၃. ဥပနိသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၃. တတိယေ ‘‘ဇာနတော အဟ’’န္တိအာဒီသု ဇာနတောတိ ဇာနန္တဿ. ပဿတောတိ ပဿန္တဿ. ဒွေပိ ပဒါနိ ဧကတ္ထာနိ၊ ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ. ဧဝံ သန္တေပိ ‘‘ဇာနတော’’တိ ဉာဏလက္ခဏံ ဥပါဒါယ ပုဂ္ဂလံ နိဒ္ဒိသတိ. ဇာနနလက္ခဏဉှိ ဉာဏံ. ‘‘ပဿတော’’တိ ဉာဏပ္ပဘာဝံ ဥပါဒါယ. ပဿနပ္ပဘာဝဉှိ ဉာဏံ၊ ဉာဏသမင်္ဂီပုဂ္ဂလော စက္ခုမာ ဝိယ စက္ခုနာ ရူပါနိ၊ ဉာဏေန ဝိဝဋေ ဓမ္မေ ပဿတိ. အာသဝါနံ ခယန္တိ ဧတ္ထ အာသဝါနံ ပဟာနံ အသမုပ္ပါဒေါ ခီဏာကာရော နတ္ထိဘာဝေါတိ အယမ္ပိ အာသဝက္ခယောတိ ဝုစ္စတိ၊ ဘင်္ဂေါပိ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနာနိပိ. ‘‘အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိ’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၄၃၈၊ ဝိဘ. ၈၃၁) ဟိ ခီဏာကာရော အာသဝက္ခယောတိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ယော အာသဝါနံ ခယော ဝယော ဘေဒေါ ပရိဘေဒေါ အနိစ္စတာ အန္တရဓာန’’န္တိ (ဝိဘ. ၃၅၄) ဧတ္ထ ဘင်္ဂေါ.

‘‘သေက္ခဿ သိက္ခမာနဿ၊ ဥဇုမဂ္ဂါနုသာရိနော၊

ခယသ္မိံ ပဌမံ ဉာဏံ၊ တတော အညာ အနန္တရာ’’တိ. (ဣတိဝု. ၆၂)၊ –

ဧတ္ထ မဂ္ဂေါ. သော ဟိ အာသဝေ ခေပေန္တော ဝူပသမေန္တော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ အာသဝါနံ ခယောတိ ဝုတ္တော. ‘‘အာသဝါနံ ခယာ သမဏော ဟောတီ’’တိ ဧတ္ထ ဖလံ. တဉှိ အာသဝါနံ ခီဏန္တေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ အာသဝါနံ ခယောတိ ဝုတ္တံ.

‘‘အာသဝါ တဿ ဝဍ္ဎန္တိ၊ အာရာ သော အာသဝက္ခယာ’’တိ၊ (ဓ. ပ. ၂၅၃) –

ဧတ္ထ နိဗ္ဗာနံ. တဉှိ အာဂမ္မ အာသဝါ ခီယန္တိ၊ တသ္မာ အာသဝါနံ ခယောတိ ဝုတ္တံ. ဣဓ ပန မဂ္ဂဖလာနိ အဓိပ္ပေတာနိ. နော အဇာနတော နော အပဿတောတိ ယော ပန န ဇာနာတိ န ပဿတိ၊ တဿ နော ဝဒါမီတိ အတ္ထော. ဧတေန ယေ အဇာနတော အပဿတောပိ သံသာရာဒီဟိယေဝ သုဒ္ဓိံ ဝဒန္တိ၊ တေ ပဋိက္ခိတ္တာ ဟောန္တိ. ပုရိမေန ပဒဒွယေန ဥပါယော ဝုတ္တော၊ ဣမိနာ အနုပါယံ ပဋိသေဓေတိ.

ဣဒါနိ ယံ ဇာနတော အာသဝါနံ ခယော ဟောတိ၊ တံ ဒဿေတုကာမော ကိဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဇာနတောတိ ပုစ္ဆံ အာရဘိ. တတ္ထ ဇာနနာ ဗဟုဝိဓာ. ဒဗ္ဗဇာတိကော ဧဝ ဟိ ကောစိ ဘိက္ခု ဆတ္တံ ကာတုံ ဇာနာတိ၊ ကောစိ စီဝရာဒီနံ အညတရံ၊ တဿ ဤဒိသာနိ ကမ္မာနိ ဝတ္တသီသေ ဌတွာ ကရောန္တဿ သာ ဇာနနာ သဂ္ဂမဂ္ဂဖလာနံ ပဒဋ္ဌာနံ န ဟောတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ယော ပန သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝေဇ္ဇကမ္မာဒီနိ ကာတုံ ဇာနာတိ၊ တဿေဝံ ဇာနတော အာသဝါ ဝဍ္ဎန္တိယေဝ. တသ္မာ ယံ ဇာနတော ပဿတော စ အာသဝါနံ ခယော ဟောတိ၊ တဒေဝ ဒဿေန္တော ဣတိ ရူပန္တိအာဒိမာဟ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဇာနတောတိ ဧဝံ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ ဇာနန္တဿ. အာသဝါနံ ခယော ဟောတီတိ အာသဝါနံ ခယန္တေ ဇာတတ္တာ ‘‘အာသဝါနံ ခယော’’တိ လဒ္ဓနာမံ အရဟတ္တံ ဟောတိ.

ဧဝံ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ နိဋ္ဌပေတွာ ဣဒါနိ ခီဏာသဝဿ အာဂမနီယံ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ ဒဿေတုံ ယမ္ပိဿ တံ၊ ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ခယသ္မိံ ခယေဉာဏန္တိ အာသဝက္ခယသင်္ခါတေ အရဟတ္တဖလေ ပဋိလဒ္ဓေ သတိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ. တဉှိ အရဟတ္တဖလသင်္ခါတေ ခယသ္မိံ ပဌမဝါရံ ဥပ္ပန္နေ ပစ္ဆာ ဥပ္ပန္နတ္တာ ခယေဉာဏန္တိ ဝုစ္စတိ. သဥပနိသန္တိ သကာရဏံ သပ္ပစ္စယံ. ဝိမုတ္တီတိ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိ. သာ ဟိဿ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော ဟောတိ. ဧဝံ ဣတော ပရေသုပိ လဗ္ဘမာနဝသေန ပစ္စယဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဝိရာဂေါတိ မဂ္ဂေါ. သော ဟိ ကိလေသေ ဝိရာဇေန္တော ခေပေန္တော ဥပ္ပန္နော၊ တသ္မာ ဝိရာဂေါတိ ဝုစ္စတိ. နိဗ္ဗိဒါတိ နိဗ္ဗိဒါဉာဏံ. ဧတေန ဗလဝဝိပဿနံ ဒဿေတိ. ဗလဝဝိပဿနာတိ ဘယတူပဋ္ဌာနေ ဉာဏံ အာဒီနဝါနုပဿနေ ဉာဏံ မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏံ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏန္တိ စတုန္နံ ဉာဏာနံ အဓိဝစနံ. ယထာဘူတဉာဏဒဿနန္တိ ယထာသဘာဝဇာနနသင်္ခါတံ ဒဿနံ. ဧတေန တရုဏဝိပဿနံ ဒဿေတိ. တရုဏဝိပဿနာ ဟိ ဗလဝဝိပဿနာယ ပစ္စယော ဟောတိ. တရုဏဝိပဿနာတိ သင်္ခါရပရိစ္ဆေဒေ ဉာဏံ ကင်္ခါဝိတရဏေ ဉာဏံ သမ္မသနေ ဉာဏံ မဂ္ဂါမဂ္ဂေ ဉာဏန္တိ စတုန္နံ ဉာဏာနံ အဓိဝစနံ. သမာဓီတိ ပါဒကဇ္ဈာနသမာဓိ. သော ဟိ တရုဏဝိပဿနာယ ပစ္စယော ဟောတိ. သုခန္တိ အပ္ပနာယ ပုဗ္ဗဘာဂသုခံ. တဉှိ ပါဒကဇ္ဈာနဿ ပစ္စယော ဟောတိ. ပဿဒ္ဓီတိ ဒရထပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ. သာ ဟိ အပ္ပနာပုဗ္ဗဘာဂဿ သုခဿ ပစ္စယော ဟောတိ. ပီတီတိ ဗလဝပီတိ. သာ ဟိ ဒရထပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယာ ပစ္စယော ဟောတိ. ပါမောဇ္ဇန္တိ ဒုဗ္ဗလပီတိ. သာ ဟိ ဗလဝပီတိယာ ပစ္စယော ဟောတိ. သဒ္ဓါတိ အပရာပရံ ဥပ္ပဇ္ဇနသဒ္ဓါ. သာ ဟိ ဒုဗ္ဗလပီတိယာ ပစ္စယော ဟောတိ. ဒုက္ခန္တိ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ. တဉှိ အပရာပရသဒ္ဓါယ ပစ္စယော ဟောတိ. ဇာတီတိ သဝိကာရာ ခန္ဓဇာတိ. သာ ဟိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ပစ္စယော ဟောတိ. ဘဝေါတိ ကမ္မဘဝေါ. (သော ဟိ သဝိကာရာယ ဇာတိယာ ပစ္စယော ဟောတိ.) ဧတေနုပါယေန သေသပဒါနိပိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

ထုလ္လဖုသိတကေတိ မဟာဖုသိတကေ. ပဗ္ဗတကန္ဒရပဒရသာခါတိ ဧတ္ထ ကန္ဒရံ နာမ ‘က’န္တိလဒ္ဓနာမေန ဥဒကေန ဒါရိတော ဥဒကဘိန္နော ပဗ္ဗတပဒေသော၊ ယော ‘‘နိတမ္ဗော’’တိပိ ‘‘နဒီကုဉ္ဆော’’တိပိ ဝုစ္စတိ. ပဒရံ နာမ အဋ္ဌမာသေ ဒေဝေ အဝဿန္တေ ဖလိတော ဘူမိပ္ပဒေသော. သာခါတိ ကုသုမ္ဘဂါမိနိယော ခုဒ္ဒကမာတိကာယော. ကုသောဗ္ဘာတိ ခုဒ္ဒကအာဝါဋာ. မဟာသောဗ္ဘာတိ မဟာအာဝါဋာ. ကုန္နဒိယောတိ ခုဒ္ဒကနဒိယော. မဟာနဒိယောတိ ဂင်္ဂါယမုနာဒိကာ မဟာသရိတာ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဝိဇ္ဇူပနိသာ သင်္ခါရာတိအာဒီသု အဝိဇ္ဇာ ပဗ္ဗတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. အဘိသင်္ခါရာ မေဃောတိ၊ ဝိညာဏာဒိဝဋ္ဋံ ကန္ဒရာဒယောတိ၊ ဝိမုတ္တိ သာဂရောတိ.

ယထာ ပဗ္ဗတမတ္ထကေ ဒေဝေါ ဝဿိတွာ ပဗ္ဗတကန္ဒရာဒီနိ ပူရေန္တော အနုပုဗ္ဗေန မဟာသမုဒ္ဒံ သာဂရံ ပူရေတိ၊ ဧဝံ အဝိဇ္ဇာပဗ္ဗတမတ္ထကေ တာဝ အဘိသင်္ခါရမေဃဿ ဝဿနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အဿုတဝါ ဟိ ဗာလပုထုဇ္ဇနော အဝိဇ္ဇာယ အညာဏီ ဟုတွာ တဏှာယ အဘိလာသံ ကတွာ ကုသလာကုသလကမ္မံ အာယူဟတိ၊ တံ ကုသလာကုသလကမ္မံ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏဿ ပစ္စယော ဟောတိ၊ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏာဒီနိ နာမရူပါဒီနံ. ဣတိ ပဗ္ဗတမတ္ထကေ ဝုဋ္ဌဒေဝဿ ကန္ဒရာဒယော ပူရေတွာ မဟာသမုဒ္ဒံ အာဟစ္စ ဌိတကာလော ဝိယ အဝိဇ္ဇာပဗ္ဗတမတ္ထကေ ဝုဋ္ဌဿ အဘိသင်္ခါရမေဃဿ ပရမ္ပရပစ္စယတာယ အနုပုဗ္ဗေန ဝိညာဏာဒိဝဋ္ဋံ ပူရေတွာ ဌိတကာလော. ဗုဒ္ဓဝစနံ ပန ပါဠိယံ အဂဟိတမ္ပိ ‘‘ဣဓ တထာဂတော လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇတီ’’တိ ဣမာယ ပါဠိယာ ဝသေန ဂဟိတမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယာ ဟိ တဿ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိ၊ သာ ကမ္မဘဝပစ္စယာ သဝိကာရာ ဇာတိ နာမ. သော ဗုဒ္ဓါနံ ဝါ ဗုဒ္ဓသာဝကာနံ ဝါ သမ္မုခီဘာဝံ အာဂမ္မ ဝဋ္ဋဒေါသဒီပကံ လက္ခဏာဟဋံ ဓမ္မကထံ သုတွာ ဝဋ္ဋဝသေန ပီဠိတော ဟောတိ၊ ဧဝမဿ သဝိကာရာ ခန္ဓဇာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ပစ္စယော ဟောတိ. သော ဝဋ္ဋဒုက္ခေန ပီဠိတော အပရာပရံ သဒ္ဓံ ဇနေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇတိ၊ ဧဝမဿ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ အပရာပရသဒ္ဓါယ ပစ္စယော ဟောတိ. သော ပဗ္ဗဇ္ဇာမတ္တေနေဝ အသန္တုဋ္ဌော ဦနပဉ္စဝဿကာလေ နိဿယံ ဂဟေတွာ ဝတ္တပဋိပတ္တိံ ပူရေန္တော ဒွေမာတိကာ ပဂုဏံ ကတွာ ကမ္မာကမ္မံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ယာဝ အရဟတ္တာ နိဇ္ဇဋံ ကတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ အရညေ ဝသန္တော ပထဝီကသိဏာဒီသု ကမ္မံ အာရဘတိ၊ တဿ ကမ္မဋ္ဌာနံ နိဿာယ ဒုဗ္ဗလပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တဒဿ သဒ္ဓူပနိသံ ပါမောဇ္ဇံ၊ တံ ဗလဝပီတိယာ ပစ္စယော ဟောတိ. ဗလဝပီတိ ဒရထပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယာ၊ သာ အပ္ပနာပုဗ္ဗဘာဂသုခဿ၊ တံ သုခံ ပါဒကဇ္ဈာနသမာဓိဿ. သော သမာဓိနာ စိတ္တကလ္လတံ ဇနေတွာ တရုဏဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောတိ. ဣစ္စဿ ပါဒကဇ္ဈာနသမာဓိ တရုဏဝိပဿနာယ ပစ္စယော ဟောတိ၊ တရုဏဝိပဿနာ ဗလဝဝိပဿနာယ၊ ဗလဝဝိပဿနာ မဂ္ဂဿ၊ မဂ္ဂေါ ဖလဝိမုတ္တိယာ၊ ဖလဝိမုတ္တိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏဿာတိ. ဧဝံ ဒေဝဿ အနုပုဗ္ဗေန သာဂရံ ပူရေတွာ ဌိတကာလော ဝိယ ခီဏာသဝဿ ဝိမုတ္တိသာဂရံ ပူရေတွာ ဌိတကာလော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ. တတိယံ.