံ ဝိနယဓရော ဣမေ တာဝ ပဉ္စာနိသံသေ ပဋိလဘတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ကတမေ ဆ အာနိသံသေ လဘတီတိ? တဿာဓေယျော ဥပေါသထော၊ ပဝါရဏာ၊ သံဃကမ္မံ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇာ၊ ဥပသမ္ပဒါ၊ နိဿယံ ဒေတိ သာမဏေရံ ဥပဋ္ဌာပေတိ.

ယေ ဣမေ စာတုဒ္ဒသိကော၊ ပန္နရသိကော၊ သာမဂ္ဂိဥပေါသထော၊ သံဃေ ဥပေါသထော၊ ဂဏေ ပုဂ္ဂလေ ဥပေါသထော၊ သုတ္တုဒ္ဒေသော၊ ပါရိသုဒ္ဓိ၊ အဓိဋ္ဌာနဥပေါသထောတိ နဝ ဥပေါသထာ၊ သဗ္ဗေ တေ ဝိနယဓရာယတ္တာ.

ယာပိ စ ဣမာ စာတုဒ္ဒသိကာ ပန္နရသိကာ၊ သာမဂ္ဂိပဝါရဏာ၊ သံဃေ ပဝါရဏာ ဂဏေ ပုဂ္ဂလေ ပဝါရဏာ၊ တေဝါစိကာ၊ ဒွေဝါစိကာ၊ သမာနဝဿိကာ ပဝါရဏာတိ နဝ ပဝါရဏာယော၊ တာပိ ဝိနယဓရာယတ္တာ ဧဝ၊ တဿ သန္တကာ၊ သော တာသံ သာမီ.

ယာနိပိ ဣမာနိ အပလောကနကမ္မံ ဉတ္တိကမ္မံ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မံ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မန္တိ စတ္တာရိ သံဃကမ္မာနိ၊ တာနိ ဝိနယဓရာယတ္တာနိ.

ယာပိ စာယံ ဥပဇ္ဈာယေန ဟုတွာ ကုလပုတ္တာနံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ စ ဥပသမ္ပဒါ စ ကာတဗ္ဗာ၊ အယမ္ပိ ဝိနယဓရာယတ္တာဝ. န ဟိ အညော ဒွိပိဋကဓရောပိ ဧတံ ကာတုံ လဘတိ. သော ဧဝ နိဿယံ ဒေတိ၊ သာမဏေရံ ဥပဋ္ဌာပေတိ. အညော နေဝ နိဿယံ ဒါတုံ လဘတိ၊ န သာမဏေရံ ဥပဋ္ဌာပေတုံ. သာမဏေရူပဋ္ဌာနံ ပစ္စာသီသန္တော ပန ဝိနယဓရဿ သန္တိကေ ဥပဇ္ဈံ ဂါဟာပေတွာ ဝတ္တပဋိပတ္တိံ သာဒိတုံ လဘတိ. ဧတ္ထ စ နိဿယဒါနဉ္စေဝ သာမဏေရူပဋ္ဌာနဉ္စ ဧကမင်္ဂံ.

ဣတိ ဣမေသု ဆသု အာနိသံသေသု ဧကေန သဒ္ဓိံ ပုရိမာ ပဉ္စ ဆ ဟောန္တိ၊ ဒွီဟိ သဒ္ဓိံ သတ္တ၊ တီဟိ သဒ္ဓိံ အဋ္ဌ၊ စတူဟိ သဒ္ဓိံ နဝ၊ ပဉ္စဟိ သဒ္ဓိံ ဒသ၊ သဗ္ဗေဟိ ပေတေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကာဒသာတိ ဧဝံ ဝိနယဓရော ပုဂ္ဂလော ပဉ္စ ဆ သတ္တ အဋ္ဌ နဝ ဒသ ဧကာဒသ စ အာနိသံသေ လဘတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံ ဘဂဝါ ဣမေ အာနိသံသေ ဒဿေန္တော ဝိနယပရိယတ္တိယာ ဝဏ္ဏံ ဘာသတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

အာဒိဿ အာဒိဿာတိ ပုနပ္ပုနံ ဝဝတ္ထပေတွာ ဝိသုံ ဝိသုံ ကတွာ. အာယသ္မတော ဥပါလိဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသတီတိ ဝိနယပရိယတ္တိံ နိဿာယ ဥပါလိတ္ထေရဿ ဂုဏံ ဘာသတိ ထောမေတိ ပသံသတိ. ကသ္မာ? အပ္ပေဝ နာမ မမ ဝဏ္ဏနံ သုတွာပိ ဘိက္ခူ ဥပါလိဿ သန္တိကေ ဝိနယံ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ ပရိယာပုဏိတဗ္ဗံ မညေယျုံ၊ ဧဝမိဒံ သာသနံ အဒ္ဓနိယံ ဘဝိဿတိ၊ ပဉ္စဝဿသဟဿာနိ ပဝတ္တိဿတီတိ.

တေဓ ဗဟူ ဘိက္ခူတိ တေ ဣမံ ဘဂဝတော ဝဏ္ဏနံ သုတွာ ‘‘ဣမေ ကိရာနိသံသေ နေဝ သုတ္တန္တိကာ န အာဘိဓမ္မိကာ လဘန္တီ’’တိ ယထာပရိကိတ္တိတာနိသံသာဓိဂမေ ဥဿာဟဇာတာ ဗဟူ ဘိက္ခူ ထေရာ စ နဝါ စ မဇ္ဈိမာ စ အာယသ္မတော ဥပါလိဿ သန္တိကေ ဝိနယံ ပရိယာပုဏန္တီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ဣဓာတိ နိပါတမတ္တမေဝ.

၄၃၉-၄၀. ဥဒ္ဒိဿမာနေတိ အာစရိယေန အန္တေဝါသိကဿ ဥဒ္ဒိဿမာနေ၊ သော ပန ယသ္မာ အာစရိယေ အတ္တနော ရုစိယာ ဥဒ္ဒိသန္တေ ဝါ အာစရိယံ ယာစိတွာ အန္တေဝါသိကေန ဥဒ္ဒိသာပေန္တေ ဝါ ယော နံ ဓာရေတိ၊ တသ္မိံ သဇ္ဈာယံ ကရောန္တေ ဝါ ဥဒ္ဒိဿမာနော နာမ ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘ဥဒ္ဒိသန္တေ ဝါ ဥဒ္ဒိသာပေန္တေ ဝါ သဇ္ဈာယံ ဝါ ကရောန္တေ’’တိ ပဒဘာဇနံ ဝုတ္တံ. ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကေဟီတိ ခုဒ္ဒကေဟိ စ အနုခုဒ္ဒကေဟိ စ. ယာဝဒေဝါတိ တေသံ သံဝတ္တနမရိယာဒပရိစ္ဆေဒဝစနံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဧတာနိ ဟိ ယေ ဥဒ္ဒိသန္တိ၊ ဥဒ္ဒိသာပေန္တိ သဇ္ဈာယန္တိ ဝါ၊ တေသံ တာဝ သံဝတ္တန္တိ ယာဝ ‘‘ကပ္ပတိ နု ခေါ၊ န ကပ္ပတိ နု ခေါ’’တိ ကုက္ကုစ္စသင်္ခါတော ဝိပ္ပဋိသာရော ဝိဟေသာ ဝိစိကိစ္ဆာသင်္ခါတော မနောဝိလေခေါ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိယေဝ. အထ ဝါ ယာဝဒေဝါတိ အတိသယဝဝတ္ထာပနံ၊ တဿ သံဝတ္တန္တီတိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော၊ ကုက္ကုစ္စာယ ဝိဟေသာယ ဝိလေခါယ အတိဝိယ သံဝတ္တန္တိယေဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥပသမ္ပန္နဿ ဝိနယံ ဝိဝဏ္ဏေတီတိ ဥပသမ္ပန္နဿ သန္တိကေ တဿ တသ္မိံ ဝိမတိံ ဥပ္ပါဒေတုကာမော ဝိနယံ ဝိဝဏ္ဏေတိ နိန္ဒတိ ဂရဟတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ၊ သညာဝိမောက္ခံ၊ သစိတ္တကံ၊ လောကဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ အကုသလစိတ္တံ၊ ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

ဝိလေခနသိက္ခာပဒံ ဒုတိယံ.

၃. မောဟနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၄၄. တတိယေ – အနွဒ္ဓမာသန္တိ အနုပဋိပါဋိယာ အဒ္ဓမာသေ အဒ္ဓမာသေ၊ ယသ္မာ ပန သော ဥပေါသထဒိဝသေ ဥဒ္ဒိသိယတိ၊ တသ္မာ ‘‘အနုပေါသထိက’’န္တိ ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တံ. ဥဒ္ဒိဿမာနေတိ ဥဒ္ဒိသိယမာနေ. ယသ္မာ ပန သော ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကေ ဥဒ္ဒိသန္တေ ဥဒ္ဒိသိယမာနော နာမ ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘ဥဒ္ဒိသန္တေ’’တိ ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တံ. ယဉ္စ တတ္ထ အာပတ္တိံ အာပန္နောတိ တသ္မိံ အနာစာရေ စိဏ္ဏေ ယံ အာပတ္တိံ အာပန္နော. ယထာဓမ္မော ကာရေတဗ္ဗောတိ အညာဏေန အာပန္နတ္တာ တဿာ အာပတ္တိယာ မောက္ခော နတ္ထိ၊ ယထာ ပန ဓမ္မော စ ဝိနယော စ ဌိတော၊ တထာ ကာရေတဗ္ဗော. ဒေသနာဂါမိနိဉ္စေ အာပန္နော ဟောတိ၊ ဒေသာပေတဗ္ဗော၊ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဉ္စေ၊ ဝုဋ္ဌာပေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. သာဓုကန္တိ သုဋ္ဌု. အဋ္ဌိံကတွာတိ အတ္ထိကဘာဝံ ကတွာ၊ အတ္ထိကော ဟုတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

၄၄၇. ဓမ္မကမ္မေတိအာဒီသု မောဟာရောပနကမ္မံ အဓိပ္ပေတံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ၊ သညာဝိမောက္ခံ၊ သစိတ္တကံ၊ လောကဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ အကုသလစိတ္တံ၊ ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

မောဟနသိက္ခာပဒံ တတိယံ.

၄. ပဟာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၄၉. စတုတ္ထေ – ပဟာရံ ဒေန္တီတိ ‘‘အာဝုသော ပီဌကံ ပညပေထ၊ ပါဒဓောဝနံ အာဟရထာ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ တထာ အကရောန္တာနံ ပဟာရံ ဒေန္တိ.

၄၅၁. ပဟာရံ ဒေတိ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဧတ္ထ ပဟရိတုကာမတာယ ပဟာရေ ဒိန္နေ သစေပိ မရတိ ပါစိတ္တိယမေဝ. ပဟာရေန ဟတ္ထော ဝါ ပါဒေါ ဝါ ဘိဇ္ဇတိ၊ သီသံ ဝါ ဘိန္နံ ဟောတိ၊ ပါစိတ္တိယမေဝ. ‘‘ယထာယံ သံဃမဇ္ဈေ န ဝိရောစတိ၊ တထာ နံ ကရောမီ’’တိ ဧဝံ ဝိရူပကရဏာဓိပ္ပါယေန ကဏ္ဏံ ဝါ နာသံ ဝါ ဆိန္ဒတိ၊ ဒုက္ကဋံ.

၄၅၂. အနုပသမ္ပန္နဿာတိ ဂဟဋ္ဌဿ ဝါ ပဗ္ဗဇိတဿ ဝါ ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသဿ ဝါ အန္တမသော တိရစ္ဆာနဂတဿာပိ ပဟာရံ ဒေတိ၊ ဒုက္ကဋံ. သစေ ပန ရတ္တစိတ္တော ဣတ္ထိံ ပဟရတိ၊ သံဃာဒိသေသော.

၄၅၃. ကေနစိ ဝိဟေဌိယမာနောတိ မနုဿေန ဝါ တိရစ္ဆာနဂတေန ဝါ ဝိဟေဌိယမာနော. မောက္ခာဓိပ္ပါယောတိ တတော အတ္တနော မောက္ခံ ပတ္ထယမာနော. ပဟာရံ ဒေတီတိ ကာယကာယပဋိဗဒ္ဓနိဿဂ္ဂိယာနံ အညတရေန ပဟာရံ ဒေတိ၊ အနာပတ္တိ. သစေပိ အန္တရာမဂ္ဂေ စောရံ ဝါ ပစ္စတ္ထိကံ ဝါ ဝိဟေဌေတုကာမံ ဒိသွာ ‘‘ဥပါသက၊ ဧတ္ထေဝ တိဋ္ဌ၊ မာ အာဂမီ’’တိ ဝတွာ ဝစနံ အနာဒိယိတွာ အာဂစ္ဆန္တံ ‘‘ဂစ္ဆ ရေ’’တိ မုဂ္ဂရေန ဝါ သတ္ထကေန ဝါ ပဟရိတွာ ယာတိ၊ သော စေ တေန ပဟာရေန မရတိ၊ အနာပတ္တိယေဝ. ဝါဠမိဂေသုပိ ဧသေဝ နယော. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ ပနဿ ပဌမပါရာဇိကသဒိသာနိ၊ ဣဒံ ပန ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

ပဟာရသိက္ခာပဒံ စတုတ္ထံ.

၅. တလသတ္တိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၅၄. ပဉ္စမေ – တလသတ္တိကံ ဥဂ္ဂိရန္တီတိ ပဟာရဒါနာကာရံ ဒဿေတွာ ကာယမ္ပိ ကာယပဋိဗဒ္ဓမ္ပိ ဥစ္စာရေန္တိ. တေ ပဟာရသမုစ္စိတာ ရောဒန္တီတိ တေ ပဟာရပရိစိတာ ပုဗ္ဗေပိ လဒ္ဓပဟာရတ္တာ ဣဒါနိ စ ပဟာရံ ဒဿန္တီတိ မညမာနာ ရောဒန္တီတိ အတ္ထော. ‘‘ပဟာရဿ မုစ္စိတာ’’တိပိ သဇ္ဈာယန္တိ၊ တတ္ထ ‘‘ပဟာရဿ ဘီတာ’’တိ အတ္ထော.

၄၅၇. ဥဂ္ဂိရတိ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဧတ္ထ သစေ ဥဂ္ဂိရိတွာ ဝိရဒ္ဓေါ ပဟာရံ ဒေတိ၊ အဝဿံ ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တဿ ပဟာရော သဟသာ ပတတိ၊ န ပဟရိတုကာမတာယ ဒိန္နတ္တာ ဒုက္ကဋံ. တေန ပဟာရေန ဟတ္ထာဒီသု ယံကိဉ္စိ ဘိဇ္ဇတိ၊ ဒုက္ကဋမေဝ.

၄၅၈. မောက္ခာဓိပ္ပါယော တလသတ္တိကံ ဥဂ္ဂိရတီတိ ဧတ္ထ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တေသု ဝတ္ထူသု ပုရိမနယေနေဝ တလသတ္တိကံ ဥဂ္ဂိရန္တဿ အနာပတ္တိ. သစေပိ ဝိရဇ္ဈိတွာ ပဟာရံ ဒေတိ၊ အနာပတ္တိယေဝ. သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ သဒ္ဓိံ သမုဋ္ဌာနာဒီဟီတိ.

တလသတ္တိကသိက္ခာပဒံ ပဉ္စမံ.

၆. အမူလကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၅၉. ဆဋ္ဌေ – အနုဒ္ဓံသေန္တီတိ တေ ကိရ သယံ အာကိဏ္ဏဒေါသတ္တာ ‘‘ဧဝံ ဘိက္ခူ အမှေ နေဝ စောဒေဿန္တိ၊ န သာရေဿန္တီ’’တိ အတ္တပရိတ္တာဏံ ကရောန္တာ ပဋိကစ္စေဝ ဘိက္ခူ အမူလကေန သံဃာဒိသေသေန စောဒေန္တိ. သေသမေတ္ထ တေရသကမှိ အမူလကသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနမေဝ.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ၊ သညာဝိမောက္ခံ၊ သစိတ္တကံ၊ လောကဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ အကုသလစိတ္တံ၊ ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

အမူလကသိက္ခာပဒံ ဆဋ္ဌံ.

၇. သဉ္စိစ္စသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၆၄. သတ္တမေ – ဥပဒဟန္တီတိ ဥပ္ပါဒေန္တိ. ကုက္ကုစ္စံ ဥပဒဟတိ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဝါစာယ ဝါစာယ အာပတ္တိ. အနုပသမ္ပန္နဿာတိ သာမဏေရဿ. မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ ရဟော မညေ တယာ နိသိန္နံ နိပန္နံ ဘုတ္တံ ပီတံ၊ သံဃမဇ္ဈေ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ကတန္တိအာဒိနာ နယေန ကုက္ကုစ္စံ ဥပဒဟတိ၊ ဝါစာယ ဝါစာယ ဒုက္ကဋံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိပိ အမူလကသဒိသာနေဝါတိ.

သဉ္စိစ္စသိက္ခာပဒံ သတ္တမံ.

၈. ဥပဿုတိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၇၁. အဋ္ဌမေ – အဓိကရဏဇာတာနန္တိ ဧတေဟိ ဘဏ္ဍနာဒီဟိ ဥပ္ပန္နဝိဝါဒါဓိကရဏာနံ. ဥပဿုတိန္တိ သုတိသမီပံ၊ ယတ္ထ ဌတွာ သက္ကာ ဟောတိ တေသံ ဝစနံ သောတုံ၊ တတ္ထာတိ အတ္ထော. ဂစ္ဆတိ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဧတ္ထ ပဒဝါရေ ပဒဝါရေ ဒုက္ကဋံ. မန္တေန္တန္တိ အညေန သဒ္ဓိံ အညသ္မိံ မန္တယမာနေ၊ ‘‘မန္တေန္တေ’’တိ ဝါ ပါဌော၊ အယမေဝတ္ထော.

၄၇၃. ဝူပသမိဿာမီတိ ဥပသမံ ဂမိဿာမိ၊ ကလဟံ န ကရိဿာမိ. အတ္တာနံ ပရိမောစေဿာမီတိ မမ အကာရကဘာဝံ ကထေတွာ အတ္တာနံ မောစေဿာမိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

ထေယျသတ္ထသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ၊ သိယာ ကိရိယံ သောတုကာမတာယ ဂမနဝသေန၊ သိယာ အကိရိယံ ဌိတဋ္ဌာနံ အာဂန္တွာ မန္တယမာနာနံ အဇာနာပနဝသေန၊ ရူပိယံ အညဝါဒကံ ဥပဿုတီတိ ဣမာနိ ဟိ တီဏိ သိက္ခာပဒါနိ ဧကပရိစ္ဆေဒါနိ၊ သညာဝိမောက္ခံ၊ သစိတ္တကံ၊ လောကဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ အကုသလစိတ္တံ၊ ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

ဥပဿုတိသိက္ခာပဒံ အဋ္ဌမံ.

၉. ကမ္မပဋိဗာဟနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၇၄. နဝမေ – သစေ စ မယံ ဇာနေယျာမာတိ သစေ မယံ ဇာနေယျာမ၊ စကာရော ပန နိပါတမတ္တမေဝ. ဓမ္မိကာနန္တိ ဓမ္မေန ဝိနယေန သတ္ထုသာသနေန ကတတ္တာ ဓမ္မာ ဧတေသု အတ္ထီတိ ဓမ္မိကာနိ၊ တေသံ ဓမ္မိကာနံ စတုန္နံ သံဃကမ္မာနံ. ခိယျတိ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဧတ္ထ ဝါစာယ ဝါစာယ ပါစိတ္တိယံ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ၊ သညာဝိမောက္ခံ၊ သစိတ္တကံ၊ လောကဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ အကုသလစိတ္တံ၊ ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

ကမ္မပဋိဗာဟနသိက္ခာပဒံ နဝမံ.

၁၀. ဆန္ဒံအဒတွာဂမနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၈၁. ဒသမေ – ဝတ္ထု ဝါ အာရောစိတန္တိ စောဒကေန စ စုဒိတကေန စ အတ္တနော ကထာ ကထိတာ၊ အနုဝိဇ္ဇကော သမ္မတော၊ ဧတ္တာဝတာပိ ဝတ္ထုမေဝ အာရောစိတံ ဟောတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ၊ ကိရိယာကိရိယံ၊ သညာဝိမောက္ခံ၊ သစိတ္တကံ၊ လောကဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ အကုသလစိတ္တံ၊ ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

ဆန္ဒံ အဒတွာ ဂမနသိက္ခာပဒံ ဒသမံ.

၁၁. ဒုဗ္ဗလသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၈၄. ဧကာဒသမေ – ယထာမိတ္တတာတိ ယထာမိတ္တတာယ၊ ယော ယော မိတ္တော၊ တဿ တဿ ဒေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧသ နယော သဗ္ဗပဒေသု. သေသံ ဥဇ္ဈာပနကာဒီသု ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ၊ သညာဝိမောက္ခံ၊ သစိတ္တကံ၊ လောကဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ အကုသလစိတ္တံ၊ ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

ဒုဗ္ဗလသိက္ခာပဒံ ဧကာဒသမံ.

၁၂. ပရိဏာမနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၈၉. ဒွါဒသမေ – ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ တံ သဗ္ဗံ တိံသကေ ပရိဏာမနသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယမေဝ. အယမေဝ ဟိ ဝိသေသော – တတ္ထ အတ္တနော ပရိဏာမိတတ္တာ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ၊ ဣဓ ပုဂ္ဂလဿ ပရိဏာမိတတ္တာ သုဒ္ဓိကပါစိတ္တိယန္တိ.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ၊ သညာဝိမောက္ခံ၊ သစိတ္တကံ၊ လောကဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ အကုသလစိတ္တံ၊ တိဝေဒနန္တိ.

ပရိဏာမနသိက္ခာပဒံ ဒွါဒသမံ.

သမတ္တော ဝဏ္ဏနာက္ကမေန သဟဓမ္မိကဝဂ္ဂေါ အဋ္ဌမော.