၂. အာဟာရဝဂ္ဂေါ
၁. အာဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ
၁၁. အာဟာရဝဂ္ဂဿ ပဌမေ အာဟာရာတိ ပစ္စယာ. ပစ္စယာ ဟိ အာဟရန္တိ အတ္တနော ဖလံ၊ တသ္မာ အာဟာရာတိ ဝုစ္စန္တိ. ဘူတာနံ ဝါ သတ္တာနန္တိအာဒီသု ဘူတာတိ ဇာတာ နိဗ္ဗတ္တာ. သမ္ဘဝေသိနောတိ ယေ သမ္ဘဝံ ဇာတိံ နိဗ္ဗတ္တိံ ဧသန္တိ ဂဝေသန္တိ. တတ္ထ စတူသု ယောနီသု အဏ္ဍဇဇလာဗုဇာ သတ္တာ ယာဝ အဏ္ဍကောသံ ဝတ္ထိကောသဉ္စ န ဘိန္ဒန္တိ၊ တာဝ သမ္ဘဝေသိနော နာမ၊ အဏ္ဍကောသံ ဝတ္ထိကောသဉ္စ ဘိန္ဒိတွာ ဗဟိ နိက္ခန္တာ ဘူတာ နာမ. သံသေဒဇာ ဩပပါတိကာ စ ပဌမစိတ္တက္ခဏေ သမ္ဘဝေသိနော နာမ၊ ဒုတိယစိတ္တက္ခဏတော ပဘုတိ ဘူတာ နာမ. ယေန ဝါ ဣရိယာပထေန ဇာယန္တိ၊ ယာဝ တတော အညံ န ပါပုဏန္တိ၊ တာဝ သမ္ဘဝေသိနော နာမ၊ တတော ပရံ ဘူတာ နာမ. အထ ဝါ ဘူတာတိ ဇာတာ အဘိနိဗ္ဗတ္တာ၊ ယေ ဘူတာ အဘိနိဗ္ဗတ္တာယေဝ၊ န ပုန ဘဝိဿန္တီတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ၊ တေသံ ခီဏာသဝါနံ ဧတံ အဓိဝစနံ. သမ္ဘဝမေသန္တီတိ သမ္ဘဝေသိနော. အပ္ပဟီနဘဝသံယောဇနတ္တာ အာယတိမ္ပိ သမ္ဘဝံ ဧသန္တာနံ သေက္ခပုထုဇ္ဇနာနမေတံ အဓိဝစနံ. ဧဝံ သဗ္ဗထာပိ ဣမေဟိ ဒွီဟိ ပဒေဟိ သဗ္ဗသတ္တေ ပရိယာဒိယတိ. ဝါသဒ္ဒေါ စေတ္ထ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော၊ တသ္မာ ဘူတာနဉ္စ သမ္ဘဝေသီနဉ္စာတိ အယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.
ဌိတိယာတိ ဌိတတ္ထံ. အနုဂ္ဂဟာယာတိ အနုဂ္ဂဟတ္ထံ. ဝစနဘေဒေါယေဝ စေသ၊ အတ္ထော ပန ဒွိန္နမ္ပိ ပဒါနံ ဧကောယေဝ. အထ ဝါ ဌိတိယာတိ တဿ တဿ သတ္တဿ ဥပ္ပန္နဓမ္မာနံ အနုပ္ပဗန္ဓဝသေန အဝိစ္ဆေဒါယ. အနုဂ္ဂဟာယာတိ အနုပ္ပန္နာနံ ဥပ္ပါဒါယ. ဥဘောပိ စေတာနိ ‘‘ဘူတာနံ ဝါ ဌိတိယာ စေဝ အနုဂ္ဂဟာယ စ၊ သမ္ဘဝေသီနံ ဝါ ဌိတိယာ စေဝ အနုဂ္ဂဟာယ စာ’’တိ ဧဝံ ဥဘယတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနီတိ.
ကဗဠီကာရော အာဟာရောတိ ကဗဠံ ကတွာ အဇ္ဈောဟရိတဗ္ဗကော အာဟာရော၊ ဩဒနကုမ္မာသာဒိဝတ္ထုကာယ ဩဇာယေတံ အဓိဝစနံ. ဩဠာရိကော ဝါ သုခုမော ဝါတိ ဝတ္ထုဩဠာရိကတာယ ဩဠာရိကော၊ သုခုမတာယ သုခုမော. သဘာဝေန ပန သုခုမရူပပရိယာပန္နတ္တာ ကဗဠီကာရော အာဟာရော သုခုမောဝ ဟောတိ. သာပိ စဿ ဝတ္ထုတော ဩဠာရိကတာ သုခုမတာ စ ဥပါဒါယုပါဒါယ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကုမ္ဘီလာနဉှိ အာဟာရံ ဥပါဒါယ မောရာနံ အာဟာရော သုခုမော. ကုမ္ဘီလာ ကိရ ပါသာဏေ ဂိလန္တိ၊ တေ စ နေသံ ကုစ္ဆိပ္ပတ္တာ ဝိလီယန္တိ. မောရာ သပ္ပဝိစ္ဆိကာဒိပါဏေ ခါဒန္တိ. မောရာနံ ပန အာဟာရံ ဥပါဒါယ တရစ္ဆာနံ အာဟာရော သုခုမော. တေ ကိရ တိဝဿဆဍ္ဍိတာနိ ဝိသာဏာနိ စေဝ အဋ္ဌီနိ စ ခါဒန္တိ၊ တာနိ စ နေသံ ခေဠေန တေမိတမတ္တာနေဝ ကန္ဒမူလံ ဝိယ မုဒုကာနိ ဟောန္တိ. တရစ္ဆာနံ အာဟာရံ ဥပါဒါယ ဟတ္ထီနံ အာဟာရော သုခုမော. တေ ဟိ နာနာရုက္ခသာခါဒယော ခါဒန္တိ. ဟတ္ထီနံ အာဟာရတော ဂဝယဂေါကဏ္ဏမိဂါဒီနံ အာဟာရော သုခုမော. တေ ကိရ နိဿာရာနိ နာနာရုက္ခပဏ္ဏာဒီနိ ခါဒန္တိ. တေသမ္ပိ အာဟာရတော ဂုန္နံ အာဟာရော သုခုမော. တေ အလ္လသုက္ခတိဏာနိ ခါဒန္တိ. တေသံ အာဟာရတော သသာနံ အာဟာရော သုခုမော. သသာနံ အာဟာရတော သကုဏာနံ အာဟာရော သုခုမော. သကုဏာနံ အာဟာရတော ပစ္စန္တဝါသီနံ အာဟာရော သုခုမော. ပစ္စန္တဝါသီနံ အာဟာရတော ဂါမဘောဇကာနံ အာဟာရော သုခုမော. ဂါမဘောဇကာနံ အာဟာရတော ရာဇရာဇမဟာမတ္တာနံ အာဟာရော သုခုမော. တေသမ္ပိ အာဟာရတော စက္ကဝတ္တိနော အာဟာရော သုခုမော. စက္ကဝတ္တိနော အာဟာရတော ဘုမ္မာနံ ဒေဝါနံ အာဟာရော သုခုမော. ဘုမ္မာနံ ဒေဝါနံ အာဟာရတော စာတုမဟာရာဇိကာနံ. ဧဝံ ယာဝ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနံ အာဟာရာ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗာ. တေသံ ပနာဟာရော သုခုမောတွေဝ နိဋ္ဌံ ပတ္တော.
ဧတ္ထ စ ဩဠာရိကေ ဝတ္ထုသ္မိံ ဩဇာ ပရိတ္တာ ဟောတိ ဒုဗ္ဗလာ၊ သုခုမေ ဗလဝတီ. တထာ ဟိ ဧကပတ္တပူရမ္ပိ ယာဂုံ ပီတော မုဟုတ္တေနေဝ ဇိဃစ္ဆိတော ဟောတိ ယံကိဉ္စိဒေဝ ခါဒိတုကာမော၊ သပ္ပိံ ပန ပသတမတ္တံ ပိဝိတွာ ဒိဝသံ အဘောတ္တုကာမော ဟောတိ. တတ္ထ ဝတ္ထု ကမ္မဇတေဇသင်္ခါတံ ပရိဿယံ ဝိနောဒေတိ၊ န ပန သက္ကောတိ ပါလေတုံ. ဩဇာ ပန ပါလေတိ၊ န သက္ကောတိ ပရိဿယံ ဝိနောဒေတုံ. ဒွေ ပန ဧကတော ဟုတွာ ပရိဿယဉ္စေဝ ဝိနောဒေန္တိ ပါလေန္တိ စာတိ.
ဖဿော ဒုတိယောတိ စက္ခုသမ္ဖဿာဒိ ဆဗ္ဗိဓောပိ ဖဿော ဧတေသု စတူသု အာဟာရေသု ဒုတိယော အာဟာရောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒေသနာနယော ဧဝ စေသ၊ တသ္မာ ဣမိနာ နာမ ကာရဏေန ဒုတိယော တတိယော စာတိ ဣဒမေတ္ထ န ဂဝေသိတဗ္ဗံ. မနောသဉ္စေတနာတိ စေတနာဝ ဝုစ္စတိ. ဝိညာဏန္တိ စိတ္တံ. ဣတိ ဘဂဝါ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဥပါဒိဏ္ဏကအနုပါဒိဏ္ဏကဝသေန ဧကရာသိံ ကတွာ စတ္တာရော အာဟာရေ ဒဿေသိ. ကဗဠီကာရာဟာရော ဟိ ဥပါဒိဏ္ဏကောပိ အတ္ထိ အနုပါဒိဏ္ဏကောပိ၊ တထာ ဖဿာဒယော. တတ္ထ သပ္ပါဒီဟိ ဂိလိတာနံ မဏ္ဍူကာဒီနံ ဝသေန ဥပါဒိဏ္ဏကကဗဠီကာရာဟာရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. မဏ္ဍူကာဒယော ဟိ သပ္ပါဒီဟိ ဂိလိတာ အန္တောကုစ္ဆိဂတာပိ ကိဉ္စိ ကာလံ ဇီဝန္တိယေဝ. တေ ယာဝ ဥပါဒိဏ္ဏကပက္ခေ တိဋ္ဌန္တိ၊ တာဝ အာဟာရတ္ထံ န သာဓေန္တိ. ဘိဇ္ဇိတွာ ပန အနုပါဒိဏ္ဏကပက္ခေ ဌိတာ သာဓေန္တိ. တဒါပိ ဥပါဒိဏ္ဏကာဟာရောတိ ဝုစ္စန္တီတိ. ဣဒံ ပန အာစရိယာနံ န ရုစ္စတီတိ အဋ္ဌကထာယမေဝ ပဋိက္ခိပိတွာ ဣဒံ ဝုတ္တံ – ဣမေသံ သတ္တာနံ ခါဒန္တာနမ္ပိ အခါဒန္တာနမ္ပိ ဘုဉ္ဇန္တာနမ္ပိ အဘုဉ္ဇန္တာနမ္ပိ ပဋိသန္ဓိစိတ္တေနေဝ သဟဇာတာ ကမ္မဇာ ဩဇာ နာမ အတ္ထိ၊ သာ ယာဝပိ သတ္တမာ ဒိဝသာ ပါလေတိ၊ အယမေဝ ဥပါဒိဏ္ဏကကဗဠီကာရာဟာရောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တေဘူမကဝိပါကဝသေန ပန ဥပါဒိဏ္ဏကဖဿာဒယော ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ တေဘူမကကုသလာကုသလကိရိယဝသေန အနုပါဒိဏ္ဏကာ. လောကုတ္တရာ ပန ရုဠှီဝသေန ကထိတာတိ.
ဧတ္ထာဟ – ‘‘ယဒိ ပစ္စယဋ္ဌော အာဟာရဋ္ဌော၊ အထ ကသ္မာ အညေသုပိ သတ္တာနံ ပစ္စယေသု ဝိဇ္ဇမာနေသု ဣမေယေဝ စတ္တာရော ဝုတ္တာ’’တိ? ဝုစ္စတေ – အဇ္ဈတ္တိကသန္တတိယာ ဝိသေသပစ္စယတ္တာ. ဝိသေသပစ္စယော ဟိ ကဗဠီကာရာဟာရဘက္ခာနံ သတ္တာနံ ရူပကာယဿ ကဗဠီကာရော အာဟာရော၊ နာမကာယေ ဝေဒနာယ ဖဿော၊ ဝိညာဏဿ မနောသဉ္စေတနာ၊ နာမရူပဿ ဝိညာဏံ. ယထာဟ – ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အယံ ကာယော အာဟာရဋ္ဌိတိကော အာဟာရံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌတိ၊ အနာဟာရော နော တိဋ္ဌတိ (သံ. နိ. ၅.၁၈၃)၊ တထာ ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ၊ သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ၊ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပ’’န္တိ (သံ. နိ. ၂.၁၊ ဝိဘ. ၂၂၅).
ကော ပနေတ္ထ အာဟာရော ကိံ အာဟရတီတိ? ကဗဠီကာရာဟာရော ဩဇဋ္ဌမကရူပါနိ အာဟရတိ ဖဿာဟာရော တိဿော ဝေဒနာ၊ မနောသဉ္စေတနာဟာရော တယော ဘဝေ၊ ဝိညာဏာဟာရော ပဋိသန္ဓိနာမရူပန္တိ.
ကထံ? ကဗဠီကာရာဟာရော တာဝ မုခေ ဌပိတမတ္တေယေဝ အဋ္ဌ ရူပါနိ သမုဋ္ဌာပေတိ၊ ဒန္တဝိစုဏ္ဏိတံ ပန အဇ္ဈောဟရိယမာနံ ဧကေကံ သိတ္ထံ အဋ္ဌဋ္ဌရူပါနိ သမုဋ္ဌာပေတိယေဝ. ဧဝံ ကဗဠီကာရာဟာရော ဩဇဋ္ဌမကရူပါနိ အာဟရတိ. ဖဿာဟာရော ပန သုခဝေဒနီယော ဖဿော ဥပ္ပဇ္ဇမာနောယေဝ သုခံ ဝေဒနံ အာဟရတိ၊ ဒုက္ခဝေဒနီယော ဒုက္ခံ၊ အဒုက္ခမသုခဝေဒနီယော အဒုက္ခမသုခန္တိ ဧဝံ သဗ္ဗထာပိ ဖဿာဟာရော တိဿော ဝေဒနာ အာဟရတိ.
မနောသဉ္စေတနာဟာရော ကာမဘဝူပဂံ ကမ္မံ ကာမဘဝံ အာဟရတိ၊ ရူပါရူပဘဝူပဂါနိ တံ တံ ဘဝံ. ဧဝံ သဗ္ဗထာပိ မနောသဉ္စေတနာဟာရော တယော ဘဝေ အာဟရတိ. ဝိညာဏာဟာရော ပန ယေ စ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ တံသမ္ပယုတ္တကာ တယော ခန္ဓာ၊ ယာနိ စ တိသန္တတိဝသေန တိံသ ရူပါနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ သဟဇာတာဒိပစ္စယနယေန တာနိ အာဟရတီတိ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ ဝိညာဏာဟာရော ပဋိသန္ဓိနာမရူပံ အာဟရတီတိ. ဧတ္ထ စ ‘‘မနောသဉ္စေတနာ တယော ဘဝေ အာဟရတီ’’တိ သာသဝကုသလာကုသလစေတနာဝ ဝုတ္တာ. ‘‘ဝိညာဏံ ပဋိသန္ဓိနာမရူပံ အာဟရတီ’’တိ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏမေဝ ဝုတ္တံ. အဝိသေသေန ပန တံသမ္ပယုတ္တတံသမုဋ္ဌာနဓမ္မာနံ အာဟရဏတောပေတေ ‘‘အာဟာရာ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.
ဧတေသု စတူသု အာဟာရေသု ကဗဠီကာရာဟာရော ဥပတ္ထမ္ဘေန္တော အာဟာရကိစ္စံ သာဓေတိ၊ ဖဿော ဖုသန္တောယေဝ မနောသဉ္စေတနာ အာယူဟမာနာဝ၊ ဝိညာဏံ ဝိဇာနန္တမေဝ. ကထံ? ကဗဠီကာရာဟာရော ဟိ ဥပတ္ထမ္ဘေန္တောယေဝ ကာယဋ္ဌပနေန သတ္တာနံ ဌိတိယာ ဟောတိ. ကမ္မဇနိတောပိ ဟိ အယံ ကာယော ကဗဠီကာရာဟာရေန ဥပတ္ထဒ္ဓေါ ဒသပိ ဝဿာနိ ဝဿသတမ္ပိ ယာဝ အာယုပရိမာဏာ တိဋ္ဌတိ. ယထာ ကိံ? ယထာ မာတုယာ ဇနိတောပိ ဒါရကော ဓာတိယာ ထညာဒီနိ ပါယေတွာ ပေါသိယမာနော စိရံ တိဋ္ဌတိ၊ ယထာ စ ဥပတ္ထမ္ဘေန ဥပတ္ထမ္ဘိတံ ဂေဟံ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –
‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ဂေဟေ ပပတန္တေ အညေန ဒါရုနာ ဥပတ္ထမ္ဘိတံ သန္တံ ဧဝ တံ ဂေဟံ န ပတတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အယံ ကာယော အာဟာရဋ္ဌိတိကော အာဟာရံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌတီ’’တိ.
ဧဝံ ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဥပတ္ထမ္ဘေန္တော အာဟာရကိစ္စံ သာဓေတိ.
ဧဝံ သာဓေန္တောပိ စ ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဒွိန္နံ ရူပသန္တတီနံ ပစ္စယော ဟောတိ အာဟာရသမုဋ္ဌာနဿ စ ဥပါဒိဏ္ဏကဿ စ. ကမ္မဇာနံ အနုပါလကော ဟုတွာ ပစ္စယော ဟောတိ၊ အာဟာရသမုဋ္ဌာနာနံ ဇနကော ဟုတွာတိ. ဖဿော ပန သုခါဒိဝတ္ထုဘူတံ အာရမ္မဏံ ဖုသန္တောယေဝ သုခါဒိဝေဒနာပဝတ္တနေန သတ္တာနံ ဌိတိယာ ဟောတိ. မနောသဉ္စေတနာ ကုသလာကုသလကမ္မဝသေန အာယူဟမာနာယေဝ ဘဝမူလနိပ္ဖါဒနတော သတ္တာနံ ဌိတိယာ ဟောတိ. ဝိညာဏံ ဝိဇာနန္တမေဝ နာမရူပပ္ပဝတ္တနေန သတ္တာနံ ဌိတိယာ ဟောတီတိ.
ဧဝံ ဥပတ္ထမ္ဘနာဒိဝသေန အာဟာရကိစ္စံ သာဓယမာနေသု ပနေတေသု စတ္တာရိ ဘယာနိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ. သေယျထိဒံ – ကဗဠီကာရာဟာရေ နိကန္တိယေဝ ဘယံ၊ ဖဿေ ဥပဂမနမေဝ၊ မနောသဉ္စေတနာယ အာယူဟနမေဝ၊ ဝိညာဏေ အဘိနိပါတောယေဝ ဘယန္တိ. ကိံ ကာရဏာ? ကဗဠီကာရာဟာရေ ဟိ နိကန္တိံ ကတွာ သီတာဒီနံ ပုရက္ခတာ သတ္တာ အာဟာရတ္ထာယ မုဒ္ဒါဂဏနာဒိကမ္မာနိ ကရောန္တာ အနပ္ပကံ ဒုက္ခံ နိဂစ္ဆန္တိ. ဧကစ္စေ စ ဣမသ္မိံ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာပိ ဝေဇ္ဇကမ္မာဒိကာယ အနေသနာယ အာဟာရံ ပရိယေသန္တာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဂါရယှာ ဟောန္တိ၊ သမ္ပရာယေပိ၊ ‘‘တဿ သင်္ဃာဋိပိ အာဒိတ္တာ သမ္ပဇ္ဇလိတာ’’တိအာဒိနာ လက္ခဏသံယုတ္တေ (သံ. နိ. ၂.၂၁၈) ဝုတ္တနယေန သမဏပေတာ ဟောန္တိ. ဣမိနာ တာဝ ကာရဏေန ကဗဠီကာရေ အာဟာရေ နိကန္တိ ဧဝ ဘယန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.
ဖဿံ ဥပဂစ္ဆန္တာပိ ဖဿဿာဒိနော ပရေသံ ရက္ခိတဂေါပိတေသု ဒါရာဒီသု ဘဏ္ဍေသု အပရဇ္ဈန္တိ၊ တေ သဟ ဘဏ္ဍေန ဘဏ္ဍသာမိကာ ဂဟေတွာ ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကံ ဝါ ဆိန္ဒိတွာ သင်္ကာရကူဋေ ဆဍ္ဍေန္တိ၊ ရညော ဝါ နိယျာဒေန္တိ. တတော တေ ရာဇာ ဝိဝိဓာ ကမ္မကာရဏာ ကာရာပေတိ. ကာယဿ စ ဘေဒါ ဒုဂ္ဂတိ တေသံ ပါဋိကင်္ခါ ဟောတိ. ဣတိ ဖဿဿာဒမူလကံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကမ္ပိ သမ္ပရာယိကမ္ပိ ဘယံ သဗ္ဗမာဂတမေဝ ဟောတိ. ဣမိနာ ကာရဏေန ဖဿာဟာရေ ဥပဂမနမေဝ ဘယန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
ကုသလာကုသလကမ္မာယူဟနေ ပန တမ္မူလကံ တီသု ဘဝေသု ဘယံ သဗ္ဗံ အာဂတမေဝ ဟောတိ. ဣမိနာ ကာရဏေန မနောသဉ္စေတနာဟာရေ အာယူဟနမေဝ ဘယန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
ပဋိသန္ဓိဝိညာဏဉ္စ ယသ္မိံ ယသ္မိံ ဌာနေ အဘိနိပတတိ၊ တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ ပဋိသန္ဓိနာမရူပံ ဂဟေတွာဝ နိဗ္ဗတ္တတိ. တသ္မိဉ္စ နိဗ္ဗတ္တေ သဗ္ဗဘယာနိ နိဗ္ဗတ္တာနိယေဝ ဟောန္တိ တမ္မူလကတ္တာတိ ဣမိနာ ကာရဏေန ဝိညာဏာဟာရေ အဘိနိပါတောယေဝ ဘယန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ.
ကိံနိဒါနာတိအာဒီသု နိဒါနာဒီနိ သဗ္ဗာနေဝ ကာရဏဝေဝစနာနိ. ကာရဏဉှိ ယသ္မာ ဖလံ နိဒေတိ၊ ‘‘ဟန္ဒ နံ ဂဏှထာ’’တိ အပ္ပေတိ ဝိယ၊ တသ္မာ နိဒါနန္တိ ဝုစ္စတိ. ယသ္မာ တံ တတော သမုဒေတိ ဇာယတိ ပဘဝတိ၊ တသ္မာ သမုဒယော ဇာတိ ပဘဝေါတိ ဝုစ္စတိ. အယံ ပနေတ္ထ ပဒတ္ထော – ကိံနိဒါနံ ဧတေသန္တိ ကိံနိဒါနာ. ကော သမုဒယော ဧတေသန္တိ ကိံသမုဒယာ. ကာ ဇာတိ ဧတေသန္တိ ကိံဇာတိကာ. ကော ပဘဝေါ ဧတေသန္တိ ကိံပဘဝါ. ယသ္မာ ပန တေသံ တဏှာ ယထာဝုတ္တေန အတ္ထေန နိဒါနဉ္စေဝ သမုဒယော စ ဇာတိ စ ပဘဝေါ စ၊ တသ္မာ ‘‘တဏှာနိဒါနာ’’တိအာဒိမာဟ. ဧဝံ သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.
ဧတ္ထ စ ဣမေ စတ္တာရော အာဟာရာ တဏှာနိဒါနာတိ ပဋိသန္ဓိံ အာဒိံ ကတွာ အတ္တဘာဝသင်္ခါတာနံ အာဟာရာနံ ပုရိမတဏှာနံ ဝသေန နိဒါနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကထံ? ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ တာဝ ပရိပုဏ္ဏာယတနာနံ သတ္တာနံ သတ္တသန္တတိဝသေန၊ သေသာနံ တတော ဦနဦနသန္တတိဝသေန ဥပ္ပန္နရူပဗ္ဘန္တရံ ဇာတာ ဩဇာ အတ္ထိ၊ အယံ တဏှာနိဒါနော ဥပါဒိဏ္ဏကကဗဠီကာရာဟာရော. ပဋိသန္ဓိစိတ္တသမ္ပယုတ္တာ ပန ဖဿစေတနာ သယဉ္စ စိတ္တံ ဝိညာဏန္တိ ဣမေ တဏှာနိဒါနာ ဥပါဒိဏ္ဏက-ဖဿမနောသဉ္စေတနာ-ဝိညာဏာဟာရာတိ ဧဝံ တာဝ ပုရိမတဏှာနိဒါနာ ပဋိသန္ဓိကာ အာဟာရာ. ယထာ စ ပဋိသန္ဓိကာ၊ ဧဝံ တတော ပရံ ပဌမဘဝင်္ဂစိတ္တက္ခဏာဒိနိဗ္ဗတ္တာပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.
ယသ္မာ ပန ဘဂဝါ န ကေဝလံ အာဟာရာနမေဝ နိဒါနံ ဇာနာတိ၊ အာဟာရနိဒါနဘူတာယ တဏှာယပိ၊ တဏှာယ နိဒါနာနံ ဝေဒနာဒီနမ္ပိ နိဒါနံ ဇာနာတိယေဝ၊ တသ္မာ တဏှာ စာယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကိံနိဒါနာတိအာဒိနာ နယေန ဝဋ္ဋံ ဒဿေတွာ ဝိဝဋ္ဋံ ဒဿေသိ. ဣမသ္မိဉ္စ ပန ဌာနေ ဘဂဝါ အတီတာဘိမုခံ ဒေသနံ ကတွာ အတီတေန ဝဋ္ဋံ ဒဿေတိ. ကထံ? အာဟာရဝသေန ဟိ အယံ အတ္တဘာဝေါ ဂဟိတော.
တဏှာတိ ဣမဿတ္တဘာဝဿ ဇနကံ ကမ္မံ၊ ဝေဒနာဖဿသဠာယတနနာမရူပဝိညာဏာနိ ယသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ဌတွာ ကမ္မံ အာယူဟိတံ၊ တံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တာနိ၊ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရာ တဿတ္တဘာဝဿ ဇနကံ ကမ္မံ. ဣတိ ဒွီသု ဌာနေသု အတ္တဘာဝေါ၊ ဒွီသု တဿ ဇနကံ ကမ္မန္တိ သင်္ခေပေန ကမ္မဉ္စေဝ ကမ္မဝိပါကဉ္စာတိ၊ ဒွေပိ ဓမ္မေ ဒဿေန္တေန အတီတာဘိမုခံ ဒေသနံ ကတွာ အတီတေန ဝဋ္ဋံ ဒဿိတံ.
တတြာယံ ဒေသနာ အနာဂတဿ အဒဿိတတ္တာ အပရိပုဏ္ဏာတိ န ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. နယတော ပန ပရိပုဏ္ဏာတွေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ယထာ ဟိ စက္ခုမာ ပုရိသော ဥဒကပိဋ္ဌေ နိပန္နံ သုံသုမာရံ ဒိသွာ တဿ ပရဘာဂံ ဩလောကေန္တော ဂီဝံ ပဿေယျ၊ ဩရတော ပိဋ္ဌိံ၊ ပရိယောသာနေ နင်္ဂုဋ္ဌမူလံ၊ ဟေဋ္ဌာ ကုစ္ဆိံ ဩလောကေန္တော ပန ဥဒကဂတံ အဂ္ဂနင်္ဂုဋ္ဌဉ္စေဝ စတ္တာရော စ ဟတ္ထပါဒေ န ပဿေယျ၊ သော န ဧတ္တာဝတာ ‘‘အပရိပုဏ္ဏော သုံသုမာရော’’တိ ဂဏှာတိ၊ နယတော ပန ပရိပုဏ္ဏောတွေဝ ဂဏှာတိ၊ ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
ဥဒကပိဋ္ဌေ နိပန္နသုံသုမာရော ဝိယ ဟိ တေဘူမကဝဋ္ဋံ. တီရေ ဌိတော စက္ခုမာ ပုရိသော ဝိယ ယောဂါဝစရော. တေန ပုရိသေန ဥဒကပိဋ္ဌေ သုံသုမာရဿ ဒိဋ္ဌကာလော ဝိယ ယောဂိနာ အာဟာရဝသေန ဣမဿတ္တဘာဝဿ ဒိဋ္ဌကာလော. ပရတော ဂီဝါယ ဒိဋ္ဌကာလော ဝိယ ဣမဿတ္တဘာဝဿ ဇနိကာယ တဏှာယ ဒိဋ္ဌကာလော. ပိဋ္ဌိယာ ဒိဋ္ဌကာလော ဝိယ ယသ္မိံ အတ္တဘာဝေ တဏှာသင်္ခါတံ ကမ္မံ ကတံ၊ ဝေဒနာဒိဝသေန တဿ ဒိဋ္ဌကာလော. နင်္ဂုဋ္ဌမူလဿ ဒိဋ္ဌကာလော ဝိယ တဿတ္တဘာဝဿ ဇနကာနံ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရာနံ ဒိဋ္ဌကာလော. ဟေဋ္ဌာ ကုစ္ဆိံ ဩလောကေန္တဿ ပန အဂ္ဂနင်္ဂုဋ္ဌဉ္စေဝ စတ္တာရော စ ဟတ္ထပါဒေ အဒိသွာပိ ‘‘အပရိပုဏ္ဏော သုံသုမာရော’’တိ အဂဟေတွာ နယတော ပရိပုဏ္ဏောတွေဝ ဂဟဏံ ဝိယ ယတ္ထ ယတ္ထ ပစ္စယဝဋ္ဋံ ပါဠိယံ န အာဂတံ၊ တတ္ထ တတ္ထ ‘‘ဒေသနာ အပရိပုဏ္ဏာ’’တိ အဂဟေတွာ နယတော ပရိပုဏ္ဏာတွေဝ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ စ အာဟာရတဏှာနံ အန္တရေ ဧကော သန္ဓိ၊ တဏှာဝေဒနာနံ အန္တရေ ဧကော၊ ဝိညာဏသင်္ခါရာနံ အန္တရေ ဧကောတိ ဧဝံ တိသန္ဓိစတုသင်္ခေပမေဝ ဝဋ္ဋံ ဒဿိတန္တိ. ပဌမံ.
၂. မောဠိယဖဂ္ဂုနသုတ္တဝဏ္ဏနာ
၁၂. ဒုတိယေ သမ္ဘဝေသီနံ ဝါ အနုဂ္ဂဟာယာတိ ဣမသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဘဂဝါ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ. ကသ္မာ? ဒိဋ္ဌိဂတိကဿ နိသိန္နတ္တာ. တဿဉှိ ပရိသတိ မောဠိယဖဂ္ဂုနော နာမ ဘိက္ခု ဒိဋ္ဌိဂတိကော နိသိန္နော. အထ သတ္ထာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ဥဋ္ဌဟိတွာ မံ ပဉှံ ပုစ္ဆိဿတိ၊ အထဿာဟံ ဝိဿဇ္ဇေဿာမီ’’တိ ပုစ္ဆာယ ဩကာသဒါနတ္ထံ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ. မောဠိယဖဂ္ဂုနောတိ မောဠီတိ စူဠာ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ –
‘‘ဆေတွာန မောဠိံ ဝရဂန္ဓဝါသိတံ
ဝေဟာယသံ ဥက္ခိပိ သကျပုင်္ဂဝေါ၊
ရတနစင်္ကောဋဝရေန ဝါသဝေါ၊
သဟဿနေတ္တော သိရသာ ပဋိဂ္ဂဟီ’’တိ.
သာ တဿ ဂိဟိကာလေ မဟန္တာ အဟောသိ. တေနဿ ‘‘မောဠိယဖဂ္ဂုနော’’တိ သင်္ခါ ဥဒပါဒိ. ပဗ္ဗဇိတမ္ပိ နံ တေနေဝ နာမေန သဉ္ဇာနန္တိ. ဧတဒဝေါစာတိ ဒေသနာနုသန္ဓိံ ဃဋေန္တော ဧတံ ‘‘ကော နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဝိညာဏာဟာရံ အာဟာရေတီ’’တိ ဝစနံ အဝေါစ. တဿတ္ထော – ဘန္တေ၊ ကော နာမ သော၊ ယော ဧတံ ဝိညာဏာဟာရံ ခါဒတိ ဝါ ဘုဉ္ဇတိ ဝါတိ?
ကသ္မာ ပနာယံ ဣတရေ တယော အာဟာရေ အပုစ္ဆိတွာ ဣမမေဝ ပုစ္ဆတီတိ? ဇာနာမီတိ လဒ္ဓိယာ. သော ဟိ မဟန္တေ ပိဏ္ဍေ ကတွာဝ ကဗဠီကာရာဟာရံ ဘုဉ္ဇန္တေ ပဿတိ၊ တေနဿ တံ ဇာနာမီတိ လဒ္ဓိ. တိတ္တိရဝဋ္ဋကမောရကုက္ကုဋာဒယော ပန မာတုသမ္ဖဿေန ယာပေန္တေ ဒိသွာ ‘‘ဧတေ ဖဿာဟာရေန ယာပေန္တီ’’တိ တဿ လဒ္ဓိ. ကစ္ဆပါ ပန အတ္တနော ဥတုသမယေ မဟာသမုဒ္ဒတော နိက္ခမိတွာ သမုဒ္ဒတီရေ ဝါလိကန္တရေ အဏ္ဍာနိ ဌပေတွာ ဝါလိကာယ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ မဟာသမုဒ္ဒမေဝ ဩတရန္တိ. တာနိ မာတုအနုဿရဏဝသေန န ပူတီနိ ဟောန္တိ. တာနိ မနောသဉ္စေတနာဟာရေန ယာပေန္တီတိ တဿ လဒ္ဓိ. ကိဉ္စာပိ ထေရဿ အယံ လဒ္ဓိ၊ န ပန ဧတာယ လဒ္ဓိယာ ဣမံ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ. ဒိဋ္ဌိဂတိကော ဟိ ဥမ္မတ္တကသဒိသော. ယထာ ဥမ္မတ္တကော ပစ္ဆိံ ဂဟေတွာ အန္တရဝီထိံ ဩတိဏ္ဏော ဂေါမယမ္ပိ ပါသာဏမ္ပိ ဂူထမ္ပိ ခဇ္ဇခဏ္ဍမ္ပိ တံ တံ မနာပမ္ပိ အမနာပမ္ပိ ဂဟေတွာ ပစ္ဆိယံ ပက္ခိပတိ. ဧဝမေဝ ဒိဋ္ဌိဂတိကော ယုတ္တမ္ပိ အယုတ္တမ္ပိ ပုစ္ဆတိ. သော ‘‘ကသ္မာ ဣမံ ပုစ္ဆသီ’’တိ န နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော၊ ပုစ္ဆိတပုစ္ဆိတဋ္ဌာနေ ပန ဂဟဏမေဝ နိသေဓေတဗ္ဗံ. တေနေဝ နံ ဘဂဝါ ‘‘ကသ္မာ ဧဝံ ပုစ္ဆသီ’’တိ အဝတွာ ဂဟိတဂါဟမေဝ တဿ မောစေတုံ နော ကလ္လော ပဉှောတိအာဒိမာဟ.
တတ္ထ နော ကလ္လောတိ အယုတ္တော. အာဟာရေတီတိ အဟံ န ဝဒါမီတိ အဟံ ကောစိ သတ္တော ဝါ ပုဂ္ဂလော ဝါ အာဟာရေတီတိ န ဝဒါမိ. အာဟာရေတီတိ စာဟံ ဝဒေယျန္တိ ယဒိ အဟံ အာဟာရေတီတိ ဝဒေယျံ. တတြဿ ကလ္လော ပဉှောတိ တသ္မိံ မယာ ဧဝံ ဝုတ္တေ အယံ ပဉှော ယုတ္တော ဘဝေယျ. ကိဿ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဝိညာဏာဟာရောတိ၊ ဘန္တေ၊ အယံ ဝိညာဏာဟာရော ကတမဿ ဓမ္မဿ ပစ္စယောတိ အတ္ထော. တတြ ကလ္လံ ဝေယျာကရဏန္တိ တသ္မိံ ဧဝံ ပုစ္ဆိတေ ပဉှေ ဣမံ ဝေယျာကရဏံ ယုတ္တံ ‘‘ဝိညာဏာဟာရော အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ ပစ္စယော’’တိ. ဧတ္ထ စ ဝိညာဏာဟာရောတိ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ. အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တီတိ တေနေဝ ဝိညာဏေန သဟုပ္ပန္နနာမရူပံ. တသ္မိံ ဘူတေ သတိ သဠာယတနန္တိ တသ္မိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိသင်္ခါတေ နာမရူပေ ဇာတေ သတိ သဠာယတနံ ဟောတီတိ အတ္ထော.
သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿောတိ ဣဓာပိ ဘဂဝါ ဥတ္တရိ ပဉှဿ ဩကာသံ ဒေန္တော ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ. ဒိဋ္ဌိဂတိကော ဟိ နဝပုစ္ဆံ ဥပ္ပါဒေတုံ န သက္ကောတိ၊ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ နိဒ္ဒိဋ္ဌံယေဝ ပန ဂဏှိတွာ ပုစ္ဆတိ၊ တေနဿ ဘဂဝါ ဩကာသံ အဒါသိ. အတ္ထော ပနဿ သဗ္ဗပဒေသု ဝုတ္တနယေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗော. ‘‘ကော နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဘဝတီ’’တိ ကသ္မာ န ပုစ္ဆတိ? ဒိဋ္ဌိဂတိကဿ ဟိ သတ္တော နာမ ဘူတော နိဗ္ဗတ္တောယေဝါတိ လဒ္ဓိ၊ တသ္မာ အတ္တနော လဒ္ဓိဝိရုဒ္ဓံ ဣဒန္တိ န ပုစ္ဆတိ. အပိစ ဣဒပ္ပစ္စယာ ဣဒံ ဣဒပ္ပစ္စယာ ဣဒန္တိ ဗဟူသု ဌာနေသု ကထိတတ္တာ သညတ္တိံ ဥပဂတော၊ တေနာပိ န ပုစ္ဆတိ. သတ္ထာပိ ‘‘ဣမဿ ဗဟုံ ပုစ္ဆန္တဿာပိ တိတ္တိ နတ္ထိ၊ တုစ္ဆပုစ္ဆမေဝ ပုစ္ဆတီ’’တိ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဒေသနံ ဧကာဗဒ္ဓံ ကတွာ ဒေသေသိ. ဆန္နံ တွေဝါတိ ယတော ပဋ္ဌာယ ဒေသနာရုဠှံ၊ တမေဝ ဂဟေတွာ ဒေသနံ ဝိဝဋ္ဋေန္တော ဧဝမာဟ. ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ ဝိညာဏနာမရူပါနံ အန္တရေ ဧကော သန္ဓိ၊ ဝေဒနာတဏှာနံ အန္တရေ ဧကော၊ ဘဝဇာတီနံ အန္တရေ ဧကောတိ. ဒုတိယံ.
၃. သမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ
၁၃. တတိယေ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါတိ သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ အသမတ္ထာ ဗာဟိရကသမဏဗြာဟ္မဏာ. ဇရာမရဏံ နပ္ပဇာနန္တီတိအာဒီသု ဇရာမရဏံ န ဇာနန္တိ ဒုက္ခသစ္စဝသေန၊ ဇရာမရဏသမုဒယံ န ဇာနန္တိ သဟ တဏှာယ ဇာတိ ဇရာမရဏဿ သမုဒယောတိ သမုဒယသစ္စဝသေန၊ ဇရာမရဏနိရောဓံ န ဇာနန္တိ နိရောဓသစ္စဝသေန၊ ပဋိပဒံ န ဇာနန္တိ မဂ္ဂသစ္စဝသေန. ဇာတိံ န ဇာနန္တိ ဒုက္ခသစ္စဝသေန၊ ဇာတိသမုဒယံ န ဇာနန္တိ သဟ တဏှာယ ဘဝေါ ဇာတိသမုဒယောတိ သမုဒယသစ္စဝသေန. ဧဝံ သဟ တဏှာယ သမုဒယံ ယောဇေတွာ သဗ္ဗပဒေသု စတုသစ္စဝသေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သာမညတ္ထံ ဝါ ဗြဟ္မညတ္ထံ ဝါတိ ဧတ္ထ အရိယမဂ္ဂေါ သာမညဉ္စေဝ ဗြဟ္မညဉ္စ. ဥဘယတ္ထာပိ ပန အတ္ထော နာမ အရိယဖလံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣတိ ဘဂဝါ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဧကာဒသသု ဌာနေသု စတ္တာရိ သစ္စာနိ ကထေသီတိ. တတိယံ.
၄. ဒုတိယသမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ
၁၄. စတုတ္ထေ ဣမေ ဓမ္မေ ကတမေ ဓမ္မေတိ ဧတ္တကံ ပပဉ္စံ ကတွာ ကထိတံ၊ ဒေသနံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ သမတ္ထာနံ ပုဂ္ဂလာနံ အဇ္ဈာသယေန ဣမေ ဓမ္မေ နပ္ပဇာနန္တီတိအာဒိ ဝုတ္တံ. သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ. စတုတ္ထံ.
၅. ကစ္စာနဂေါတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ
၁၅. ပဉ္စမေ သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ ယံ ပဏ္ဍိတာ ဒေဝမနုဿာ တေသု တေသု ဌာနေသု သမ္မာဒဿနံ ဝဒန္တိ၊ သဗ္ဗမ္ပိ တံ ဒွီဟိ ပဒေဟိ သင်္ခိပိတွာ ပုစ္ဆတိ. ဒွယနိဿိတောတိ ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ နိဿိတော. ယေဘုယျေနာတိ ဣမိနာ ဌပေတွာ အရိယပုဂ္ဂလေ သေသမဟာဇနံ ဒဿေတိ. အတ္ထိတန္တိ သဿတံ. နတ္ထိတန္တိ ဥစ္ဆေဒံ. လောကသမုဒယန္တိ လောကော နာမ သင်္ခါရလောကော၊ တဿ နိဗ္ဗတ္တိ. သမ္မပ္ပညာယ ပဿတောတိ သမ္မာပညာ နာမ သဝိပဿနာ မဂ္ဂပညာ၊ တာယ ပဿန္တဿာတိ အတ္ထော. ယာ လောကေ နတ္ထိတာတိ သင်္ခါရလောကေ နိဗ္ဗတ္တေသု ဓမ္မေသု ပညာယန္တေသွေဝ ယာ နတ္ထီတိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ သာ န ဟောတီတိ အတ္ထော. လောကနိရောဓန္တိ သင်္ခါရာနံ ဘင်္ဂံ. ယာ လောကေ အတ္ထိတာတိ သင်္ခါရလောကေ ဘိဇ္ဇမာနေသု ဓမ္မေသု ပညာယန္တေသွေဝ ယာ အတ္ထီတိ သဿတဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ သာ န ဟောတီတိ အတ္ထော.
အပိစ လောကသမုဒယန္တိ အနုလောမပစ္စယာကာရံ. လောကနိရောဓန္တိ ပဋိလောမပစ္စယာကာရံ. လောကနိဿယေ ပဿန္တဿာပိ ဟိ ပစ္စယာနံ အနုစ္ဆေဒေန ပစ္စယုပ္ပန္နဿ အနုစ္ဆေဒံ ပဿတော ယာ နတ္ထီတိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ သာ န ဟောတိ. ပစ္စယနိရောဓံ ပဿန္တဿာပိ ပစ္စယနိရောဓေန ပစ္စယုပ္ပန္နနိရောဓံ ပဿတော ယာ အတ္ထီတိ သဿတဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ သာ န ဟောတီတိ အယမ္ပေတ္ထ အတ္ထော.
ဥပယုပါဒါနာဘိနိဝေသဝိနိဗန္ဓောတိ ဥပယေဟိ စ ဥပါဒါနေဟိ စ အဘိနိဝေသေဟိ စ ဝိနိဗန္ဓော. တတ္ထ ဥပယာတိ ဒွေ ဥပယာ တဏှုပယော စ ဒိဋ္ဌုပယော စ. ဥပါဒါနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. တဏှာဒိဋ္ဌိယော ဟိ ယသ္မာ အဟံ မမန္တိအာဒီဟိ အာကာရေဟိ တေဘူမကဓမ္မေ ဥပေန္တိ ဥပဂစ္ဆန္တိ၊ တသ္မာ ဥပယာတိ ဝုစ္စန္တိ. ယသ္မာ ပန တေ ဓမ္မေ ဥပါဒိယန္တိ စေဝ အဘိနိဝိသန္တိ စ၊ တသ္မာ ဥပါဒါနာတိ စ အဘိနိဝေသာတိ စ ဝုစ္စန္တိ. တာဟိ စာယံ လောကော ဝိနိဗန္ဓော. တေနာဟ ‘‘ဥပယုပါဒါနာဘိနိဝေသဝိနိဗန္ဓော’’တိ.
တဉ္စာယန္တိ တဉ္စ ဥပယုပါဒါနံ အယံ အရိယသာဝကော. စေတသော အဓိဋ္ဌာနန္တိ စိတ္တဿ ပတိဋ္ဌာနဘူတံ. အဘိနိဝေသာနုသယန္တိ အဘိနိဝေသဘူတဉ္စ အနုသယဘူတဉ္စ. တဏှာဒိဋ္ဌီသု ဟိ အကုသလစိတ္တံ ပတိဋ္ဌာတိ၊ တာ စ တသ္မိံ အဘိနိဝိသန္တိ စေဝ အနုသေန္တိ စ၊ တသ္မာ တဒုဘယံ စေတသော အဓိဋ္ဌာနံ အဘိနိဝေသာနုသယန္တိ စ အာဟ. န ဥပေတီတိ န ဥပဂစ္ဆတိ. န ဥပါဒိယတီတိ န ဂဏှာတိ. နာဓိဋ္ဌာတီတိ န အဓိဋ္ဌာတိ၊ ကိန္တိ? အတ္တာ မေတိ. ဒုက္ခမေဝါတိ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓမတ္တမေဝ. န ကင်္ခတီတိ ‘‘ဒုက္ခမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဒုက္ခံ နိရုဇ္ဈတိ၊ န အညော ဧတ္ထ သတ္တော နာမ အတ္ထီ’’တိ ကင်္ခံ န ကရောတိ. န ဝိစိကိစ္ဆတီတိ န ဝိစိကိစ္ဆံ ဥပ္ပါဒေတိ.
အပရပ္ပစ္စယာတိ န ပရပ္ပစ္စယေန၊ အညဿ အပတ္တိယာယေတွာ အတ္တပစ္စက္ခဉာဏမေဝဿ ဧတ္ထ ဟောတီတိ. ဧတ္တာဝတာ ခေါ၊ ကစ္စာန၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဟောတီတိ ဧဝံ သတ္တသညာယ ပဟီနတ္တာ ဧတ္တကေန သမ္မာဒဿနံ နာမ ဟောတီတိ မိဿကသမ္မာဒိဋ္ဌိံ အာဟ. အယမေကော အန္တောတိ ဧသ ဧကော နိကူဋန္တော လာမကန္တော ပဌမကံ သဿတံ. အယံ ဒုတိယောတိ ဧသ ဒုတိယော သဗ္ဗံ နတ္ထီတိ ဥပ္ပဇ္ဇနကဒိဋ္ဌိသင်္ခါတော နိကူဋန္တော လာမကန္တော ဒုတိယကော ဥစ္ဆေဒေါတိ အတ္ထော. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. ပဉ္စမံ.
၆. ဓမ္မကထိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ
၁၆. ဆဋ္ဌေ နိဗ္ဗိဒါယာတိ နိဗ္ဗိန္ဒနတ္ထာယ. ဝိရာဂါယာတိ ဝိရဇ္ဇနတ္ထာယ. နိရောဓာယာတိ နိရုဇ္ဈနတ္ထာယ. ပဋိပန္နော ဟောတီတိ ဧတ္ထ သီလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ပဋိပန္နောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နောတိ လောကုတ္တရဿ နိဗ္ဗာနဓမ္မဿ အနုဓမ္မဘူတံ ပဋိပဒံ ပဋိပန္နော. အနုဓမ္မဘူတန္တိ အနုရူပသဘာဝဘူတံ. နိဗ္ဗိဒါ ဝိရာဂါ နိရောဓာတိ နိဗ္ဗိဒါယ စေဝ ဝိရာဂေန စ နိရောဓေန စ. အနုပါဒါ ဝိမုတ္တောတိ စတူဟိ ဥပါဒါနေဟိ ကိဉ္စိ ဓမ္မံ အနုပါဒိယိတွာ ဝိမုတ္တော. ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနပ္ပတ္တောတိ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တော. အလံ ဝစနာယာတိ၊ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ၊ ယုတ္တော အနုစ္ဆဝိကောတိ အတ္ထော. ဧဝမေတ္ထ ဧကေန နယေန ဓမ္မကထိကဿ ပုစ္ဆာ ကထိတာ၊ ဒွီဟိ တံ ဝိသေသေတွာ သေက္ခာသေက္ခဘူမိယော နိဒ္ဒိဋ္ဌာတိ. ဆဋ္ဌံ.
၇. အစေလကဿပသုတ္တဝဏ္ဏနာ
၁၇. သတ္တမေ အစေလော ကဿပေါတိ လိင်္ဂေန အစေလော နိစ္စေလော၊ နာမေန ကဿပေါ. ဒူရတောဝါတိ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန ပရိဝုတံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒူရတော ဧဝ အဒ္ဒသ. ကိဉ္စိဒေဝ ဒေသန္တိ ကိဉ္စိဒေဝ ကာရဏံ. ဩကာသန္တိ ပဉှဗျာကရဏဿ ခဏံ ကာလံ. အန္တရဃရန္တိ ‘‘န ပလ္လတ္ထိကာယ အန္တရဃရေ နိသီဒိဿာမီ’’တိ ဧတ္ထ အန္တောနိဝေသနံ အန္တရဃရံ. ‘‘ဩက္ခိတ္တစက္ခု အန္တရဃရေ ဂမိဿာမီ’’တိ ဧတ္ထ ဣန္ဒခီလတော ပဋ္ဌာယ အန္တောဂါမော. ဣဓာပိ အယမေဝ အဓိပ္ပေတော. ယဒါကင်္ခသီတိ ယံ ဣစ္ဆသိ.
ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ ကထေတုကာမော ယာဝတတိယံ ပဋိက္ခိပီတိ? ဂါရဝဇနနတ္ထံ. ဒိဋ္ဌိဂတိကာ ဟိ ခိပ္ပံ ကထိယမာနေ ဂါရဝံ န ကရောန္တိ၊ ‘‘သမဏံ ဂေါတမံ ဥပသင်္ကမိတုမ္ပိ ပုစ္ဆိတုမ္ပိ သုကရံ၊ ပုစ္ဆိတမတ္တေယေဝ ကထေတီ’’တိ ဝစနမ္ပိ န သဒ္ဒဟန္တိ. ဒွေ တယော ဝါရေ ပဋိက္ခိတ္တေ ပန ဂါရဝံ ကရောန္တိ၊ ‘‘သမဏံ ဂေါတမံ ဥပသင်္ကမိတုမ္ပိ ပဉှံ ပုစ္ဆိတုမ္ပိ ဒုက္ကရ’’န္တိ ယာဝတတိယံ ယာစိတေ ကထိယမာနံ သုဿူသန္တိ သဒ္ဒဟန္တိ. ဣတိ ဘဂဝါ ‘‘အယံ သုဿူသိဿတိ သဒ္ဒဟိဿတီ’’တိ ယာဝတတိယံ ယာစာပေတွာ ကထေသိ. အပိစ ယထာ ဘိသက္ကော တေလံ ဝါ ဖာဏိတံ ဝါ ပစန္တော မုဒုပါကခရပါကာနံ ပါကကာလံ အာဂမယမာနော ပါကကာလံ အနတိက္ကမိတွာဝ ဩတာရေတိ. ဧဝံ ဘဂဝါ သတ္တာနံ ဉာဏပရိပါကံ အာဂမယမာနော ‘‘ဧတ္တကေန ကာလေန ဣမဿ ဉာဏံ ပရိပါကံ ဂမိဿတီ’’တိ ဉတွာဝ ယာဝတတိယံ ယာစာပေသိ.
မာ ဟေဝံ၊ ကဿပါတိ၊ ကဿပ၊ မာ ဧဝံ ဘဏိ. သယံကတံ ဒုက္ခန္တိ ဟိ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ အတ္တာ နာမ ကောစိ ဒုက္ခဿ ကာရကော နတ္ထီတိ ဒီပေတိ. ပရတောပိ ဧသေဝ နယော. အဓိစ္စသမုပ္ပန္နန္တိ အကာရဏေန ယဒိစ္ဆာယ ဥပ္ပန္နံ. ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနောတိ ကသ္မာ ဧဝမာဟ? ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘အယံ ‘သယံကတံ ဒုက္ခ’န္တိအာဒိနာ ပုဋ္ဌော ‘မာ ဟေဝ’န္တိ ဝဒတိ၊ ‘နတ္ထီ’တိ ပုဋ္ဌော ‘အတ္ထီ’တိ ဝဒတိ. ‘ဘဝံ ဂေါတမော ဒုက္ခံ န ဇာနာတိ န ပဿတီ’တိ ပုဋ္ဌော ‘ဇာနာမိ ခွာဟ’န္တိ ဝဒတိ. ကိဉ္စိ နု ခေါ မယာ ဝိရဇ္ဈိတွာ ပုစ္ဆိတော’’တိ မူလတော ပဋ္ဌာယ အတ္တနော ပုစ္ဆမေဝ သောဓေန္တော ဧဝမာဟ. အာစိက္ခတု စ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါတိ ဣဓ သတ္ထရိ သဉ္ဇာတဂါရဝေါ ‘‘ဘဝ’’န္တိ အဝတွာ ‘‘ဘဂဝါ’’တိ ဝဒတိ.
သော ကရောတီတိအာဒိ၊ ‘‘သယံကတံ ဒုက္ခ’’န္တိ လဒ္ဓိယာ ပဋိသေဓနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ သတောတိ ဣဒံ ဘုမ္မတ္ထေ သာမိဝစနံ၊ တသ္မာ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော – သော ကရောတိ သော ပဋိသံဝေဒယတီတိ ခေါ၊ ကဿပ၊ အာဒိမှိယေဝ ဧဝံ သတိ ပစ္ဆာ သယံကတံ ဒုက္ခန္တိ အယံ လဒ္ဓိ ဟောတိ. ဧတ္ထ စ ဒုက္ခန္တိ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ အဓိပ္ပေတံ. ဣတိ ဝဒန္တိ ဧတဿ ပုရိမေန အာဒိသဒ္ဒေန အနန္တရေန စ သဿတသဒ္ဒေန သမ္ဗန္ဓော ဟောတိ. ‘‘ဒီပေတိ ဂဏှာတီ’’တိ အယံ ပနေတ္ထ ပါဌသေသော. ဣဒဉှိ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဣတိ ဧဝံ ဝဒန္တော အာဒိတောဝ သဿတံ ဒီပေတိ၊ သဿတံ ဂဏှာတိ. ကသ္မာ? တဿ ဟိ တံ ဒဿနံ ဧတံ ပရေတိ၊ ကာရကဉ္စ ဝေဒကဉ္စ ဧကမေဝ ဂဏှန္တံ ဧတံ သဿတံ ဥပဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော.
အညော ကရောတီတိအာဒိ ပန ‘‘ပရံကတံ ဒုက္ခ’’န္တိ လဒ္ဓိယာ ပဋိသေဓနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ‘‘အာဒိတော သတော’’တိ ဣဒံ ပန ဣဓာပိ အာဟရိတဗ္ဗံ. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – အညော ကရောတိ အညော ပဋိသံဝေဒိယတီတိ ခေါ ပန၊ ကဿပ၊ အာဒိမှိယေဝ ဧဝံ သတိ၊ ပစ္ဆာ ‘‘ကာရကော ဣဓေဝ ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ၊ တေန ကတံ အညော ပဋိသံဝေဒိယတီ’’တိ ဧဝံ ဥပ္ပန္နာယ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ သဒ္ဓိံ သမ္ပယုတ္တာယ ဝေဒနာယ အဘိတုန္နဿ ဝိဒ္ဓဿ သတော ‘‘ပရံကတံ ဒုက္ခ’’န္တိ အယံ လဒ္ဓိ ဟောတီတိ. ဣတိ ဝဒန္တိအာဒိ ဝုတ္တနယေနေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ. တတြာယံ ယောဇနာ – ဧဝဉ္စ ဝဒန္တော အာဒိတောဝ ဥစ္ဆေဒံ ဒီပေတိ၊ ဥစ္ဆေဒံ ဂဏှာတိ. ကသ္မာ? တဿ ဟိ တံ ဒဿနံ ဧတံ ပရေတိ၊ ဧတံ ဥစ္ဆေဒံ ဥပဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော.
ဧတေ တေတိ ယေ သဿတုစ္ဆေဒသင်္ခါတေ ဥဘော အန္တေ (အနုပဂမ္မ တထာဂတော ဓမ္မံ ဒေသေတိ၊ ဧတေ တေ၊ ကဿပ၊ ဥဘော အန္တေ) အနုပဂမ္မ ပဟာယ အနလ္လီယိတွာ မဇ္ဈေန တထာဂတော ဓမ္မံ ဒေသေတိ၊ မဇ္ဈိမာယ ပဋိပဒါယ ဌိတော ဒေသေတီတိ အတ္ထော. ကတရံ ဓမ္မန္တိ စေ? ယဒိဒံ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိ. ဧတ္ထ ဟိ ကာရဏတော ဖလံ၊ ကာရဏနိရောဓေန စဿ နိရောဓော ဒီပိတော၊ န ကောစိ ကာရကော ဝါ ဝေဒကော ဝါ နိဒ္ဒိဋ္ဌော. ဧတ္တာဝတာ သေသပဉှာ ပဋိသေဓိတာ ဟောန္တိ. ဥဘော အန္တေ အနုပဂမ္မာတိ ဣမိနာ ဟိ တတိယပဉှော ပဋိက္ခိတ္တော. အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိ ဣမိနာ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နတာ စေဝ အဇာနနဉ္စ ပဋိက္ခိတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
လဘေယျန္တိ ဣဒံ သော ဘဂဝတော သန္တိကေ ဘိက္ခုဘာဝံ ပတ္ထယမာနော အာဟ. အထ ဘဂဝါ ယောနေန ခန္ဓကေ တိတ္ထိယပရိဝါသော (မဟာဝ. ၈၆) ပညတ္တော၊ ယံ အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော သာမဏေရဘူမိယံ ဌိတော ‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဣတ္ထန္နာမော အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အာကင်္ခါမိ ဥပသမ္ပဒံ. သွာဟံ၊ ဘန္တေ၊ သံဃံ စတ္တာရော မာသေ ပရိဝါသံ ယာစာမီ’’တိအာဒိနာ နယေန သမာဒိယိတွာ ပရိဝသတိ၊ တံ သန္ဓာယ ယော ခေါ၊ ကဿပ၊ အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပဗ္ဗဇ္ဇန္တိ ဝစနသိလိဋ္ဌတာဝသေန ဝုတ္တံ. အပရိဝသိတွာယေဝ ဟိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ လဘတိ. ဥပသမ္ပဒတ္ထိကေန ပန နာတိကာလေန ဂါမပ္ပဝေသနာဒီနိ အဋ္ဌ ဝတ္တာနိ ပူရေန္တေန ပရိဝသိတဗ္ဗံ. အာရဒ္ဓစိတ္တာတိ အဋ္ဌဝတ္တပူရဏေန တုဋ္ဌစိတ္တာ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရတော ပနေသ တိတ္ထိယပရိဝါသော သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယဋ္ဌကထာယ ပဗ္ဗဇ္ဇက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာယံ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၈၆) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.
အပိစ မယာတိ အယမေတ္ထ ပါဌော၊ အညတ္ထ ပန ‘‘အပိစ မေတ္ထာ’’တိ. ပုဂ္ဂလဝေမတ္တတာ ဝိဒိတာတိ ပုဂ္ဂလနာနတ္တံ ဝိဒိတံ. ‘‘အယံ ပုဂ္ဂလော ပရိဝါသာရဟော၊ အယံ န ပရိဝါသာရဟော’’တိ ဣဒံ မယှံ ပါကဋန္တိ ဒဿေတိ. တတော ကဿပေါ စိန္တေသိ – ‘‘အဟော အစ္ဆရိယံ ဗုဒ္ဓသာသနံ၊ ယတ္ထ ဧဝံ ဃံသိတွာ ကောဋ္ဋေတွာ ယုတ္တမေဝ ဂဏှန္တိ၊ အယုတ္တံ ဆဍ္ဍေန္တီ’’တိ. တတော သုဋ္ဌုတရံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ သဉ္ဇာတုဿာဟော သစေ၊ ဘန္တေတိအာဒိမာဟ. အထ ဘဂဝါ တဿ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒတံ ဝိဒိတွာ ‘‘န ကဿပေါ ပရိဝါသံ အရဟတီ’’တိ အညတရံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဂစ္ဆ၊ ဘိက္ခု၊ ကဿပံ နဟာပေတွာ ပဗ္ဗာဇေတွာ အာနေဟီ’’တိ. သော တထာ ကတွာ တံ ပဗ္ဗာဇေတွာ ဘဂဝတော သန္တိကံ အဂမာသိ. ဘဂဝါ ဂဏေ နိသီဒိတွာ ဥပသမ္ပာဒေသိ. တေန ဝုတ္တံ အလတ္ထ ခေါ အစေလော ကဿပေါ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ၊ အလတ္ထ ဥပသမ္ပဒန္တိ. အစိရူပသမ္ပန္နောတိအာဒိ သေသံ ဗြာဟ္မဏသံယုတ္တေ (သံ. နိ. ၁.၁၈၇) ဝုတ္တမေဝါတိ. သတ္တမံ.
၈. တိမ္ဗရုကသုတ္တဝဏ္ဏနာ
၁၈. အဋ္ဌမေ သာ ဝေဒနာတိအာဒိ ‘‘သယံကတံ သုခဒုက္ခ’’န္တိ လဒ္ဓိယာ နိသေဓနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထာပိ သတောတိ ဘုမ္မတ္ထေယေဝ သာမိဝစနံ. တတြာယံ အတ္ထဒီပနာ – ‘‘သာ ဝေဒနာ၊ သော ဝေဒိယတီ’’တိ ခေါ၊ တိမ္ဗရုက၊ အာဒိမှိယေဝ ဧဝံ သတိ ‘‘သယံကတံ သုခဒုက္ခ’’န္တိ အယံ လဒ္ဓိ ဟောတိ. ဧဝဉှိ သတိ ဝေဒနာယ ဧဝ ဝေဒနာ ကတာ ဟောတိ. ဧဝဉ္စ ဝဒန္တော ဣမိဿာ ဝေဒနာယ ပုဗ္ဗေပိ အတ္ထိတံ အနုဇာနာတိ၊ သဿတံ ဒီပေတိ သဿတံ ဂဏှာတိ. ကသ္မာ? တဿ ဟိ တံ ဒဿနံ ဧတံ ပရေတိ၊ ဧတံ သဿတံ ဥပဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ပုရိမဉှိ အတ္ထံ သန္ဓာယေဝေတံ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ ဘဝိဿတိ၊ တသ္မာ အဋ္ဌကထာယံ တံ ယောဇေတွာဝဿ အတ္ထော ဒီပိတော. ဧဝမ္ပာဟံ န ဝဒါမီတိ အဟံ ‘‘သာ ဝေဒနာ၊ သော ဝေဒိယတီ’’တိ ဧဝမ္ပိ န ဝဒါမိ. ‘‘သယံကတံ သုခဒုက္ခ’’န္တိ ဧဝမ္ပိ န ဝဒါမီတိ အတ္ထော.
အညာ ဝေဒနာတိအာဒိ ‘‘ပရံကတံ သုခဒုက္ခ’’န္တိ လဒ္ဓိယာ ပဋိသေဓနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဣဓာပိ အယံ အတ္ထယောဇနာ –‘‘အညာ ဝေဒနာ အညော ဝေဒိယတီ’’တိ ခေါ၊ တိမ္ဗရုက၊ အာဒိမှိယေဝ ဧဝံ သတိ ပစ္ဆာ ယာ ပုရိမပက္ခေ ကာရကဝေဒနာ၊ သာ ဥစ္ဆိန္နာ. တာယ ပန ကတံ အညော ဝေဒိယတီတိ ဧဝံ ဥပ္ပန္နာယ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ သဒ္ဓိံ သမ္ပယုတ္တာယ ဝေဒနာယ အဘိတုန္နဿ သတော ‘‘ပရံကတံ သုခဒုက္ခ’’န္တိ အယံ လဒ္ဓိ ဟောတိ. ဧဝဉ္စ ဝဒန္တော ကာရကော ဥစ္ဆိန္နော၊ အညေန ပဋိသန္ဓိ ဂဟိတာတိ ဥစ္ဆေဒံ ဒီပေတိ၊ ဥစ္ဆေဒံ ဂဏှာတိ. ကသ္မာ? တဿ ဟိ တံ ဒဿနံ ဧတံ ပရေတိ၊ ဧတံ ဥစ္ဆေဒံ ဥပဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ဣဓာပိ ဟိ ဣမာနိ ပဒါနိ အဋ္ဌကထာယံ အာဟရိတွာ ယောဇိတာနေဝ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝေဒနာသုခဒုက္ခံ ကထိတံ. တဉ္စ ခေါ ဝိပါကသုခဒုက္ခမေဝ ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တံ. အဋ္ဌမံ.
၉. ဗာလပဏ္ဍိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ
၁၉. နဝမေ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏဿာတိ အဝိဇ္ဇာယ နိဝါရိတဿ. ဧဝမယံ ကာယော သမုဒါဂတောတိ ဧဝံ အဝိဇ္ဇာယ နိဝါရိတတ္တာ တဏှာယ စ သမ္ပယုတ္တတ္တာယေဝ အယံ ကာယော နိဗ္ဗတ္တော. အယဉ္စေဝ ကာယောတိ အယဉ္စဿ အတ္တနော သဝိညာဏကော ကာယော. ဗဟိဒ္ဓါ စ နာမရူပန္တိ ဗဟိဒ္ဓါ စ ပရေသံ သဝိညာဏကော ကာယော. အတ္တနော စ ပရဿ စ ပဉ္စဟိ ခန္ဓေဟိ ဆဟိ အာယတနေဟိ စာပိ အယံ အတ္ထော ဒီပေတဗ္ဗောဝ. ဣတ္ထေတံ ဒွယန္တိ ဧဝမေတံ ဒွယံ. ဒွယံ ပဋိစ္စ ဖဿောတိ အညတ္ထ စက္ခုရူပါဒီနိ ဒွယာနိ ပဋိစ္စ စက္ခုသမ္ဖဿာဒယော ဝုတ္တာ၊ ဣဓ ပန အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာနိ အာယတနာနိ. မဟာဒွယံ နာမ ကိရေတံ. သဠေဝါယတနာနီတိ သဠေဝ ဖဿာယတနာနိ ဖဿကာရဏာနိ. ယေဟိ ဖုဋ္ဌောတိ ယေဟိ ကာရဏဘူတေဟိ အာယတနေဟိ ဥပ္ပန္နေန ဖဿေန ဖုဋ္ဌော. အညတရေနာတိ ဧတ္ထ ပရိပုဏ္ဏဝသေန အညတရတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတြာတိ တသ္မိံ ဗာလပဏ္ဍိတာနံ ကာယနိဗ္ဗတ္တနာဒိမှိ. ကော အဓိပ္ပယာသောတိ ကော အဓိကပယောဂေါ.
ဘဂဝံမူလကာတိ ဘဂဝါ မူလံ ဧတေသန္တိ ဘဂဝံမူလကာ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဣမေ၊ ဘန္တေ၊ အမှာကံ ဓမ္မာ ပုဗ္ဗေ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဥပ္ပါဒိတာ၊ တသ္မိံ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ အညော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဣမေ ဓမ္မေ ဥပ္ပါဒေတုံ သမတ္ထော နာမ နာဟောသိ၊ ဘဂဝတာ ပန နော ဣမေ ဓမ္မာ ဥပ္ပါဒိတာ. ဘဂဝန္တဉှိ နိဿာယ မယံ ဣမေ ဓမ္မေ အာဇာနာမ ပဋိဝိဇ္ဈာမာတိ ဧဝံ ဘဂဝံမူလကာ နော၊ ဘန္တေ၊ ဓမ္မာတိ. ဘဂဝံနေတ္တိကာတိ ဘဂဝါ ဟိ ဓမ္မာနံ နေတာ ဝိနေတာ အနုနေတာ၊ ယထာသဘာဝတော ပါဋိယေက္ကံ ပါဋိယေက္ကံ နာမံ ဂဟေတွာ ဒဿေတာတိ ဓမ္မာ ဘဂဝံနေတ္တိကာ နာမ ဟောန္တိ. ဘဂဝံပဋိသရဏာတိ စတုဘူမကဓမ္မာ သဗ္ဗညုတညာဏဿ အာပါထံ အာဂစ္ဆမာနာ ဘဂဝတိ ပဋိသရန္တိ နာမာတိ ဘဂဝံပဋိသရဏာ. ပဋိသရန္တီတိ သမောသရန္တိ. အပိစ မဟာဗောဓိမဏ္ဍေ နိသိန္နဿ ဘဂဝတော ပဋိဝေဓဝသေန ဖဿော အာဂစ္ဆတိ ‘‘အဟံ ဘဂဝါ ကိန္နာမော’’တိ? တွံ ဖုသနဋ္ဌေန ဖဿော နာမ. ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရာ၊ ဝိညာဏံ အာဂစ္ဆတိ ‘‘အဟံ ဘဂဝါ ကိန္နာမ’’န္တိ၊ တွံ ဝိဇာနနဋ္ဌေန ဝိညာဏံ နာမာတိ ဧဝံ စတုဘူမကဓမ္မာနံ ယထာသဘာဝတော ပါဋိယေက္ကံ ပါဋိယေက္ကံ နာမံ ဂဏှန္တော ဘဂဝါ ဓမ္မေ ပဋိသရတီတိ ဘဂဝံပဋိသရဏာ. ဘဂဝန္တံယေဝ ပဋိဘာတူတိ ဘဂဝတောဝ ဧတဿ ဘာသိတဿ အတ္ထော ဥပဋ္ဌာတု၊ တုမှေယေဝ နော ကထေတွာ ဒေထာတိ အတ္ထော.
သာ စေဝ အဝိဇ္ဇာတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ သာ အဝိဇ္ဇာ စ တဏှာ စ ကမ္မံ ဇဝါပေတွာ ပဋိသန္ဓိံ အာကဍ္ဎိတွာ နိရုဒ္ဓါ၊ ယထာ ပန အဇ္ဇာပိ ယံ ဟိယျော ဘေသဇ္ဇံ ပီတံ၊ တဒေဝ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇာတိ သရိက္ခကတ္တေန တဒေဝါတိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝမိဓာပိ သာ စေဝ အဝိဇ္ဇာ သာ စ တဏှာတိ ဣဒမ္ပိ သရိက္ခကတ္တေန ဝုတ္တံ. ဗြဟ္မစရိယန္တိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ. ဒုက္ခက္ခယာယာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ခယတ္ထာယ. ကာယူပဂေါ ဟောတီတိ အညံ ပဋိသန္ဓိကာယံ ဥပဂန္တာ ဟောတိ. ယဒိဒံ ဗြဟ္မစရိယဝါသောတိ ယော အယံ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဝါသော၊ အယံ ဗာလတော ပဏ္ဍိတဿ ဝိသေသောတိ ဒဿေတိ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သဗ္ဗောပိ သပဋိသန္ဓိကော ပုထုဇ္ဇနော ‘‘ဗာလော’’တိ၊ အပ္ပဋိသန္ဓိကော ခီဏာသဝေါ ‘‘ပဏ္ဍိတော’’တိ ဝုတ္တော. သောတာပန္နသကဒါဂါမိအနာဂါမိနော ပန ‘‘ပဏ္ဍိတာ’’တိ ဝါ ‘‘ဗာလာ’’တိ ဝါ န ဝတ္တဗ္ဗာ၊ ဘဇမာနာ ပန ပဏ္ဍိတပက္ခံ ဘဇန္တိ. နဝမံ.
၁၀. ပစ္စယသုတ္တဝဏ္ဏနာ
၂၀. ဒသမေ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဉ္စ ဝေါ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမိ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နေ စ ဓမ္မေတိ သတ္ထာ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ပစ္စယေ စ ပစ္စယနိဗ္ဗတ္တေ စ သဘာဝဓမ္မေ ဒေသေဿာမီတိ ဥဘယံ အာရဘိ. ဥပ္ပါဒါ ဝါ တထာဂတာနန္တိ တထာဂတာနံ ဥပ္ပါဒေပိ၊ ဗုဒ္ဓေသု ဥပ္ပန္နေသု အနုပ္ပန္နေသုပိ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ၊ ဇာတိယေဝ ဇရာမရဏဿ ပစ္စယော. ဌိတာဝ သာ ဓာတူတိ ဌိတောဝ သော ပစ္စယသဘာဝေါ၊ န ကဒါစိ ဇာတိ ဇရာမရဏဿ ပစ္စယော န ဟောတိ. ဓမ္မဋ္ဌိတတာ ဓမ္မနိယာမတာတိ ဣမေဟိပိ ဒွီဟိ ပစ္စယမေဝ ကထေတိ. ပစ္စယေန ဟိ ပစ္စယုပ္ပန္နာ ဓမ္မာ တိဋ္ဌန္တိ၊ တသ္မာ ပစ္စယောဝ ‘‘ဓမ္မဋ္ဌိတတာ’’တိ ဝုစ္စတိ. ပစ္စယော ဓမ္မေ နိယမေတိ၊ တသ္မာ ‘‘ဓမ္မနိယာမတာ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဣဒပ္ပစ္စယတာတိ ဣမေသံ ဇရာမရဏာဒီနံ ပစ္စယာ ဣဒပ္ပစ္စယာ၊ ဣဒပ္ပစ္စယာဝ ဣဒပ္ပစ္စယတာ. တန္တိ တံ ပစ္စယံ. အဘိသမ္ဗုဇ္ဈတီတိ ဉာဏေန အဘိသမ္ဗုဇ္ဈတိ. အဘိသမေတီတိ ဉာဏေန အဘိသမာဂစ္ဆတိ. အာစိက္ခတီတိ ကထေတိ. ဒေသေတီတိ ဒဿေတိ. ပညာပေတီတိ ဇာနာပေတိ. ပဋ္ဌပေတီတိ ဉာဏမုခေ ဌပေတိ. ဝိဝရတီတိ ဝိဝရိတွာ ဒဿေတိ. ဝိဘဇတီတိ ဝိဘာဂတော ဒဿေတိ. ဥတ္တာနီကရောတီတိ ပါကဋံ ကရောတိ. ပဿထာတိ စာဟာတိ ပဿထ ဣတိ စ ဝဒတိ. ကိန္တိ? ဇာတိပစ္စယာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဇရာမရဏန္တိအာဒိ.
ဣတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေတိ ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ. ယာ တတြာတိ ယာ တေသု ‘‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိအာဒီသု. တထတာတိအာဒီနိ ပစ္စယာကာရဿေဝ ဝေဝစနာနိ. သော တေဟိ တေဟိ ပစ္စယေဟိ အနူနာဓိကေဟေဝ တဿ တဿ ဓမ္မဿ သမ္ဘဝတော တထတာတိ၊ သာမဂ္ဂိံ ဥပဂတေသု ပစ္စယေသု မုဟုတ္တမ္ပိ တတော နိဗ္ဗတ္တာနံ ဓမ္မာနံ အသမ္ဘဝါဘာဝတော အဝိတထတာတိ၊ အညဓမ္မပစ္စယေဟိ အညဓမ္မာနုပ္ပတ္တိတော အနညထတာတိ၊ ဇရာမရဏာဒီနံ ပစ္စယတော ဝါ ပစ္စယသမူဟတော ဝါ ဣဒပ္ပစ္စယတာတိ ဝုတ္တော. တတြာယံ ဝစနတ္ထော – ဣမေသံ ပစ္စယာ ဣဒပ္ပစ္စယာ၊ ဣဒပ္ပစ္စယာ ဧဝ ဣဒပ္ပစ္စယတာ၊ ဣဒပ္ပစ္စယာနံ ဝါ သမူဟော ဣဒပ္ပစ္စယတာ. လက္ခဏံ ပနေတ္ထ သဒ္ဒသတ္ထတော ဝေဒိတဗ္ဗံ.
အနိစ္စန္တိ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စံ. ဧတ္ထ စ အနိစ္စန္တိ န ဇရာမရဏံ အနိစ္စံ၊ အနိစ္စသဘာဝါနံ ပန ခန္ဓာနံ ဇရာမရဏတ္တာ အနိစ္စံ နာမ ဇာတံ. သင်္ခတာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ စ သင်္ခတန္တိ ပစ္စယေဟိ သမာဂန္တွာ ကတံ. ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နန္တိ ပစ္စယေ နိဿာယ ဥပ္ပန္နံ. ခယဓမ္မန္တိ ခယသဘာဝံ. ဝယဓမ္မန္တိ ဝိဂစ္ဆနကသဘာဝံ. ဝိရာဂဓမ္မန္တိ ဝိရဇ္ဇနကသဘာဝံ. နိရောဓဓမ္မန္တိ နိရုဇ္ဈနကသဘာဝံ. ဇာတိယာပိ ဝုတ္တနယေနေဝ အနိစ္စတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဇနကပစ္စယာနံ ဝါ ကိစ္စာနုဘာဝက္ခဏေ ဒိဋ္ဌတ္တာ ဧကေန ပရိယာယေနေတ္ထ အနိစ္စာတိအာဒီနိ ယုဇ္ဇန္တိယေဝ. ဘဝါဒယော အနိစ္စာဒိသဘာဝါယေဝ.
သမ္မပ္ပညာယာတိ သဝိပဿနာယ မဂ္ဂပညာယ. ပုဗ္ဗန္တန္တိ ပုရိမံ အတီတန္တိ အတ္ထော. အဟောသိံ နု ခေါတိအာဒီသု ‘‘အဟောသိံ နု ခေါ နနု ခေါ’’တိ သဿတာကာရဉ္စ အဓိစ္စသမုပ္ပတ္တိအာကာရဉ္စ နိဿာယ အတီတေ အတ္တနော ဝိဇ္ဇမာနတဉ္စ အဝိဇ္ဇမာနတဉ္စ ကင်္ခတိ. ကိံ ကာရဏန္တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ဥမ္မတ္တကော ဝိယ ဗာလပုထုဇ္ဇနော ယထာ ဝါ တထာ ဝါ ပဝတ္တတိ. ကိံ နု ခေါ အဟောသိန္တိ ဇာတိလိင်္ဂုပပတ္တိယော နိဿာယ ‘‘ခတ္တိယော နု ခေါ အဟောသိံ၊ ဗြာဟ္မဏဝေဿသုဒ္ဒဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတဒေဝမနုဿာနံ အညတရော’’တိ ကင်္ခတိ. ကထံ နု ခေါတိ သဏ္ဌာနာကာရံ နိဿာယ ‘‘ဒီဃော နု ခေါ အဟောသိံ ရဿဩဒါတကဏှပမာဏိကအပ္ပမာဏိကာဒီနံ အညတရော’’တိ ကင်္ခတိ. ကေစိ ပန ‘‘ဣဿရနိမ္မာနာဒီနိ နိဿာယ ‘ကေန နု ခေါ ကာရဏေန အဟောသိ’န္တိ ဟေတုတော ကင်္ခတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ကိံ ဟုတွာ ကိံ အဟောသိန္တိ ဇာတိအာဒီနိ နိဿာယ ‘‘ခတ္တိယော ဟုတွာ နု ခေါ ဗြာဟ္မဏော အဟောသိံ။ပေ။ ဒေဝေါ ဟုတွာ မနုဿော’’တိ အတ္တနော ပရမ္ပရံ ကင်္ခတိ. သဗ္ဗတ္ထေဝ ပန အဒ္ဓါနန္တိ ကာလာဓိဝစနမေတံ. အပရန္တန္တိ အနာဂတံ အန္တံ. ဘဝိဿာမိ နု ခေါ နနု ခေါတိ သဿတာကာရဉ္စ ဥစ္ဆေဒါကာရဉ္စ နိဿာယ အနာဂတေ အတ္တနော ဝိဇ္ဇမာနတဉ္စ အဝိဇ္ဇမာနတဉ္စ ကင်္ခတိ. သေသမေတ္ထ ဝုတ္တနယမေဝ.
ဧတရဟိ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နံ အဒ္ဓါနန္တိ ဣဒါနိ ဝါ ပဋိသန္ဓိမာဒိံ ကတွာ စုတိပရိယန္တံ သဗ္ဗမ္ပိ ဝတ္တမာနကာလံ ဂဟေတွာ. အဇ္ဈတ္တံ ကထံကထီ ဘဝိဿတီတိ အတ္တနော ခန္ဓေသု ဝိစိကိစ္ဆီ ဘဝိဿတိ. အဟံ နု ခေါသ္မီတိ အတ္တနော အတ္ထိဘာဝံ ကင်္ခတိ. ယုတ္တံ ပနေတန္တိ? ယုတ္တံ အယုတ္တန္တိ ကာ ဧတ္ထ စိန္တာ. အပိစေတ္ထ ဣဒံ ဝတ္ထုမ္ပိ ဥဒါဟရန္တိ – စူဠမာတာယ ကိရ ပုတ္တော မုဏ္ဍော၊ မဟာမာတာယ ပုတ္တော အမုဏ္ဍော၊ တံ ပုတ္တံ မုဏ္ဍေသုံ၊ သော ဥဋ္ဌာယ ‘‘အဟံ နု ခေါ စူဠမာတာယ ပုတ္တော’’တိ စိန္တေသိ. ဧဝံ အဟံ နု ခေါသ္မီတိ ကင်္ခါ ဟောတိ. နော နု ခေါသ္မီတိ အတ္တနော နတ္ထိဘာဝံ ကင်္ခတိ. တတြာပိ ဣဒံ ဝတ္ထု – ဧကော ကိရ မစ္ဆေ ဂဏှန္တော ဥဒကေ စိရဋ္ဌာနေန သီတိဘူတံ အတ္တနော ဦရုံ မစ္ဆောတိ စိန္တေတွာ ပဟရိ. အပရော သုသာနပဿေ ခေတ္တံ ရက္ခန္တော ဘီတော သင်္ကုဋိတော သယိ၊ သော ပဋိဗုဇ္ဈိတွာ အတ္တနော ဇဏ္ဏုကာနိ ဒွေ ယက္ခာတိ စိန္တေတွာ ပဟရိ. ဧဝံ နော နု ခေါသ္မီတိ ကင်္ခတိ.
ကိံ နု ခေါသ္မီတိ ခတ္တိယောဝ သမာနော အတ္တနော ခတ္တိယဘာဝံ ကင်္ခတိ. ဧသေဝ နယော သေသေသုပိ. ဒေဝေါ ပန သမာနော ဒေဝဘာဝံ အဇာနန္တော နာမ နတ္ထိ၊ သောပိ ပန ‘‘အဟံ ရူပီ နု ခေါ အရူပီ နု ခေါ’’တိအာဒိနာ နယေန ကင်္ခတိ. ခတ္တိယာဒယော ကသ္မာ န ဇာနန္တီတိ စေ? အပစ္စက္ခာ တေသံ တတ္ထ တတ္ထ ကုလေ ဥပ္ပတ္တိ. ဂဟဋ္ဌာပိ စ ပေါတ္ထလိကာဒယော ပဗ္ဗဇိတသညိနော၊ ပဗ္ဗဇိတာပိ ‘‘ကုပ္ပံ နု ခေါ မေ ကမ္မ’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဂဟဋ္ဌသညိနော. မနုဿာပိ စ ရာဇာနော ဝိယ အတ္တနိ ဒေဝသညိနော ဟောန္တိ. ကထံ နု ခေါသ္မီတိ ဝုတ္တနယမေဝ. ကေဝလဉှေတ္ထ အဗ္ဘန္တရေ ဇီဝေါ နာမ အတ္ထီတိ ဂဟေတွာ တဿ သဏ္ဌာနာကာရံ နိဿာယ ‘‘ဒီဃော နု ခေါသ္မိ ရဿစတုရဿဆဠံသအဋ္ဌံသသောဠသံသာဒီနံ အညတရပ္ပကာရော’’တိ ကင်္ခန္တော ကထံ နု ခေါသ္မီတိ? ကင်္ခတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သရီရသဏ္ဌာနံ ပန ပစ္စုပ္ပန္နံ အဇာနန္တော နာမ နတ္ထိ. ကုတော အာဂတော သော ကုဟိံ ဂါမီ ဘဝိဿတီတိ အတ္တဘာဝဿ အာဂတိဂတိဋ္ဌာနံ ကင်္ခန္တော ဧဝံ ကင်္ခတိ. အရိယသာဝကဿာတိ ဣဓ သောတာပန္နော အဓိပ္ပေတော၊ ဣတရေပိ ပန တယော အဝါရိတာယေဝါတိ. ဒသမံ.
အာဟာရဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.