၁. ဗုဒ္ဓဝဂ္ဂေါ

၁. ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁. ဧဝံ မေ သုတန္တိ – နိဒါနဝဂ္ဂေ ပဌမံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒသုတ္တံ. တတြာယံ အနုပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနာ – တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသီတိ၊ ဧတ္ထ တတြာတိ ဒေသကာလပရိဒီပနံ. တဉှိ ‘‘ယံ သမယံ ဝိဟရတိ၊ တတြ သမယေ၊ ယသ္မိဉ္စ ဇေတဝနေ ဝိဟရတိ၊ တတြ ဇေတဝနေ’’တိ ဒီပေတိ. ဘာသိတဗ္ဗယုတ္တေ ဝါ ဒေသကာလေ ဒီပေတိ. န ဟိ ဘဂဝါ အယုတ္တေ ဒေသေ ကာလေ စ ဓမ္မံ ဘာသတိ. ‘‘အကာလော ခေါ တာဝ ဗာဟိယာ’’တိအာဒိ (ဥဒါ. ၁၀) စေတ္ထ သာဓကံ. ခေါတိ ပဒပူရဏမတ္တေ၊ အဝဓာရဏေ အာဒိကာလတ္ထေ ဝါ နိပါတော. ဘဂဝါတိ လောကဂရုဒီပနံ. ဘိက္ခူတိ ကထာသဝနယုတ္တပုဂ္ဂလဝစနံ. အပိစေတ္ထ ‘‘ဘိက္ခကောတိ ဘိက္ခု၊ ဘိက္ခာစရိယံ အဇ္ဈူပဂတောတိ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၄၅၊ ဝိဘ. ၅၁၀) နယေန ဝစနတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အာမန္တေသီတိ အာလပိ၊ အဘာသိ၊ သမ္ဗောဓေသိ၊ အယမေတ္ထ အတ္ထော. အညတြ ပန ဉာပနေပိ ဟောတိ. ယထာဟ – ‘‘အာမန္တယာမိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိဝေဒယာမိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ’’တိ. ပက္ကောသနေပိ. ယထာဟ – ‘‘ဧဟိ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ မမ ဝစနေန သာရိပုတ္တံ အာမန္တေဟီ’’တိ (အ. နိ. ၉.၁၁). ဘိက္ခဝေါတိ အာမန္တနာကာရဒီပနံ. တဉ္စ ဘိက္ခနသီလတာဒိဂုဏယောဂသိဒ္ဓတ္တာ ဝုတ္တံ. ဘိက္ခနသီလတာဂုဏယုတ္တောပိ ဟိ ဘိက္ခု၊ ဘိက္ခနဓမ္မတာဂုဏယုတ္တောပိ ဘိက္ခနေ သာဓုကာရိတာဂုဏယုတ္တောပီတိ သဒ္ဒဝိဒူ မညန္တိ. တေန စ တေသံ ဘိက္ခနသီလတာဒိဂုဏယောဂသိဒ္ဓေန ဝစနေန ဟီနာဓိကဇနသေဝိတဝုတ္တိံ ပကာသေန္တော ဥဒ္ဓတဒီနဘာဝနိဂ္ဂဟံ ကရောတိ. ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဣမိနာ စ ကရုဏာဝိပ္ဖါရသောမ္မဟဒယနယနနိပါတပုဗ္ဗင်္ဂမေန ဝစနေန တေ အတ္တနော အဘိမုခေ ကရောန္တော တေနေဝ ကထေတုကမျတာဒီပကေန နေသံ ဝစနေန သောတုကမျတံ ဇနေတိ၊ တေနေဝ စ သမ္ဗောဓနတ္ထေန သာဓုကံ မနသိကာရေပိ နိယောဇေတိ. သာဓုကံ မနသိကာရာယတ္တာ ဟိ သာသနသမ္ပတ္တိ.

အပရေသုပိ ဒေဝမနုဿေသု ဝိဇ္ဇမာနေသု ကသ္မာ ဘိက္ခူယေဝ အာမန္တေသီတိ စေ? ဇေဋ္ဌသေဋ္ဌာသန္နသဒါသန္နိဟိတဘာဝတော. သဗ္ဗပရိသသာဓာရဏာ ဟိ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာ၊ ပရိသာယ ဇေဋ္ဌာ ဘိက္ခူ ပဌမံ ဥပ္ပန္နတ္တာ၊ သေဋ္ဌာ အနဂါရိယဘာဝံ အာဒိံ ကတွာ သတ္ထုစရိယာနုဝိဓာယကတ္တာ သကလသာသနပဋိဂ္ဂါဟကတ္တာ စ၊ အာသန္နာ တတ္ထ နိသိန္နေသု သတ္ထုသန္တိကတ္တာ၊ သဒါသန္နိဟိတာ သတ္ထုသန္တိကာဝစရတ္တာတိ. အပိစ တေ ဓမ္မဒေသနာယ ဘာဇနံ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပတ္တိသဗ္ဘာဝတော. ဝိသေသတော စ ဧကစ္စေ ဘိက္ခူယေဝ သန္ဓာယ အယံ ဒေသနာပီတိ ဧဝံ အာမန္တေသိ.

ကိမတ္ထံ ပန ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ပဌမံ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ၊ န ဓမ္မမေဝ ဒေသေသီတိ? သတိဇနနတ္ထံ. ဘိက္ခူ အညံ စိန္တေန္တာပိ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တာပိ ဓမ္မံ ပစ္စဝေက္ခန္တာပိ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တာပိ နိသိန္နာ ဟောန္တိ. တေ အနာမန္တေတွာ ဓမ္မေ ဒေသိယမာနေ ‘‘အယံ ဒေသနာ ကိံနိဒါနာ ကိံပစ္စယာ ကတမာယ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ ဒေသိတာ’’တိ သလ္လက္ခေတုံ အသက္ကောန္တာ ဒုဂ္ဂဟိတံ ဝါ ဂဏှေယျုံ၊ န ဝါ ဂဏှေယျုံ၊ တေန နေသံ သတိဇနနတ္ထံ ဘဂဝါ ပဌမံ အာမန္တေတွာ ပစ္ဆာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ.

ဘဒန္တေတိ ဂါရဝဝစနမေတံ၊ သတ္ထုနော ပဋိဝစနဒါနံ ဝါ. အပိစေတ္ထ ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဝဒမာနော ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာလပတိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ ဝဒမာနာ တေ ဘဂဝန္တံ ပစ္စာလပန္တိ. တထာ ဟိ ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဘဂဝါ အာဘာသတိ၊ ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ ပစ္စာဘာသန္တိ. ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ ပဋိဝစနံ ဒါပေတိ၊ ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ ပဋိဝစနံ ဒေန္တိ. တေ ဘိက္ခူတိ ယေ ဘဂဝါ အာမန္တေသိ၊ တေ. ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုန္တိ ဘဂဝတော အာမန္တနံ ပတိအဿောသုံ၊ အဘိမုခါ ဟုတွာ သုဏိံသု သမ္ပဋိစ္ဆိံသု ပဋိဂ္ဂဟေသုန္တိ အတ္ထော. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစာတိ၊ ဘဂဝါ ဧတံ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗံ သကလသုတ္တံ အဝေါစ. ဧတ္တာဝတာ ယံ အာယသ္မတာ အာနန္ဒေန အတ္ထဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နဿ ဗုဒ္ဓါနံ ဒေသနာဉာဏဂမ္ဘီရဘာဝသံသူစကဿ ဣမဿ သုတ္တဿ သုခါဝဂါဟဏတ္ထံ ကာလဒေသဒေသကပရိသာပဒေသပ္ပဋိမဏ္ဍိတံ နိဒါနံ ဘာသိတံ၊ တဿ အတ္ထဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ဣဒါနိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ ဝေါတိအာဒိနာ နယေန ဘဂဝတာ နိက္ခိတ္တဿ သုတ္တဿ သံဝဏ္ဏနာယ ဩကာသော အနုပ္ပတ္တော. သာ ပနေသာ သုတ္တဝဏ္ဏနာ ယသ္မာ သုတ္တနိက္ခေပံ ဝိစာရေတွာ ဝုစ္စမာနာ ပါကဋာ ဟောတိ၊ တသ္မာ သုတ္တနိက္ခေပံ တာဝ ဝိစာရေဿာမ. စတ္တာရော ဟိ သုတ္တနိက္ခေပါ – အတ္တဇ္ဈာသယော၊ ပရဇ္ဈာသယော၊ ပုစ္ဆာဝသိကော၊ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကောတိ. တတ္ထ ယာနိ သုတ္တာနိ ဘဂဝါ ပရေဟိ အနဇ္ဈိဋ္ဌော ကေဝလံ အတ္တနော အဇ္ဈာသယေနေဝ ကထေတိ၊ သေယျထိဒံ – ဒသဗလသုတ္တန္တဟာရကော စန္ဒောပမ-ဝီဏောပမ-သမ္မပ္ပဓာန-ဣဒ္ဓိပါဒ-ဣန္ဒြိယဗလ-ဗောဇ္ဈင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂ-သုတ္တန္တဟာရကောတိ ဧဝမာဒီနိ၊ တေသံ အတ္တဇ္ဈာသယော နိက္ခေပေါ.

ယာနိ ပန ‘‘ပရိပက္ကာ ခေါ ရာဟုလဿ ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယာ ဓမ္မာ. ယံနူနာဟံ ရာဟုလံ ဥတ္တရိံ အာသဝါနံ ခယေ ဝိနေယျ’’န္တိ (သံ. နိ. ၄.၁၂၁၊ မ. နိ. ၃.၄၁၆) ဧဝံ ပရေသံ အဇ္ဈာသယံ ခန္တိံ နိဇ္ဈာနက္ခမံ မနံ အဘိနီဟာရံ ဗုဇ္ဈနဘာဝဉ္စ အပေက္ခိတွာ ပရဇ္ဈာသယဝသေန ကထိတာနိ၊ သေယျထိဒံ – စူဠရာဟုလောဝါဒသုတ္တံ၊ မဟာရာဟုလောဝါဒသုတ္တံ၊ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနံ၊ အနတ္တလက္ခဏသုတ္တံ၊ အာသီဝိသောပမသုတ္တံ၊ ဓာတုဝိဘင်္ဂသုတ္တန္တိ၊ ဧဝမာဒီနိ၊ တေသံ ပရဇ္ဈာသယော နိက္ခေပေါ.

ဘဂဝန္တံ ပန ဥပသင်္ကမိတွာ စတဿော ပရိသာ စတ္တာရော ဝဏ္ဏာ နာဂါ သုပဏ္ဏာ ဂန္ဓဗ္ဗာ အသုရာ ယက္ခာ မဟာရာဇာနော တာဝတိံသာဒယော ဒေဝါ မဟာဗြဟ္မာတိ ဧဝမာဒယော ‘‘ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ၊ ဘန္တေ၊ ဝုစ္စန္တိ – (သံ. နိ. ၅.၂၀၂) နီဝရဏာ နီဝရဏာတိ၊ ဘန္တေ၊ ဝုစ္စန္တိ – ဣမေ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ၊ ကိံသူဓ ဝိတ္တံ ပုရိသဿ သေဋ္ဌ’’န္တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၁.၂၄၆၊ သု. နိ. ၁၈၃) နယေန ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ. ဧဝံ ပုဋ္ဌေန ဘဂဝတာ ယာနိ ကထိတာနိ ဗောဇ္ဈင်္ဂသံယုတ္တာဒီနိ၊ ယာနိ ဝါ ပနညာနိပိ ဒေဝတာသံယုတ္တ၊ မာရသံယုတ္တ၊ ဗြဟ္မသံယုတ္တ၊ သက္ကပဉှ၊ စူဠဝေဒလ္လ၊ မဟာဝေဒလ္လ၊ သာမညဖလအာဠဝက၊ သူစိလောမ၊ ခရလောမသုတ္တာဒီနိ၊ တေသံ ပုစ္ဆာဝသိကော နိက္ခေပေါ.

ယာနိ ပန တာနိ ဥပ္ပန္နံ ကာရဏံ ပဋိစ္စ ကထိတာနိ၊ သေယျထိဒံ – ဓမ္မဒါယာဒံ. စူဠသီဟနာဒသုတ္တံ ပုတ္တမံသူပမံ ဒါရုက္ခန္ဓူပမံ အဂ္ဂိက္ခန္ဓူပမံ ဖေဏပိဏ္ဍူပမံ ပါရိစ္ဆတ္တကူပမန္တိ ဧဝမာဒီနိ၊ တေသံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော နိက္ခေပေါ.

ဧဝမေတေသု စတူသု နိက္ခေပေသု ဣမဿ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒသုတ္တဿ ပရဇ္ဈာသယော နိက္ခေပေါ. ပရပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယဝသေန ဟိဒံ ဘဂဝတာ နိက္ခိတ္တံ. ကတမေသံ ပုဂ္ဂလာနံ အဇ္ဈာသယဝသေနာတိ? ဥဂ္ဃဋိတညူနံ. စတ္တာရော ဟိ ပုဂ္ဂလာ ဥဂ္ဃဋိတညူ ဝိပဉ္စိတညူ နေယျော ပဒပရမောတိ. တတ္ထ ယဿ ပုဂ္ဂလဿ သဟ ဥဒါဟဋဝေလာယ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဥဂ္ဃဋိတညူ. ယဿ ပုဂ္ဂလဿ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထေ ဝိဘဇိယမာနေ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဝိပဉ္စိတညူ. ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥဒ္ဒေသတော ပရိပုစ္ဆတော ယောနိသော မနသိကရောတော၊ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝတော၊ ဘဇတော၊ ပယိရုပါသတော၊ အနုပုဗ္ဗေန ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော နေယျော. ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ဗဟုမ္ပိ သုဏတော၊ ဗဟုမ္ပိ ဓာရယတော၊ ဗဟုမ္ပိ ဝါစယတော န တာယ ဇာတိယာ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ပဒပရမော. ဣတိ ဣမေသု စတူသု ပုဂ္ဂလေသု ဥဂ္ဃဋိတညူပုဂ္ဂလာနံ အဇ္ဈာသယဝသေန ဣဒံ သုတ္တံ နိက္ခိတ္တံ.

တဒါ ကိရ ပဉ္စသတာ ဇနပဒဝါသိကာ ဘိက္ခူ သဗ္ဗေဝ ဧကစရာ ဒွိစရာ တိစရာ စတုစရာ ပဉ္စစရာ သဘာဂဝုတ္တိနော ဓုတင်္ဂဓရာ အာရဒ္ဓဝီရိယာ ယုတ္တယောဂါ ဝိပဿကာ သဏှံ သုခုမံ သုညတံ ပစ္စယာကာရဒေသနံ ပတ္ထယမာနာ သာယနှသမယေ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ၊ ဝန္ဒိတွာ၊ ရတ္တကမ္ဗလသာဏိယာ ပရိက္ခိပမာနာ ဝိယ ဒေသနံ ပစ္စာသီသမာနာ ပရိဝါရေတွာ နိသီဒိံသု. တေသံ အဇ္ဈာသယဝသေန ဘဂဝါ ဣဒံ သုတ္တံ အာရဘိ. ယထာ ဟိ ဆေကော စိတ္တကာရော အပရိကမ္မကတဘိတ္တိံ လဘိတွာ၊ န အာဒိတောဝ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေသိ၊ မဟာမတ္တိကလေပါဒီဟိ ပန ဘိတ္တိပရိကမ္မံ တာဝ ကတွာ၊ ကတပရိကမ္မာယ ဘိတ္တိယာ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ၊ ကတပရိကမ္မံ ပန ဘိတ္တိံ လဘိတွာ၊ ဘိတ္တိပရိကမ္မဗျာပါရံ အကတွာ၊ ရင်္ဂဇာတာနိ ယောဇေတွာ၊ ဝဋ္ဋိကံ ဝါ တူလိကံ ဝါ အာဒါယ ရူပမေဝ သမုဋ္ဌာပေတိ၊ ဧဝမေဝ ဘဂဝါ အကတာဘိနိဝေသံ အာဒိကမ္မိကကုလပုတ္တံ လဘိတွာ နာဿ အာဒိတောဝ အရဟတ္တပဒဋ္ဌာနံ သဏှံ သုခုမံ သုညတံ ဝိပဿနာလက္ခဏံ အာစိက္ခတိ၊ သီလသမာဓိကမ္မဿကတာဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါယ ပန ယောဇေန္တော ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ တာဝ အာစိက္ခတိ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ –

‘‘တသ္မာတိဟ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ အာဒိမေဝ ဝိသောဓေဟိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု. ကော စာဒိ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ? သီလဉ္စ သုဝိသုဒ္ဓံ ဒိဋ္ဌိ စ ဥဇုကာ. ယတော ခေါ တေ၊ ဘိက္ခု၊ သီလဉ္စ သုဝိသုဒ္ဓံ ဘဝိဿတိ ဒိဋ္ဌိ စ ဥဇုကာ. တတော တွံ၊ ဘိက္ခု၊ သီလံ နိဿာယ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ တိဝိဓေန ဘာဝေယျာသိ. ကတမေ စတ္တာရော? ဣဓ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရာဟိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ကာယေ။ပေ။ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ကာယေ။ပေ။ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရာဟိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. ယတော ခေါ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ သီလံ နိဿာယ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ ဣမေ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ ဧဝံ တိဝိဓေန ဘာဝေဿသိ၊ တတော တုယှံ၊ ဘိက္ခု၊ ယာ ရတ္တိ ဝါ ဒိဝသော ဝါ အာဂမိဿတိ၊ ဝုဒ္ဓိယေဝ ပါဋိကင်္ခါ ကုသလေသု ဓမ္မေသု၊ နော ပရိဟာနီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၃၆၉).

ဧဝံ အာဒိကမ္မိကကုလပုတ္တဿ သီလကထာယ ပရိကမ္မံ ကထေတွာ၊ အရဟတ္တပဒဋ္ဌာနံ သဏှံ သုခုမံ သုညတံ ဝိပဿနာလက္ခဏံ အာစိက္ခတိ.

ပရိသုဒ္ဓသီလံ ပန အာရဒ္ဓဝီရိယံ ယုတ္တယောဂံ ဝိပဿကံ လဘိတွာ၊ နာဿ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ အာစိက္ခတိ၊ ဥဇုကမေဝ ပန အရဟတ္တပဒဋ္ဌာနံ သဏှံ သုခုမံ သုညတံ ဝိပဿနာလက္ခဏံ အာစိက္ခတိ. ဣမေ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ ပရိသောဓေတွာ ဌိတာ သုဓန္တသုဝဏ္ဏသဒိသာ သုပရိမဇ္ဇိတမဏိက္ခန္ဓသန္နိဘာ၊ ဧကော လောကုတ္တရမဂ္ဂေါဝ နေသံ အနာဂတော. ဣတိ တဿာဂမနတ္ထာယ သတ္ထာ တေသံ အဇ္ဈာသယံ အပေက္ခမာနော ဣဒံ သုတ္တံ အာရဘိ.

တတ္ထ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒန္တိ ပစ္စယာကာရံ. ပစ္စယာကာရော ဟိ အညမညံ ပဋိစ္စ သဟိတေ ဓမ္မေ ဥပ္ပါဒေတိ. တသ္မာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါတိ ဝုစ္စတိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂတော ဂဟေတဗ္ဗော.

ဝေါတိ အယံ ဝေါ-သဒ္ဒေါ ပစ္စတ္တ-ဥပယောဂကရဏ-သမ္ပဒါန-သာမိဝစန-ပဒပူရဏေသု ဒိဿတိ. ‘‘ကစ္စိ ပန ဝေါ အနုရုဒ္ဓါ သမဂ္ဂါ သမ္မောဒမာနာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၂၆၊ မဟာဝ. ၄၆၆) ဟိ ပစ္စတ္တေ ဒိဿတိ. ‘‘ဂစ္ဆထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဏာမေမိ ဝေါ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၁၅၇) ဥပယောဂေ. ‘‘န ဝေါ မမ သန္တိကေ ဝတ္ထဗ္ဗ’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၁၅၇) ကရဏေ. ‘‘ဝနပတ္ထပရိယာယံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၉၀) သမ္ပဒါနေ. ‘‘သဗ္ဗေသံ ဝေါ၊ သာရိပုတ္တ၊ သုဘာသိတ’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၄၅) သာမိဝစနေ. ‘‘ယေ ဟိ ဝေါ အရိယာ ပရိသုဒ္ဓကာယကမ္မန္တာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၅) ပဒပူရဏမတ္တေ. ဣဓ ပနာယံ သမ္ပဒါနေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဘိက္ခဝေတိ ပတိဿဝေန အဘိမုခီဘူတာနံ ပုန အာလပနံ. ဒေသေဿာမီတိ ဒေသနာပဋိဇာနနံ. တံ သုဏာထာတိ တံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ တံ ဒေသနံ မယာ ဝုစ္စမာနံ သုဏာထ.

သာဓုကံ မနသိ ကရောထာတိ ဧတ္ထ ပန သာဓုကံ သာဓူတိ ဧကတ္ထမေတံ. အယဉ္စ သာဓုသဒ္ဒေါ အာယာစန-သမ္ပဋိစ္ဆန-သမ္ပဟံသန-သုန္ဒရ-ဒဠှီကမ္မာဒီသု ဒိဿတိ. ‘‘သာဓု မေ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ သံခိတ္တေန ဓမ္မံ ဒေသေတူ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၂၅၇၊ သံ. နိ. ၄.၆၅၊ ၅.၃၈၁) ဟိ အာယာစနေ ဒိဿတိ. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေတိ ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၈၆) သမ္ပဋိစ္ဆနေ. ‘‘သာဓု သာဓု၊ သာရိပုတ္တာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၃၄၉) သမ္ပဟံသနေ.

‘‘သာဓု ဓမ္မရုစီ ရာဇာ၊ သာဓု ပညာဏဝါ နရော၊

သာဓု မိတ္တာနမဒ္ဒုဗ္ဘော၊ ပါပဿ အကရဏံ သုခ’’န္တိ. –

အာဒီသု (ဇာ. ၂.၁၈.၁၀၁) သုန္ဒရေ. ‘‘တေန ဟိ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ သာဓုကံ သုဏာဟီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၅.၁၉၂) သာဓုကသဒ္ဒေါယေဝ ဒဠှီကမ္မေ အာဏတ္တိယန္တိပိ ဝုစ္စတိ. ဣဓ ပနာယံ ဧတ္ထေဝ ဒဠှီကမ္မေ အာဏတ္တိယာ စ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော၊ သုန္ဒရတ္ထေပိ ဝဋ္ဋတိ. ဒဠှီကရဏတ္ထေန ဟိ ‘‘ဒဠှံ ဣမံ ဓမ္မံ သုဏာထ၊ သုဂ္ဂဟိတံ ဂဏှန္တာ’’၊ အာဏတ္တိအတ္ထေန ‘‘မမ အာဏတ္တိယာ သုဏာထ’’ သုန္ဒရတ္ထေန ‘‘သုန္ဒရမိမံ ဘဒ္ဒကံ ဓမ္မံ သုဏာထာ’’တိ ဧတံ ဒီပိတံ ဟောတိ. မနသိ ကရောထာတိ အာဝဇ္ဇေထ. သမန္နာဟရထာတိ အတ္ထော. အဝိက္ခိတ္တစိတ္တာ ဟုတွာ နိသာမေထ၊ စိတ္တေ ကရောထာတိ အဓိပ္ပါယော.

ဣဒါနေတ္ထ တံ သုဏာထာတိ သောတိန္ဒြိယဝိက္ခေပနိဝါရဏမေတံ. သာဓုကံ မနသိ ကရောထာတိ မနသိကာရေ ဒဠှီကမ္မနိယောဇနေန မနိန္ဒြိယဝိက္ခေပနိဝါရဏံ. ပုရိမဉ္စေတ္ထ ဗျဉ္ဇနဝိပလ္လာသဂါဟနိဝါရဏံ၊ ပစ္ဆိမံ အတ္ထဝိပလ္လာသဂါဟနိဝါရဏံ. ပုရိမေန စ ဓမ္မဿဝနေ နိယောဇေတိ၊ ပစ္ဆိမေန သုတာနံ ဓမ္မာနံ ဓာရဏူပပရိက္ခာသု. ပုရိမေန စ ‘‘သဗျဉ္ဇနော အယံ ဓမ္မော၊ တသ္မာ သဝနီယော’’တိ ဒီပေတိ၊ ပစ္ဆိမေန ‘‘သာတ္ထော၊ တသ္မာ မနသိ ကာတဗ္ဗော’’တိ. သာဓုကပဒံ ဝါ ဥဘယပဒေဟိ ယောဇေတွာ၊ ‘‘ယသ္မာ အယံ ဓမ္မော ဓမ္မဂမ္ဘီရော စ ဒေသနာဂမ္ဘီရော စ၊ တသ္မာ သုဏာထ သာဓုကံ. ယသ္မာ အတ္ထဂမ္ဘီရော စ ပဋိဝေဓဂမ္ဘီရော စ၊ တသ္မာ သာဓုကံ မနသိ ကရောထာ’’တိ ဧဝံ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဘာသိဿာမီတိ ဒေသေဿာမိ. ‘‘တံ သုဏာထာ’’တိ ဧတ္ထ ပဋိညာတံ ဒေသနံ သံခိတ္တတောဝ န ဒေသေဿာမိ၊ အပိစ ခေါ ဝိတ္ထာရတောပိ နံ ဘာသိဿာမီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သင်္ခေပဝိတ္ထာရဝါစကာနိ ဟိ ဧတာနိ ပဒါနိ. ယထာဟ ဝင်္ဂီသတ္ထေရော –

‘‘သံခိတ္တေနပိ ဒေသေတိ၊ ဝိတ္ထာရေနပိ ဘာသတိ၊

သာဠိကာယိဝ နိဂ္ဃေါသော၊ ပဋိဘာနံ ဥဒီရယီ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၁၄၊ ထေရဂါ. ၁၂၄၁)၊

ဧဝံ ဝုတ္တေ ဥဿာဟဇာတာ ဟုတွာ ဧဝံ၊ ဘန္တေတိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ သတ္ထု ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိံသု၊ ပဋိဂ္ဂဟေသုန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

အထ နေသံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ဧတံ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗံ ‘‘ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ’’တိအာဒိံ သကလံ သုတ္တံ အဝေါစ. တတ္ထ ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါတိ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ. ပဉ္စဝိဓာ ဟိ ပုစ္ဆာ အဒိဋ္ဌဇောတနာပုစ္ဆာ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာ အနုမတိပုစ္ဆာ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာတိ၊ တာသံ ဣဒံ နာနတ္တံ –

ကတမာ အဒိဋ္ဌဇောတနာ ပုစ္ဆာ (မဟာနိ. ၁၅၀၊ စူဠနိ. ပုဏ္ဏကမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၁၂)? ပကတိယာ လက္ခဏံ အညာတံ ဟောတိ အဒိဋ္ဌံ အတုလိတံ အတီရိတံ အဝိဘူတံ အဝိဘာဝိတံ. တဿ ဉာဏာယ ဒဿနာယ တုလနာယ တီရဏာယ ဝိဘူတာယ ဝိဘာဝနတ္ထာယ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ. အယံ အဒိဋ္ဌဇောတနာပုစ္ဆာ.

ကတမာ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ? ပကတိယာ လက္ခဏံ ဉာတံ ဟောတိ ဒိဋ္ဌံ တုလိတံ တီရိတံ ဝိဘူတံ ဝိဘာဝိတံ. သော အညေဟိ ပဏ္ဍိတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒနတ္ထာယ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ. အယံ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ.

ကတမာ ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာ? ပကတိယာ သံသယပက္ခန္ဒော ဟောတိ ဝိမတိပက္ခန္ဒော ဒွေဠှကဇာတော – ‘‘ဧဝံ နု ခေါ၊ န နု ခေါ၊ ကထံ နု ခေါ’’တိ၊ သော ဝိမတိစ္ဆေဒနတ္ထာယ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ၊ အယံ ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာ.

ကတမာ အနုမတိပုစ္ဆာ? ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ အနုမတိယာ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ – ‘‘တံ ကိံ မညထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရူပံ နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါ’’တိ၊ အနိစ္စံ၊ ဘန္တေ. ယံ ပနာနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝါ တံ သုခံ ဝါတိ၊ ဒုက္ခံ၊ ဘန္တေ. ယံ ပနာနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ၊ ကလ္လံ နု တံ သမနုပဿိတုံ – ‘‘ဧတံ မမ ဧသောဟမသ္မိ ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ၊ နော ဟေတံ ဘန္တေတိ (သံ. နိ. ၃.၇၉). အယံ အနုမတိပုစ္ဆာ.

ကတမာ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ? ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ ကထေတုကမျတာယ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ – ‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတိပဋ္ဌာနာ. ကတမေ စတ္တာရော’’တိ? အယံ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာတိ.

တတ္ထ ဗုဒ္ဓါနံ ပုရိမာ တိဿော ပုစ္ဆာ နတ္ထိ. ကသ္မာ? ဗုဒ္ဓါနဉှိ တီသု အဒ္ဓါသု ကိဉ္စိ သင်္ခတံ အဒ္ဓါဝိမုတ္တံ ဝါ အသင်္ခတံ အဒိဋ္ဌံ အဇောတိတံ အတုလိတံ အတီရိတံ အဝိဘူတံ အဝိဘာဝိတံ နာမ နတ္ထိ. တေန နေသံ အဒိဋ္ဌဇောတနာပုစ္ဆာ နတ္ထိ. ယံ ပန ဘဂဝတာ အတ္တနော ဉာဏေန ပဋိဝိဒ္ဓံ၊ တဿ အညေန သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒနကိစ္စံ နတ္ထိ. တေနဿ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ နတ္ထိ. ယသ္မာ ပနေသ အကထံကထီ တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆော သဗ္ဗဓမ္မေသု ဝိဟတသံသယော. တေနဿ ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာ နတ္ထိ. ဣတရာ ပန ဒွေ ပုစ္ဆာ ဘဂဝတော အတ္ထိ. တာသု အယံ ကထေတုကမျတာ ပုစ္ဆာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဣဒါနိ တာဝ ပုစ္ဆာယ ပုဋ္ဌံ ပစ္စယာကာရံ ဝိဘဇန္တော အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သင်္ခါရာတိအာဒိမာဟ. ဧတ္ထ စ ယထာ နာမ ‘‘ပိတရံ ကထေဿာမီ’’တိ အာရဒ္ဓေါ ‘‘တိဿဿ ပိတာ သောဏဿ ပိတာ’’တိ ပဌမတရံ ပုတ္တမ္ပိ ကထေတိ၊ ဧဝမေဝ ဘဂဝါ ပစ္စယံ ကထေတုံ အာရဒ္ဓေါ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိအာဒိနာ နယေန သင်္ခါရာဒီနံ ပစ္စယေ အဝိဇ္ဇာဒိဓမ္မေ ကထေန္တော ပစ္စယုပ္ပန္နမ္ပိ ကထေသိ. အာဟာရဝဂ္ဂဿ ပန ပရိယောသာနေ ‘‘ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဉ္စ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမိ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နေ စ ဓမ္မေ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၂၀) ဥဘယံ အာရဘိတွာ ဥဘယမ္ပိ ကထေသိ. ဣဒါနိ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိအာဒီသု ပန အဝိဇ္ဇာ စ သာ ပစ္စယော စာတိ အဝိဇ္ဇာပစ္စယော. တသ္မာ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ သမ္ဘဝန္တီတိ ဣမိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရေန ပန သဗ္ဗာကာရသမ္ပန္နာ အနုလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒကထာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ကထိတာ၊ တသ္မာ သာ တတ္ထ ကထိတဝသေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗာ.

ပဋိလောမကထာယံ ပန အဝိဇ္ဇာယ တွေဝါတိ အဝိဇ္ဇာယ တု ဧဝ. အသေသဝိရာဂနိရောဓာတိ ဝိရာဂသင်္ခါတေန မဂ္ဂေန အသေသနိရောဓာ. သင်္ခါရနိရောဓောတိ သင်္ခါရာနံ အနုပ္ပါဒနိရောဓော ဟောတိ. ဧဝံနိရောဓာနံ ပန သင်္ခါရာနံ နိရောဓာ ဝိညာဏာဒီနဉ္စ နိရောဓာ နာမရူပါဒီနိ နိရုဒ္ဓါနိယေဝ ဟောန္တီတိ ဒဿေတုံ သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓောတိအာဒီနိ ဝတွာ၊ ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီတိ အာဟ. တတ္ထ ကေဝလဿာတိ သကလဿ၊ သုဒ္ဓဿ ဝါ၊ သတ္တဝိရဟိတဿာတိ အတ္ထော. ဒုက္ခက္ခန္ဓဿာတိ ဒုက္ခရာသိဿ. နိရောဓော ဟောတီတိ အနုပ္ပါဒေါ ဟောတိ. ဣတိ ဘဂဝါ အနုလောမတော ဒွါဒသဟိ ပဒေဟိ ဝဋ္ဋကထံ ကထေတွာ တမေဝ ဝဋ္ဋံ ဝိနိဝဋ္ဋေတွာ ပဋိလောမတော ဒွါဒသဟိ ပဒေဟိ ဝိဝဋ္ဋံ ကထေန္တော အရဟတ္တေန ဒေသနာယ ကူဋံ ဂဏှိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ တေ ပဉ္စသတာ အာရဒ္ဓဝိပဿကာ ဥဂ္ဃဋိတညူပုဂ္ဂလာ သူရိယရသ္မိသမ္ဖုဋ္ဌာနိ ပရိပါကဂတာနိ ပဒုမာနိ ဝိယ သစ္စာနိ ဗုဇ္ဈိတွာ အရဟတ္တဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု.

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါတိ ဣဒံ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋဝသေန သကလသုတ္တံ ဘဂဝါ အဝေါစ. အတ္တမနာ တေ ဘိက္ခူတိ တုဋ္ဌစိတ္တာ တေ ပဉ္စသတာ ခီဏာသဝါ ဘိက္ခူ. ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒုန္တိ ကရဝီကရုတမဉ္ဇုနာ ကဏ္ဏသုခေန ပဏ္ဍိတဇနဟဒယာနံ အမတာဘိသေကသဒိသေန ဗြဟ္မဿရေန ဘာသတော ဘဂဝတော ဝစနံ အဘိနန္ဒိံသု၊ အနုမောဒိံသု စေဝ သမ္ပဋိစ္ဆိံသု စာတိ အတ္ထော. တေနေတံ ဝုစ္စတိ –

‘‘သုဘာသိတံ သုလပိတံ၊ သာဓု သာဓူတိ တာဒိနော၊

အနုမောဒမာနာ သိရသာ၊ သမ္ပဋိစ္ဆိံသု ဘိက္ခဝေါ’’တိ.

ပဌမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂. ဒုတိယေပိ ဝုတ္တနယေနေဝ သုတ္တနိက္ခေပေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. အယံ ပန ဝိသေသော – ပဌမံ ဥဂ္ဃဋိတညူပုဂ္ဂလာနံ ဝသေန သင်္ခေပတော ဒဿိတံ၊ ဣဒံ ဝိပဉ္စိတညူနံ ဝသေန ဝိတ္ထာရတောတိ. ဣမသ္မိဉ္စ ပန သုတ္တေ စတဿော ဝလ္လိဟာရကပုရိသူပမာ ဝတ္တဗ္ဗာ၊ တာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တာ ဧဝ. ယထာ ဟိ ဝလ္လိဟာရကော ပုရိသော ဝလ္လိယာ အဂ္ဂံ ဒိသွာ တဒနုသာရေန မူလံ ပရိယေသန္တော တံ ဒိသွာ ဝလ္လိံ မူလေ ဆေတွာ အာဒါယ ကမ္မေ ဥပနေယျ၊ ဧဝံ ဘဂဝါ ဝိတ္ထာရဒေသနံ ဒေသေန္တော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဿ အဂ္ဂဘူတာ ဇရာမရဏာ ပဋ္ဌာယ ယာဝ မူလဘူတံ အဝိဇ္ဇာပဒံ၊ တာဝ ဒေသနံ အာဟရိတွာ ပုန ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ဒေသေန္တော နိဋ္ဌပေသိ.

တတြာယံ ဇရာမရဏာဒီနံ ဝိတ္ထာရဒေသနာယ အတ္ထနိစ္ဆယော – ဇရာမရဏနိဒ္ဒေသေ တာဝ တေသံ တေသန္တိ အယံ သင်္ခေပတော အနေကေသံ သတ္တာနံ သာဓာရဏနိဒ္ဒေသောတိ ဝိညာတဗ္ဗော. ယာ ဒေဝဒတ္တဿ ဇရာ၊ ယာ သောမဒတ္တဿာတိ ဧဝဉှိ ဒိဝသမ္ပိ ကထေန္တဿ နေဝ သတ္တာ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆန္တိ. ဣမေဟိ ပန ဒွီဟိ ပဒေဟိ န ကောစိ သတ္တော အပရိယာဒိန္နော ဟောတိ. တသ္မာ ဝုတ္တံ၊ ‘‘အယံ သင်္ခေပတော အနေကေသံ သတ္တာနံ သာဓာရဏနိဒ္ဒေသော’’တိ. တမှိ တမှီတိ အယံ ဂတိဇာတိဝသေန အနေကေသံ သတ္တနိကာယာနံ သာဓာရဏနိဒ္ဒေသော. သတ္တနိကာယေတိ သာဓာရဏနိဒ္ဒေသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌဿ သရူပနိဒဿနံ. ဇရာ ဇီရဏတာတိအာဒီသု ပန ဇရာတိ သဘာဝနိဒ္ဒေသော. ဇီရဏတာတိ အာကာရနိဒ္ဒေသော. ခဏ္ဍိစ္စန္တိအာဒယော တယော ကာလာတိက္ကမေ ကိစ္စနိဒ္ဒေသာ၊ ပစ္ဆိမာ ဒွေ ပကတိနိဒ္ဒေသာ. အယဉှိ ဇရာတိ ဣမိနာ ပဒေန သဘာဝတော ဒီပိတာ၊ တေနဿာယံ သဘာဝနိဒ္ဒေသော. ဇီရဏတာတိ ဣမိနာ အာကာရတော၊ တေနဿာယံ အာကာရနိဒ္ဒေသော. ခဏ္ဍိစ္စန္တိ ဣမိနာ ကာလာတိက္ကမေ ဒန္တနခါနံ ခဏ္ဍိတဘာဝကရဏကိစ္စတော. ပါလိစ္စန္တိ ဣမိနာ ကေသလောမာနံ ပလိတဘာဝကရဏကိစ္စတော. ဝလိတ္တစတာတိ ဣမိနာ မံသံ မိလာပေတွာ တစဝလိဘာဝကရဏကိစ္စတော ဒီပိတာ. တေနဿာ ဣမေ ခဏ္ဍိစ္စန္တိအာဒယော တယော ကာလာတိက္ကမေ ကိစ္စနိဒ္ဒေသာ. တေဟိ ဣမေသံ ဝိကာရာနံ ဒဿနဝသေန ပါကဋီဘူတာ ပါကဋဇရာ ဒဿိတာ. ယထေဝ ဟိ ဥဒကဿ ဝါ ဝါတဿ ဝါ အဂ္ဂိနော ဝါ တိဏရုက္ခာဒီနံ သံဘဂ္ဂပလိဘဂ္ဂတာယ ဝါ ဈာမတာယ ဝါ ဂတမဂ္ဂေါ ပါကဋော ဟောတိ၊ န စ သော ဂတမဂ္ဂေါ တာနေဝ ဥဒကာဒီနိ၊ ဧဝမေဝ ဇရာယ ဒန္တာဒီသု ခဏ္ဍိစ္စာဒိဝသေန ဂတမဂ္ဂေါ ပါကဋော၊ စက္ခုံ ဥမ္မီလေတွာပိ ဂယှတိ န စ ခဏ္ဍိစ္စာဒီနေဝ ဇရာ. န ဟိ ဇရာ စက္ခုဝိညေယျာ ဟောတိ.

အာယုနော သံဟာနိ ဣန္ဒြိယာနံ ပရိပါကောတိ ဣမေဟိ ပန ပဒေဟိ ကာလာတိက္ကမေယေဝ အဘိဗျတ္တာယ အာယုက္ခယ-စက္ခာဒိဣန္ဒြိယ-ပရိပါကသညိတာယ ပကတိယာ ဒီပိတာ. တေနဿိမေ ပစ္ဆိမာ ဒွေ ပကတိနိဒ္ဒေသာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထ ယသ္မာ ဇရံ ပတ္တဿ အာယု ဟာယတိ၊ တသ္မာ ဇရာ ‘‘အာယုနော သံဟာနီ’’တိ ဖလူပစာရေန ဝုတ္တာ. ယသ္မာ စ ဒဟရကာလေ သုပ္ပသန္နာနိ သုခုမမ္ပိ အတ္တနော ဝိသယံ သုခေနေဝ ဂဏှနသမတ္ထာနိ စက္ခာဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ ဇရံ ပတ္တဿ ပရိပက္ကာနိ အာလုဠိတာနိ အဝိသဒါနိ၊ ဩဠာရိကမ္ပိ အတ္တနော ဝိသယံ ဂဟေတုံ အသမတ္ထာနိ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ ‘‘ဣန္ဒြိယာနံ ပရိပါကော’’တိ ဖလူပစာရေနေဝ ဝုတ္တာ.

သာ ပနာယံ ဧဝံ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ သဗ္ဗာပိ ဇရာ ပါကဋာ ပဋိစ္ဆန္နာတိ ဒုဝိဓာ ဟောတိ. တတ္ထ ဒန္တာဒီသု ခဏ္ဍာဒိဘာဝဒဿနတော ရူပဓမ္မေသု ဇရာ ပါကဋဇရာ နာမ၊ အရူပဓမ္မေသု ပန ဇရာ တာဒိသဿ ဝိကာရဿ အဒဿနတော ပဋိစ္ဆန္နဇရာ နာမ. တတ္ထ ယွာယံ ခဏ္ဍာဒိဘာဝေါ ဒိဿတိ၊ သော တာဒိသာနံ ဒန္တာဒီနံ သုဝိညေယျတ္တာ ဝဏ္ဏောယေဝ၊ တံ စက္ခုနာ ဒိသွာ မနောဒွါရေန စိန္တေတွာ ‘‘ဣမေ ဒန္တာ ဇရာယ ပဟဋာ’’တိ ဇရံ ဇာနာတိ ဥဒကဋ္ဌာနေ ဗဒ္ဓါနိ ဂေါသီသာဒီနိ ဩလောကေတွာ ဟေဋ္ဌာ ဥဒကဿ အတ္ထိဘာဝံ ဇာနနံ ဝိယ. ပုန အဝီစိ သဝီစီတိ ဧဝမ္ပိ ဒုဝိဓာ ဟောတိ. တတ္ထ မဏိ-ကနက-ရဇတ-ပဝါဠစန္ဒသူရိယာဒီနံ ဝိယ မန္ဒဒသကာဒီသု ပါဏီနံ ဝိယ စ ပုပ္ဖဖလပလ္လဝါဒီသု စ အပါဏီနံ ဝိယ အန္တရန္တရာ ဝဏ္ဏဝိသေသာဒီနံ ဒုဝိညေယျတ္တာ ဇရာ အဝီစိဇရာ နာမ၊ နိရန္တရဇရာတိ အတ္ထော. တတော အညေသု ပန ယထာဝုတ္တေသု အန္တရန္တရာ ဝဏ္ဏဝိသေသာဒီနံ သုဝိညေယျတ္တာ ဇရာ သဝီစိဇရာ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဣတော ပရံ တေသံ တေသန္တိအာဒိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. စုတိ စဝနတာတိအာဒီသု ပန စုတီတိ စဝနကဝသေန ဝုစ္စတိ၊ ဧကစတုပဉ္စက္ခန္ဓသာမညဝစနမေတံ. စဝနတာတိ ဘာဝဝစနေန လက္ခဏနိဒဿနံ. ဘေဒေါတိ စုတိက္ခန္ဓာနံ ဘင်္ဂုပ္ပတ္တိပရိဒီပနံ. အန္တရဓာနန္တိ ဃဋဿေဝ ဘိန္နဿ ဘိန္နာနံ စုတိက္ခန္ဓာနံ ယေန ကေနစိ ပရိယာယေန ဌာနာဘာဝပရိဒီပနံ. မစ္စု မရဏန္တိ မစ္စုသင်္ခါတံ မရဏံ၊ တေန သမုစ္ဆေဒမရဏာဒီနိ နိသေဓေတိ. ကာလော နာမ အန္တကော၊ တဿ ကိရိယာ ကာလကိရိယာ. ဧဝံ တေန လောကသမ္မုတိယာ မရဏံ ဒီပေတိ.

ဣဒါနိ ပရမတ္ထေန ဒီပေတုံ ခန္ဓာနံ ဘေဒေါတိအာဒိမာဟ. ပရမတ္ထေန ဟိ ခန္ဓာယေဝ ဘိဇ္ဇန္တိ၊ န သတ္တော နာမ ကောစိ မရတိ. ခန္ဓေသု ပန ဘိဇ္ဇမာနေသု သတ္တော မရတိ၊ ဘိန္နေသု မတောတိ ဝေါဟာရော ဟောတိ. ဧတ္ထ စ စတုပဉ္စဝေါကာရဝသေန ခန္ဓာနံ ဘေဒေါ၊ ဧကဝေါကာရဝသေန ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါ. စတုဝေါကာရဝသေန စ ခန္ဓာနံ ဘေဒေါ၊ သေသဒွယဝသေန ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကသ္မာ? ဘဝဒွယေပိ ရူပကာယသင်္ခါတဿ ကဠေဝရဿ သဗ္ဘာဝတော. အထ ဝါ ယသ္မာ စာတုမဟာရာဇိကာဒီသု ခန္ဓာ ဘိဇ္ဇန္တေဝ၊ န ကိဉ္စိ နိက္ခိပတိ၊ တသ္မာ တေသံ ဝသေန ခန္ဓာနံ ဘေဒေါ၊ မနုဿာဒီသု ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါ. ဧတ္ထ စ ကဠေဝရဿ နိက္ခေပကာရဏတော မရဏံ ‘‘ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣတိ အယဉ္စ ဇရာ ဣဒဉ္စ မရဏံ၊ ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေတိ ဣဒံ ဥဘယမ္ပိ ဧကတော ကတွာ ဇရာမရဏန္တိ ကထီယတိ.

ဇာတိနိဒ္ဒေသေ ဇာတိ သဉ္ဇာတီတိအာဒီသု ဇာယနဋ္ဌေန ဇာတိ၊ သာ အပရိပုဏ္ဏာယတနဝသေန ယုတ္တာ. သဉ္ဇာယနဋ္ဌေန သဉ္ဇာတိ၊ သာ ပရိပုဏ္ဏာယတနဝသေန ယုတ္တာ. ဩက္ကမနဋ္ဌေန ဩက္ကန္တိ၊ သာ အဏ္ဍဇဇလာဗုဇဝသေန ယုတ္တာ. တေ ဟိ အဏ္ဍကောသဉ္စ ဝတ္ထိကောသဉ္စ ဩက္ကမန္တာ ပဝိသန္တာ ဝိယ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှန္တိ. အဘိနိဗ္ဗတ္တနဋ္ဌေန အဘိနိဗ္ဗတ္တိ၊ သာ သံသေဒဇဩပပါတိကဝသေန ယုတ္တာ. တေ ဟိ ပါကဋာယေဝ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တန္တိ. အယံ တာဝ ဝေါဟာရဒေသနာ.

ဣဒါနိ ပရမတ္ထဒေသနာ ဟောတိ. ခန္ဓာယေဝ ဟိ ပရမတ္ထတော ပါတုဘဝန္တိ၊ န သတ္တော. တတ္ထ စ ခန္ဓာနန္တိ ဧကဝေါကာရဘဝေ ဧကဿ၊ စတုဝေါကာရဘဝေ စတုန္နံ၊ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ ပဉ္စန္နမ္ပိ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပါတုဘာဝေါတိ ဥပ္ပတ္တိ. အာယတနာနန္တိ ဧတ္ထ တတြ တတြ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာယတနဝသေန သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပဋိလာဘောတိ သန္တတိယံ ပါတုဘာဝေါယေဝ. ပါတုဘဝန္တာနေဝ ဟိ တာနိ ပဋိလဒ္ဓါနိ နာမ ဟောန္တိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဇာတီတိ ဣမိနာ ပဒေန ဝေါဟာရတော ပရမတ္ထတော စ ဒေသိတာယ ဇာတိယာ နိဂမနံ ကရောတီတိ.

ဘဝနိဒ္ဒေသေ ကာမဘဝေါတိ ကမ္မဘဝေါ စ ဥပပတ္တိဘဝေါ စ. တတ္ထ ကမ္မဘဝေါ နာမ ကာမဘဝူပဂကမ္မမေဝ. တဉှိ တတ္ထ ဥပပတ္တိဘဝဿ ကာရဏတ္တာ ‘‘သုခေါ ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပါဒေါ (ဓ. ပ. ၁၉၄) ဒုက္ခော ပါပဿ ဥစ္စယော’’တိအာဒီနိ (ဓ. ပ. ၁၁၇) ဝိယ ဖလဝေါဟာရေန ဘဝေါတိ ဝုတ္တံ. ဥပပတ္တိဘဝေါ နာမ တေန ကမ္မေန နိဗ္ဗတ္တံ ဥပါဒိဏ္ဏက္ခန္ဓပဉ္စကံ. တဉှိ တတ္ထ ဘဝတီတိ ကတွာ ဘဝေါတိ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗထာပိ ဣဒံ ကမ္မဉ္စ ဥပပတ္တိဉ္စ ဥဘယမ္ပေတမိဓ ‘‘ကာမဘဝေါ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧသ နယော ရူပါရူပဘဝေသူတိ.

ဥပါဒါနနိဒ္ဒေသေ ကာမုပါဒါနန္တိအာဒီသု ဝတ္ထုကာမံ ဥပါဒိယန္တိ ဧတေန၊ သယံ ဝါ တံ ဥပါဒိယတီတိ ကာမုပါဒါနံ၊ ကာမော စ သော ဥပါဒါနဉ္စာတိ ကာမုပါဒါနံ. ဥပါဒါနန္တိ ဒဠှဂ္ဂဟဏံ ဝုစ္စတိ. ဒဠှတ္ထော ဟိ ဧတ္ထ ဥပသဒ္ဒေါ ဥပါယာသဥပကဋ္ဌာဒီသု ဝိယ. ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂဿေတံ အဓိဝစနံ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရတော ပနေတံ၊ ‘‘တတ္ထ ကတမံ ကာမုပါဒါနံ? ယော ကာမေသု ကာမစ္ဆန္ဒော’’တိ (ဓ. သ. ၁၂၂၀၊ ဝိဘ. ၉၃၈) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တထာ ဒိဋ္ဌိ စ သာ ဥပါဒါနဉ္စာတိ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ. အထ ဝါ ဒိဋ္ဌိံ ဥပါဒိယတိ၊ ဥပါဒိယန္တိ ဝါ ဧတေန ဒိဋ္ဌိန္တိ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ. ဥပါဒိယတိ ဟိ ပုရိမဒိဋ္ဌိံ ဥတ္တရဒိဋ္ဌိ၊ ဥပါဒိယန္တိ စ တာယ ဒိဋ္ဌိံ. ယထာဟ – ‘‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စ ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိအာဒိ (မ. နိ. ၃.၂၇). သီလဗ္ဗတုပါဒါနအတ္တဝါဒုပါဒါနဝဇ္ဇဿ သဗ္ဗဒိဋ္ဌိဂတဿေတံ အဓိဝစနံ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရတော ပနေတံ၊ ‘‘တတ္ထ ကတမံ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ? နတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိ (ဓ. သ. ၁၂၂၁) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တထာ သီလဗ္ဗတမုပါဒိယန္တိ ဧတေန၊ သယံ ဝါ တံ ဥပါဒိယတိ၊ သီလဗ္ဗတဉ္စ တံ ဥပါဒါနဉ္စာတိ ဝါ သီလဗ္ဗတုပါဒါနံ. ဂေါသီလဂေါဝတာဒီနိ ဟိ ‘‘ဧဝံ သုဒ္ဓီ’’တိ (ဓ. သ. ၁၂၂၂၊ ဝိဘ. ၉၃၈) အဘိနိဝေသတော သယမေဝ ဥပါဒါနာနီတိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရတော ပနေတံ၊ ‘‘တတ္ထ ကတမံ သီလဗ္ဗတုပါဒါနံ? ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ သီလေန သုဒ္ဓီ’’တိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဣဒါနိ ဝဒန္တိ ဧတေနာတိ ဝါဒေါ၊ ဥပါဒိယန္တိ ဧတေနာတိ ဥပါဒါနံ၊ ကိံ ဝဒန္တိ ဥပါဒိယန္တိ ဝါ? အတ္တာနံ. အတ္တနော ဝါဒုပါဒါနံ အတ္တဝါဒုပါဒါနံ. အတ္တဝါဒမတ္တမေဝ ဝါ အတ္တာတိ ဥပါဒိယန္တိ ဧတေနာတိ အတ္တဝါဒုပါဒါနံ. ဝီသတိဝတ္ထုကာယ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရတော ပနေတံ၊ ‘‘တတ္ထ ကတမံ အတ္တဝါဒုပါဒါနံ? ဣဓ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော အရိယာနံ အဒဿာဝီ’’တိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တဏှာနိဒ္ဒေသေ ရူပတဏှာ။ပေ။ ဓမ္မတဏှာတိ ဧတံ စက္ခုဒွါရာဒီသု ဇဝနဝီထိယာ ပဝတ္တာယ တဏှာယ ‘‘သေဋ္ဌိပုတ္တော ဗြာဟ္မဏပုတ္တော’’တိ ဧဝမာဒီသု ပိတိတော နာမံ ဝိယ ပိတိသဒိသာရမ္မဏတော နာမံ. ဧတ္ထ စ ရူပါရမ္မဏာ တဏှာ၊ ရူပေ တဏှာတိ ရူပတဏှာ. သာ ကာမရာဂဘာဝေန ရူပံ အဿာဒေန္တီ ပဝတ္တမာနာ ကာမတဏှာ၊ သဿတဒိဋ္ဌိသဟဂတရာဂဘာဝေန ‘‘ရူပံ နိစ္စံ ဓုဝံ သဿတ’’န္တိ ဧဝံ အဿာဒေန္တီ ပဝတ္တမာနာ ဘဝတဏှာ၊ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိသဟဂတရာဂဘာဝေန ‘‘ရူပံ ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ ဝိနဿတိ ပေစ္စ န ဘဝတီ’’တိ ဧဝံ အဿာဒေန္တီ ပဝတ္တမာနာ ဝိဘဝတဏှာတိ ရူပတဏှာ ဧဝံ တိဝိဓာ ဟောတိ. ယထာ စ ရူပတဏှာ၊ တထာ သဒ္ဒတဏှာဒယောပီတိ ဧဝံ တာနိ အဋ္ဌာရသ တဏှာဝိစရိတာနိ ဟောန္တိ. တာနိ အဇ္ဈတ္တရူပါဒီသု အဋ္ဌာရသ၊ ဗဟိဒ္ဓါရူပါဒီသု အဋ္ဌာရသာတိ ဆတ္တိံသ. ဣတိ အတီတာနိ ဆတ္တိံသ၊ အနာဂတာနိ ဆတ္တိံသ၊ ပစ္စုပ္ပန္နာနိ ဆတ္တိံသာတိ ဧဝံ အဋ္ဌသတံ တဏှာဝိစရိတာနိ ဟောန္တိ. ‘‘အဇ္ဈတ္တိကဿ ဥပါဒါယ အသ္မီတိ ဟောတိ၊ ဣတ္ထသ္မီတိ ဟောတီ’’တိ (ဝိဘ. ၉၇၃) ဝါ ဧဝမာဒီနိ အဇ္ဈတ္တိကရူပါဒိနိဿိတာနိ အဋ္ဌာရသ၊ ‘‘ဗာဟိရဿ ဥပါဒါယ ဣမိနာ အသ္မီတိ ဟောတိ၊ ဣမိနာ ဣတ္ထသ္မီတိ ဟောတီ’’တိ (ဝိဘ. ၉၇၅) ဝါ ဧဝမာဒီနိ ဗာဟိရရူပါဒိနိဿိတာနိ အဋ္ဌာရသာတိ ဆတ္တိံသ၊ ဣတိ အတီတာနိ ဆတ္တိံသ၊ အနာဂတာနိ ဆတ္တိံသ၊ ပစ္စုပ္ပန္နာနိ ဆတ္တိံသာတိ ဧဝမ္ပိ အဋ္ဌသတံ တဏှာဝိစရိတာနိ ဟောန္တိ. ပုန သင်္ဂဟေ ကရိယမာနေ ရူပါဒီသု အာရမ္မဏေသု ဆဠေဝ တဏှာကာယာ တိဿောယေဝ ကာမတဏှာဒယော ဟောန္တီတိ. ဧဝံ –

‘‘နိဒ္ဒေသတ္ထေန နိဒ္ဒေသ၊ ဝိတ္ထာရာ ဝိတ္ထာရဿ စ၊

ပုန သင်္ဂဟတော တဏှာ၊ ဝိညာတဗ္ဗာ ဝိဘာဝိနာ’’တိ.

ဝေဒနာနိဒ္ဒေသေ ဝေဒနာကာယာတိ ဝေဒနာသမူဟာ. စက္ခုသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ။ပေ။ မနောသမ္ဖဿဇာဝေဒနာတိ ဧတံ ‘‘စက္ခုသမ္ဖဿဇာဝေဒနာ အတ္ထိ ကုသလာ၊ အတ္ထိ အကုသလာ၊ အတ္ထိ အဗျာကတာ’’တိ ဧဝံ ဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၃၄) အာဂတတ္တာ စက္ခုဒွါရာဒီသု ပဝတ္တာနံ ကုသလာကုသလာဗျာကတဝေဒနာနံ ‘‘သာရိပုတ္တော မန္တာဏိပုတ္တော’’တိ ဧဝမာဒီသု မာတိတော နာမံ ဝိယ မာတိသဒိသတော ဝတ္ထုတော နာမံ. ဝစနတ္ထော ပနေတ္ထ – စက္ခုသမ္ဖဿဟေတု ဇာတာ ဝေဒနာ စက္ခုသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာတိ. ဧသေဝ နယော သဗ္ဗတ္ထ. အယံ တာဝေတ္ထ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကာ ကထာ. ဝိပါကဝသေန ပန စက္ခုဒွါရေ ဒွေ စက္ခုဝိညာဏာနိ၊ ဒွေ မနောဓာတုယော၊ တိဿော မနောဝိညာဏဓာတုယောတိ ဧတာဟိ သမ္ပယုတ္တဝသေန ဝေဒနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧသေဝ နယော သောတဒွါရာဒီသု. မနောဒွါရေ မနောဝိညာဏဓာတုသမ္ပယုတ္တာဝ.

ဖဿနိဒ္ဒေသေ စက္ခုသမ္ဖဿောတိ စက္ခုမှိ သမ္ဖဿော. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. စက္ခုသမ္ဖဿော။ပေ။ ကာယသမ္ဖဿောတိ ဧတ္တာဝတာ စ ကုသလာကုသလဝိပါကာ ပဉ္စဝတ္ထုကာ ဒသ ဖဿာ ဝုတ္တာ ဟောန္တိ. မနောသမ္ဖဿောတိ ဣမိနာ သေသဗာဝီသတိလောကိယဝိပါကမနသမ္ပယုတ္တာ ဖဿာ.

သဠာယတနနိဒ္ဒေသေ စက္ခာယတနန္တိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ခန္ဓနိဒ္ဒေသေ စေဝ အာယတနနိဒ္ဒေသေ စ ဝုတ္တမေဝ.

နာမရူပနိဒ္ဒေသေ နမနလက္ခဏံ နာမံ. ရုပ္ပနလက္ခဏံ ရူပံ. ဝိဘဇနေ ပနဿ ဝေဒနာတိ ဝေဒနာက္ခန္ဓော၊ သညာတိ သညာက္ခန္ဓော၊ စေတနာ ဖဿော မနသိကာရောတိ သင်္ခါရက္ခန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကာမဉ္စ အညေပိ သင်္ခါရက္ခန္ဓသင်္ဂဟိတာ ဓမ္မာ သန္တိ၊ ဣမေ ပန တယော သဗ္ဗဒုဗ္ဗလေသုပိ စိတ္တေသု သန္တိ၊ တသ္မာ ဧတေသံယေဝ ဝသေနေတ္ထ သင်္ခါရက္ခန္ဓော ဒဿိတော. စတ္တာရော စ မဟာဘူတာတိ ဧတ္ထ စတ္တာရောတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ. မဟာဘူတာတိ ပထဝီအာပတေဇဝါယာနမေတံ အဓိဝစနံ. ယေန ပန ကာရဏေန တာနိ မဟာဘူတာနီတိ ဝုစ္စန္တိ၊ ယော စေတ္ထ အညော ဝိနိစ္ဆယနယော၊ သော သဗ္ဗော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ရူပက္ခန္ဓနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တော. စတုန္နဉ္စ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယာတိ ဧတ္ထ ပန စတုန္နန္တိ ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ၊ စတ္တာရိ မဟာဘူတာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥပါဒါယာတိ ဥပါဒိယိတွာ၊ ဂဟေတွာတိ အတ္ထော. နိဿာယာတိပိ ဧကေ. ‘‘ဝတ္တမာန’’န္တိ အယဉ္စေတ္ထ ပါဌသေသော. သမူဟတ္ထေ ဝါ ဧတံ သာမိဝစနံ၊ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ သမူဟံ ဥပါဒါယ ဝတ္တမာနံ ရူပန္တိ ဧတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံ သဗ္ဗထာပိ ယာနိ စ စတ္တာရိ ပထဝီအာဒီနိ မဟာဘူတာနိ၊ ယဉ္စ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယ ဝတ္တမာနံ စက္ခာယတနာဒိဘေဒေန အဘိဓမ္မပါဠိယမေဝ ဝုတ္တံ တေဝီသတိဝိဓံ ရူပံ၊ တံ သဗ္ဗမ္ပိ ရူပန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဝိညာဏနိဒ္ဒေသေ စက္ခုဝိညာဏန္တိ စက္ခုမှိ ဝိညာဏံ၊ စက္ခုတော ဝါ ဇာတံ ဝိညာဏန္တိ စက္ခုဝိညာဏံ. ဧဝံ သောတဃာနဇိဝှါကာယဝိညာဏာနိ. ဣတရံ ပန မနောယေဝ ဝိညာဏန္တိ မနောဝိညာဏံ. ဒွိပဉ္စဝိညာဏဝဇ္ဇိတတေဘူမကဝိပါကစိတ္တဿေတံ အဓိဝစနံ.

သင်္ခါရနိဒ္ဒေသေ အဘိသင်္ခရဏလက္ခဏော သင်္ခါရော. ဝိဘဇနေ ပနဿ ကာယသင်္ခါရောတိ ကာယတော ပဝတ္တသင်္ခါရော. ကာယဒွါရေ စောပနဝသေန ပဝတ္တာနံ ကာမာဝစရကုသလတော အဋ္ဌန္နံ၊ အကုသလတော ဒွါဒသန္နန္တိ ဝီသတိယာ ကာယသဉ္စေတနာနမေတံ အဓိဝစနံ. ဝစီသင်္ခါရောတိ ဝစနတော ပဝတ္တသင်္ခါရော၊ ဝစီဒွါရေ ဝစနဘေဒဝသေန ပဝတ္တာနံ ဝီသတိယာ ဧဝ ဝစီသဉ္စေတနာနမေတံ အဓိဝစနံ. စိတ္တသင်္ခါရောတိ စိတ္တတော ပဝတ္တသင်္ခါရော၊ ကာယဝစီဒွါရေ စောပနံ အကတွာ ရဟော နိသီဒိတွာ စိန္တေန္တဿ ပဝတ္တာနံ လောကိယကုသလာကုသလဝသေန ဧကူနတိံသမနောသဉ္စေတနာနမေတံ အဓိဝစနံ.

အဝိဇ္ဇာနိဒ္ဒေသေ ဒုက္ခေ အညာဏန္တိ ဒုက္ခသစ္စေ အညာဏံ၊ မောဟဿေတံ အဓိဝစနံ. ဧသ နယော ဒုက္ခသမုဒယေ အညာဏန္တိအာဒီသု. တတ္ထ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ဒုက္ခေ အညာဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ အန္တောဂဓတော ဝတ္ထုတော အာရမ္မဏတော ပဋိစ္ဆာဒနတော စ. တထာ ဟိ တံ ဒုက္ခသစ္စပရိယာပန္နတ္တာ ဒုက္ခေ အန္တောဂဓံ၊ ဒုက္ခသစ္စဉ္စဿ နိဿယပစ္စယဘာဝေန ဝတ္ထု၊ အာရမ္မဏပစ္စယဘာဝေန အာရမ္မဏံ၊ ဒုက္ခသစ္စံ ဧတံ ပဋိစ္ဆာဒေတိ တဿ ယာထာဝလက္ခဏပဋိဝေဓနိဝါရဏေန ဉာဏပ္ပဝတ္တိယာ စေတ္ထ အပ္ပဒါနေန.

ဒုက္ခသမုဒယေ အညာဏံ တီဟိ ကာရဏေဟိ ဝေဒိတဗ္ဗံ ဝတ္ထုတော အာရမ္မဏတော ပဋိစ္ဆာဒနတော စ. နိရောဓေ ပဋိပဒါယ စ အညာဏံ ဧကေနေဝ ကာရဏေန ဝေဒိတဗ္ဗံ ပဋိစ္ဆာဒနတော. နိရောဓပဋိပဒါနဉှိ ပဋိစ္ဆာဒကမေဝ အညာဏံ တေသံ ယာထာဝလက္ခဏပဋိဝေဓနိဝါရဏေန တေသု စ ဉာဏပ္ပဝတ္တိယာ အပ္ပဒါနေန. န ပန တံ တတ္ထ အန္တောဂဓံ တသ္မိံ သစ္စဒွယေ အပရိယာပန္နတ္တာ၊ န တဿ တံ သစ္စဒွယံ ဝတ္ထု အသဟဇာတတ္တာ၊ နာရမ္မဏံ၊ တဒါရဗ္ဘ အပ္ပဝတ္တနတော. ပစ္ဆိမဉှိ သစ္စဒွယံ ဂမ္ဘီရတ္တာ ဒုဒ္ဒသံ၊ န တတ္ထ အန္ဓဘူတံ အညာဏံ ပဝတ္တတိ. ပုရိမံ ပန ဝစနီယတ္တေန သဘာဝလက္ခဏဿ ဒုဒ္ဒသတ္တာ ဂမ္ဘီရံ၊ တတ္ထ ဝိပလ္လာသဂါဟဝသေန ပဝတ္တတိ.

အပိစ ‘‘ဒုက္ခေ’’တိ ဧတ္တာဝတာ သင်္ဂဟတော ဝတ္ထုတော အာရမ္မဏတော ကိစ္စတော စ အဝိဇ္ဇာ ဒီပိတာ. ‘‘ဒုက္ခသမုဒယေ’’တိ ဧတ္တာဝတာ ဝတ္ထုတော အာရမ္မဏတော ကိစ္စတော စ. ‘‘ဒုက္ခနိရောဓေ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယာ’’တိ ဧတ္တာဝတာ ကိစ္စတော. အဝိသေသတော ပန ‘‘အညာဏ’’န္တိ ဧတေန သဘာဝတော နိဒ္ဒိဋ္ဌာတိ ဉာတဗ္ဗာ.

ဣတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေတိ ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ. နိရောဓော ဟောတီတိ အနုပ္ပါဒေါ ဟောတိ. အပိစေတ္ထ သဗ္ဗေဟေဝ တေဟိ နိရောဓပဒေဟိ နိဗ္ဗာနံ ဒေသိတံ. နိဗ္ဗာနဉှိ အာဂမ္မ တေ တေ ဓမ္မာ နိရုဇ္ဈန္တိ၊ တသ္မာ တံ တေသံ တေသံ နိရောဓောတိ ဝုစ္စတိ. ဣတိ ဘဂဝါ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဒွါဒသဟိ ပဒေဟိ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ဒေသေန္တော အရဟတ္တနိကူဋေနေဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌပေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟိံသူတိ.

ဝိဘင်္ဂသုတ္တံ ဒုတိယံ.

၃. ပဋိပဒါသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃. တတိယေ မိစ္ဆာပဋိပဒန္တိ အယံ တာဝ အနိယျာနိကပဋိပဒါ. နနု စ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ ပုညာဘိသင်္ခါရောပိ အတ္ထိ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရောပိ၊ သော ကထံ မိစ္ဆာပဋိပဒါ ဟောတီတိ. ဝဋ္ဋသီသတ္တာ. ယဉှိ ကိဉ္စိ ဘဝတ္တယသင်္ခါတံ ဝဋ္ဋံ ပတ္ထေတွာ ပဝတ္တိတံ၊ အန္တမသော ပဉ္စာဘိညာ အဋ္ဌ ဝါ ပန သမာပတ္တိယော၊ သဗ္ဗံ တံ ဝဋ္ဋပက္ခိယံ ဝဋ္ဋသီသန္တိ ဝဋ္ဋသီသတ္တာ မိစ္ဆာပဋိပဒါဝ ဟောတိ. ယံ ပန ကိဉ္စိ ဝိဝဋ္ဋံ နိဗ္ဗာနံ ပတ္ထေတွာ ပဝတ္တိတံ၊ အန္တမသော ဥဠုင်္ကယာဂုမတ္တဒါနမ္ပိ ပဏ္ဏမုဋ္ဌိဒါနမတ္တမ္ပိ၊ သဗ္ဗံ တံ ဝိဝဋ္ဋပက္ခိယံ ဝိဝဋ္ဋနိဿိတံ၊ ဝိဝဋ္ဋပက္ခိကတ္တာ သမ္မာပဋိပဒါဝ ဟောတိ. အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ဟိ ပဏ္ဏမုဋ္ဌိမတ္တဒါနကုသလံ ဝါ ဟောတု မဟန္တံ ဝေလာမဒါနာဒိကုသလံ ဝါ၊ သစေ ဝဋ္ဋသမ္ပတ္တိံ ပတ္ထေတွာ ဝဋ္ဋနိဿိတဝသေန မိစ္ဆာ ဌပိတံ ဟောတိ၊ ဝဋ္ဋမေဝ အာဟရိတုံ သက္ကောတိ၊ နော ဝိဝဋ္ဋံ. ‘‘ဣဒံ မေ ဒါနံ အာသဝက္ခယာဝဟံ ဟောတူ’’တိ ဧဝံ ပန ဝိဝဋ္ဋံ ပတ္ထေန္တေန ဝိဝဋ္ဋဝသေန သမ္မာ ဌပိတံ အရဟတ္တမ္ပိ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏမ္ပိ သဗ္ဗညုတညာဏမ္ပိ ဒါတုံ သက္ကောတိယေဝ၊ န အရဟတ္တံ အပ္ပတွာ ပရိယောသာနံ ဂစ္ဆတိ. ဣတိ အနုလောမဝသေန မိစ္ဆာပဋိပဒါ၊ ပဋိလောမဝသေန သမ္မာပဋိပဒါ ဒေသိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. နနု စေတ္ထ ပဋိပဒါ ပုစ္ဆိတာ၊ နိဗ္ဗာနံ ဘာဇိတံ၊ နိယျာတနေပိ ပဋိပဒါဝ နိယျာတိတာ. န စ နိဗ္ဗာနဿ ပဋိပဒါတိ နာမံ၊ သဝိပဿနာနံ ပန စတုန္နံ မဂ္ဂါနမေတံ နာမံ၊ တသ္မာ ပုစ္ဆာနိယျာတနေဟိ ပဒဘာဇနံ န သမေတီတိ. နော န သမေတိ၊ ကသ္မာ? ဖလေန ပဋိပဒါယ ဒဿိတတ္တာ. ဖလေန ဟေတ္ထ ပဋိပဒါ ဒဿိတာ. ‘‘အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော’’တိ ဧတံ နိရောဓသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနံ ယဿာ ပဋိပဒါယ ဖလံ၊ အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာပဋိပဒါတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ဣမသ္မိဉ္စ အတ္ထေ အသေသဝိရာဂနိရောဓာတိ ဧတ္ထ ဝိရာဂေါ နိရောဓဿေဝ ဝေဝစနံ၊ အသေသဝိရာဂါ အသေသနိရောဓာတိ အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော. ယေန ဝါ ဝိရာဂသင်္ခါတေန မဂ္ဂေန အသေသနိရောဓော ဟောတိ၊ တံ ဒဿေတုံ ဧတံ ပဒဘာဇနံ ဝုတ္တံ. ဧဝဉှိ သတိ သာနုဘာဝါ ပဋိပဒါ ဝိဘတ္တာ ဟောတိ. ဣတိ ဣမသ္မိမ္ပိ သုတ္တေ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋမေဝ ကထိတန္တိ. တတိယံ.

၄. ဝိပဿီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄. စတုတ္ထေ ဝိပဿိဿာတိ တဿ ကိရ ဗောဓိသတ္တဿ ယထာ လောကိယမနုဿာနံ ကိဉ္စိဒေဝ ပဿန္တာနံ ပရိတ္တကမ္မာဘိနိဗ္ဗတ္တဿ ကမ္မဇပသာဒဿ ဒုဗ္ဗလတ္တာ အက္ခီနိ ဝိပ္ဖန္ဒန္တိ၊ န ဧဝံ ဝိပ္ဖန္ဒိံသု. ဗလဝကမ္မနိဗ္ဗတ္တဿ ပန ကမ္မဇပသာဒဿ ဗလဝတ္တာ အဝိပ္ဖန္ဒန္တေဟိ အနိမိသေဟိ ဧဝ အက္ခီဟိ ပဿိ သေယျထာပိ ဒေဝါ တာဝတိံသာ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အနိမိသန္တော ကုမာရော ပေက္ခတီတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိပဿိဿ ကုမာရဿ ‘ဝိပဿီ ဝိပဿီ’တွေဝ သမညာ ဥဒပါဒီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၄၀). အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – အန္တရန္တရာ နိမိသဇနိတန္ဓကာရဝိရဟေန ဝိသုဒ္ဓံ ပဿတိ၊ ဝိဝဋေဟိ ဝါ အက္ခီဟိ ပဿတီတိ ဝိပဿီ. ဧတ္ထ စ ကိဉ္စာပိ ပစ္ဆိမဘဝိကာနံ သဗ္ဗဗောဓိသတ္တာနံ ဗလဝကမ္မနိဗ္ဗတ္တဿ ကမ္မဇပသာဒဿ ဗလဝတ္တာ အက္ခီနိ န ဝိပ္ဖန္ဒန္တိ၊ သော ပန ဗောဓိသတ္တော ဧတေနေဝ နာမံ လဘိ.

အပိစ ဝိစေယျ ဝိစေယျ ပဿတီတိ ဝိပဿီ၊ ဝိစိနိတွာ ဝိစိနိတွာ ပဿတီတိ အတ္ထော. ဧကဒိဝသံ ကိရ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ အတ္ထေ အနုသာသန္တဿ ရညော အလင်္ကတပဋိယတ္တံ မဟာပုရိသံ အာဟရိတွာ အင်္ကေ ဌပယိံသု. တဿ တံ အင်္ကေ ကတွာ ပလာဠယမာနဿေဝ အမစ္စာ သာမိကံ အဿာမိကံ အကံသု. ဗောဓိသတ္တော အနတ္တမနသဒ္ဒံ နိစ္ဆာရေသိ. ရာဇာ ‘‘ကိမေတံ ဥပဓာရေထာ’’တိ အာဟ. ဥပဓာရယမာနာ အညံ အဒိသွာ ‘‘အဋ္ဋဿ ဒုဗ္ဗိနိစ္ဆိတတ္တာ ဧဝံ ကတံ ဘဝိဿတီ’’တိ ပုန သာမိကမေဝ သာမိကံ ကတွာ ‘‘ဉတွာ နု ခေါ ကုမာရော ဧဝံ ကရောတီ’’တိ? ဝီမံသန္တာ ပုန သာမိကံ အဿာမိကမကံသု. ပုန ဗောဓိသတ္တော တထေဝ သဒ္ဒံ နိစ္ဆာရေသိ. အထ ရာဇာ ‘‘ဇာနာတိ မဟာပုရိသော’’တိ တတော ပဋ္ဌာယ အပ္ပမတ္တော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဝိစေယျ ဝိစေယျ ကုမာရော အတ္ထေ ပနာယတိ ဉာယေနာတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိပဿိဿ ကုမာရဿ ဘိယျောသောမတ္တာယ ‘ဝိပဿီ ဝိပဿီ’တွေဝ သမညာ ဥဒပါဒီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၄၁).

ဘဂဝတောတိ ဘာဂျသမ္ပန္နဿ. အရဟတောတိ ရာဂါဒိအရီနံ ဟတတ္တာ၊ သံသာရစက္ကဿ ဝါ အရာနံ ဟတတ္တာ၊ ပစ္စယာနံ ဝါ အရဟတ္တာ အရဟာတိ ဧဝံ ဂုဏတော ဥပ္ပန္နနာမဓေယျဿ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿာတိ သမ္မာ နယေန ဟေတုနာ သာမံ ပစ္စတ္တပုရိသကာရေန စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဗုဒ္ဓဿ. ပုဗ္ဗေဝ သမ္ဗောဓာတိ သမ္ဗောဓော ဝုစ္စတိ စတူသု မဂ္ဂေသု ဉာဏံ၊ တတော ပုဗ္ဗေဝ. ဗောဓိသတ္တဿေဝ သတောတိ ဧတ္ထ ဗောဓီတိ ဉာဏံ၊ ဗောဓိမာ သတ္တော ဗောဓိသတ္တော၊ ဉာဏဝါ ပညဝါ ပဏ္ဍိတောတိ အတ္ထော. ပုရိမဗုဒ္ဓါနဉှိ ပါဒမူလေ အဘိနီဟာရတော ပဋ္ဌာယ ပဏ္ဍိတောဝ သော သတ္တော၊ န အန္ဓဗာလောတိ ဗောဓိသတ္တော. ယထာ ဝါ ဥဒကတော ဥဂ္ဂန္တွာ ဌိတံ ပရိပါကဂတံ ပဒုမံ သူရိယရသ္မိသမ္ဖဿေန အဝဿံ ဗုဇ္ဈိဿတီတိ ဗုဇ္ဈနကပဒုမန္တိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ ဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကေ ဗျာကရဏဿ လဒ္ဓတ္တာ အဝဿံ အနန္တရာယေန ပါရမိယော ပူရေတွာ ဗုဇ္ဈိဿတီတိ ဗုဇ္ဈနကသတ္တောတိပိ ဗောဓိသတ္တော. ယာ စ ဧသာ စတုမဂ္ဂဉာဏသင်္ခါတာ ဗောဓိ၊ တံ ပတ္ထယမာနော ပဝတ္တတီတိ ဗောဓိယံ သတ္တော အာသတ္တောတိပိ ဗောဓိသတ္တော. ဧဝံ ဂုဏတော ဥပ္ပန္နနာမဝသေန ဗောဓိသတ္တဿေဝ သတော. ကိစ္ဆန္တိ ဒုက္ခံ. အာပန္နောတိ အနုပ္ပတ္တော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အဟော အယံ သတ္တလောကော ဒုက္ခံ အနုပ္ပတ္တောတိ. စဝတိ စ ဥပပဇ္ဇတိ စာတိ ဣဒံ အပရာပရံ စုတိပဋိသန္ဓိဝသေန ဝုတ္တံ. နိဿရဏန္တိ နိဗ္ဗာနံ. တဉှိ ဇရာမရဏဒုက္ခတော နိဿဋတ္တာ တဿ နိဿရဏန္တိ ဝုစ္စတိ. ကုဒါဿု နာမာတိ ကတရသ္မိံ နု ခေါ ကာလေ.

ယောနိသော မနသိကာရာတိ ဥပါယမနသိကာရေန ပထမနသိကာရေန. အဟု ပညာယ အဘိသမယောတိ ပညာယ သဒ္ဓိံ ဇရာမရဏကာရဏဿ အဘိသမယော သမဝါယော သမာယောဂေါ အဟောသိ၊ ‘‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိ ဣဒံ တေန ဒိဋ္ဌန္တိ အတ္ထော. အထ ဝါ ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယာတိ ယောနိသော မနသိကာရေန စ ပညာယ စ အဘိသမယော အဟု. ‘‘ဇာတိယာ ခေါ သတိ ဇရာမရဏ’’န္တိ၊ ဧဝံ ဇရာမရဏကာရဏဿ ပဋိဝေဓော အဟောသီတိ အတ္ထော. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ.

ဣတိ ဟိဒန္တိ ဧဝမိဒံ. သမုဒယော သမုဒယောတိ ဧကာဒသသု ဌာနေသု သင်္ခါရာဒီနံ သမုဒယံ သမ္ပိဏ္ဍေတွာ နိဒ္ဒိသတိ. ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသူတိ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာနံ သမုဒယော ဟောတီ’’တိ. ဧဝံ ဣတော ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု၊ စတူသု ဝါ အရိယသစ္စဓမ္မေသု. စက္ခုန္တိအာဒီနိ ဉာဏဝေဝစနာနေဝ. ဉာဏမေဝ ဟေတ္ထ ဒဿနဋ္ဌေန စက္ခု၊ ဉာတဋ္ဌေန ဉာဏံ၊ ပဇာနနဋ္ဌေန ပညာ၊ ပဋိဝေဓနဋ္ဌေန ဝိဇ္ဇာ၊ ဩဘာသနဋ္ဌေန အာလောကောတိ ဝုတ္တံ. တံ ပနေတံ စတူသု သစ္စေသု လောကိယလောကုတ္တရမိဿကံ နိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. နိရောဓဝါရေပိ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. စတုတ္ထံ.

၅-၁၀. သိခီသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၅-၁၀. ပဉ္စမာဒီသု သိခိဿ၊ ဘိက္ခဝေတိအာဒီနံ ပဒါနံ ‘‘သိခိဿပိ၊ ဘိက္ခဝေ’’တိ န ဧဝံ ယောဇေတွာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကသ္မာ? ဧကာသနေ အဒေသိတတ္တာ. နာနာဌာနေသု ဟိ ဧတာနိ ဒေသိတာနိ၊ အတ္ထော ပန သဗ္ဗတ္ထ သဒိသောယေဝ. သဗ္ဗဗောဓိသတ္တာနဉှိ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ နိသိန္နာနံ န အညော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဒေဝေါ ဝါ မာရော ဝါ ဗြဟ္မာ ဝါ အာစိက္ခတိ – ‘‘အတီတေ ဗောဓိသတ္တာ ပစ္စယာကာရံ သမ္မသိတွာ ဗုဒ္ဓါ ဇာတာ’’တိ. ယထာ ပန ပဌမကပ္ပိကကာလေ ဒေဝေ ဝုဋ္ဌေ ဥဒကဿ ဂတမဂ္ဂေနေဝ အပရာပရံ ဝုဋ္ဌိဥဒကံ ဂစ္ဆတိ၊ ဧဝံ တေဟိ တေဟိ ပုရိမဗုဒ္ဓေဟိ ဂတမဂ္ဂေနေဝ ပစ္ဆိမာ ပစ္ဆိမာ ဂစ္ဆန္တိ. သဗ္ဗဗောဓိသတ္တာ ဟိ အာနာပါနစတုတ္ထဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ပစ္စယာကာရေ ဉာဏံ ဩတာရေတွာ တံ အနုလောမပဋိလောမံ သမ္မသိတွာ ဗုဒ္ဓါ ဟောန္တီတိ ပဋိပါဋိယာ သတ္တသု သုတ္တေသု ဗုဒ္ဓဝိပဿနာ နာမ ကထိတာတိ.

ဗုဒ္ဓဝဂ္ဂေါ ပဌမော.