၂. ဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ
၂. ဒုတိယေပိ ဝုတ္တနယေနေဝ သုတ္တနိက္ခေပေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. အယံ ပန ဝိသေသော – ပဌမံ ဥဂ္ဃဋိတညူပုဂ္ဂလာနံ ဝသေန သင်္ခေပတော ဒဿိတံ၊ ဣဒံ ဝိပဉ္စိတညူနံ ဝသေန ဝိတ္ထာရတောတိ. ဣမသ္မိဉ္စ ပန သုတ္တေ စတဿော ဝလ္လိဟာရကပုရိသူပမာ ဝတ္တဗ္ဗာ၊ တာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တာ ဧဝ. ယထာ ဟိ ဝလ္လိဟာရကော ပုရိသော ဝလ္လိယာ အဂ္ဂံ ဒိသွာ တဒနုသာရေန မူလံ ပရိယေသန္တော တံ ဒိသွာ ဝလ္လိံ မူလေ ဆေတွာ အာဒါယ ကမ္မေ ဥပနေယျ၊ ဧဝံ ဘဂဝါ ဝိတ္ထာရဒေသနံ ဒေသေန္တော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဿ အဂ္ဂဘူတာ ဇရာမရဏာ ပဋ္ဌာယ ယာဝ မူလဘူတံ အဝိဇ္ဇာပဒံ၊ တာဝ ဒေသနံ အာဟရိတွာ ပုန ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ဒေသေန္တော နိဋ္ဌပေသိ.
တတြာယံ ဇရာမရဏာဒီနံ ဝိတ္ထာရဒေသနာယ အတ္ထနိစ္ဆယော – ဇရာမရဏနိဒ္ဒေသေ တာဝ တေသံ တေသန္တိ အယံ သင်္ခေပတော အနေကေသံ သတ္တာနံ သာဓာရဏနိဒ္ဒေသောတိ ဝိညာတဗ္ဗော. ယာ ဒေဝဒတ္တဿ ဇရာ၊ ယာ သောမဒတ္တဿာတိ ဧဝဉှိ ဒိဝသမ္ပိ ကထေန္တဿ နေဝ သတ္တာ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆန္တိ. ဣမေဟိ ပန ဒွီဟိ ပဒေဟိ န ကောစိ သတ္တော အပရိယာဒိန္နော ဟောတိ. တသ္မာ ဝုတ္တံ၊ ‘‘အယံ သင်္ခေပတော အနေကေသံ သတ္တာနံ သာဓာရဏနိဒ္ဒေသော’’တိ. တမှိ တမှီတိ အယံ ဂတိဇာတိဝသေန အနေကေသံ သတ္တနိကာယာနံ သာဓာရဏနိဒ္ဒေသော. သတ္တနိကာယေတိ သာဓာရဏနိဒ္ဒေသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌဿ သရူပနိဒဿနံ. ဇရာ ဇီရဏတာတိအာဒီသု ပန ဇရာတိ သဘာဝနိဒ္ဒေသော. ဇီရဏတာတိ အာကာရနိဒ္ဒေသော. ခဏ္ဍိစ္စန္တိအာဒယော တယော ကာလာတိက္ကမေ ကိစ္စနိဒ္ဒေသာ၊ ပစ္ဆိမာ ဒွေ ပကတိနိဒ္ဒေသာ. အယဉှိ ဇရာတိ ဣမိနာ ပဒေန သဘာဝတော ဒီပိတာ၊ တေနဿာယံ သဘာဝနိဒ္ဒေသော. ဇီရဏတာတိ ဣမိနာ အာကာရတော၊ တေနဿာယံ အာကာရနိဒ္ဒေသော. ခဏ္ဍိစ္စန္တိ ဣမိနာ ကာလာတိက္ကမေ ဒန္တနခါနံ ခဏ္ဍိတဘာဝကရဏကိစ္စတော. ပါလိစ္စန္တိ ဣမိနာ ကေသလောမာနံ ပလိတဘာဝကရဏကိစ္စတော. ဝလိတ္တစတာတိ ဣမိနာ မံသံ မိလာပေတွာ တစဝလိဘာဝကရဏကိစ္စတော ဒီပိတာ. တေနဿာ ဣမေ ခဏ္ဍိစ္စန္တိအာဒယော တယော ကာလာတိက္ကမေ ကိစ္စနိဒ္ဒေသာ. တေဟိ ဣမေသံ ဝိကာရာနံ ဒဿနဝသေန ပါကဋီဘူတာ ပါကဋဇရာ ဒဿိတာ. ယထေဝ ဟိ ဥဒကဿ ဝါ ဝါတဿ ဝါ အဂ္ဂိနော ဝါ တိဏရုက္ခာဒီနံ သံဘဂ္ဂပလိဘဂ္ဂတာယ ဝါ ဈာမတာယ ဝါ ဂတမဂ္ဂေါ ပါကဋော ဟောတိ၊ န စ သော ဂတမဂ္ဂေါ တာနေဝ ဥဒကာဒီနိ၊ ဧဝမေဝ ဇရာယ ဒန္တာဒီသု ခဏ္ဍိစ္စာဒိဝသေန ဂတမဂ္ဂေါ ပါကဋော၊ စက္ခုံ ဥမ္မီလေတွာပိ ဂယှတိ န စ ခဏ္ဍိစ္စာဒီနေဝ ဇရာ. န ဟိ ဇရာ စက္ခုဝိညေယျာ ဟောတိ.
အာယုနော သံဟာနိ ဣန္ဒြိယာနံ ပရိပါကောတိ ဣမေဟိ ပန ပဒေဟိ ကာလာတိက္ကမေယေဝ အဘိဗျတ္တာယ အာယုက္ခယ-စက္ခာဒိဣန္ဒြိယ-ပရိပါကသညိတာယ ပကတိယာ ဒီပိတာ. တေနဿိမေ ပစ္ဆိမာ ဒွေ ပကတိနိဒ္ဒေသာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထ ယသ္မာ ဇရံ ပတ္တဿ အာယု ဟာယတိ၊ တသ္မာ ဇရာ ‘‘အာယုနော သံဟာနီ’’တိ ဖလူပစာရေန ဝုတ္တာ. ယသ္မာ စ ဒဟရကာလေ သုပ္ပသန္နာနိ သုခုမမ္ပိ အတ္တနော ဝိသယံ သုခေနေဝ ဂဏှနသမတ္ထာနိ စက္ခာဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ ဇရံ ပတ္တဿ ပရိပက္ကာနိ အာလုဠိတာနိ အဝိသဒါနိ၊ ဩဠာရိကမ္ပိ အတ္တနော ဝိသယံ ဂဟေတုံ အသမတ္ထာနိ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ ‘‘ဣန္ဒြိယာနံ ပရိပါကော’’တိ ဖလူပစာရေနေဝ ဝုတ္တာ.
သာ ပနာယံ ဧဝံ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ သဗ္ဗာပိ ဇရာ ပါကဋာ ပဋိစ္ဆန္နာတိ ဒုဝိဓာ ဟောတိ. တတ္ထ ဒန္တာဒီသု ခဏ္ဍာဒိဘာဝဒဿနတော ရူပဓမ္မေသု ဇရာ ပါကဋဇရာ နာမ၊ အရူပဓမ္မေသု ပန ဇရာ တာဒိသဿ ဝိကာရဿ အဒဿနတော ပဋိစ္ဆန္နဇရာ နာမ. တတ္ထ ယွာယံ ခဏ္ဍာဒိဘာဝေါ ဒိဿတိ၊ သော တာဒိသာနံ ဒန္တာဒီနံ သုဝိညေယျတ္တာ ဝဏ္ဏောယေဝ၊ တံ စက္ခုနာ ဒိသွာ မနောဒွါရေန စိန္တေတွာ ‘‘ဣမေ ဒန္တာ ဇရာယ ပဟဋာ’’တိ ဇရံ ဇာနာတိ ဥဒကဋ္ဌာနေ ဗဒ္ဓါနိ ဂေါသီသာဒီနိ ဩလောကေတွာ ဟေဋ္ဌာ ဥဒကဿ အတ္ထိဘာဝံ ဇာနနံ ဝိယ. ပုန အဝီစိ သဝီစီတိ ဧဝမ္ပိ ဒုဝိဓာ ဟောတိ. တတ္ထ မဏိ-ကနက-ရဇတ-ပဝါဠစန္ဒသူရိယာဒီနံ ဝိယ မန္ဒဒသကာဒီသု ပါဏီနံ ဝိယ စ ပုပ္ဖဖလပလ္လဝါဒီသု စ အပါဏီနံ ဝိယ အန္တရန္တရာ ဝဏ္ဏဝိသေသာဒီနံ ဒုဝိညေယျတ္တာ ဇရာ အဝီစိဇရာ နာမ၊ နိရန္တရဇရာတိ အတ္ထော. တတော အညေသု ပန ယထာဝုတ္တေသု အန္တရန္တရာ ဝဏ္ဏဝိသေသာဒီနံ သုဝိညေယျတ္တာ ဇရာ သဝီစိဇရာ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.
ဣတော ပရံ တေသံ တေသန္တိအာဒိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. စုတိ စဝနတာတိအာဒီသု ပန စုတီတိ စဝနကဝသေန ဝုစ္စတိ၊ ဧကစတုပဉ္စက္ခန္ဓသာမညဝစနမေတံ. စဝနတာတိ ဘာဝဝစနေန လက္ခဏနိဒဿနံ. ဘေဒေါတိ စုတိက္ခန္ဓာနံ ဘင်္ဂုပ္ပတ္တိပရိဒီပနံ. အန္တရဓာနန္တိ ဃဋဿေဝ ဘိန္နဿ ဘိန္နာနံ စုတိက္ခန္ဓာနံ ယေန ကေနစိ ပရိယာယေန ဌာနာဘာဝပရိဒီပနံ. မစ္စု မရဏန္တိ မစ္စုသင်္ခါတံ မရဏံ၊ တေန သမုစ္ဆေဒမရဏာဒီနိ နိသေဓေတိ. ကာလော နာမ အန္တကော၊ တဿ ကိရိယာ ကာလကိရိယာ. ဧဝံ တေန လောကသမ္မုတိယာ မရဏံ ဒီပေတိ.
ဣဒါနိ ပရမတ္ထေန ဒီပေတုံ ခန္ဓာနံ ဘေဒေါတိအာဒိမာဟ. ပရမတ္ထေန ဟိ ခန္ဓာယေဝ ဘိဇ္ဇန္တိ၊ န သတ္တော နာမ ကောစိ မရတိ. ခန္ဓေသု ပန ဘိဇ္ဇမာနေသု သတ္တော မရတိ၊ ဘိန္နေသု မတောတိ ဝေါဟာရော ဟောတိ. ဧတ္ထ စ စတုပဉ္စဝေါကာရဝသေန ခန္ဓာနံ ဘေဒေါ၊ ဧကဝေါကာရဝသေန ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါ. စတုဝေါကာရဝသေန စ ခန္ဓာနံ ဘေဒေါ၊ သေသဒွယဝသေန ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကသ္မာ? ဘဝဒွယေပိ ရူပကာယသင်္ခါတဿ ကဠေဝရဿ သဗ္ဘာဝတော. အထ ဝါ ယသ္မာ စာတုမဟာရာဇိကာဒီသု ခန္ဓာ ဘိဇ္ဇန္တေဝ၊ န ကိဉ္စိ နိက္ခိပတိ၊ တသ္မာ တေသံ ဝသေန ခန္ဓာနံ ဘေဒေါ၊ မနုဿာဒီသု ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါ. ဧတ္ထ စ ကဠေဝရဿ နိက္ခေပကာရဏတော မရဏံ ‘‘ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣတိ အယဉ္စ ဇရာ ဣဒဉ္စ မရဏံ၊ ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေတိ ဣဒံ ဥဘယမ္ပိ ဧကတော ကတွာ ဇရာမရဏန္တိ ကထီယတိ.
ဇာတိနိဒ္ဒေသေ ဇာတိ သဉ္ဇာတီတိအာဒီသု ဇာယနဋ္ဌေန ဇာတိ၊ သာ အပရိပုဏ္ဏာယတနဝသေန ယုတ္တာ. သဉ္ဇာယနဋ္ဌေန သဉ္ဇာတိ၊ သာ ပရိပုဏ္ဏာယတနဝသေန ယုတ္တာ. ဩက္ကမနဋ္ဌေန ဩက္ကန္တိ၊ သာ အဏ္ဍဇဇလာဗုဇဝသေန ယုတ္တာ. တေ ဟိ အဏ္ဍကောသဉ္စ ဝတ္ထိကောသဉ္စ ဩက္ကမန္တာ ပဝိသန္တာ ဝိယ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှန္တိ. အဘိနိဗ္ဗတ္တနဋ္ဌေန အဘိနိဗ္ဗတ္တိ၊ သာ သံသေဒဇဩပပါတိကဝသေန ယုတ္တာ. တေ ဟိ ပါကဋာယေဝ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တန္တိ. အယံ တာဝ ဝေါဟာရဒေသနာ.
ဣဒါနိ ပရမတ္ထဒေသနာ ဟောတိ. ခန္ဓာယေဝ ဟိ ပရမတ္ထတော ပါတုဘဝန္တိ၊ န သတ္တော. တတ္ထ စ ခန္ဓာနန္တိ ဧကဝေါကာရဘဝေ ဧကဿ၊ စတုဝေါကာရဘဝေ စတုန္နံ၊ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ ပဉ္စန္နမ္ပိ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပါတုဘာဝေါတိ ဥပ္ပတ္တိ. အာယတနာနန္တိ ဧတ္ထ တတြ တတြ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာယတနဝသေန သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပဋိလာဘောတိ သန္တတိယံ ပါတုဘာဝေါယေဝ. ပါတုဘဝန္တာနေဝ ဟိ တာနိ ပဋိလဒ္ဓါနိ နာမ ဟောန္တိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဇာတီတိ ဣမိနာ ပဒေန ဝေါဟာရတော ပရမတ္ထတော စ ဒေသိတာယ ဇာတိယာ နိဂမနံ ကရောတီတိ.
ဘဝနိဒ္ဒေသေ ကာမဘဝေါတိ ကမ္မဘဝေါ စ ဥပပတ္တိဘဝေါ စ. တတ္ထ ကမ္မဘဝေါ နာမ ကာမဘဝူပဂကမ္မမေဝ. တဉှိ တတ္ထ ဥပပတ္တိဘဝဿ ကာရဏတ္တာ ‘‘သုခေါ ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပါဒေါ (ဓ. ပ. ၁၉၄) ဒုက္ခော ပါပဿ ဥစ္စယော’’တိအာဒီနိ (ဓ. ပ. ၁၁၇) ဝိယ ဖလဝေါဟာရေန ဘဝေါတိ ဝုတ္တံ. ဥပပတ္တိဘဝေါ နာမ တေန ကမ္မေန နိဗ္ဗတ္တံ ဥပါဒိဏ္ဏက္ခန္ဓပဉ္စကံ. တဉှိ တတ္ထ ဘဝတီတိ ကတွာ ဘဝေါတိ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗထာပိ ဣဒံ ကမ္မဉ္စ ဥပပတ္တိဉ္စ ဥဘယမ္ပေတမိဓ ‘‘ကာမဘဝေါ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧသ နယော ရူပါရူပဘဝေသူတိ.
ဥပါဒါနနိဒ္ဒေသေ ကာမုပါဒါနန္တိအာဒီသု ဝတ္ထုကာမံ ဥပါဒိယန္တိ ဧတေန၊ သယံ ဝါ တံ ဥပါဒိယတီတိ ကာမုပါဒါနံ၊ ကာမော စ သော ဥပါဒါနဉ္စာတိ ကာမုပါဒါနံ. ဥပါဒါနန္တိ ဒဠှဂ္ဂဟဏံ ဝုစ္စတိ. ဒဠှတ္ထော ဟိ ဧတ္ထ ဥပသဒ္ဒေါ ဥပါယာသဥပကဋ္ဌာဒီသု ဝိယ. ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂဿေတံ အဓိဝစနံ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရတော ပနေတံ၊ ‘‘တတ္ထ ကတမံ ကာမုပါဒါနံ? ယော ကာမေသု ကာမစ္ဆန္ဒော’’တိ (ဓ. သ. ၁၂၂၀၊ ဝိဘ. ၉၃၈) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
တထာ ဒိဋ္ဌိ စ သာ ဥပါဒါနဉ္စာတိ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ. အထ ဝါ ဒိဋ္ဌိံ ဥပါဒိယတိ၊ ဥပါဒိယန္တိ ဝါ ဧတေန ဒိဋ္ဌိန္တိ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ. ဥပါဒိယတိ ဟိ ပုရိမဒိဋ္ဌိံ ဥတ္တရဒိဋ္ဌိ၊ ဥပါဒိယန္တိ စ တာယ ဒိဋ္ဌိံ. ယထာဟ – ‘‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စ ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိအာဒိ (မ. နိ. ၃.၂၇). သီလဗ္ဗတုပါဒါနအတ္တဝါဒုပါဒါနဝဇ္ဇဿ သဗ္ဗဒိဋ္ဌိဂတဿေတံ အဓိဝစနံ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရတော ပနေတံ၊ ‘‘တတ္ထ ကတမံ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ? နတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိ (ဓ. သ. ၁၂၂၁) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
တထာ သီလဗ္ဗတမုပါဒိယန္တိ ဧတေန၊ သယံ ဝါ တံ ဥပါဒိယတိ၊ သီလဗ္ဗတဉ္စ တံ ဥပါဒါနဉ္စာတိ ဝါ သီလဗ္ဗတုပါဒါနံ. ဂေါသီလဂေါဝတာဒီနိ ဟိ ‘‘ဧဝံ သုဒ္ဓီ’’တိ (ဓ. သ. ၁၂၂၂၊ ဝိဘ. ၉၃၈) အဘိနိဝေသတော သယမေဝ ဥပါဒါနာနီတိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရတော ပနေတံ၊ ‘‘တတ္ထ ကတမံ သီလဗ္ဗတုပါဒါနံ? ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ သီလေန သုဒ္ဓီ’’တိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
ဣဒါနိ ဝဒန္တိ ဧတေနာတိ ဝါဒေါ၊ ဥပါဒိယန္တိ ဧတေနာတိ ဥပါဒါနံ၊ ကိံ ဝဒန္တိ ဥပါဒိယန္တိ ဝါ? အတ္တာနံ. အတ္တနော ဝါဒုပါဒါနံ အတ္တဝါဒုပါဒါနံ. အတ္တဝါဒမတ္တမေဝ ဝါ အတ္တာတိ ဥပါဒိယန္တိ ဧတေနာတိ အတ္တဝါဒုပါဒါနံ. ဝီသတိဝတ္ထုကာယ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရတော ပနေတံ၊ ‘‘တတ္ထ ကတမံ အတ္တဝါဒုပါဒါနံ? ဣဓ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော အရိယာနံ အဒဿာဝီ’’တိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
တဏှာနိဒ္ဒေသေ ရူပတဏှာ။ပေ။ ဓမ္မတဏှာတိ ဧတံ စက္ခုဒွါရာဒီသု ဇဝနဝီထိယာ ပဝတ္တာယ တဏှာယ ‘‘သေဋ္ဌိပုတ္တော ဗြာဟ္မဏပုတ္တော’’တိ ဧဝမာဒီသု ပိတိတော နာမံ ဝိယ ပိတိသဒိသာရမ္မဏတော နာမံ. ဧတ္ထ စ ရူပါရမ္မဏာ တဏှာ၊ ရူပေ တဏှာတိ ရူပတဏှာ. သာ ကာမရာဂဘာဝေန ရူပံ အဿာဒေန္တီ ပဝတ္တမာနာ ကာမတဏှာ၊ သဿတဒိဋ္ဌိသဟဂတရာဂဘာဝေန ‘‘ရူပံ နိစ္စံ ဓုဝံ သဿတ’’န္တိ ဧဝံ အဿာဒေန္တီ ပဝတ္တမာနာ ဘဝတဏှာ၊ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိသဟဂတရာဂဘာဝေန ‘‘ရူပံ ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ ဝိနဿတိ ပေစ္စ န ဘဝတီ’’တိ ဧဝံ အဿာဒေန္တီ ပဝတ္တမာနာ ဝိဘဝတဏှာတိ ရူပတဏှာ ဧဝံ တိဝိဓာ ဟောတိ. ယထာ စ ရူပတဏှာ၊ တထာ သဒ္ဒတဏှာဒယောပီတိ ဧဝံ တာနိ အဋ္ဌာရသ တဏှာဝိစရိတာနိ ဟောန္တိ. တာနိ အဇ္ဈတ္တရူပါဒီသု အဋ္ဌာရသ၊ ဗဟိဒ္ဓါရူပါဒီသု အဋ္ဌာရသာတိ ဆတ္တိံသ. ဣတိ အတီတာနိ ဆတ္တိံသ၊ အနာဂတာနိ ဆတ္တိံသ၊ ပစ္စုပ္ပန္နာနိ ဆတ္တိံသာတိ ဧဝံ အဋ္ဌသတံ တဏှာဝိစရိတာနိ ဟောန္တိ. ‘‘အဇ္ဈတ္တိကဿ ဥပါဒါယ အသ္မီတိ ဟောတိ၊ ဣတ္ထသ္မီတိ ဟောတီ’’တိ (ဝိဘ. ၉၇၃) ဝါ ဧဝမာဒီနိ အဇ္ဈတ္တိကရူပါဒိနိဿိတာနိ အဋ္ဌာရသ၊ ‘‘ဗာဟိရဿ ဥပါဒါယ ဣမိနာ အသ္မီတိ ဟောတိ၊ ဣမိနာ ဣတ္ထသ္မီတိ ဟောတီ’’တိ (ဝိဘ. ၉၇၅) ဝါ ဧဝမာဒီနိ ဗာဟိရရူပါဒိနိဿိတာနိ အဋ္ဌာရသာတိ ဆတ္တိံသ၊ ဣတိ အတီတာနိ ဆတ္တိံသ၊ အနာဂတာနိ ဆတ္တိံသ၊ ပစ္စုပ္ပန္နာနိ ဆတ္တိံသာတိ ဧဝမ္ပိ အဋ္ဌသတံ တဏှာဝိစရိတာနိ ဟောန္တိ. ပုန သင်္ဂဟေ ကရိယမာနေ ရူပါဒီသု အာရမ္မဏေသု ဆဠေဝ တဏှာကာယာ တိဿောယေဝ ကာမတဏှာဒယော ဟောန္တီတိ. ဧဝံ –
‘‘နိဒ္ဒေသတ္ထေန နိဒ္ဒေသ၊ ဝိတ္ထာရာ ဝိတ္ထာရဿ စ၊
ပုန သင်္ဂဟတော တဏှာ၊ ဝိညာတဗ္ဗာ ဝိဘာဝိနာ’’တိ.
ဝေဒနာနိဒ္ဒေသေ ဝေဒနာကာယာတိ ဝေဒနာသမူဟာ. စက္ခုသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ။ပေ။ မနောသမ္ဖဿဇာဝေဒနာတိ ဧတံ ‘‘စက္ခုသမ္ဖဿဇာဝေဒနာ အတ္ထိ ကုသလာ၊ အတ္ထိ အကုသလာ၊ အတ္ထိ အဗျာကတာ’’တိ ဧဝံ ဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၃၄) အာဂတတ္တာ စက္ခုဒွါရာဒီသု ပဝတ္တာနံ ကုသလာကုသလာဗျာကတဝေဒနာနံ ‘‘သာရိပုတ္တော မန္တာဏိပုတ္တော’’တိ ဧဝမာဒီသု မာတိတော နာမံ ဝိယ မာတိသဒိသတော ဝတ္ထုတော နာမံ. ဝစနတ္ထော ပနေတ္ထ – စက္ခုသမ္ဖဿဟေတု ဇာတာ ဝေဒနာ စက္ခုသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာတိ. ဧသေဝ နယော သဗ္ဗတ္ထ. အယံ တာဝေတ္ထ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကာ ကထာ. ဝိပါကဝသေန ပန စက္ခုဒွါရေ ဒွေ စက္ခုဝိညာဏာနိ၊ ဒွေ မနောဓာတုယော၊ တိဿော မနောဝိညာဏဓာတုယောတိ ဧတာဟိ သမ္ပယုတ္တဝသေန ဝေဒနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧသေဝ နယော သောတဒွါရာဒီသု. မနောဒွါရေ မနောဝိညာဏဓာတုသမ္ပယုတ္တာဝ.
ဖဿနိဒ္ဒေသေ စက္ခုသမ္ဖဿောတိ စက္ခုမှိ သမ္ဖဿော. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. စက္ခုသမ္ဖဿော။ပေ။ ကာယသမ္ဖဿောတိ ဧတ္တာဝတာ စ ကုသလာကုသလဝိပါကာ ပဉ္စဝတ္ထုကာ ဒသ ဖဿာ ဝုတ္တာ ဟောန္တိ. မနောသမ္ဖဿောတိ ဣမိနာ သေသဗာဝီသတိလောကိယဝိပါကမနသမ္ပယုတ္တာ ဖဿာ.
သဠာယတနနိဒ္ဒေသေ စက္ခာယတနန္တိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ခန္ဓနိဒ္ဒေသေ စေဝ အာယတနနိဒ္ဒေသေ စ ဝုတ္တမေဝ.
နာမရူပနိဒ္ဒေသေ နမနလက္ခဏံ နာမံ. ရုပ္ပနလက္ခဏံ ရူပံ. ဝိဘဇနေ ပနဿ ဝေဒနာတိ ဝေဒနာက္ခန္ဓော၊ သညာတိ သညာက္ခန္ဓော၊ စေတနာ ဖဿော မနသိကာရောတိ သင်္ခါရက္ခန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကာမဉ္စ အညေပိ သင်္ခါရက္ခန္ဓသင်္ဂဟိတာ ဓမ္မာ သန္တိ၊ ဣမေ ပန တယော သဗ္ဗဒုဗ္ဗလေသုပိ စိတ္တေသု သန္တိ၊ တသ္မာ ဧတေသံယေဝ ဝသေနေတ္ထ သင်္ခါရက္ခန္ဓော ဒဿိတော. စတ္တာရော စ မဟာဘူတာတိ ဧတ္ထ စတ္တာရောတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ. မဟာဘူတာတိ ပထဝီအာပတေဇဝါယာနမေတံ အဓိဝစနံ. ယေန ပန ကာရဏေန တာနိ မဟာဘူတာနီတိ ဝုစ္စန္တိ၊ ယော စေတ္ထ အညော ဝိနိစ္ဆယနယော၊ သော သဗ္ဗော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ရူပက္ခန္ဓနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တော. စတုန္နဉ္စ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယာတိ ဧတ္ထ ပန စတုန္နန္တိ ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ၊ စတ္တာရိ မဟာဘူတာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥပါဒါယာတိ ဥပါဒိယိတွာ၊ ဂဟေတွာတိ အတ္ထော. နိဿာယာတိပိ ဧကေ. ‘‘ဝတ္တမာန’’န္တိ အယဉ္စေတ္ထ ပါဌသေသော. သမူဟတ္ထေ ဝါ ဧတံ သာမိဝစနံ၊ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ သမူဟံ ဥပါဒါယ ဝတ္တမာနံ ရူပန္တိ ဧတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံ သဗ္ဗထာပိ ယာနိ စ စတ္တာရိ ပထဝီအာဒီနိ မဟာဘူတာနိ၊ ယဉ္စ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယ ဝတ္တမာနံ စက္ခာယတနာဒိဘေဒေန အဘိဓမ္မပါဠိယမေဝ ဝုတ္တံ တေဝီသတိဝိဓံ ရူပံ၊ တံ သဗ္ဗမ္ပိ ရူပန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
ဝိညာဏနိဒ္ဒေသေ စက္ခုဝိညာဏန္တိ စက္ခုမှိ ဝိညာဏံ၊ စက္ခုတော ဝါ ဇာတံ ဝိညာဏန္တိ စက္ခုဝိညာဏံ. ဧဝံ သောတဃာနဇိဝှါကာယဝိညာဏာနိ. ဣတရံ ပန မနောယေဝ ဝိညာဏန္တိ မနောဝိညာဏံ. ဒွိပဉ္စဝိညာဏဝဇ္ဇိတတေဘူမကဝိပါကစိတ္တဿေတံ အဓိဝစနံ.
သင်္ခါရနိဒ္ဒေသေ အဘိသင်္ခရဏလက္ခဏော သင်္ခါရော. ဝိဘဇနေ ပနဿ ကာယသင်္ခါရောတိ ကာယတော ပဝတ္တသင်္ခါရော. ကာယဒွါရေ စောပနဝသေန ပဝတ္တာနံ ကာမာဝစရကုသလတော အဋ္ဌန္နံ၊ အကုသလတော ဒွါဒသန္နန္တိ ဝီသတိယာ ကာယသဉ္စေတနာနမေတံ အဓိဝစနံ. ဝစီသင်္ခါရောတိ ဝစနတော ပဝတ္တသင်္ခါရော၊ ဝစီဒွါရေ ဝစနဘေဒဝသေန ပဝတ္တာနံ ဝီသတိယာ ဧဝ ဝစီသဉ္စေတနာနမေတံ အဓိဝစနံ. စိတ္တသင်္ခါရောတိ စိတ္တတော ပဝတ္တသင်္ခါရော၊ ကာယဝစီဒွါရေ စောပနံ အကတွာ ရဟော နိသီဒိတွာ စိန္တေန္တဿ ပဝတ္တာနံ လောကိယကုသလာကုသလဝသေန ဧကူနတိံသမနောသဉ္စေတနာနမေတံ အဓိဝစနံ.
အဝိဇ္ဇာနိဒ္ဒေသေ ဒုက္ခေ အညာဏန္တိ ဒုက္ခသစ္စေ အညာဏံ၊ မောဟဿေတံ အဓိဝစနံ. ဧသ နယော ဒုက္ခသမုဒယေ အညာဏန္တိအာဒီသု. တတ္ထ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ဒုက္ခေ အညာဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ အန္တောဂဓတော ဝတ္ထုတော အာရမ္မဏတော ပဋိစ္ဆာဒနတော စ. တထာ ဟိ တံ ဒုက္ခသစ္စပရိယာပန္နတ္တာ ဒုက္ခေ အန္တောဂဓံ၊ ဒုက္ခသစ္စဉ္စဿ နိဿယပစ္စယဘာဝေန ဝတ္ထု၊ အာရမ္မဏပစ္စယဘာဝေန အာရမ္မဏံ၊ ဒုက္ခသစ္စံ ဧတံ ပဋိစ္ဆာဒေတိ တဿ ယာထာဝလက္ခဏပဋိဝေဓနိဝါရဏေန ဉာဏပ္ပဝတ္တိယာ စေတ္ထ အပ္ပဒါနေန.
ဒုက္ခသမုဒယေ အညာဏံ တီဟိ ကာရဏေဟိ ဝေဒိတဗ္ဗံ ဝတ္ထုတော အာရမ္မဏတော ပဋိစ္ဆာဒနတော စ. နိရောဓေ ပဋိပဒါယ စ အညာဏံ ဧကေနေဝ ကာရဏေန ဝေဒိတဗ္ဗံ ပဋိစ္ဆာဒနတော. နိရောဓပဋိပဒါနဉှိ ပဋိစ္ဆာဒကမေဝ အညာဏံ တေသံ ယာထာဝလက္ခဏပဋိဝေဓနိဝါရဏေန တေသု စ ဉာဏပ္ပဝတ္တိယာ အပ္ပဒါနေန. န ပန တံ တတ္ထ အန္တောဂဓံ တသ္မိံ သစ္စဒွယေ အပရိယာပန္နတ္တာ၊ န တဿ တံ သစ္စဒွယံ ဝတ္ထု အသဟဇာတတ္တာ၊ နာရမ္မဏံ၊ တဒါရဗ္ဘ အပ္ပဝတ္တနတော. ပစ္ဆိမဉှိ သစ္စဒွယံ ဂမ္ဘီရတ္တာ ဒုဒ္ဒသံ၊ န တတ္ထ အန္ဓဘူတံ အညာဏံ ပဝတ္တတိ. ပုရိမံ ပန ဝစနီယတ္တေန သဘာဝလက္ခဏဿ ဒုဒ္ဒသတ္တာ ဂမ္ဘီရံ၊ တတ္ထ ဝိပလ္လာသဂါဟဝသေန ပဝတ္တတိ.
အပိစ ‘‘ဒုက္ခေ’’တိ ဧတ္တာဝတာ သင်္ဂဟတော ဝတ္ထုတော အာရမ္မဏတော ကိစ္စတော စ အဝိဇ္ဇာ ဒီပိတာ. ‘‘ဒုက္ခသမုဒယေ’’တိ ဧတ္တာဝတာ ဝတ္ထုတော အာရမ္မဏတော ကိစ္စတော စ. ‘‘ဒုက္ခနိရောဓေ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယာ’’တိ ဧတ္တာဝတာ ကိစ္စတော. အဝိသေသတော ပန ‘‘အညာဏ’’န္တိ ဧတေန သဘာဝတော နိဒ္ဒိဋ္ဌာတိ ဉာတဗ္ဗာ.
ဣတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေတိ ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ. နိရောဓော ဟောတီတိ အနုပ္ပါဒေါ ဟောတိ. အပိစေတ္ထ သဗ္ဗေဟေဝ တေဟိ နိရောဓပဒေဟိ နိဗ္ဗာနံ ဒေသိတံ. နိဗ္ဗာနဉှိ အာဂမ္မ တေ တေ ဓမ္မာ နိရုဇ္ဈန္တိ၊ တသ္မာ တံ တေသံ တေသံ နိရောဓောတိ ဝုစ္စတိ. ဣတိ ဘဂဝါ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဒွါဒသဟိ ပဒေဟိ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ဒေသေန္တော အရဟတ္တနိကူဋေနေဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌပေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟိံသူတိ.
ဝိဘင်္ဂသုတ္တံ ဒုတိယံ.