၂. ဒုတိယဒသဗလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၂. ဒုတိယံ ဘဂဝတာ အတ္တနော အဇ္ဈာသယဿ ဝသေန ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဒသဗလသမန္နာဂတောတိ ဒသဟိ ဗလေဟိ သမန္နာဂတော. ဗလဉ္စ နာမေတံ ဒုဝိဓံ ကာယဗလဉ္စ ဉာဏဗလဉ္စ. တေသု တထာဂတဿ ကာယဗလံ ဟတ္ထိကုလာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉှေတံ ပေါရာဏေဟိ –

‘‘ကာဠာဝကဉ္စ ဂင်္ဂေယျံ၊ ပဏ္ဍရံ တမ္ဗပိင်္ဂလံ၊

ဂန္ဓမင်္ဂလဟေမဉ္စ၊ ဥပေါသထဆဒ္ဒန္တိမေ ဒသာ’’တိ.(မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၄၈၊ ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၇၆၀)၊ –

ဣမာနိ ဒသ ဟတ္ထိကုလာနိ. တတ္ထ ကာဠာဝကန္တိ ပကတိဟတ္ထိကုလံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယံ ဒသန္နံ ပုရိသာနံ ကာယဗလံ၊ တံ ဧကဿ ကာဠာဝကဿ ဟတ္ထိနော. ယံ ဒသန္နံ ကာဠာဝကာနံ ဗလံ၊ တံ ဧကဿ ဂင်္ဂေယျဿ. ယံ ဒသန္နံ ဂင်္ဂေယျာနံ၊ တံ ဧကဿ ပဏ္ဍရဿ. ယံ ဒသန္နံ ပဏ္ဍရာနံ၊ တံ ဧကဿ တမ္ဗဿ. ယံ ဒသန္နံ တမ္ဗာနံ၊ တံ ဧကဿ ပိင်္ဂလဿ. ယံ ဒသန္နံ ပိင်္ဂလာနံ၊ တံ ဧကဿ ဂန္ဓဟတ္ထိနော. ယံ ဒသန္နံ ဂန္ဓဟတ္ထီနံ၊ တံ ဧကဿ မင်္ဂလဿ. ယံ ဒသန္နံ မင်္ဂလာနံ၊ တံ ဧကဿ ဟေမဝတဿ. ယံ ဒသန္နံ ဟေမဝတာနံ၊ တံ ဧကဿ ဥပေါသထဿ. ယံ ဒသန္နံ ဥပေါသထာနံ၊ တံ ဧကဿ ဆဒ္ဒန္တဿ. ယံ ဒသန္နံ ဆဒ္ဒန္တာနံ၊ တံ ဧကဿ တထာဂတဿ. နာရာယနသင်္ဃာတဗလန္တိပိ ဣဒမေဝ ဝုစ္စတိ. တဒေတံ ပကတိဟတ္ထိဂဏနာယ ဟတ္ထီနံ ကောဋိသဟဿာနံ၊ ပုရိသဂဏနာယ ဒသန္နံ ပုရိသကောဋိသဟဿာနံ ဗလံ ဟောတိ. ဣဒံ တာဝ တထာဂတဿ ကာယဗလံ. ‘‘ဒသဗလသမန္နာဂတော’’တိ ဧတ္ထ ပန ဧတံ သင်္ဂဟံ န ဂစ္ဆတိ. ဧတဉှိ ဗာဟိရကံ လာမကံ တိရစ္ဆာနဂတာနံ သီဟာဒီနမ္ပိ ဟောတိ. ဧတဉှိ နိဿာယ ဒုက္ခပရိညာ ဝါ သမုဒယပ္ပဟာနံ ဝါ မဂ္ဂဘာဝနာ ဝါ ဖလသစ္ဆိကိရိယာ ဝါ နတ္ထိ. အညံ ပန ဒသသု ဌာနေသု အကမ္ပနတ္ထေန ဥပတ္ထမ္ဘနတ္ထေန စ ဒသဝိဓံ ဉာဏဗလံ နာမ အတ္ထိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဒသဗလသမန္နာဂတော’’တိ.

ကတမံ ပန တန္တိ? ဌာနာဋ္ဌာနာဒီနံ ယထာဘူတံ ဇာနနံ. သေယျထိဒံ – ဌာနဉ္စ ဌာနတော အဋ္ဌာနဉ္စ အဋ္ဌာနတော ဇာနနံ ဧကံ၊ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနံ ကမ္မသမာဒါနာနံ ဌာနသော ဟေတုသော ယထာဘူတံ ဝိပါကဇာနနံ ဧကံ၊ သဗ္ဗတ္ထဂါမိနိပဋိပဒါဇာနနံ ဧကံ၊ အနေကဓာတုနာနာဓာတုလောကဇာနနံ ဧကံ၊ ပရသတ္တာနံ ပရပုဂ္ဂလာနံ နာနာဓိမုတ္တိကတာဇာနနံ ဧကံ၊ တေသံယေဝ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဇာနနံ ဧကံ၊ ဈာနဝိမောက္ခသမာဓိသမာပတ္တီနံ သံကိလေသဝေါဒါနဝုဋ္ဌာနဇာနနံ ဧကံ၊ ပုဗ္ဗေနိဝါသဇာနနံ ဧကံ၊ သတ္တာနံ စုတူပပါတဇာနနံ ဧကံ၊ အာသဝက္ခယဇာနနံ ဧကန္တိ. အဘိဓမ္မေ ပန –

‘‘ဣဓ တထာဂတော ဌာနဉ္စ ဌာနတော အဋ္ဌာနဉ္စ အဋ္ဌာနတော ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ယမ္ပိ တထာဂတော ဌာနဉ္စ ဌာနတော အဋ္ဌာနဉ္စ အဋ္ဌာနတော ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ဣဒမ္ပိ တထာဂတဿ တထာဂတဗလံ ဟောတိ၊ ယံ ဗလံ အာဂမ္မ တထာဂတော အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတိ၊ ပရိသာသု သီဟနာဒံ နဒတိ၊ ဗြဟ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတီ’’တိ.

အာဒိနာ (ဝိဘ. ၇၆၀) နယေန ဝိတ္ထာရတော အာဂတာနေဝ. အတ္ထဝဏ္ဏနာပိ နေသံ ဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာယဉ္စေဝ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၇၆၀) ပပဉ္စသူဒနိယာ စ မဇ္ဈိမဋ္ဌကထာယ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၄၈) သဗ္ဗာကာရတော ဝုတ္တာ. သာ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗာ.

စတူဟိ စ ဝေသာရဇ္ဇေဟီတိ ဧတ္ထ သာရဇ္ဇပဋိပက္ခံ ဝေသာရဇ္ဇံ၊ စတူသု ဌာနေသု ဝေသာရဇ္ဇဘာဝံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ဥပ္ပန္နသောမနဿမယဉာဏဿေတံ နာမံ. ကတမေသု စတူသု? ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ တေ ပဋိဇာနတော ဣမေ ဓမ္မာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ’’တိအာဒီသု စောဒနာဝတ္ထူသု. တတြာယံ ပါဠိ –

‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတဿ ဝေသာရဇ္ဇာနိ။ပေ။. ကတမာနိ စတ္တာရိ? ‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ တေ ပဋိဇာနတော ဣမေ ဓမ္မာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ’တိ တတြ ဝတ မံ သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဒေဝေါ ဝါ မာရော ဝါ ဗြဟ္မာ ဝါ ကောစိ ဝါ လောကသ္မိံ သဟ ဓမ္မေန ပဋိစောဒေဿတီတိ နိမိတ္တမေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ န သမနုပဿာမိ. ဧတမဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နိမိတ္တံ အသမနုပဿန္တော ခေမပ္ပတ္တော အဘယပ္ပတ္တော ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တော ဝိဟရာမိ. ‘ခီဏာသဝဿ တေ ပဋိဇာနတော ဣမေ အာသဝါ အပရိက္ခီဏာ’တိ တတြ ဝတ မံ။ပေ။ ‘ယေ ခေါ ပန တေ အန္တရာယိကာ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ၊ တေ ပဋိသေဝတော နာလံ အန္တရာယာယာ’တိ တတြ ဝတ မံ။ပေ။ ‘ယဿ ခေါ ပန တေ အတ္ထာယ ဓမ္မော ဒေသိတော၊ သော န နိယျာတိ တက္ကရဿ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယာ’တိ တတြ ဝတ မံ သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ။ပေ။ ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တော ဝိဟရာမီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၈).

အာသဘံ ဌာနန္တိ သေဋ္ဌဋ္ဌာနံ ဥတ္တမဋ္ဌာနံ. အာသဘာ ဝါ ပုဗ္ဗဗုဒ္ဓါ၊ တေသံ ဌာနန္တိ အတ္ထော. အပိစ ဂဝသတဇေဋ္ဌကော ဥသဘော၊ ဂဝသဟဿဇေဋ္ဌကော ဝသဘော၊ ဝဇသတဇေဋ္ဌကော ဝါ ဥသဘော၊ ဝဇသဟဿဇေဋ္ဌကော ဝသဘော၊ သဗ္ဗဂဝသေဋ္ဌော သဗ္ဗပရိဿယသဟော သေတော ပါသာဒိကော မဟာဘာရဝဟော အသနိသတသဒ္ဒေဟိပိ အသမ္ပကမ္ပိယော နိသဘော၊ သော ဣဓ ဥသဘောတိ အဓိပ္ပေတော. ဣဒမ္ပိ ဟိ တဿ ပရိယာယဝစနံ. ဥသဘဿ ဣဒန္တိ အာသဘံ. ဌာနန္တိ စတူဟိ ပါဒေဟိ ပထဝိံ ဥပ္ပီဠေတွာ အဝဋ္ဌာနံ (မ. နိ. ၁.၁၅၀). ဣဒံ ပန အာသဘံ ဝိယာတိ အာသဘံ. ယထေဝ ဟိ နိသဘသင်္ခါတော ဥသဘော ဥသဘဗလေန သမန္နာဂတော စတူဟိ ပါဒေဟိ ပထဝိံ ဥပ္ပီဠေတွာ အစလဋ္ဌာနေန တိဋ္ဌတိ၊ ဧဝံ တထာဂတောပိ ဒသဟိ တထာဂတဗလေဟိ သမန္နာဂတော စတူဟိ ဝေသာရဇ္ဇပါဒေဟိ အဋ္ဌပရိသပထဝိံ ဥပ္ပီဠေတွာ သဒေဝကေ လောကေ ကေနစိ ပစ္စတ္ထိကေန ပစ္စာမိတ္တေန အကမ္ပိယော အစလဋ္ဌာနေန တိဋ္ဌတိ. ဧဝံ တိဋ္ဌမာနော စ တံ အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတိ ဥပဂစ္ဆတိ န ပစ္စက္ခာတိ၊ အတ္တနိ အာရောပေတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတီ’’တိ.

ပရိသာသူတိ ‘‘အဋ္ဌ ခေါ ဣမာ၊ သာရိပုတ္တ၊ ပရိသာ. ကတမာ အဋ္ဌ? ခတ္တိယပရိသာ ဗြာဟ္မဏပရိသာ ဂဟပတိပရိသာ သမဏပရိသာ စာတုမဟာရာဇိကပရိသာ တာဝတိံသပရိသာ မာရပရိသာ ဗြဟ္မပရိသာ’’တိ၊ ဣမာသု အဋ္ဌသု ပရိသာသု. သီဟနာဒံ နဒတီတိ သေဋ္ဌနာဒံ အဘီတနာဒံ နဒတိ၊ သီဟနာဒသဒိသံ ဝါ နာဒံ နဒတိ. အယမတ္ထော သီဟနာဒသုတ္တေန ဒီပေတဗ္ဗော. ယထာ ဝါ သီဟော သဟနတော စေဝ ဟနနတော စ သီဟောတိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ တထာဂတော လောကဓမ္မာနံ သဟနတော ပရပ္ပဝါဒါနဉ္စ ဟနနတော သီဟောတိ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ ဝုတ္တဿ သီဟဿ နာဒံ သီဟနာဒံ. တတ္ထ ယထာ သီဟော သီဟဗလေန သမန္နာဂတော သဗ္ဗတ္ထ ဝိသာရဒေါ ဝိဂတလောမဟံသော သီဟနာဒံ နဒတိ၊ ဧဝံ တထာဂတသီဟောပိ တထာဂတဗလေဟိ သမန္နာဂတော အဋ္ဌသု ပရိသာသု ဝိသာရဒေါ ဝိဂတလောမဟံသော၊ ‘‘ဣတိ ရူပ’’န္တိအာဒိနာ နယေန နာနာဝိဓဒေသနာဝိလာသသမ္ပန္နံ သီဟနာဒံ နဒတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပရိသာသု သီဟနာဒံ နဒတီ’’တိ.

ဗြဟ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတီတိ ဧတ္ထ ဗြဟ္မန္တိ သေဋ္ဌံ ဥတ္တမံ၊ ဝိသုဒ္ဓဿ ဓမ္မစက္ကဿေတံ အဓိဝစနံ. တံ ပန ဓမ္မစက္ကံ ဒုဝိဓံ ဟောတိ ပဋိဝေဓဉာဏဉ္စ ဒေသနာဉာဏဉ္စ. တတ္ထ ပညာပဘာဝိတံ အတ္တနော အရိယဖလာဝဟံ ပဋိဝေဓဉာဏံ၊ ကရုဏာပဘာဝိတံ သာဝကာနံ အရိယဖလာဝဟံ ဒေသနာဉာဏံ. တတ္ထ ပဋိဝေဓဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဥပ္ပန္နန္တိ ဒုဝိဓံ. တဉှိ အဘိနိက္ခမနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ၊ ဖလက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ နာမ. တုသိတဘဝနတော ဝါ ယာဝ မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကေ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ၊ ဖလက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ နာမ. ဒီပင်္ကရတော ဝါ ပဋ္ဌာယ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ၊ ဖလက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ နာမ. ဒေသနာဉာဏမ္ပိ ပဝတ္တမာနံ ပဝတ္တန္တိ ဒုဝိဓံ. တဉှိ ယာဝ အညာသိကောဏ္ဍညဿ သောတာပတ္တိမဂ္ဂါ ပဝတ္တမာနံ၊ ဖလက္ခဏေ ပဝတ္တံ နာမ. တေသု ပဋိဝေဓဉာဏံ လောကုတ္တရံ၊ ဒေသနာဉာဏံ လောကိယံ. ဥဘယမ္ပိ ပနေတံ အညေဟိ အသာဓာရဏံ ဗုဒ္ဓါနံယေဝ ဩရသဉာဏံ.

ဣဒါနိ ယံ ဣမိနာ ဉာဏေန သမန္နာဂတော သီဟနာဒံ နဒတိ၊ တံ ဒဿေတုံ ဣတိ ရူပန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဣတိ ရူပန္တိ ဣဒံ ရူပံ ဧတ္တကံ ရူပံ၊ ဣတော ဥဒ္ဓံ ရူပံ နတ္ထီတိ ရုပ္ပနသဘာဝဉ္စေဝ ဘူတုပါဒါယဘေဒဉ္စ အာဒိံ ကတွာ လက္ခဏရသပစ္စုပဋ္ဌာနပဒဋ္ဌာနဝသေန အနဝသေသရူပပရိဂ္ဂဟော ဝုတ္တော. ဣတိ ရူပဿ သမုဒယောတိ ဣမိနာ ဧဝံ ပရိဂ္ဂဟိတဿ ရူပဿ သမုဒယော ဝုတ္တော. တတ္ထ ဣတီတိ ဧဝံ သမုဒယော ဟောတီတိ အတ္ထော. တဿ ဝိတ္ထာရော ‘‘အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ ရူပသမုဒယော တဏှာသမုဒယာ၊ ကမ္မသမုဒယာ အာဟာရသမုဒယာ ရူပသမုဒယောတိ နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏံ ပဿန္တောပိ ရူပက္ခန္ဓဿ ဥဒယံ ပဿတီ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၅၀) ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော. အတ္ထင်္ဂမေပိ ‘‘အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ ရူပနိရောဓော။ပေ။ ဝိပရိဏာမလက္ခဏံ ပဿန္တောပိ ရူပက္ခန္ဓဿ နိရောဓံ ပဿတီ’’တိ အယံ ဝိတ္ထာရော.

ဣတိ ဝေဒနာတိအာဒီသုပိ အယံ ဝေဒနာ ဧတ္တကာ ဝေဒနာ၊ ဣတော ဥဒ္ဓံ ဝေဒနာ နတ္ထိ၊ အယံ သညာ၊ ဣမေ သင်္ခါရာ၊ ဣဒံ ဝိညာဏံ ဧတ္တကံ ဝိညာဏံ၊ ဣတော ဥဒ္ဓံ ဝိညာဏံ နတ္ထီတိ ဝေဒယိတသဉ္ဇာနနအဘိသင်္ခရဏဝိဇာနနသဘာဝဉ္စေဝ သုခါဒိရူပသညာဒိဖဿာဒိစက္ခုဝိညာဏာဒိဘေဒဉ္စ အာဒိံ ကတွာ လက္ခဏရသပစ္စုပဋ္ဌာနပဒဋ္ဌာနဝသေန အနဝသေသဝေဒနာသညာသင်္ခါရဝိညာဏပရိဂ္ဂဟော ဝုတ္တော. ဣတိ ဝေဒနာယ သမုဒယောတိအာဒီဟိ ပန ဧဝံ ပရိဂ္ဂဟိတာနံ ဝေဒနာသညာသင်္ခါရဝိညာဏာနံ သမုဒယော ဝုတ္တော. တတြာပိ ဣတီတိ ဧဝံ သမုဒယော ဟောတီတိ အတ္ထော. တေသမ္ပိ ဝိတ္ထာရော ‘‘အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ ဝေဒနာသမုဒယော’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၅၀) ရူပေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. အယံ ပန ဝိသေသော – တီသု ခန္ဓေသု ‘‘အာဟာရသမုဒယာ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဖဿသမုဒယာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ဝိညာဏက္ခန္ဓေ ‘‘နာမရူပသမုဒယာ’’တိ. အတ္ထင်္ဂမပဒမ္ပိ တေသံယေဝ ဝသေန ယောဇေတဗ္ဗံ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရတော ပန ဥဒယဗ္ဗယဝိနိစ္ဆယော သဗ္ဗာကာရပရိပူရော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တော.

ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတီတိ အယမ္ပိ အပရော သီဟနာဒေါ. တဿတ္ထော – ဣမသ္မိံ အဝိဇ္ဇာဒိကေ ပစ္စယေ သတိ ဣဒံ သင်္ခါရာဒိကံ ဖလံ ဟောတိ. ဣမဿုပ္ပါဒါ ဣဒံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဣမဿ အဝိဇ္ဇာဒိကဿ ပစ္စယဿ ဥပ္ပါဒါ ဣဒံ သင်္ခါရာဒိကံ ဖလံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဣမသ္မိံ အသတိ ဣဒံ န ဟောတီတိ ဣမသ္မိံ အဝိဇ္ဇာဒိကေ ပစ္စယေ အသတိ ဣဒံ သင်္ခါရာဒိကံ ဖလံ န ဟောတိ. ဣမဿ နိရောဓာ ဣဒံ နိရုဇ္ဈတီတိ ဣမဿ အဝိဇ္ဇာဒိကဿ ပစ္စယဿ နိရောဓာ ဣဒံ သင်္ခါရာဒိကံ ဖလံ နိရုဇ္ဈတိ. ဣဒါနိ ယထာ တံ ဟောတိ စေဝ နိရုဇ္ဈတိ စ၊ တံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ယဒိဒံ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိအာဒိမာဟ.

ဧဝံ သွာက္ခာတောတိ ဧဝံ ပဉ္စက္ခန္ဓဝိဘဇနာဒိဝသေန သုဋ္ဌု အက္ခာတော ကထိတော. ဓမ္မောတိ ပဉ္စက္ခန္ဓပစ္စယာကာရဓမ္မော. ဥတ္တာနောတိ အနိကုဇ္ဇိတော. ဝိဝဋောတိ ဝိဝရိတွာ ဌပိတော. ပကာသိတောတိ ဒီပိတော ဇောတိတော. ဆိန္နပိလောတိကောတိ ပိလောတိကာ ဝုစ္စတိ ဆိန္နံ ဘိန္နံ တတ္ထ တတ္ထ သိဗ္ဗိတဂဏ္ဌိတံ ဇိဏ္ဏဝတ္ထံ၊ တံ ယဿ နတ္ထီတိ အဋ္ဌဟတ္ထံ နဝဟတ္ထံ ဝါ အဟတသာဋကံ နိဝတ္ထော၊ သော ဆိန္နပိလောတိကော နာမ. အယမ္ပိ ဓမ္မော တာဒိသော. န ဟေတ္ထ ကောဟညာဒိဝသေန ဆိန္နဘိန္နသိဗ္ဗိတဂဏ္ဌိတဘာဝေါ အတ္ထိ. အပိစ ခုဒ္ဒကသာဋကောပိ ပိလောတိကာတိ ဝုစ္စတိ၊ သာ ယဿ နတ္ထိ၊ အဋ္ဌနဝဟတ္ထော မဟာပဋော အတ္ထိ၊ သောပိ ဆိန္နပိလောတိကော၊ အပဂတပိလောတိကောတိ အတ္ထော. တာဒိသော အယံ ဓမ္မော. ယထာ ဟိ စတုဟတ္ထံ သာဋကံ ဂဟေတွာ ပရိဂ္ဂဟဏံ ကရောန္တော ပုရိသော ဣတော စိတော စ အဉ္ဆန္တော ကိလမတိ၊ ဧဝံ ဗာဟိရကသမယေ ပဗ္ဗဇိတာ အတ္တနော ပရိတ္တကံ ဓမ္မံ ‘‘ဧဝံ သတိ ဧဝံ ဘဝိဿတီ’’တိ ကပ္ပေတွာ ကပ္ပေတွာ ဝဍ္ဎေန္တာ ကိလမန္တိ. ယထာ ပန အဋ္ဌဟတ္ထနဝဟတ္ထေန ပရိဂ္ဂဟဏံ ကရောန္တော ယထာရုစိ ပါရုပတိ န ကိလမတိ၊ နတ္ထိ တတ္ထ အဉ္ဆိတွာ ဝဍ္ဎနကိစ္စံ၊ ဧဝံ ဣမသ္မိမ္ပိ ဓမ္မေ ကပ္ပေတွာ ကပ္ပေတွာ ဝိဘဇနကိစ္စံ နတ္ထိ၊ တေဟိ တေဟိ ကာရဏေဟိ မယာဝ အယံ ဓမ္မော သုဝိဘတ္တော သုဝိတ္ထာရိတောတိ ဣဒမ္ပိ သန္ဓာယ ‘‘ဆိန္နပိလောတိကော’’တိ အာဟ. အပိစ ကစဝရောပိ ပိလောတိကာတိ ဝုစ္စတိ၊ ဣမသ္မိဉ္စ သာသနေ သမဏကစဝရံ နာမ ပတိဋ္ဌာတုံ န လဘတိ. တေနေဝါဟ –

‘‘ကာရဏ္ဍဝံ နိဒ္ဓမထ၊ ကသမ္ဗုံ အပကဿထ၊

တတော ပလာပေ ဝါဟေထ၊ အဿမဏေ သမဏမာနိနေ.

‘‘နိဒ္ဓမိတွာန ပါပိစ္ဆေ၊ ပါပအာစာရဂေါစရေ၊

သုဒ္ဓါ သုဒ္ဓေဟိ သံဝါသံ၊ ကပ္ပယဝှေါ ပတိဿတာ၊

တတော သမဂ္ဂါ နိပကာ၊ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿထာ’’တိ. (အ. နိ. ၈.၁၀)၊

ဣတိ သမဏကစဝရဿ ဆိန္နတ္တာပိ အယံ ဓမ္မော ဆိန္နပိလောတိကော နာမ ဟောတိ.

အလမေဝါတိ ယုတ္တမေဝ. သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတေနာတိ သဒ္ဓါယ ပဗ္ဗဇိတေန. ကုလပုတ္တေနာတိ ဒွေ ကုလပုတ္တာ အာစာရကုလပုတ္တော ဇာတိကုလပုတ္တော စ. တတ္ထ ယော ယတော ကုတောစိ ကုလာ ပဗ္ဗဇိတွာ သီလာဒယော ပဉ္စ ဓမ္မက္ခန္ဓေ ပူရေတိ၊ အယံ အာစာရကုလပုတ္တော နာမ. ယော ပန ယသကုလပုတ္တာဒယော ဝိယ ဇာတိသမ္ပန္နကုလာ ပဗ္ဗဇိတော၊ အယံ ဇာတိကုလပုတ္တော နာမ. တေသု ဣဓ အာစာရကုလပုတ္တော အဓိပ္ပေတော. သစေ ပန ဇာတိကုလပုတ္တော အာစာရဝါ ဟောတိ၊ အယံ ဥတ္တမောယေဝ. ဧဝရူပေန ကုလပုတ္တေန. ဝီရိယံ အာရဘိတုန္တိ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ ဝီရိယံ ကာတုံ. ဣဒါနိဿ စတုရင်္ဂံ ဒဿေန္တော ကာမံ တစော စာတိအာဒိမာဟ. ဧတ္ထ ဟိ တစော ဧကံ အင်္ဂံ၊ နှာရု ဧကံ၊ အဋ္ဌိ ဧကံ၊ မံသလောဟိတံ ဧကန္တိ. ဣဒဉ္စ ပန စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ ဝီရိယံ အဓိဋ္ဌဟန္တေန နဝသု ဌာနေသု သမာဓာတဗ္ဗံ ပုရေဘတ္တေ ပစ္ဆာဘတ္တေ ပုရိမယာမေ မဇ္ဈိမယာမေ ပစ္ဆိမယာမေ ဂမနေ ဌာနေ နိသဇ္ဇာယ သယနေတိ.

ဒုက္ခံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကုသီတော ဝိဟရတီတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ ယော ကုသီတော ပုဂ္ဂလော၊ သော ဒုက္ခံ ဝိဟရတိ. ဗာဟိရသမယေ ပန ယော ကုသီတော၊ သော သုခံ ဝိဟရတိ. ဝေါကိဏ္ဏောတိ မိဿီဘူတော. သဒတ္ထန္တိ သောဘနံ ဝါ အတ္ထံ သကံ ဝါ အတ္ထံ၊ ဥဘယေနာပိ အရဟတ္တမေဝ အဓိပ္ပေတံ. ပရိဟာပေတီတိ ဟာပေတိ န ပါပုဏာတိ. ကုသီတပုဂ္ဂလဿ ဟိ ဆ ဒွါရာနိ အဂုတ္တာနိ ဟောန္တိ၊ တီဏိ ကမ္မာနိ အပရိသုဒ္ဓါနိ၊ အာဇီဝဋ္ဌမကံ သီလံ အပရိယောဒါတံ၊ ဘိန္နာဇီဝေါ ကုလူပကော ဟောတိ. သော သဗြဟ္မစာရီနံ အက္ခိမှိ ပတိတရဇံ ဝိယ ဥပဃာတကရော ဟုတွာ ဒုက္ခံ ဝိဟရတိ၊ ပီဌမဒ္ဒနော စေဝ ဟောတိ လဏ္ဍပူရကော စ၊ သတ္ထု အဇ္ဈာသယံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ၊ ဒုလ္လဘံ ခဏံ ဝိရာဓေတိ၊ တေန ဘုတ္တော ရဋ္ဌပိဏ္ဍောပိ န မဟပ္ဖလော ဟောတိ.

အာရဒ္ဓဝီရိယော စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေတိ အာရဒ္ဓဝီရိယော ပုဂ္ဂလော ဣမသ္မိံယေဝ သာသနေ သုခံ ဝိဟရတိ. ဗာဟိရသမယေ ပန ယော အာရဒ္ဓဝီရိယော၊ သော ဒုက္ခံ ဝိဟရတိ. ပဝိဝိတ္တောတိ ဝိဝိတ္တော ဝိယုတ္တော ဟုတွာ. သဒတ္ထံ ပရိပူရေတီတိ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. အာရဒ္ဓဝီရိယဿ ဟိ ဆ ဒွါရာနိ သုဂုတ္တာနိ ဟောန္တိ၊ တီဏိ ကမ္မာနိ ပရိသုဒ္ဓါနိ၊ အာဇီဝဋ္ဌမကံ သီလံ ပရိယောဒါတံ သဗြဟ္မစာရီနံ အက္ခိမှိ သုသီတလဉ္ဇနံ ဝိယ ဓာတုဂတစန္ဒနံ ဝိယ စ မနာပေါ ဟုတွာ သုခံ ဝိဟရတိ၊ သတ္ထု အဇ္ဈာသယံ ဂဟေတုံ သက္ကောတိ. သတ္ထာ ဟိ –

‘‘စိရံ ဇီဝ မဟာဝီရ၊ ကပ္ပံ တိဋ္ဌ မဟာမုနီ’’တိ –

ဧဝံ ဂေါတမိယာ ဝန္ဒိတော၊ ‘‘န ခေါ၊ ဂေါတမိ၊ တထာဂတာ ဧဝံ ဝန္ဒိတဗ္ဗာ’’တိ ပဋိက္ခိပိတွာ တာယ ယာစိတော ဝန္ဒိတဗ္ဗာကာရံ အာစိက္ခန္တော ဧဝမာဟ –

‘‘အာရဒ္ဓဝီရိယေ ပဟိတတ္တေ၊ နိစ္စံ ဒဠှပရက္ကမေ၊

သမဂ္ဂေ သာဝကေ ပဿ၊ ဧသာ ဗုဒ္ဓါန ဝန္ဒနာ’’တိ. (အပ. ထေရီ ၂.၂.၁၇၁)၊

ဧဝံ အာရဒ္ဓဝီရိယော သတ္ထု အဇ္ဈာသယံ ဂဟေတုံ သက္ကောတိ၊ ဒုလ္လဘံ ခဏံ န ဝိရာဓေတိ. တဿ ဟိ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေါ ဓမ္မဒေသနာ သံဃသုပ္ပဋိပတ္တိ သဖလာ ဟောတိ သဥဒြယာ၊ ရဋ္ဌပိဏ္ဍောပိ တေန ဘုတ္တော မဟပ္ဖလော ဟောတိ.

ဟီနေန အဂ္ဂဿာတိ ဟီနာယ သဒ္ဓါယ ဟီနေန ဝီရိယေန ဟီနာယ သတိယာ ဟီနေန သမာဓိနာ ဟီနာယ ပညာယ အဂ္ဂသင်္ခါတဿ အရဟတ္တဿ ပတ္တိ နာမ န ဟောတိ. အဂ္ဂေန စ ခေါတိ အဂ္ဂေဟိ သဒ္ဓါဒီဟိ အဂ္ဂဿ အရဟတ္တဿ ပတ္တိ ဟောတိ. မဏ္ဍပေယျန္တိ ပသန္နဋ္ဌေန မဏ္ဍံ၊ ပါတဗ္ဗဋ္ဌေန ပေယျံ. ယဉှိ ပိဝိတွာ အန္တရဝီထိယံ ပတိတော ဝိသညီ အတ္တနော သာဋကာဒီနမ္ပိ အဿာမိကော ဟောတိ၊ တံ ပသန္နမ္ပိ န ပါတဗ္ဗံ၊ မယှံ ပန သာသနံ ဧဝံ ပသန္နဉ္စ ပါတဗ္ဗဉ္စာတိ ဒဿေန္တော ‘‘မဏ္ဍပေယျ’’န္တိ အာဟ.

တတ္ထ တိဝိဓော မဏ္ဍော – ဒေသနာမဏ္ဍော၊ ပဋိဂ္ဂဟမဏ္ဍော၊ ဗြဟ္မစရိယမဏ္ဍောတိ. ကတမော ဒေသနာမဏ္ဍော? စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ အာစိက္ခနာ ဒေသနာ ပညာပနာ ပဋ္ဌပနာ ဝိဝရဏာ ဝိဘဇနာ ဥတ္တာနီကမ္မံ၊ စတုန္နံ သတိပဋ္ဌာနာနံ။ပေ။ အရိယဿ အဋ္ဌင်္ဂိကဿ မဂ္ဂဿ အာစိက္ခနာ။ပေ။ ဥတ္တာနီကမ္မံ၊ အယံ ဒေသနာမဏ္ဍော. ကတမော ပဋိဂ္ဂဟမဏ္ဍော? ဘိက္ခူ ဘိက္ခုနိယော ဥပါသကာ ဥပါသိကာယော ဒေဝါ မနုဿာ ယေ ဝါ ပနညေပိ ကေစိ ဝိညာတာရော၊ အယံ ပဋိဂ္ဂဟမဏ္ဍော. ကတမော ဗြဟ္မစရိယမဏ္ဍော? အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ၊ သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိ၊ အယံ ဗြဟ္မစရိယမဏ္ဍော. အပိစ အဓိမောက္ခမဏ္ဍော သဒ္ဓိန္ဒြိယံ၊ အဿဒ္ဓိယံ ကသဋော၊ အဿဒ္ဓိယံ ကသဋံ ဆဍ္ဍေတွာ သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ အဓိမောက္ခမဏ္ဍံ ပိဝတီတိ မဏ္ဍပေယျန္တိအာဒိနာပိ (ပဋိ. မ. ၁.၂၃၈) နယေနေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သတ္ထာ သမ္မုခီဘူတောတိ ဣဒမေတ္ထ ကာရဏဝစနံ. ယသ္မာ သတ္ထာ သမ္မုခီဘူတော၊ တသ္မာ ဝီရိယသမ္ပယောဂံ ကတွာ ပိဝထ ဧတံ မဏ္ဍံ. ဗာဟိရကဉှိ ဘေသဇ္ဇမဏ္ဍမ္ပိ ဝေဇ္ဇဿ အသမ္မုခါ ပိဝန္တာနံ ပမာဏံ ဝါ ဥဂ္ဂမနံ ဝါ နိဂ္ဂမနံ ဝါ န ဇာနာမာတိ အာသင်္ကာ ဟောတိ. ဝေဇ္ဇသမ္မုခါ ပန ‘‘ဝေဇ္ဇော ဇာနိဿတီ’’တိ နိရာသင်္ကာ ပိဝန္တိ. ဧဝမေဝ အမှာကံ ဓမ္မဿာမိ သတ္ထာ သမ္မုခီဘူတောတိ ဝီရိယံ ကတွာ ပိဝထာတိ မဏ္ဍပါနေ နေသံ နိယောဇေန္တော တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သဖလာတိ သာနိသံသာ. သဥဒြယာတိ သဝဍ္ဎိ. ဣဒါနိ နိယောဇနာနုရူပံ သိက္ခိတဗ္ဗတံ နိဒ္ဒိသန္တော အတ္တတ္ထံ ဝါ ဟိ၊ ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အတ္တတ္ထန္တိ အတ္တနော အတ္ထဘူတံ အရဟတ္တံ. အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေတုန္တိ အပ္ပမာဒေန သဗ္ဗကိစ္စာနိ ကာတုံ. ပရတ္ထန္တိ ပစ္စယဒါယကာနံ မဟပ္ဖလာနိသံသံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. ဒုတိယံ.