၂. မဟာသီဟနာဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

ဝေသာလိနဂရဝဏ္ဏနာ

၁၄၆. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မဟာသီဟနာဒသုတ္တံ. တတ္ထ ဝေသာလိယန္တိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ. တံ ကိရ အပရာပရံ ဝိသာလီဘူတတာယ ‘‘ဝေသာလီ’’တိ သင်္ခံ ဂတံ. တတြာယံ အနုပုဗ္ဗကထာ – ဗာရာဏသိရညော ကိရ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိမှိ ဂဗ္ဘော သဏ္ဌာသိ. သာ ဉတွာ ရညော နိဝေဒေသိ. ရာဇာ ဂဗ္ဘပရိဟာရံ အဒါသိ. သာ သမ္မာ ပရိဟရီယမာနာ ဂဗ္ဘပရိပါကကာလေ ဝိဇာယနဃရံ ပါဝိသိ. ပုညဝန္တီနံ ပစ္စူသသမယေ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ၊ သာ စ တာသံ အညတရာ၊ တေန ပစ္စူသသမယေ အလတ္တကပဋလဗန္ဓုဇီဝကပုပ္ဖသဒိသံ မံသပေသိံ ဝိဇာယိ. တတော ‘‘အညာ ဒေဝိယော သုဝဏ္ဏဗိမ္ဗသဒိသေ ပုတ္တေ ဝိဇာယန္တိ၊ အဂ္ဂမဟေသီ မံသပေသိန္တိ ရညော ပုရတော မမ အဝဏ္ဏော ဥပ္ပဇ္ဇေယျာ’’တိ စိန္တေတွာ တေန အဝဏ္ဏဘယေန တံ မံသပေသိံ ဧကသ္မိံ ဘာဇနေ ပက္ခိပိတွာ ပဋိကုဇ္ဇိတွာ ရာဇမုဒ္ဒိကာယ လဉ္ဆေတွာ ဂင်္ဂါယ သောတေ ပက္ခိပါပေသိ. မနုဿေဟိ ဆဍ္ဍိတမတ္တေ ဒေဝတာ အာရက္ခံ သံဝိဒဟိံသု. သုဝဏ္ဏပဋ္ဋကဉ္စေတ္ထ ဇာတိဟိင်္ဂုလကေန ‘‘ဗာရာဏသိရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ ပဇာ’’တိ လိခိတွာ ဗန္ဓိံသု. တတော တံ ဘာဇနံ ဦမိဘယာဒီဟိ အနုပဒ္ဒုတံ ဂင်္ဂါသောတေန ပါယာသိ.

တေန စ သမယေန အညတရော တာပသော ဂေါပါလကကုလံ နိဿာယ ဂင်္ဂါတီရေ ဝိဟရတိ. သော ပါတောဝ ဂင်္ဂံ ဩတိဏ္ဏော တံ ဘာဇနံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ပံသုကူလသညာယ အဂ္ဂဟေသိ. အထေတ္ထ တံ အက္ခရပဋ္ဋိကံ ရာဇမုဒ္ဒိကာလဉ္ဆနံ စ ဒိသွာ မုဉ္စိတွာ တံ မံသပေသိံ အဒ္ဒသ၊ ဒိသွာနဿ ဧတဒဟောသိ ‘‘သိယာ ဂဗ္ဘော၊ တထာ ဟိဿ ဒုဂ္ဂန္ဓပူတိကဘာဝေါ နတ္ထီ’’တိ. အဿမံ နေတွာ သုဒ္ဓေ ဩကာသေ ဌပေသိ. အထ အဍ္ဎမာသစ္စယေန ဒွေ မံသပေသိယော အဟေသုံ. တာပသော ဒိသွာ သာဓုတရံ ဌပေသိ. တတော ပုန အဍ္ဎမာသစ္စယေန ဧကမေကိဿာ မံသပေသိယာ ဟတ္ထပါဒသီသာနမတ္ထာယ ပဉ္စ ပဉ္စ ပိဠကာ ဥဋ္ဌဟိံသု. အထ တတော အဍ္ဎမာသစ္စယေန ဧကာ မံသပေသိ သုဝဏ္ဏဗိမ္ဗသဒိသော ဒါရကော၊ ဧကာ ဒါရိကာ အဟောသိ.

တေသု တာပသဿ ပုတ္တသိနေဟော ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ အင်္ဂုဋ္ဌကတော စဿ ခီရံ နိဗ္ဗတ္တိ. တတော ပဘုတိ စ ခီရဘတ္တံ အလဘိတ္ထ၊ သော ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ခီရံ ဒါရကာနံ မုခေ အာသိဉ္စတိ. တေသံ ဥဒရံ ယံ ယံ ပဝိသတိ၊ တံ တံ သဗ္ဗံ မဏိဘာဇနဂတံ ဝိယ ဒိဿတိ၊ ဧဝံ နိစ္ဆဝီ အဟေသုံ. အပရေ အာဟု ‘‘သိဗ္ဗေတွာ ဌပိတာ ဝိယ နေသံ အညမညံ လီနာ ဆဝိ အဟောသီ’’တိ. ဧဝံ တေ နိစ္ဆဝိတာယ ဝါ လီနစ္ဆဝိတာယ ဝါ လိစ္ဆဝီတိ ပညာယိံသု.

တာပသော ဒါရကေ ပေါသေန္တော ဥဿူရေ ဂါမံ သိက္ခာယ ပဝိသတိ၊ အတိဒိဝါ ပဋိက္ကမတိ. တဿ တံ ဗျာပါရံ ဉတွာ ဂေါပါလကာ အာဟံသု – ‘‘ဘန္တေ၊ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဒါရကပေါသနံ ပလိဗောဓော၊ အမှာကံ ဒါရကေ ဒေထ၊ မယံ ပေါသေဿာမ၊ တုမှေ အတ္တနော ကမ္မံ ကရောထာ’’တိ. တာပသော သာဓူတိ ပဋိဿုဏိ. ဂေါပါလကာ ဒုတိယဒိဝသေ မဂ္ဂံ သမံ ကတွာ ပုပ္ဖေဟိ ဩကိရိတွာ ဓဇပဋာကာ ဥဿာပေတွာ တူရိယေဟိ ဝဇ္ဇမာနေဟိ အဿမံ အာဂတာ. တာပသော – ‘‘မဟာပုညာ ဒါရကာ အပ္ပမာဒေန ဝဍ္ဎေထ၊ ဝဍ္ဎေတွာ စ အညမညံ အာဝါဟဝိဝါဟံ ကရောထ၊ ပဉ္စဂေါရသေန ရာဇာနံ တောသေတွာ ဘူမိဘာဂံ ဂဟေတွာ နဂရံ မာပေထ၊ တတ္ထ ကုမာရံ အဘိသိဉ္စထာ’’တိ ဝတွာ ဒါရကေ အဒါသိ. တေ သာဓူတိ ပဋိဿုဏိတွာ ဒါရကေ နေတွာ ပေါသေသုံ.

ဒါရကာ ဝုဒ္ဓိမနွာယ ကီဠန္တာ ဝိဝါဒဋ္ဌာနေသု အညေ ဂေါပါလကဒါရကေ ဟတ္ထေနပိ ပါဒေနပိ ပဟရန္တိ. တေ ရောဒန္တိ. ‘‘ကိဿ ရောဒထာ’’တိ စ မာတာပိတူဟိ ဝုတ္တာ ‘‘ဣမေ နိမ္မာတာပိတိကာ တာပသပေါသိတာ အမှေ အတိပဟရန္တီ’’တိ ဝဒန္တိ. တတော တေသံ မာတာပိတရော ‘‘ဣမေ ဒါရကာ အညေ ဒါရကေ ဝိနာသေန္တိ ဒုက္ခာပေန္တိ၊ န ဣမေ သင်္ဂဟေတဗ္ဗာ၊ ဝဇ္ဇေတဗ္ဗာ ဣမေ’’တိ အာဟံသု. တတော ပဘုတိ ကိရ သော ပဒေသော ဝဇ္ဇီတိ ဝုစ္စတိ ယောဇနသတိကော ပရိမာဏေန. အထ တံ ပဒေသံ ဂေါပါလကာ ရာဇာနံ တောသေတွာ အဂ္ဂဟေသုံ. တတ္ထ စ နဂရံ မာပေတွာ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကံ ကုမာရံ အဘိသိဉ္စိတွာ ရာဇာနံ အကံသု. တာယ စဿ ဒါရိကာယ သဒ္ဓိံ ဝိဝါဟံ ကတွာ ကတိကံ အကံသု ‘‘ဗာဟိရကဒါရိကာ န အာနေတဗ္ဗာ၊ ဣတော ဒါရိကာ န ကဿစိ ဒါတဗ္ဗာ’’တိ. တေသံ ပဌမသံဝါသေန ဒွေ ဒါရကာ ဇာတာ ဓီတာ စ ပုတ္တော စ. ဧဝံ သောဠသက္ခတ္တုံ ဒွေ ဒွေ ဇာတာ. တတော တေသံ ဒါရကာနံ ယထာက္ကမံ ဝဍ္ဎန္တာနံ အာရာမုယျာနနိဝါသဋ္ဌာနပရိဝါရသမ္ပတ္တိံ ဂဟေတုံ အပ္ပဟောန္တာ နဂရံ တိက္ခတ္တုံ ဂါဝုတန္တရေန ဂါဝုတန္တရေန ပရိက္ခိပိံသု. တဿ ပုနပ္ပုနံ ဝိသာလီကတတ္တာ ဝေသာလီတွေဝ နာမံ ဇာတံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဝေသာလိယန္တိ ဧဝံ နာမကေ နဂရေ’’တိ.

၀၁. ဗဟိနဂရေတိ နဂရဿ ဗဟိ၊ န အမ္ဗပါလိဝနံ ဝိယ အန္တောနဂရသ္မိံ. အယံ ပန ဇီဝကမ္ဗဝနံ ဝိယ နဂရဿ ဗဟိဒ္ဓါ ဝနသဏ္ဍော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဗဟိနဂရေ’’တိ. အပရပုရေတိ ပုရဿ အပရေ၊ ပစ္ဆိမဒိသာယန္တိ အတ္ထော. ဝနသဏ္ဍေတိ သော ကိရ ဝနသဏ္ဍော နဂရဿ ပစ္ဆိမဒိသာယံ ဂါဝုတမတ္တေ ဌာနေ. တတ္ထ မနုဿာ ဘဂဝတော ဂန္ဓကုဋိံ ကတွာ တံ ပရိဝါရေတွာ ဘိက္ခူနံ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနစင်္ကမလေဏကုဋိမဏ္ဍပါဒီနိ ပတိဋ္ဌပေသုံ၊ ဘဂဝါ တတ္ထ ဝိဟရတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အပရပုရေ ဝနသဏ္ဍေ’’တိ. သုနက္ခတ္တောတိ တဿ နာမံ. လိစ္ဆဝီနံ ပန ပုတ္တတ္တာ လိစ္ဆဝိပုတ္တောတိ ဝုတ္တော. အစိရပက္ကန္တောတိ ဝိဗ္ဘမိတွာ ဂိဟိဘာဝူပဂမနေန အဓုနာပက္ကန္တော. ပရိသတီတိ ပရိသမဇ္ဈေ. ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာတိ ဧတ္ထ မနုဿဓမ္မာ နာမ ဒသကုသလကမ္မပထာ. တေ ပဋိသေဓေတုံ န သက္ကောတိ. ကသ္မာ? ဥပါရမ္ဘဘယာ. ဝေသာလိယဉှိ ဗဟူ မနုဿာ ရတနတ္တယေ ပသန္နာ ဗုဒ္ဓမာမကာ ဓမ္မမာမကာ သံဃမာမကာ. တေ ဒသကုသလကမ္မပထမတ္တမ္ပိ နတ္ထိ သမဏဿ ဂေါတမဿာတိ ဝုတ္တေ တွံ ကတ္ထ ဘဂဝန္တံ ပါဏံ ဟနန္တံ အဒ္ဒသ၊ ကတ္ထ အဒိန္နံ အာဒိယန္တန္တိအာဒီနိ ဝတွာ အတ္တနော ပမာဏံ န ဇာနာသိ? ကိံ ဒန္တာ မေ အတ္ထီတိ ပါသာဏသက္ခရာ ခါဒသိ၊ အဟိနင်္ဂုဋ္ဌေ ဂဏှိတုံ ဝါယမသိ၊ ကကစဒန္တေသု ပုပ္ဖါဝဠိကံ ကီဠိတုံ ဣစ္ဆသိ? မုခတော တေ ဒန္တေ ပါတေဿာမာတိ ဝဒေယျုံ. သော တေသံ ဥပါရမ္ဘဘယာ ဧဝံ ဝတ္တုံ န သက္ကောတိ.

ဝေသာလိနဂရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာဒိဝဏ္ဏနာ

တတော ဥတ္တရိံ ပန ဝိသေသာဓိဂမံ ပဋိသေဓေန္တော ဥတ္တရိ မနုဿဓမ္မာ အလမရိယဉာဏဒဿနဝိသေသောတိ အာဟ.

တတ္ထ အလမရိယံ ဉာတုန္တိ အလမရိယော၊ အရိယဘာဝါယ သမတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဉာဏဒဿနမေဝ ဉာဏဒဿနဝိသေသော. အလမရိယော စ သော ဉာဏဒဿနဝိသေသော စာတိ အလမရိယဉာဏဒဿနဝိသေသော. ဉာဏဒဿနန္တိ ဒိဗ္ဗစက္ခုပိ ဝိပဿနာပိ မဂ္ဂေါပိ ဖလမ္ပိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏမ္ပိ သဗ္ဗညုတညာဏမ္ပိ ဝုစ္စတိ. ‘‘အပ္ပမတ္တော သမာနော ဉာဏဒဿနံ အာရာဓေတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၁၁) ဟိ ဧတ္ထ ဒိဗ္ဗစက္ခု ဉာဏဒဿနံ နာမ. ‘‘ဉာဏဒဿနာယ စိတ္တံ အဘိနီဟရတိ အဘိနိန္နာမေတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၃၅) ဧတ္ထ ဝိပဿနာဉာဏံ. ‘‘အဘဗ္ဗာ တေ ဉာဏဒဿနာယ အနုတ္တရာယ သမ္ဗောဓာယာ’’တိ (အ. နိ. ၄.၁၉၆) ဧတ္ထ မဂ္ဂေါ. ‘‘အယမညော ဥတ္တရိ မနုဿဓမ္မာ အလမရိယဉာဏဒဿနဝိသေသော အဓိဂတော ဖာသု ဝိဟာရော’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၂၈) ဧတ္ထ ဖလံ. ‘‘ဉာဏဉ္စ ပန မေ ဒဿနံ ဥဒပါဒိ၊ အကုပ္ပါ မေ စေတောဝိမုတ္တိ၊ အယမန္တိမာ ဇာတိ၊ နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ (မဟာဝ. ၁၆) ဧတ္ထ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ. ‘‘ဉာဏဉ္စ ပန မေ ဒဿနံ ဥဒပါဒိ သတ္တာဟကာလင်္ကတော အာဠာရော ကာဠာမော’’တိ (မ. နိ. ၂.၃၄၀) ဧတ္ထ သဗ္ဗညုတညာဏံ. ဣဓ ပန လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ အဓိပ္ပေတော. တဉှိ သော ဘဂဝတော ပဋိသေဓေတိ.

တက္ကပရိယာဟတန္တိ ဣမိနာ အာစရိယံ ပဋိဗာဟတိ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – သမဏေန ဂေါတမေန အာစရိယေ ဥပသင်္ကမိတွာ သုခုမံ ဓမ္မန္တရံ ဂဟိတံ နာမ နတ္ထိ၊ တက္ကပရိယာဟတံ ပန တက္ကေတွာ ဧဝံ ဘဝိဿတိ ဧဝံ ဘဝိဿတီတိ တက္ကပရိယာဟတံ ဓမ္မံ ဒေသေတီတိ. ဝီမံသာနုစရိတန္တိ ဣမိနာ စဿ လောကိယပညံ အနုဇာနာတိ. သမဏော ဂေါတမော ပညဝါ၊ သော တံ ပညာသင်္ခါတံ ဣန္ဒဝဇိရူပမံ ဝီမံသံ ဧဝံ ဝဋ္ဋိဿတိ၊ ဧဝံ ဝဋ္ဋိဿတီတိ ဣတော စိတော စ အနုစရာပေတွာ ဝီမံသာယ အနုစရိတံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. သယံပဋိဘာနန္တိ ဣမိနာဿ ဓမ္မေသု ပစ္စက္ခဘာဝံ ပဋိဗာဟတိ. ဧဝံ ဟိဿ အဟောသိ – သမဏဿ ဂေါတမဿ သုခုမံ ဓမ္မန္တရံ ဝိပဿနာ ဝါ မဂ္ဂေါ ဝါ ဖလံ ဝါ ပစ္စဝေက္ခဏာ ဝါ နတ္ထိ၊ အယံ ပန လဒ္ဓပရိသော၊ ရာဇာနံ စက္ကဝတ္တိံ ဝိယ နံ စတ္တာရော ဝဏ္ဏာ ပရိဝါရေန္တိ၊ သုဖုသိတံ ပနဿ ဒန္တာဝရဏံ၊ မုဒုကာ ဇိဝှါ၊ မဓုရော သရော၊ အနေလဂဠာ ဝါစာ၊ သော ယံ ယဒေဝဿ ဥပဋ္ဌာတိ၊ တံ တံ ဂဟေတွာ သယံပဋိဘာနံ ကထေန္တော မဟာဇနံ ရဉ္ဇေတီတိ.

ယဿ စ ခွာဿ အတ္ထာယ ဓမ္မော ဒေသိတောတိ ယဿ စ ခေါ အတ္ထာယ အဿ ဓမ္မော ဒေသိတော. သေယျထိဒံ၊ ရာဂပဋိဃာတတ္ထာယ အသုဘကမ္မဋ္ဌာနံ၊ ဒေါသပ္ပဋိဃာတတ္ထာယ မေတ္တာဘာဝနာ၊ မောဟပဋိဃာတတ္ထာယ ပဉ္စ ဓမ္မာ၊ ဝိတက္ကူပစ္ဆေဒါယ အာနာပါနဿတိ.

သော နိယျာတိ တက္ကရဿ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယာတိ သော ဓမ္မော ယော တံ ယထာဒေသိတံ ကရောတိ၊ တဿ တက္ကရဿ သမ္မာ ဟေတုနာ နယေန ကာရဏေန ဝဋ္ဋဒုက္ခက္ခယာယ နိယျာတိ ဂစ္ဆတိ တမတ္ထံ သာဓေတီတိ ဒီပေတိ. ဣဒံ ပနေသ န အတ္တနော အဇ္ဈာသယေန ဝဒတိ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ ဓမ္မော အနိယျာနိကောတိ ဧဝမေဝံ ပဝေဒေယျ၊ န ပန သက္ကောတိ ဝတ္တုံ. ကသ္မာ? ဥပါရမ္ဘဘယာ. ဝေသာလိယဉှိ ဗဟူ သောတာပန္န-သကဒါဂါမိ-အနာဂါမိဥပါသကာ. တေ ဧဝံ ဝဒေယျုံ ‘‘သုနက္ခတ္တ တွံ ဘဂဝတာ ဒေသိတဓမ္မော အနိယျာနိကောတိ ဝဒသိ၊ ယဒိ အယံ ဓမ္မော အနိယျာနိကော၊ ဣမသ္မိံ နဂရေ ဣမေ ကသ္မာ ဧတ္တကာ သောတာပန္နာ ဇာတာ၊ ဧတ္တကာ သကဒါဂါမီ၊ ဧတ္တကာ အနာဂါမီတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန ဥပါရမ္ဘံ ကရေယျု’’န္တိ. သော ဣမိနာ ဥပါရမ္ဘဘယေန အနိယျာနိကောတိ ဝတ္တုံ အသက္ကောန္တော အဇ္ဇုနေန ဝိဿဋ္ဌကဏ္ဍံ ဝိယ အဿ ဓမ္မော အမောဃော နိယျာတိ၊ အဗ္ဘန္တရေ ပနဿ ကိဉ္စိ နတ္ထီတိ ဝဒတိ.

အဿောသိ ခေါတိ ဝေသာလိယံ ဗြာဟ္မဏကုလသေဋ္ဌိကုလာဒီသု တတ္ထ တတ္ထ ပရိသမဇ္ဈေ ဧဝံ ဘာသမာနဿ တံ ဝစနံ သုဏိ၊ န ပန ပဋိသေဓေသိ. ကသ္မာ? ကာရုညတာယ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ အယံ ကုဒ္ဓေါ ဈာယမာနံ ဝေဠုဝနံ ဝိယ ပက္ခိတ္တလောဏံ ဥဒ္ဓနံ ဝိယ စ ကောဓဝသေန ပဋပဋာယတိ၊ မယာ ပဋိဗာဟိတော ပန မယိပိ အာဃာတံ ဗန္ဓိဿတိ၊ ဧဝမဿ တထာဂတေ စ မယိ စာတိ ဒွီသု ဇနေသု အာဃာတော အတိဘာရိယော ဘဝိဿတီတိ ကာရုညတာယ န ပဋိသေဓေသိ. အပိ စဿ ဧဝံ အဟောသိ၊ ဗုဒ္ဓါနံ အဝဏ္ဏကထနံ နာမ ပုဏ္ဏစန္ဒေ ဒေါသာရောပနသဒိသံ၊ ကော ဣမဿ ကထံ ဂဏှိဿတိ? သယမေဝ ခေဠေ ပစ္ဆိန္နေ မုခေ သုက္ခေ ဩရမိဿတီတိ ဣမိနာ ကာရဏေန န ပဋိသေဓေသိ. ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တောတိ ပိဏ္ဍပါတပရိယေသနတော အပဂတော.

၁၄၇. ကောဓနောတိ စဏ္ဍော ဖရုသော. မောဃပုရိသောတိ တုစ္ဆပုရိသော. ယဿ ဟိ တသ္မိံ အတ္တဘာဝေ မဂ္ဂဖလာနံ ဥပနိဿယော နတ္ထိ၊ တံ ဗုဒ္ဓါ ‘‘မောဃပုရိသော’’တိ ဝဒန္တိ. ဥပနိဿယေ သတိပိ တသ္မိံ ခဏေ မဂ္ဂေ ဝါ ဖလေ ဝါ အသတိ ‘‘မောဃပုရိသော’’တိ ဝဒန္တိယေဝ. ဣမဿ ပန တသ္မိံ အတ္တဘာဝေ မဂ္ဂဖလာနံ ဥပနိဿယော သမုစ္ဆိန္နောယေဝ၊ တေန တံ ‘‘မောဃပုရိသော’’တိ အာဟ. ကောဓာ စ ပနဿ ဧသာ ဝါစာ ဘာသိတာတိ ဧသာ စ ပနဿ ဝါစာ ကောဓေန ဘာသိတာ.

ကသ္မာ ပနေသ ဘဂဝတော ကုဒ္ဓေါတိ? အယဉှိ ပုဗ္ဗေ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဒိဗ္ဗစက္ခုပရိကမ္မံ ပုစ္ဆိ. အထဿ ဘဂဝါ ကထေသိ. သော ဒိဗ္ဗစက္ခုံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ ဒေဝလောကေ ဩလောကေန္တော နန္ဒနဝနစိတ္တလတာဝနဖာရုသကဝနမိဿကဝနေသု ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနေ ဒေဝပုတ္တေ စ ဒေဝဓီတရော စ ဒိသွာ ဧတေသံ ဧဝရူပါယ အတ္တဘာဝသမ္ပတ္တိယာ ဌိတာနံ ကီဝမဓုရော နု ခေါ သဒ္ဒေါ ဘဝိဿတီတိ သဒ္ဒံ သောတုကာမော ဟုတွာ ဒသဗလံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဒိဗ္ဗသောတဓာတုပရိကမ္မံ ပုစ္ဆိ. ဘဂဝါ ပနဿ ဒိဗ္ဗသောတဓာတုယာ ဥပနိဿယော နတ္ထီတိ ဉတွာ ပရိကမ္မံ န ကထေသိ. န ဟိ ဗုဒ္ဓါ ဥပနိဿယဝိရဟိတ တဿ ပရိကမ္မံ ကထေန္တိ. သော ဘဂဝတိ အာဃာတံ ဗန္ဓိတွာ စိန္တေသိ ‘‘အဟံ သမဏံ ဂေါတမံ ပဌမံ ဒိဗ္ဗစက္ခုပရိကမ္မံ ပုစ္ဆိံ၊ သော ‘မယှံ တံ သမ္ပဇ္ဇတု ဝါ မာ ဝါ သမ္ပဇ္ဇတူ’တိ ကထေသိ. အဟံ ပန ပစ္စတ္တပုရိသကာရေန တံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဒိဗ္ဗသောတဓာတုပရိကမ္မံ ပုစ္ဆိံ၊ တံ မေ န ကထေသိ. အဒ္ဓါဿ ဧဝံ ဟောတိ ‘အယံ ရာဇပဗ္ဗဇိတော ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဒိဗ္ဗသောတဓာတုဉာဏံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ စေတောပရိယဉာဏံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ အာသဝါနံ ခယဉာဏံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ မယာ သမသမော ဘဝိဿတီ’တိ ဣဿာမစ္ဆရိယဝသေန မယှံ န ကထေတီ’’တိ. ဘိယျောသော အာဃာတံ ဗန္ဓိတွာ ကာသာယာနိ ဆဍ္ဍေတွာ ဂိဟိဘာဝံ ပတွာပိ န တုဏှီဘူတော ဝိစရတိ. ဒသဗလံ ပန အသတာ တုစ္ဆေန အဗ္ဘာစိက္ခန္တော ဝိစရတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ကောဓာ စ ပနဿ ဧသာ ဝါစာ ဘာသိတာ’’တိ.

ဝဏ္ဏော ဟေသော၊ သာရိပုတ္တာတိ၊ သာရိပုတ္တ၊ တထာဂတေန သတသဟဿကပ္ပါဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ပါရမိယော ပူရေန္တေန ဧတဒတ္ထမေဝ ဝါယာမော ကတော ‘‘ဒေသနာဓမ္မော မေ နိယျာနိကော ဘဝိဿတီ’’တိ. တသ္မာ ယော ဧဝံ ဝဒေယျ၊ သော ဝဏ္ဏံယေဝ တထာဂတဿ ဘာသတိ. ဝဏ္ဏော ဟေသော၊ သာရိပုတ္တ၊ တထာဂတဿ ဂုဏော ဧသော တထာဂတဿ၊ န အဂုဏောတိ ဒဿေတိ.

အယမ္ပိ ဟိ နာမ သာရိပုတ္တာတိအာဒိနာ ကိံ ဒဿေတိ? သုနက္ခတ္တေန ပဋိသိဒ္ဓဿ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဿ အတ္တနိ အတ္ထိတံ ဒဿေတိ. ဘဂဝါ ကိရ အယံ၊ သာရိပုတ္တ၊ သုနက္ခတ္တော မောဃပုရိသော နတ္ထိ တထာဂတဿ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မောတိ ဝဒတိ. မယှဉ္စ သဗ္ဗညုတညာဏံ နာမ အတ္ထိ၊ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏံ နာမ အတ္ထိ၊ ဒိဗ္ဗသောတဓာတုဉာဏံ နာမ အတ္ထိ၊ စေတောပရိယဉာဏံ နာမ အတ္ထိ၊ ဒသဗလဉာဏံ နာမ အတ္ထိ၊ စတုဝေသာရဇ္ဇဉာဏံ နာမ အတ္ထိ၊ အဋ္ဌသု ပရိသာသု အကမ္ပနဉာဏံ နာမ အတ္ထိ၊ စတုယောနိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ နာမ အတ္ထိ၊ ပဉ္စဂတိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ နာမ အတ္ထိ၊ သဗ္ဗေပိ စေတေ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာယေဝ. ဧဝရူပေသု ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မေသု ဧကဿာပိ ဝိဇာနနသမတ္ထံ ဓမ္မနွယမတ္တမ္ပိ နာမ ဧတဿ မောဃပုရိသဿ န ဘဝိဿတီတိ ဧတမတ္ထံ ဒဿေတုံ အယမ္ပိ ဟိ နာမ သာရိပုတ္တာတိအာဒိနာ နယေန ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ အနွေတီတိ အနွယော၊ ဇာနာတိ၊ အနုဗုဇ္ဈတီတိ အတ္ထော. ဓမ္မဿ အနွယော ဓမ္မနွယော၊ တံ တံ သဗ္ဗညုတညာဏာဒိဓမ္မံ ဇာနနပညာယေတံ အဓိဝစနံ. ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ’’တိအာဒီဟိ ဧဝရူပမ္ပိ နာမ မယှံ သဗ္ဗညုတညာဏသင်္ခါတံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ ဝိဇ္ဇမာနမေဝ အတ္ထီတိ ဇာနိတုံ တဿ မောဃပုရိသဿ ဓမ္မနွယောပိ န ဘဝိဿတီတိ ဒဿေတိ. ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏာဒီသုပိ ဧဝံ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒသဗလဉာဏာဒိဝဏ္ဏနာ

၁၄၈. ဧတ္ထ စ ကိဉ္စာပိ စေတောပရိယဉာဏာနန္တရံ တိဿော ဝိဇ္ဇာ ဝတ္တဗ္ဗာ သိယုံ၊ ယသ္မာ ပန တာသု ဝုတ္တာသု ဥပရိ ဒသဗလဉာဏံ န ပရိပူရတိ၊ တသ္မာ တာ အဝတွာ တထာဂတဿ ဒသဗလဉာဏံ ပရိပူရံ ကတွာ ဒဿေန္တော ဒသ ခေါ ပနိမာနိ သာရိပုတ္တာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တထာဂတဗလာနီတိ အညေဟိ အသာဓာရဏာနိ တထာဂတဿေဝ ဗလာနိ. ယထာ ဝါ ပုဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ ဗလာနိ ပုညုဿယသမ္ပတ္တိယာ အာဂတာနိ၊ တထာ အာဂတဗလာနီတိပိ အတ္ထော. တတ္ထ ဒုဝိဓံ တထာဂတဗလံ ကာယဗလဉ္စ ဉာဏဗလဉ္စ. တေသု ကာယဗလံ ဟတ္ထိကုလာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉှေတံ ပေါရာဏေဟိ –

‘‘ကာလာဝကဉ္စ ဂင်္ဂေယျံ၊ ပဏ္ဍရံ တမ္ဗပိင်္ဂလံ၊

ဂန္ဓမင်္ဂလဟေမဉ္စ၊ ဥပေါသထဆဒ္ဒန္တိမေ ဒသာ’’တိ.

ဣမာနိ ဟိ ဒသ ဟတ္ထိကုလာနိ. တတ္ထ ကာလာဝကန္တိ ပကတိဟတ္ထိကုလံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယံ ဒသန္နံ ပုရိသာနံ ကာယဗလံ၊ တံ ဧကဿ ကာလာဝကဟတ္ထိနော. ယံ ဒသန္နံ ကာလာဝကာနံ ဗလံ၊ တံ ဧကဿ ဂင်္ဂေယျဿ. ယံ ဒသန္နံ ဂင်္ဂေယျာနံ၊ တံ ဧကဿ ပဏ္ဍရဿ. ယံ ဒသန္နံ ပဏ္ဍရာနံ၊ တံ ဧကဿ တမ္ဗဿ. ယံ ဒသန္နံ တမ္ဗာနံ၊ တံ ဧကဿ ပိင်္ဂလဿ. ယံ ဒသန္နံ ပိင်္ဂလာနံ၊ တံ ဧကဿ ဂန္ဓဟတ္ထိနော. ယံ ဒသန္နံ ဂန္ဓဟတ္ထီနံ၊ တံ ဧကဿ မင်္ဂလဿ. ယံ ဒသန္နံ မင်္ဂလာနံ၊ တံ ဧကဿ ဟေမဝတဿ. ယံ ဒသန္နံ ဟေမဝတာနံ၊ တံ ဧကဿ ဥပေါသထဿ. ယံ ဒသန္နံ ဥပေါသထာနံ၊ တံ ဧကဿ ဆဒ္ဒန္တဿ. ယံ ဒသန္နံ ဆဒ္ဒန္တာနံ တံ ဧကဿ တထာဂတဿ. နာရာယနသင်္ဃာတဗလန္တိပိ ဣဒမေဝ ဝုစ္စတိ. တဒေတံ ပကတိဟတ္ထိဂဏနာယ ဟတ္ထီနံ ကောဋိသဟဿာနံ ပုရိသဂဏနာယ ဒသန္နံ ပုရိသကောဋိသဟဿာနံ ဗလံ ဟောတိ. ဣဒံ တာဝ တထာဂတဿ ကာယဗလံ.

ဉာဏဗလံ ပန ပါဠိယံ တာဝ အာဂတမေဝ. ဒသဗလဉာဏံ၊ စတုဝေသာရဇ္ဇဉာဏံ၊ အဋ္ဌသု ပရိသာသု အကမ္ပနဉာဏံ၊ စတုယောနိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ၊ ပဉ္စဂတိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ. သံယုတ္တကေ (သံ. နိ. ၂.၃၄) အာဂတာနိ တေသတ္တတိ ဉာဏာနိ သတ္တသတ္တတိ ဉာဏာနီတိ ဧဝံ အညာနိပိ အနေကာနိ ဉာဏသဟဿာနိ၊ ဧတံ ဉာဏဗလံ နာမ. ဣဓာပိ ဉာဏဗလမေဝ အဓိပ္ပေတံ. ဉာဏဉှိ အကမ္ပိယဋ္ဌေန ဥပတ္ထမ္ဘနဋ္ဌေန စ ဗလန္တိ ဝုတ္တံ.

ယေဟိ ဗလေဟိ သမန္နာဂတောတိ ယေဟိ ဒသဟိ ဉာဏဗလေဟိ ဥပေတော သမုပေတော. အာသဘံ ဌာနန္တိ သေဋ္ဌဋ္ဌာနံ ဥတ္တမဋ္ဌာနံ. အာသဘာ ဝါ ပုဗ္ဗဗုဒ္ဓါ၊ တေသံ ဌာနန္တိ အတ္ထော. အပိစ ဂဝသတဇေဋ္ဌကော ဥသဘော၊ ဂဝသဟဿဇေဋ္ဌကော ဝသဘော. ဝဇသတဇေဋ္ဌကော ဝါ ဥသဘော၊ ဝဇသဟဿဇေဋ္ဌကော ဝသဘော. သဗ္ဗဂဝသေဋ္ဌော သဗ္ဗပရိဿယသဟော သေတော ပါသာဒိကော မဟာဘာရဝဟော အသနိသတသဒ္ဒေဟိပိ အကမ္ပနိယော နိသဘော၊ သော ဣဓ ဥသဘောတိ အဓိပ္ပေတော. ဣဒမ္ပိ ဟိ တဿ ပရိယာယဝစနံ. ဥသဘဿ ဣဒန္တိ အာသဘံ. ဌာနန္တိ စတူဟိ ပါဒေဟိ ပထဝိံ ဥပ္ပီဠေတွာ အစလဋ္ဌာနံ. ဣဒံ ပန အာသဘံ ဝိယာတိ အာသဘံ. ယထေဝ ဟိ နိသဘသင်္ခါတော ဥသဘော ဥသဘဗလေန သမန္နာဂတော စတူဟိ ပါဒေဟိ ပထဝိံ ဥပ္ပီဠေတွာ အစလဋ္ဌာနေန တိဋ္ဌတိ၊ ဧဝံ တထာဂတောပိ ဒသဟိ တထာဂတဗလေဟိ သမန္နာဂတော စတူဟိ ဝေသာရဇ္ဇပါဒေဟိ အဋ္ဌပရိသပထဝိံ ဥပ္ပီဠေတွာ သဒေဝကေ လောကေ ကေနစိ ပစ္စတ္ထိကေန ပစ္စာမိတ္တေန အကမ္ပိယော အစလဋ္ဌာနေန တိဋ္ဌတိ. ဧဝံ တိဋ္ဌမာနောဝ တံ အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတိ၊ ဥပဂစ္ဆတိ န ပစ္စက္ခာတိ အတ္တနိ အာရောပေတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတီ’’တိ.

ပရိသာသူတိ အဋ္ဌသု ပရိသာသု. သီဟနာဒံ နဒတီတိ သေဋ္ဌနာဒံ အဘီတနာဒံ နဒတိ၊ သီဟနာဒသဒိသံ ဝါ နာဒံ နဒတိ. အယမတ္ထော သီဟနာဒသုတ္တေန ဒီပေတဗ္ဗော. ယထာ ဝါ သီဟော သဟနတော ဟနနတော စ သီဟောတိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ တထာဂတော လောကဓမ္မာနံ သဟနတော ပရပ္ပဝါဒါနဉ္စ ဟနနတော သီဟောတိ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ ဝုတ္တဿ သီဟဿ နာဒံ သီဟနာဒံ. တတ္ထ ယထာ သီဟော သီဟဗလေန သမန္နာဂတော သဗ္ဗတ္ထ ဝိသာရဒေါ ဝိဂတလောမဟံသော သီဟနာဒံ နဒတိ၊ ဧဝံ တထာဂတသီဟောပိ တထာဂတဗလေဟိ သမန္နာဂတော အဋ္ဌသု ပရိသာသု ဝိသာရဒေါ ဝိဂတလောမဟံသော ဣတိ ရူပန္တိအာဒိနာ နယေန နာနာဝိဓဒေသနာဝိလာသသမ္ပန္နံ သီဟနာဒံ နဒတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပရိသာသု သီဟနာဒံ နဒတီ’’တိ. ဗြဟ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတီတိ ဧတ္ထ ဗြဟ္မန္တိ သေဋ္ဌံ ဥတ္တမံ ဝိသိဋ္ဌံ. စက္က-သဒ္ဒေါ ပနာယံ –

သမ္ပတ္တိယံ လက္ခဏေ စ၊ ရထင်္ဂေ ဣရိယာပထေ၊

ဒါနေ ရတနဓမ္မူရ-စက္ကာဒီသု စ ဒိဿတိ၊

ဓမ္မစက္ကေ ဣဓ မတော၊ တဉ္စ ဒွေဓာ ဝိဘာဝယေ.

‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စက္ကာနိ၊ ယေဟိ သမန္နာဂတာနံ ဒေဝမနုဿာန’’န္တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၃၁) ဟိ အယံ သမ္ပတ္တိယံ ဒိဿတိ. ‘‘ပါဒတလေသု စက္ကာနိ ဇာတာနီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၅) ဧတ္ထ လက္ခဏေ. ‘‘စက္ကံဝ ဝဟတော ပဒ’’န္တိ (ဓ. ပ. ၁) ဧတ္ထ ရထင်္ဂေ. ‘‘စတုစက္ကံ နဝဒွါရ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၂၉) ဧတ္ထ ဣရိယာပထေ. ‘‘ဒဒံ ဘုဉ္ဇ မာ စ ပမာဒေါ၊ စက္ကံ ပဝတ္တယ သဗ္ဗပါဏိန’’န္တိ (ဇာ. ၁.၇.၁၄၉) ဧတ္ထ ဒါနေ. ‘‘ဒိဗ္ဗံ စက္ကရတနံ ပါတုရဟောသီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၄၃) ဧတ္ထ ရတနစက္ကေ. ‘‘မယာ ပဝတ္တိတံ စက္က’’န္တိ (သု. နိ. ၅၆၂) ဧတ္ထ ဓမ္မစက္ကေ. ‘‘ဣစ္ဆာဟတဿ ပေါသဿ၊ စက္ကံ ဘမတိ မတ္ထကေ’’တိ (ဇာ. ၁.၁.၁၀၄၊ ၁.၅.၁၀၃) ဧတ္ထ ဥရစက္ကေ. ‘‘ခုရပရိယန္တေန စေပိ စက္ကေနာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၆၆) ဧတ္ထ ပဟရဏစက္ကေ. ‘‘အသနိဝိစက္က’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၃.၆၁၊ သံ. နိ. ၂.၁၆၂) ဧတ္ထ အသနိမဏ္ဍလေ. ဣဓ ပနာယံ ဓမ္မစက္ကေ အဓိပ္ပေတော.

တံ ပန ဓမ္မစက္ကံ ဒုဝိဓံ ဟောတိ ပဋိဝေဓဉာဏဉ္စေဝ ဒေသနာဉာဏဉ္စ. တတ္ထ ပညာပဘာဝိတံ အတ္တနော အရိယဗလာဝဟံ ပဋိဝေဓဉာဏံ. ကရုဏာပဘာဝိတံ သာဝကာနံ အရိယဗလာဝဟံ ဒေသနာဉာဏံ. တတ္ထ ပဋိဝေဓဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဥပ္ပန္နန္တိ ဒုဝိဓံ. တဉှိ အဘိနိက္ခမနတော ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ၊ ဖလက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ နာမ. တုသိတဘဝနတော ဝါ ယာဝ မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကေ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ၊ ဖလက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ နာမ. ဒီပင်္ကရဒသဗလတော ပဋ္ဌာယ ဝါ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ၊ ဖလက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ နာမ. ဒေသနာဉာဏမ္ပိ ပဝတ္တမာနံ ပဝတ္တန္တိ ဒုဝိဓံ. တဉှိ ယာဝ အညာတကောဏ္ဍညဿ သောတာပတ္တိမဂ္ဂါ ပဝတ္တမာနံ၊ ဖလက္ခဏေ ပဝတ္တံ နာမ. တေသု ပဋိဝေဓဉာဏံ လောကုတ္တရံ၊ ဒေသနာဉာဏံ လောကိယံ. ဥဘယမ္ပိ ပနေတံ အညေဟိ အသာဓာရဏံ၊ ဗုဒ္ဓါနံယေဝ ဩရသဉာဏံ.

ဣဒါနိ ယေဟိ ဗလေဟိ သမန္နာဂတော တထာဂတော အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတိ၊ ယာနိ အာဒိတောဝ ‘‘ဒသ ခေါ ပနိမာနိ၊ သာရိပုတ္တ၊ တထာဂတဿ တထာဂတဗလာနီ’’တိ နိက္ခိတ္တာနိ၊ တာနိ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ကတမာနိ ဒသ? ဣဓ၊ သာရိပုတ္တ၊ တထာဂတော ဌာနဉ္စ ဌာနတောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဌာနဉ္စ ဌာနတောတိ ကာရဏဉ္စ ကာရဏတော. ကာရဏဉှိ ယသ္မာ တတ္ထ ဖလံ တိဋ္ဌတိ တဒါယတ္တဝုတ္တိယာယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေဝ ပဝတ္တတိ စ၊ တသ္မာ ဌာနန္တိ ဝုစ္စတိ. တံ ဘဂဝါ ‘‘ယေ ယေ ဓမ္မာ ယေသံ ယေသံ ဓမ္မာနံ ဟေတူ ပစ္စယာ ဥပ္ပါဒါယ၊ တံ တံ ဌာနံ. ယေ ယေ ဓမ္မာ ယေသံ ယေသံ ဓမ္မာနံ န ဟေတူ န ပစ္စယာ ဥပ္ပါဒါယ၊ တံ တံ အဋ္ဌာန’’န္တိ ပဇာနန္တော ဌာနဉ္စ ဌာနတော အဋ္ဌာနဉ္စ အဋ္ဌာနတော ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. အဘိဓမ္မေ ပနေတံ၊ ‘‘တတ္ထ ကတမံ တထာဂတဿ ဌာနဉ္စ ဌာနတော အဋ္ဌာနဉ္စ အဋ္ဌာနတော ယထာဘူတံ ဉာဏ’’န္တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၈၀၉) နယေန ဝိတ္ထာရိတမေဝ. ယမ္ပီတိ ယေန ဉာဏေန. ဣဒမ္ပိ၊ သာရိပုတ္တ၊ တထာဂတဿာတိ ဣဒမ္ပိ ဌာနာဋ္ဌာနဉာဏံ တထာဂတဿ တထာဂတဗလံ နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော. ဧဝံ သဗ္ဗပဒေသု ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ကမ္မသမာဒါနာနန္တိ သမာဒိယိတွာ ကတာနံ ကုသလာကုသလကမ္မာနံ၊ ကမ္မမေဝ ဝါ ကမ္မသမာဒါနံ. ဌာနသော ဟေတုသောတိ ပစ္စယတော စေဝ ဟေတုတော စ. တတ္ထ ဂတိဥပဓိကာလပယောဂါ ဝိပါကဿ ဌာနံ. ကမ္မံ ဟေတု. ဣမဿ ပန ဉာဏဿ ဝိတ္ထာရကထာ ‘‘အတ္ထေကစ္စာနိ ပါပကာနိ ကမ္မသမာဒါနာနိ ဂတိသမ္ပတ္တိပဋိဗာဠှာနိ န ဝိပစ္စန္တီ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၈၁၀) နယေန အဘိဓမ္မေ အာဂတာယေဝ.

သဗ္ဗတ္ထဂါမိနိန္တိ သဗ္ဗဂတိဂါမိနိံ အဂတိဂါမိနိဉ္စ. ပဋိပဒန္တိ မဂ္ဂံ. ယထာဘူတံ ပဇာနာတီတိ ဗဟူသုပိ မနုဿေသု ဧကမေဝ ပါဏံ ဃာတေန္တေသု ဣမဿ စေတနာ နိရယဂါမိနီ ဘဝိဿတိ၊ ဣမဿ စေတနာ တိရစ္ဆာနယောနိဂါမိနီတိ ဣမိနာ နယေန ဧကဝတ္ထုသ္မိမ္ပိ ကုသလာကုသလစေတနာသင်္ခါတာနံ ပဋိပတ္တီနံ အဝိပရီတတော သဘာဝံ ဇာနာတိ. ဣမဿ စ ဉာဏဿ ဝိတ္ထာရကထာ ‘‘တတ္ထ ကတမံ တထာဂတဿ သဗ္ဗတ္ထဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ယထာဘူတံ ဉာဏံ? ဣဓ တထာဂတော အယံ မဂ္ဂေါ အယံ ပဋိပဒါ နိရယဂါမီတိ ပဇာနာတီ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၈၁၁) နယေန အဘိဓမ္မေ အာဂတာယေဝ.

အနေကဓာတုန္တိ စက္ခုဓာတုအာဒီဟိ ကာမဓာတုအာဒီဟိ ဝါ ဓာတူဟိ ဗဟုဓာတုံ. နာနာဓာတုန္တိ တာသံယေဝ ဓာတူနံ ဝိလက္ခဏတာယ နာနပ္ပကာရဓာတုံ. လောကန္တိ ခန္ဓာယတနဓာတုလောကံ. ယထာဘူတံ ပဇာနာတီတိ တာသံ တာသံ ဓာတူနံ အဝိပရီတတော သဘာဝံ ပဋိဝိဇ္ဈတိ. ဣဒမ္ပိ ဉာဏံ ‘‘တတ္ထ ကတမံ တထာဂတဿ အနေကဓာတုနာနာဓာတုလောကံ ယထာဘူတံ ဉာဏံ၊ ဣဓ တထာဂတော ခန္ဓနာနတ္တံ ပဇာနာတီ’’တိအာဒိနာ နယေန အဘိဓမ္မေ ဝိတ္ထာရိတမေဝ.

နာနာဓိမုတ္တိကတန္တိ ဟီနာဒီဟိ အဓိမုတ္တီဟိ နာနာဓိမုတ္တိကဘာဝံ. ဣဒမ္ပိ ဉာဏံ၊ ‘‘တတ္ထ ကတမံ တထာဂတဿ သတ္တာနံ နာနာဓိမုတ္တိကတံ ယထာဘူတံ ဉာဏံ၊ ဣဓ တထာဂတော ပဇာနာတိ သန္တိ သတ္တာ ဟီနာဓိမုတ္တိကာ’’တိ အာဒိနာ နယေန အဘိဓမ္မေ ဝိတ္ထာရိတမေဝ.

ပရသတ္တာနန္တိ ပဓာနသတ္တာနံ. ပရပုဂ္ဂလာနန္တိ တတော ပရေသံ ဟီနသတ္တာနံ. ဧကတ္ထမေဝ ဝါ ဧတံ ပဒဒွယံ. ဝေနေယျဝသေန ပန ဒွေဓာ ဝုတ္တံ. ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တန္တိ သဒ္ဓါဒီနံ ဣန္ဒြိယာနံ ပရဘာဝံ အပရဘာဝဉ္စ၊ ဝုဒ္ဓိဉ္စ ဟာနိဉ္စာတိ အတ္ထော. ဣမဿပိ ဉာဏဿ ဝိတ္ထာရကထာ – ‘‘တတ္ထ ကတမံ တထာဂတဿ ပရသတ္တာနံ ပရပုဂ္ဂလာနံ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တံ ယထာဘူတံ ဉာဏံ၊ ဣဓ တထာဂတော သတ္တာနံ အာသယံ ပဇာနာတိ အနုသယံ ပဇာနာတီ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၈၁၄) နယေန အဘိဓမ္မေ အာဂတာယေဝ.

ဈာနဝိမောက္ခသမာဓိသမာပတ္တီနန္တိ ပဌမာဒီနံ စတုန္နံ ဈာနာနံ ရူပီ ရူပါနိ ပဿတီတိအာဒီနံ အဋ္ဌန္နံ ဝိမောက္ခာနံ သဝိတက္ကသဝိစာရာဒီနံ တိဏ္ဏံ သမာဓီနံ ပဌမဇ္ဈာနသမာပတ္တိအာဒီနဉ္စ နဝန္နံ အနုပုဗ္ဗသမာပတ္တီနံ. သံကိလေသန္တိ ဟာနဘာဂိယဓမ္မံ. ဝေါဒါနန္တိ ဝိသေသဘာဂိယဓမ္မံ. ဝုဋ္ဌာနန္တိ ‘‘ဝေါဒါနမ္ပိ ဝုဋ္ဌာနံ. တမှာ တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌာနမ္ပိ ဝုဋ္ဌာန’’န္တိ (ဝိဘ. ၈၂၈) ဧဝံ ဝုတ္တပဂုဏဇ္ဈာနဉ္စေဝ ဘဝင်္ဂဖလသမာပတ္တိယော စ. ဟေဋ္ဌိမံ ဟေဋ္ဌိမဉှိ ပဂုဏဇ္ဈာနံ ဥပရိမဿ ဥပရိမဿ ပဒဋ္ဌာနံ ဟောတိ. တသ္မာ ‘‘ဝေါဒါနမ္ပိ ဝုဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဘဝင်္ဂေန ပန သဗ္ဗဇ္ဈာနေဟိ ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ. ဖလသမာပတ္တိယာ နိရောဓသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ. တံ သန္ဓာယ ‘‘တမှာ တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌာနမ္ပိ ဝုဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဣဒမ္ပိ ဉာဏံ ‘‘တတ္ထ ကတမံ တထာဂတဿ ဈာနဝိမောက္ခသမာဓိသမာပတ္တီနံ သံကိလေသံ ဝေါဒါနံ ဝုဋ္ဌာနံ ယထာဘူတံ ဉာဏံ၊ ဈာယီတိ စတ္တာရော ဈာယီ၊ အတ္ထေကစ္စော ဈာယီ သမ္ပတ္တိံယေဝ သမာနံ ဝိပတ္တီတိ ပစ္စေတီ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၈၂၈) နယေန အဘိဓမ္မေ ဝိတ္ထာရိတံ. သတ္တန္နံ ဉာဏာနံ ဝိတ္ထာရကထာဝိနိစ္ဆယော သမ္မောဟဝိနောဒနိယံ ဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တော. ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏကထာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတာ. အာသဝက္ခယကထာ ဘယဘေရဝေ.

၁၄၉. ဣမာနိ ခေါ သာရိပုတ္တာတိ ယာနိ ပုဗ္ဗေ ‘‘ဒသ ခေါ ပနိမာနိ၊ သာရိပုတ္တ၊ တထာဂတဿ တထာဂတဗလာနီ’’တိ အဝေါစံ၊ ဣမာနိ တာနီတိ အပ္ပနံ ကရောတိ. တတ္ထ ပရဝါဒီကထာ ဟောတိ – ဒသဗလဉာဏံ နာမ ပါဋိယေက္ကံ နတ္ထိ၊ သဗ္ဗညုတညာဏဿေဝါယံ ပဘေဒေါတိ. တံ န တထာ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အညမေဝ ဟိ ဒသဗလဉာဏံ၊ အညံ သဗ္ဗညုတညာဏံ. ဒသဗလဉာဏဉှိ သကသကကိစ္စမေဝ ဇာနာတိ. သဗ္ဗညုတဉာဏံ တမ္ပိ တတော အဝသေသမ္ပိ ပဇာနာတိ. ဒသဗလဉာဏေသု ဟိ ပဌမံ ကာရဏာကာရဏမေဝ ဇာနာတိ. ဒုတိယံ ကမ္မန္တရဝိပါကန္တရမေဝ. တတိယံ ကမ္မပရိစ္ဆေဒမေဝ. စတုတ္ထံ ဓာတုနာနတ္တကာရဏမေဝ. ပဉ္စမံ သတ္တာနံ အဇ္ဈာသယာဓိမုတ္တိမေဝ. ဆဋ္ဌံ ဣန္ဒြိယာနံ တိက္ခမုဒုဘာဝမေဝ. သတ္တမံ ဈာနာဒီဟိ သဒ္ဓိံ တေသံ သံကိလေသာဒိမေဝ. အဋ္ဌမံ ပုဗ္ဗေနိဝုတ္ထခန္ဓသန္တတိမေဝ. နဝမံ သတ္တာနံ စုတိပဋိသန္ဓိမေဝ. ဒသမံ သစ္စပရိစ္ဆေဒမေဝ. သဗ္ဗညုတညာဏံ ပန ဧတေဟိ ဇာနိတဗ္ဗဉ္စ တတော ဥတ္တရိဉ္စ ပဇာနာတိ. ဧတေသံ ပန ကိစ္စံ န သဗ္ဗံ ကရောတိ. တဉှိ ဈာနံ ဟုတွာ အပ္ပေတုံ န သက္ကောတိ၊ ဣဒ္ဓိ ဟုတွာ ဝိကုဗ္ဗိတုံ န သက္ကောတိ၊ မဂ္ဂေါ ဟုတွာ ကိလေသေ ခေပေတုံ န သက္ကောတိ. အပိစ ပရဝါဒီ ဧဝံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော – ‘‘ဒသဗလဉာဏံ နာမ ဧတံ သဝိတက္ကသဝိစာရံ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တံ အဝိတက္ကအဝိစာရံ ကာမာဝစရံ ရူပါဝစရံ အရူပါဝစရံ လောကိယံ လောကုတ္တရ’’န္တိ? ဇာနန္တော ပဋိပါဋိယာ သတ္တ ဉာဏာနိ သဝိတက္ကသဝိစာရာနီတိ ဝက္ခတိ. တတော ပရာနိ ဒွေ အဝိတက္ကအဝိစာရာနီတိ ဝက္ခတိ. အာသဝက္ခယဉာဏံ သိယာ သဝိတက္ကသဝိစာရံ၊ သိယာ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တံ၊ သိယာ အဝိတက္ကအဝိစာရန္တိ ဝက္ခတိ. တထာ ပဋိပါဋိယာ သတ္တ ကာမာဝစရာနိ၊ တတော ပရာနိ ဒွေ ရူပါဝစရာနိ၊ အဝသာနေ ဧကံ လောကုတ္တရန္တိ ဝက္ခတိ၊ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပန သဝိတက္ကသဝိစာရမေဝ ကာမာဝစရမေဝ လောကိယမေဝါတိ ဝက္ခတိ.

ဧဝမေတ္ထ အနုပဒဝဏ္ဏနံ ကတွာ ဣဒါနိ ယသ္မာ တထာဂတော ပဌမံယေဝ ဌာနာဋ္ဌာနဉာဏေန ဝေနေယျသတ္တာနံ အာသဝက္ခယာဓိဂမဿ စေဝ အနဓိဂမဿ စ ဌာနာဋ္ဌာနဘူတံ ကိလေသာဝရဏာဘာဝံ ပဿတိ၊ လောကိယသမ္မာဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနဒဿနတော နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာဘာဝဒဿနတော စ. အထ နေသံ ကမ္မဝိပါကဉာဏေန ဝိပါကာဝရဏာဘာဝံ ပဿတိ၊ တိဟေတုကပဋိသန္ဓိဒဿနတော. သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီပဋိပဒါဉာဏေန ကမ္မာဝရဏာဘာဝံ ပဿတိ၊ အနန္တရိယကမ္မာဘာဝဒဿနတော. ဧဝံ အနာဝရဏာနံ အနေကဓာတုနာနာဓာတုဉာဏေန အနုကူလဓမ္မဒေသနတ္ထံ စရိယဝိသေသံ ပဿတိ၊ ဓာတုဝေမတ္တဒဿနတော. အထ နေသံ နာနာဓိမုတ္တိကတာဉာဏေန အဓိမုတ္တိံ ပဿတိ၊ ပယောဂံ အနာဒိယိတွာပိ အဓိမုတ္တိဝသေန ဓမ္မဒေသနတ္ထံ. အထေဝံ ဒိဋ္ဌာဓိမုတ္တီနံ ယထာသတ္တိ ယထာဗလံ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏေန ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တံ ပဿတိ၊ သဒ္ဓါဒီနံ တိက္ခမုဒုဘာဝဒဿနတော. ဧဝံ ပရိညာတိန္ဒြိယပရောပရိယတ္တာ ပန တေ သစေ ဒူရေ ဟောန္တိ၊ ပဌမဇ္ဈာနာဒီသု ဝသီဘူတတ္တာ ဣဒ္ဓိဝိသေသေန တေ ခိပ္ပံ ဥပဂစ္ဆတိ. ဥပဂန္တွာ စ နေသံ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏေန ပုဗ္ဗဇာတိဘာဝနံ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏာနုဘာဝတော ပတ္တဗ္ဗေန စေတောပရိယဉာဏေန သမ္ပတိ စိတ္တဝိသေသံ ပဿန္တော အာသဝက္ခယဉာဏာနုဘာဝေန အာသဝက္ခယဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ ဝိဂတသမ္မောဟတ္တာ အာသဝက္ခယာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. တသ္မာ ဣမိနာ အနုက္ကမေန ဣမာနိ ဒသဗလာနိ ဝုတ္တာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

တံ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဝါစံ အပ္ပဟာယာတိအာဒီသု ပုန ဧဝရူပိံ ဝါစံ န ဝက္ခာမီတိ ဝဒန္တော တံ ဝါစံ ပဇဟတိ နာမ. ပုန ဧဝရူပံ စိတ္တံ န ဥပ္ပါဒေဿာမီတိ စိန္တေန္တော စိတ္တံ ပဇဟတိ နာမ. ပုန ဧဝရူပံ ဒိဋ္ဌိံ န ဂဏှိဿာမီတိ ပဇဟန္တော ဒိဋ္ဌိံ ပဋိနိဿဇ္ဇတိ နာမ၊ တထာ အကရောန္တော နေဝ ပဇဟတိ၊ န ပဋိနိဿဇ္ဇတိ. သော ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော ဧဝံ နိရယေတိ ယထာ နိရယပါလေဟိ အာဟရိတွာ နိရယေ ဌပိတော၊ ဧဝံ နိရယေ ဌပိတောယေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဣဒါနိဿ အတ္ထသာဓကံ ဥပမံ ဒဿေန္တော သေယျထာပီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သီလသမ္ပန္နောတိအာဒီသု လောကိယလောကုတ္တရာ သီလသမာဓိပညာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. လောကုတ္တရဝသေနေဝ ဝိနိဝတ္တေတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. အယဉှိ သမ္မာဝါစာကမ္မန္တာဇီဝေဟိ သီလသမ္ပန္နော၊ သမ္မာဝါယာမသတိသမာဓီဟိ သမာဓိသမ္ပန္နော၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိသင်္ကပ္ပေဟိ ပညာသမ္ပန္နော၊ သော ဧဝံ သီလာဒိသမ္ပန္နော ဘိက္ခု ယထာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ အညံ အာရာဓေတိ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ၊ ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဝဒါမိ ဣမမ္ပိ ကာရဏံ ဧဝရူပမေဝ. ယထာ ဟိ မဂ္ဂါနန္တရံ အဝိရဇ္ဈိတွာဝ ဖလံ နိဗ္ဗတ္တတိ၊ ဧဝမေဝ ဣမဿာပိ ပုဂ္ဂလဿ စုတိအနန္တရံ အဝိရဇ္ဈိတွာဝ နိရယေ ပဋိသန္ဓိ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. သကလသ္မိဉှိ ဗုဒ္ဓဝစနေ ဣမာယ ဥပမာယ ဂါဠှတရံ ကတွာ ဝုတ္တဥပမာ နာမ နတ္ထိ.

၁၅၀. ဝေသာရဇ္ဇာနီတိ ဧတ္ထ သာရဇ္ဇပဋိပက္ခော ဝေသာရဇ္ဇံ၊ စတူသု ဌာနေသု သာရဇ္ဇာဘာဝံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ဥပ္ပန္နသောမနဿမယဉာဏဿေတံ နာမံ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ တေ ပဋိဇာနတောတိ အဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ မယာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓါတိ ဧဝံ ပဋိဇာနတော တဝ. အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓါတိ ဣမေ နာမ ဓမ္မာ တယာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ. တတြ ဝတာတိ တေသု ဝတ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓါတိ ဧဝံ ဒဿိတဓမ္မေသု. သဟဓမ္မေနာတိ သဟေတုနာ သကာရဏေန ဝစနေန သုနက္ခတ္တော ဝိယ ဝိပ္ပလပန္တော အပ္ပမာဏံ. နိမိတ္တမေတန္တိ ဧတ္ထ ပုဂ္ဂလောပိ ဓမ္မောပိ နိမိတ္တန္တိ အဓိပ္ပေတော. တံ ပုဂ္ဂလံ န ပဿာမိ၊ ယော မံ ပဋိစောဒေဿတိ၊ တံ ဓမ္မံ န ပဿာမိ၊ ယံ ဒဿေတွာ အယံ နာမ ဓမ္မော တယာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ မံ ပဋိစောဒေဿတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ခေမပ္ပတ္တောတိ ခေမံ ပတ္တော၊ သေသပဒဒွယံ ဣမဿေဝ ဝေဝစနံ. သဗ္ဗဉှေတံ ဝေသာရဇ္ဇဉာဏမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဒသဗလဿ ဟိ အယံ နာမ ဓမ္မော တယာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ စောဒကံ ပုဂ္ဂလံ ဝါ စောဒနာကာရဏံ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓဓမ္မံ ဝါ အပဿတော သဘာဝဗုဒ္ဓေါယေဝ ဝါ သမာနော အဟံ ဗုဒ္ဓေါသ္မီတိ ဝဒါမီတိ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ဗလဝတရံ သောမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တေန သမ္ပယုတ္တံ ဉာဏံ ဝေသာရဇ္ဇံ နာမ. တံ သန္ဓာယ ‘‘ခေမပ္ပတ္တော’’တိအာဒိမာဟ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

အန္တရာယိကာ ဓမ္မာတိ ဧတ္ထ ပန အန္တရာယံ ကရောန္တီတိ အန္တရာယိကာ၊ တေ အတ္ထတော သဉ္စိစ္စ ဝီတိက္ကန္တာ သတ္တ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ. သဉ္စိစ္စ ဝီတိက္ကန္တဉှိ အန္တမသော ဒုက္ကဋ-ဒုဗ္ဘာသိတမ္ပိ မဂ္ဂဖလာနံ အန္တရာယံ ကရောတိ. ဣဓ ပန မေထုနဓမ္မော အဓိပ္ပေတော. မေထုနံ သေဝတော ဟိ ယဿ ကဿစိ နိဿံသယမေဝ မဂ္ဂဖလာနံ အန္တရာယော ဟောတိ. ယဿ ခေါ ပန တေသု အတ္ထာယာတိ ရာဂက္ခယာဒီသု ယဿ အတ္ထာယ. ဓမ္မော ဒေသိတောတိ အသုဘဘာဝနာဒိဓမ္မော ကထိတော. တတြ ဝတ မန္တိ တသ္မိံ အနိယျာနိကဓမ္မေ မံ. သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဒသဗလဉာဏာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အဋ္ဌပရိသဝဏ္ဏနာ

၁၅၁. ‘‘အဋ္ဌ ခေါ ဣမာ သာရိပုတ္တာ’’တိ ဣဒံ ကသ္မာ အာရဒ္ဓံ? ဝေသာရဇ္ဇဉာဏဿ ဗလဒဿနတ္ထံ. ယထာ ဟိ ဗျတ္တံ ပရိသံ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ ဝိညူနံ စိတ္တံ အာရာဓနသမတ္ထာယ ကထာယ ဓမ္မကထိကဿ ဆေကဘာဝေါ ပညာယတိ၊ ဧဝံ ဣမာ အဋ္ဌ ပရိသာ ပတွာ ဝေသာရဇ္ဇဉာဏဿ ဝေသာရဇ္ဇဘာဝေါ သက္ကာ ဉာတုန္တိ ဝေသာရဇ္ဇဉာဏဿ ဗလံ ဒဿေန္တော၊ အဋ္ဌ ခေါ ဣမာ သာရိပုတ္တာတိအာဒိမာဟ.

တတ္ထ ခတ္တိယပရိသာတိ ခတ္တိယာနံ သန္နိပတိတွာ နိသိန္နဋ္ဌာနံ၊ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. မာရကာယိကာနံ ပန သန္နိပတိတွာ နိသိန္နဋ္ဌာနံ မာရပရိသာ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ န မာရာနံ. သဗ္ဗာပိ စေတာ ပရိသာ ဥဂ္ဂဋ္ဌာနဒဿနဝသေန ဂဟိတာ. မနုဿာ ဟိ ‘‘ဧတ္ထ ရာဇာ နိသိန္နော’’တိ ပကတိဝစနမ္ပိ ဝတ္တုံ န သက္ကောန္တိ၊ ကစ္ဆေဟိ သေဒါ မုစ္စန္တိ. ဧဝံ ဥဂ္ဂါ ခတ္တိယပရိသာ. ဗြာဟ္မဏာ တီသု ဝေဒေသု ကုသလာ ဟောန္တိ၊ ဂဟပတယော နာနာဝေါဟာရေသု စေဝ အက္ခရစိန္တာယ စ. သမဏာ သကဝါဒပရဝါဒေသု ကုသလာ ဟောန္တိ. တေသံ မဇ္ဈေ ဓမ္မကထာကထနံ နာမ အတိဝိယ ဘာရော. အမနုဿာပိ ဥဂ္ဂါ ဟောန္တိ. အမနုဿောတိ ဟိ ဝုတ္တမတ္တေပိ မနုဿာနံ သကလသရီရံ သင်္ကမ္ပတိ၊ တေသံ ရူပံ ဝါ ဒိသွာ သဒ္ဒံ ဝါ သုတွာ သတ္တာ ဝိသညိနော ဟောန္တိ. ဧဝံ အမနုဿပရိသာ ဥဂ္ဂါ. တာသုပိ ဓမ္မကထာကထနံ နာမ အတိဝိယ ဘာရော. ဣတိ ဥဂ္ဂဋ္ဌာနဒဿနဝသေန တာ ဂဟိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

အဇ္ဈောဂါဟတီတိ အနုပဝိသတိ. အနေကသတံ ခတ္တိယပရိသန္တိ ဗိမ္ဗိသာရသမာဂမ ဉာတိသမာဂမ လိစ္ဆဝီသမာဂမသဒိသံ. အညေသုပိ စက္ကဝါဠေသု လဗ္ဘတိယေဝ. ကိံ ပန ဘဂဝါ အညာနိ စက္ကဝါဠာနိပိ ဂစ္ဆတီတိ? အာမ ဂစ္ဆတိ. ကီဒိသော ဟုတွာ? ယာဒိသာ တေ၊ တာဒိသောယေဝ. တေနေဝါဟ ‘‘အဘိဇာနာမိ ခေါ ပနာဟံ၊ အာနန္ဒ၊ အနေကသတံ ခတ္တိယပရိသံ ဥပသင်္ကမိတာ၊ တတ္ထ ယာဒိသကော တေသံ ဝဏ္ဏော ဟောတိ၊ တာဒိသကော မယှံ ဝဏ္ဏော ဟောတိ. ယာဒိသကော တေသံ သရော ဟောတိ၊ တာဒိသကော မယှံ သရော ဟောတိ. ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေမိ သမာဒပေမိ သမုတ္တေဇေမိ သမ္ပဟံသေမိ. ဘာသမာနဉ္စ မံ န ဇာနန္တိ ‘ကော နု ခေါ အယံ ဘာသတိ ဒေဝေါ ဝါ မနုဿော ဝါ’တိ. ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတွာ သမာဒပေတွာ သမုတ္တေဇေတွာ သမ္ပဟံသေတွာ အန္တရဓာယာမိ. အန္တရဟိတဉ္စ မံ န ဇာနန္တိ ‘ကော နု ခေါ အယံ အန္တရဟိတော ဒေဝေါ ဝါ မနုဿော ဝါ’’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၁၇၂).

ခတ္တိယာ ကေယူရင်္ဂဒမာလာဂန္ဓာဒိဝိဘူသိတာ နာနာဝိရာဂဝသနာ အာမုက္ကမဏိကုဏ္ဍလာ မောဠိဓရာ ဟောန္တိ. ကိံ ဘဂဝါပိ ဧဝံ အတ္တာနံ မဏ္ဍေတိ? တေ စ ဩဒါတာပိ ဟောန္တိ ကာဠာပိ မံဂုလစ္ဆဝီပိ. ကိံ သတ္ထာပိ ဧဝရူပေါ ဟောတီတိ? သတ္ထာ အတ္တနော ပဗ္ဗဇိတဝသေနေဝ ဂစ္ဆတိ၊ တေသံ ပန တာဒိသော ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတိ၊ ဂန္တွာ ရာဇာသနေ နိသိန္နံ အတ္တာနံ ဒဿေတိ၊ တေသံ ‘‘အဇ္ဇ အမှာကံ ရာဇာ အတိဝိယ ဝိရောစတီ’’တိ ဟောတိ. တေ စ ဘိန္နဿရာပိ ဟောန္တိ ဂဂ္ဂဿရာပိ ကာကဿရာပိ. သတ္ထာ ဗြဟ္မဿရေနေဝ ဓမ္မံ ကထေတိ. တာဒိသကော မယှံ သရော ဟောတီတိ ဣဒံ ပန ဘာသန္တရံ သန္ဓာယ ကထိတံ. မနုဿာနံ ပန တံ သုတွာ ‘‘အဇ္ဇ ရာဇာ မဓုရေန သရေန ကထေတီ’’တိ ဟောတိ. ကထေတွာ ပက္ကန္တေ စ ဘဂဝတိ ပုန ရာဇာနံ အာဂတံ ဒိသွာ ‘‘ကော နု ခေါ အယ’’န္တိ ဝီမံသာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ကော နု ခေါ အယံ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဣဒါနေဝ မာဂဓဘာသာယ သီဟဠဘာသာယ မဓုရေန သရေန ကထေန္တော အန္တရဟိတော၊ ကိံ ဒေဝေါ၊ ဥဒါဟု မနုဿောတိ? ကိမတ္ထံ ပနေဝံ အဇာနန္တာနံ ဓမ္မံ ဒေသေတီတိ? ဝါသနတ္ထာယ. ဧဝံ သုတောပိ ဟိ ဓမ္မော အနာဂတေ ပစ္စယော ဟောတိယေဝါတိ အနာဂတံ ပဋိစ္စ ဒေသေတီတိ.

သန္နိသိန္နပုဗ္ဗန္တိ သင်္ဂမ္မ နိသိန္နပုဗ္ဗံ. သလ္လပိတပုဗ္ဗန္တိ အာလာပသလ္လာပေါ ကတပုဗ္ဗော. သာကစ္ဆာတိ ဓမ္မသာကစ္ဆာပိ သမာပဇ္ဇိတပုဗ္ဗာ. အနေကသတံ ဗြာဟ္မဏပရိသန္တိအာဒီနမ္ပိ သောဏဒဏ္ဍသမာဂမာဒိဝသေန စေဝ အညစက္ကဝါဠဝသေန စ သမ္ဘဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

အဋ္ဌပရိသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

စတုယောနိဝဏ္ဏနာ

၁၅၂. စတဿော ခေါ ဣမာ၊ သာရိပုတ္တ၊ ယောနိယောတိ ဧတ္ထ ယောနီတိ ခန္ဓကောဋ္ဌာသဿပိ ကာရဏဿပိ ပဿာဝမဂ္ဂဿပိ နာမံ. ‘‘စတဿော နာဂယောနိယော စတဿော သုပဏ္ဏယောနိယော’’တိ (သံ. နိ. ၃.၃၄၂၊ ၃၉၂) ဧတ္ထ ဟိ ခန္ဓကောဋ္ဌာသော ယောနိ နာမ. ‘‘ယောနိ ဟေသာ ဘူမိဇ ဖလဿ အဓိဂမာယာ’’တိ (မ. နိ. ၂.၂၂၇) ဧတ္ထ ကာရဏံ. ‘‘န စာဟံ ဗြာဟ္မဏံ ဗြူမိ၊ ယောနိဇံ မတ္တိသမ္ဘဝ’’န္တိ (မ. နိ. ၂.၄၅၇၊ ဓ. ပ. ၃၉၆) ဧတ္ထ ပဿာဝမဂ္ဂေါ. ဣဓ ပန ခန္ဓကောဋ္ဌာသော ယောနီတိ အဓိပ္ပေတော. တတ္ထ အဏ္ဍေ ဇာတာ အဏ္ဍဇာ. ဇလာဗုမှိ ဇာတာ ဇလာဗုဇာ. သံသေဒေ ဇာတာ သံသေဒဇာ. ဝိနာ ဧတေဟိ ကာရဏေဟိ ဥပ္ပတိတွာ ဝိယ နိဗ္ဗတ္တာ အဘိနိဗ္ဗတ္တာတိ ဩပပါတိကာ. အဘိနိဗ္ဘိဇ္ဇ ဇာယန္တီတိ ဘိန္ဒိတွာ နိက္ခမနဝသေန ဇာယန္တိ. ပူတိကုဏပေ ဝါတိအာဒီဟိ အနိဋ္ဌဋ္ဌာနာနေဝ ဒဿိတာနိ. ဣဋ္ဌေသုပိ သပ္ပိတေလမဓုဖာဏိတာဒီသု သတ္တာ ဇာယန္တိ ဧဝ. ဒေဝါတိအာဒီသု စာတုမဟာရာဇိကတော ပဋ္ဌာယ ဥပရိဒေဝါ ဩပပါတိကာဝ ဟောန္တိ. ဘူမဒေဝါ ပန စတုယောနိကာ. ဧကစ္စေ စ မနုဿာတိ မနုဿေသု ကေစိ ဒေဝါ ဝိယ ဩပပါတိကာ စ ဟောန္တိ. ယေဘုယျေန ပနေတေ ဇလာဗုဇာဝ၊ အဏ္ဍဇာပိ ဧတ္ထ ကောန္တပုတ္တာ ဒွေဘာတိယတ္ထေရာ ဝိယ၊ သံသေဒဇာပိ ပဒုမဂဗ္ဘေ နိဗ္ဗတ္တပေါက္ခရသာတိဗြာဟ္မဏပဒုမဝတိဒေဝီအာဒယော ဝိယ၊ ဧဝံ ဝိနိပါတိကေသု နိဇ္ဈာမတဏှိကပေတာ နေရယိကာ ဝိယ ဩပပါတိကာယေဝ၊ အဝသေသာ စတုယောနိကာပိ ဟောန္တိ. ယထာ တေ ဧဝံ ယက္ခာပိ သဗ္ဗစတုပ္ပဒပက္ခိဇာတိဒီဃဇာတိအာဒယောပိ သဗ္ဗေ စတုယောနိကာယေဝ.

စတုယောနိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပဉ္စဂတိဝဏ္ဏနာ

၁၅၃. ပဉ္စ ခေါ ဣမာ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဂတိယောတိ ဧတ္ထ သုကတဒုက္ကဋကမ္မဝသေန ဂန္တဗ္ဗာတိ ဂတိယော. အပိစ ဂတိဂတိ နိဗ္ဗတ္တိဂတိ အဇ္ဈာသယဂတိ ဝိဘဝဂတိ နိပ္ဖတ္တိဂတီတိ ဗဟုဝိဓာ ဂတိ နာမ. တတ္ထ ‘‘တံ ဂတိံ ပေစ္စ ဂစ္ဆာမီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၁၈၄) စ၊ ‘‘ယဿ ဂတိံ န ဇာနန္တိ၊ ဒေဝါ ဂန္ဓဗ္ဗမာနုသာ’’တိ (ဓ. ပ. ၄၂၀) စ အယံ ဂတိဂတိ နာမ. ‘‘ဣမေသံ ခေါ အဟံ ဘိက္ခူနံ သီလဝန္တာနံ နေဝ ဇာနာမိ ဂတိံ ဝါ အဂတိံ ဝါ’’တိ (မ. နိ. ၁.၅၀၈) အယံ နိဗ္ဗတ္တိဂတိ နာမ. ‘‘ဧဝမ္ပိ ခေါ တေ အဟံ ဗြဟ္မေ ဂတိံ စ ပဇာနာမိ ဇုတိဉ္စ ပဇာနာမီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၅၀၃) အယံ အဇ္ဈာသယဂတိ နာမ. ‘‘ဝိဘဝေါ ဂတိ ဓမ္မာနံ၊ နိဗ္ဗာနံ အရဟတော ဂတီ’’တိ (ပရိ. ၃၃၉) အယံ ဝိဘဝဂတိ နာမ. ‘‘ဒွေယေဝ ဂတိယော ဘဝန္တိ အနညာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၅၈၊ ၂.၃၄) အယံ နိပ္ဖတ္တိဂတိ နာမ. တာသု ဣဓ ဂတိဂတိ အဓိပ္ပေတာ.

နိရယောတိအာဒီသု နိရတိအတ္ထေန နိရဿာဒဋ္ဌေန နိရယော. တိရိယံ အဉ္ဆိတာတိ တိရစ္ဆာနာ. တေသံ ယောနိ တိရစ္ဆာနယောနိ. ပေစ္စဘာဝံ ပတ္တာနံ ဝိသယောတိ ပေတ္တိဝိသယော. မနသော ဥဿန္နတ္တာ မနုဿာ. ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ အတ္တနော အတ္တနော အာနုဘာဝေဟိ စ ဒိဗ္ဗန္တီတိ ဒေဝါ. နိရယဉ္စာဟံ၊ သာရိပုတ္တာတိအာဒီသု နိရယောတိ သဒ္ဓိံ ဩကာသေန ခန္ဓာ. တိရစ္ဆာနယောနိံ စာတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. မဂ္ဂံ ပဋိပဒန္တိ ဥဘယေနာပိ ဝုတ္တဂတိသံဝတ္တနိက ကမ္မမေဝ ဒဿေတိ. ယထာ စ ပဋိပန္နောတိ ယေန မဂ္ဂေန ယာယ ပဋိပဒါယ ပဋိပန္နောတိ ဥဘယမ္ပိ ဧကတော ကတွာ နိဒ္ဒိသတိ. အပါယန္တိအာဒီသု ဝဍ္ဎိသင်္ခါတာ သုခသင်္ခါတာ ဝါ အယာ အပေတတ္တာ အပါယော. ဒုက္ခဿ ဂတိ ပဋိသရဏန္တိ ဒုဂ္ဂတိ. ဒုက္ကဋကာရိနော ဧတ္ထ ဝိနိပတန္တီတိ ဝိနိပါတော. နိဗ္ဗာနဉ္စာဟန္တိ ဣဒံ ပန န ကေဝလံ ဂတိဂတိမေဝ၊ ဂတိနိဿရဏံ နိဗ္ဗာနမ္ပိ ဇာနာမီတိ ဒဿနတ္ထမာဟ. ဣဓ မဂ္ဂေါ ပဋိပဒါတိ ဥဘယေနာပိ အရိယမဂ္ဂေါဝ ဝုတ္တော.

ပဉ္စဂတိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဉာဏပ္ပဝတ္တာကာရဝဏ္ဏနာ

၁၅၄. ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တေသု သတ္တသု ဌာနေသု အဋ္ဌသု ဌာနေသု အတ္တနော ဉာဏပ္ပဝတ္တာကာရံ ဒဿေန္တော ဣဓာဟံ၊ သာရိပုတ္တာတိအာဒိမာဟ.

တတ္ထ ဧကန္တဒုက္ခာတိ နိစ္စဒုက္ခာ နိရန္တရဒုက္ခာ. တိဗ္ဗာတိ ဗဟလာ. ကဋုကာတိ ခရာ. သေယျထာပီတိအာဒီနိ ဩပမ္မဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာနိ. တတ္ထ ကာသူတိ အာဝါဋောပိ ဝုစ္စတိ ရာသိပိ.

‘‘ကိန္နု သန္တရမာနောဝ၊ ကာသုံ ခဏသိ သာရထိ၊

ပုဋ္ဌော မေ သမ္မ အက္ခာဟိ၊ ကိံ ကာသုယာ ကရိဿသီ’’တိ. (ဇာ. ၂.၂၂.၃) –

ဧတ္ထ ဟိ အာဝါဋော ကာသု နာမ.

‘‘အင်္ဂါရကာသုံ အပရေ ဖုနန္တိ၊ နရာ ရုဒန္တာ ပရိဒဍ္ဎဂတ္တာ’’တိ. (ဇာ. ၂.၂၂.၄၆၂) –

ဧတ္ထ ရာသိ. ဣဓ ပန အာဝါဋော အဓိပ္ပေတော. တေနေဝါဟ ‘‘သာဓိကပေါရိသာ’’တိ. တတ္ထ သာဓိကံ ပေါရိသံ ပမာဏံ အဿာတိ သာဓိကပေါရိသာ၊ အတိရေကပဉ္စရတနာတိ အတ္ထော. ဝီတစ္စိကာနံ ဝီတဓူမာနန္တိ ဧတံ ပရိဠာဟဿ ဗလဝဘာဝဒီပနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ အစ္စိယာ ဝါ သတိ ဓူမေ ဝါ သတိ၊ ဝါတော သမုဋ္ဌာတိ၊ တေန ပရိဠာဟော န ဗလဝါ ဟောတိ. ဃမ္မပရေတောတိ ဃမ္မာနုဂတော. တသိတောတိ ဇာတတဏှော. ပိပါသိတောတိ ဥဒကံ ပါတုကာမော. ဧကာယနေန မဂ္ဂေနာတိ ဧကပထေနေဝ မဂ္ဂေန၊ အနုက္ကမနိယေန ဥဘောသု ပဿေသု နိရန္တရကဏ္ဋကရုက္ခဂဟနေန. ပဏိဓာယာတိ အင်္ဂါရကာသုယံ ပတ္ထနာ နာမ နတ္ထိ၊ အင်္ဂါရကာသုံ အာရဗ္ဘ ပန ဣရိယာပထဿ ဌပိတတ္တာ ဧဝံ ဝုတ္တံ.

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – အင်္ဂါရကာသု ဝိယ ဟိ နိရယော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အင်္ဂါရကာသုမဂ္ဂေါ ဝိယ နိရယူပဂံ ကမ္မံ. မဂ္ဂါရုဠှော ဝိယ ကမ္မသမင်္ဂီ ပုဂ္ဂလော. စက္ခုမာ ပုရိသော ဝိယ ဒိဗ္ဗစက္ခုကော ဘဂဝါ. ယထာ သော ပုရိသော မဂ္ဂါရုဠှံ ဒိသွာ ဝိဇာနာတိ ‘‘အယံ ဣမိနာ မဂ္ဂေန ဂန္တွာ အင်္ဂါရကာသုယံ ပတိဿတီ’’တိ၊ ဧဝမေဝံ ဘဂဝါ ပါဏာတိပါတာဒီသု ယံကိဉ္စိ ကမ္မံ အာယူဟန္တံ ဧဝံ ဇာနာတိ ‘‘အယံ ဣမံ ကမ္မံ ကတွာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တိဿတ္တီ’’တိ. ယထာ သော ပုရိသော အပရဘာဂေ တံ အင်္ဂါရကာသုယာ ပတိတံ ပဿတိ၊ ဧဝမေဝ ဘဂဝါ အပရဘာဂေ ‘‘သော ပုရိသော တံ ကမ္မံ ကတွာ ကုဟိံ နိဗ္ဗတ္တော’’တိ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ဩလောကေန္တော နိရယေ နိဗ္ဗတ္တံ ပဿတိ ပဉ္စဝိဓဗန္ဓနာဒိမဟာဒုက္ခံ အနုဘဝန္တံ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ တဿ ကမ္မာယူဟနကာလေ အညော ဝဏ္ဏော၊ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တဿ အညော. အထာပိ ‘‘သော သတ္တော တံ ကမ္မံ ကတွာ ကတ္ထ နိဗ္ဗတ္တော’’တိ ဩလောကေန္တဿ အနေကသဟဿာနံ သတ္တာနံ မဇ္ဈေ ဌိတောပိ ‘‘အယံ သော’’တိ သောယေဝ သတ္တော အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ၊ ‘‘ဒိဗ္ဗစက္ခုဗလံ နာမ ဧတ’’န္တိ ဝဒန္တိ.

ဒုတိယဥပမာယံ ယသ္မာ အင်္ဂါရကာသုယံ ဝိယ ဂူထကူပေ ပရိဠာဟော နတ္ထိ၊ တသ္မာ ‘‘ဧကန္တဒုက္ခာ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဒုက္ခာ’’တိအာဒိမာဟ. ဧတ္ထာပိ ပုရိမနယေနေဝ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣမမ္ပိ ဟိ ပုဂ္ဂလံ ဘဂဝါ ဟတ္ထိယောနိအာဒီသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ နိဗ္ဗတ္တံ ဝဓဗန္ဓနအာကဍ္ဎနဝိကဍ္ဎနာဒီဟိ မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝမာနံ ပဿတိယေဝ.

တတိယဥပမာယံ တနုပတ္တပလာသောတိ န အဗ္ဘပဋလံ ဝိယ တနုပဏ္ဏော၊ ဝိရဠပဏ္ဏတ္တံ ပနဿ သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တံ. ကဗရစ္ဆာယောတိ ဝိရဠစ္ဆာယော. ဒုက္ခဗဟုလာတိ ပေတ္တိဝိသယသ္မိဉှိ ဒုက္ခမေဝ ဗဟုလံ၊ သုခံ ပရိတ္တံ ကဒါစိ အနုဘဝိတဗ္ဗံ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဧတ္ထာပိ ပုရိမနယေနေဝ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

စတုတ္ထဥပမာယံ ဗဟလပတ္တပလာသောတိ နိရန္တရပဏ္ဏော ပတ္တသဉ္ဆန္နော. သန္တစ္ဆာယောတိ ပါသာဏစ္ဆတ္တံ ဝိယ ဃနစ္ဆာယော. သုခဗဟုလာ ဝေဒနာတိ မနုဿလောကေ ခတ္တိယကုလာဒီသု သုခဗဟုလာ ဝေဒနာ ဝေဒယိတဗ္ဗာ ဟောတိ၊ တာ ဝေဒယမာနံ နိပန္နံ ဝါ နိသိန္နံ ဝါ ပဿာမီတိ ဒဿေတိ. ဣဓာပိ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ပဉ္စမဥပမာယံ ပါသာဒေါတိ ဒီဃပါသာဒေါ. ဥလ္လိတ္တာဝလိတ္တန္တိ အန္တော စေဝ ဥလ္လိတ္တံ ဗဟိ စ အဝလိတ္တံ. ဖုသိတဂ္ဂဠန္တိ ဒွါရဗာဟာဟိ သဒ္ဓိံ သုပိဟိတကဝါဋံ. ဂေါနကတ္ထတောတိ စတုရင်္ဂုလာဓိကလောမေန ကာဠကောဇဝေန အတ္ထတော. ပဋိကတ္ထတောတိ ဥဏ္ဏာမယေန သေတအတ္ထရဏေန အတ္ထတော. ပဋလိကတ္ထတောတိ ဃနပုပ္ဖကေန ဥဏ္ဏာမယအတ္ထရဏေန အတ္ထတော. ကဒလိမိဂပဝရပစ္စတ္ထရဏောတိ ကဒလိမိဂစမ္မမယေန ဥတ္တမပစ္စတ္ထရဏေန အတ္ထတော. တံ ကိရ ပစ္စတ္ထရဏံ သေတဝတ္ထဿ ဥပရိ ကဒလိမိဂစမ္မံ အတ္ထရိတွာ သိဗ္ဗေတွာ ကရောန္တိ. သဥတ္တရစ္ဆဒေါတိ သဟ ဥတ္တရစ္ဆဒေန၊ ဥတ္တရိဗဒ္ဓေန ရတ္တဝိတာနေန သဒ္ဓိန္တိ အတ္ထော. ဥဘတောလောဟိတကူပဓာနောတိ သီသူပဓာနဉ္စ ပါဒူပဓာနဉ္စာတိ ပလ္လင်္ကဿ ဥဘတော ဌပိတလောဟိတကူပဓာနော. ဣဓာပိ ဥပမာသံသန္ဒနံ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အယံ ပနေတ္ထ အပရဘာဂယောဇနာ၊ ယထာ သော ပုရိသော မဂ္ဂါရုဠှမေဝ ဇာနာတိ ‘‘အယံ ဧတေန မဂ္ဂေန ဂန္တွာ ပါသာဒံ အာရုယှ ကူဋာဂါရံ ပဝိသိတွာ ပလ္လင်္ကေ နိသီဒိဿတိ ဝါ နိပဇ္ဇိဿတိ ဝါ’’တိ၊ ဧဝမေဝံ ဘဂဝါ ဒါနာဒီသု ပုညကိရိယဝတ္ထူသု ယံကိဉ္စိ ကုသလကမ္မံ အာယူဟန္တံယေဝ ပုဂ္ဂလံ ဒိသွာ ‘‘အယံ ဣမံ ကတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိဿတီ’’တိ ဇာနာတိ. ယထာ သော ပုရိသော အပရဘာဂေ တံ ပါသာဒံ အာရုယှ ကူဋာဂါရံ ပဝိသိတွာ ပလ္လင်္ကေ နိသိန္နံ ဝါ နိပန္နံ ဝါ ဧကန္တသုခံ နိရန္တရသုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယမာနံ ပဿတိ၊ ဧဝမေဝံ ဘဂဝါ အပရဘာဂေ ‘‘သော တံ ကလျာဏံ ကတွာ ကုဟိံ နိဗ္ဗတ္တော’’တိ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ဩလောကေန္တော ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တံ ပဿတိ၊ နန္ဒနဝနာဒီသု အစ္ဆရာသံဃပရိဝုတံ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနံ.

ဉာဏပ္ပဝတ္တာကာရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အာသဝက္ခယဝါရဝဏ္ဏနာ

အာသဝက္ခယဝါရေ ‘‘ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ’’တိ အဝတွာ ‘‘တမေနံ ပဿာမီ’’တိ ဝုတ္တံ. တံ ကသ္မာတိ စေ? နိယမာဘာဝါ. ဣမဉှိ ပုဂ္ဂလံ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာပိ ပဿိဿတိ၊ စေတောပရိယဉာဏေနာပိ ဇာနိဿတိ၊ သဗ္ဗညုတညာဏေနပိ ဇာနိဿတိယေဝ. ဧကန္တသုခါ ဝေဒနာတိ ဣဒံ ကိဉ္စာပိ ဒေဝလောကသုခေန သဒ္ဓိံ ဗျဉ္ဇနတော ဧကံ၊ အတ္ထတော ပန နာနာ ဟောတိ. ဒေဝလောကသုခဉှိ ရာဂပရိဠာဟာဒီနံ အတ္ထိတာယ န ဧကန္တေနေဝ သုခံ. နိဗ္ဗာနသုခံ ပန သဗ္ဗပရိဠာဟာနံ ဝူပသမာယ သဗ္ဗာကာရေန ဧကန္တသုခံ. ဥပမာယမ္ပိ ‘‘ယထာ ပါသာဒေ ဧကန္တသုခါ’’တိ ဝုတ္တံ. တံ မဂ္ဂပရိဠာဟဿ အဝူပသန္တတာယ ဆာတဇ္ဈတ္တတာယ ပိပါသာဘိဘူတတာယ စ န ဧကန္တမေဝ သုခံ. ဝနသဏ္ဍေ ပန ပေါက္ခရဏိယံ ဩရုယှ ရဇောဇလ္လဿ ပဝါဟိတတ္တာ မဂ္ဂဒရထဿ ဝူပသန္တတာယ ဘိသမူလခါဒနေန စေဝ မဓုရောဒကပါနေန စ ခုပ္ပိပါသာနံ ဝိနီတတာယ ဥဒကသာဋကံ ပရိဝတ္တေတွာ မဋ္ဌဒုကူလံ နိဝါသေတွာ တဏ္ဍုလတ္ထဝိကံ ဥဿီသကေ ကတွာ ဥဒကသာဋကံ ပီဠေတွာ ဟဒယေ ဌပေတွာ မန္ဒမန္ဒေန စ ဝါတေန ဗီဇယမာနဿ နိပန္နတ္တာ သဗ္ဗာကာရေန ဧကန္တသုခံ ဟောတိ.

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – ပေါက္ခရဏီ ဝိယ ဟိ အရိယမဂ္ဂေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပေါက္ခရဏိမဂ္ဂေါ ဝိယ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါ. မဂ္ဂါရုဠှော ဝိယ ပဋိပဒါသမင်္ဂီပုဂ္ဂလော. စက္ခုမာ ပုရိသော ဝိယ ဒိဗ္ဗစက္ခု ဘဂဝါ. ဝနသဏ္ဍော ဝိယ နိဗ္ဗာနံ. ယထာ သော ပုရိသော မဂ္ဂါရုဠှံ ဒိသွာဝ ဇာနာတိ ‘‘အယံ ဣမိနာ မဂ္ဂေန ဂန္တွာ ပေါက္ခရဏိယံ နှတွာ ရမဏီယေ ဝနသဏ္ဍေ ရုက္ခမူလေ နိသီဒိဿတိ ဝါ နိပဇ္ဇိဿတိ ဝါ’’တိ၊ ဧဝမေဝံ ဘဂဝါ ပဋိပဒံ ပူရေန္တမေဝ နာမရူပံ ပရိစ္ဆိန္ဒန္တမေဝ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟံ ကရောန္တမေဝ လက္ခဏာရမ္မဏာယ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တမေဝ ဇာနာတိ ‘‘အယံ ဣမံ ပဋိပဒံ ပူရေတွာ သဗ္ဗအာသဝေ ခေပေတွာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိန္တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ ဖလသမာပတ္တိံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿတီ’’တိ. ယထာ သော ပုရိသော အပရဘာဂေ တာယံ ပေါက္ခရဏိယံ နှတွာ ဝနသဏ္ဍံ ပဝိသိတွာ နိသိန္နံ ဝါ နိပန္နံ ဝါ ဧကန္တသုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယမာနံ ပဿတိ၊ ဧဝမေဝ ဘဂဝါ အပရဘာဂေ တံ ပုဂ္ဂလံ ပဋိပဒံ ပူရေတွာ မဂ္ဂံ ဘာဝေတွာ ဖလံ သစ္ဆိကတွာ နိရောဓသယနဝရဂတံ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ ဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ ဧကန္တသုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယမာနံ ပဿတိ.

အာသဝက္ခယဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒုက္ကရကာရိကာဒိသုဒ္ဓိဝဏ္ဏနာ

၁၅၅. ‘‘အဘိဇာနာမိ ခေါ ပနာဟံ၊ သာရိပုတ္တ၊ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတ’’န္တိ ဣဒံ ကသ္မာ အာရဒ္ဓံ? ပါဋိယေက္ကံ အနုသန္ဓိဝသေန အာရဒ္ဓံ. အယံ ကိရ သုနက္ခတ္တော ဒုက္ကရကာရိကာယ သုဒ္ဓိ ဟောတီတိ ဧဝံ လဒ္ဓိကော. အထဿ ဘဂဝါ မယာ ဧကသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ဌတွာ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ ဒုက္ကရံ ကတံ၊ ဒုက္ကရကာရကော နာမ မယာ သဒိသော နတ္ထိ. ဒုက္ကရကာရေန သုဒ္ဓိယာ သတိ အဟမေဝ သုဒ္ဓေါ ဘဝေယျန္တိ ဒဿေတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. အပိစ အယံ သုနက္ခတ္တော ဒုက္ကရကာရိကာယ ပသန္နော၊ သော စဿ ပသန္နဘာဝေါ၊ ‘‘အဒ္ဒသာ ခေါ၊ ဘဂ္ဂဝ၊ သုနက္ခတ္တော လိစ္ဆဝိပုတ္တော အစေလံ ကောရက္ခတ္တိယံ စတုက္ကုဏ္ဍိကံ ဆမာနိကိဏ္ဏံ ဘက္ခသံ မုခေန ခါဒန္တံ မုခေန ဘုဉ္ဇန္တံ. ဒိသွာနဿ ဧတဒဟောသိ ‘သာဓု ရူပေါ ဝတ၊ ဘော၊ အယံ သမဏော စတုက္ကုဏ္ဍိကော ဆမာနိကိဏ္ဏံ ဘက္ခသံ မုခေနေဝ ခါဒတိ၊ မုခေနေဝ ဘုဉ္ဇတီ’’’တိ ဧဝမာဒိနာ ပါထိကသုတ္တေ (ဒီ. နိ. ၃.၇) အာဂတနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

အထ ဘဂဝါ အယံ ဒုက္ကရကာရိကာယ ပသန္နော၊ မယာ စ ဧတသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ဌတွာ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ ဒုက္ကရံ ကတံ၊ ဒုက္ကရကာရေ ပသီဒန္တေနာပိ အနေန မယိ ပသီဒိတဗ္ဗံ သိယာ၊ သောပိဿ ပသာဒေါ မယိ နတ္ထီတိ ဒဿေန္တော ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ.

တတြ ဗြဟ္မစရိယန္တိ ဒါနမ္ပိ ဝေယျာဝစ္စမ္ပိ သိက္ခာပဒမ္ပိ ဗြဟ္မဝိဟာရာပိ ဓမ္မဒေသနာပိ မေထုနဝိရတိပိ သဒါရသန္တောသောပိ ဥပေါသထောပိ အရိယမဂ္ဂေါပိ သကလသာသနမ္ပိ အဇ္ဈာသယောပိ ဝီရိယမ္ပိ ဝုစ္စတိ.

‘‘ကိံ တေ ဝတံ ကိံ ပန ဗြဟ္မစရိယံ၊

ကိဿ သုစိဏ္ဏဿ အယံ ဝိပါကော၊

ဣဒ္ဓီ ဇုတီ ဗလဝီရိယူပပတ္တိ၊

ဣဒဉ္စ တေ နာဂ မဟာဝိမာနံ.

အဟဉ္စ ဘရိယာ စ မနုဿလောကေ၊

သဒ္ဓါ ဥဘော ဒါနပတီ အဟုမှာ၊

ဩပါနဘူတံ မေ ဃရံ တဒါသိ၊

သန္တပ္ပိတာ သမဏဗြာဟ္မဏာ စ.

တံ မေ ဝတံ တံ ပန ဗြဟ္မစရိယံ၊

တဿ သုစိဏ္ဏဿ အယံ ဝိပါကော၊

ဣဒ္ဓီ ဇုတီ ဗလဝီရိယူပပတ္တိ၊

ဣဒဉ္စ မေ ဓီရ မဟာဝိမာန’’န္တိ. (ဇာ. ၂.၂၂.၁၅၉၂၊ ၁၅၉၃၊ ၁၅၉၅) –

ဣမသ္မိဉှိ ပုဏ္ဏကဇာတကေ ဒါနံ ဗြဟ္မစရိယန္တိ ဝုတ္တံ.

‘‘ကေန ပါဏိ ကာမဒဒေါ၊ ကေန ပါဏိ မဓုဿဝေါ၊

ကေန တေ ဗြဟ္မစရိယေန၊ ပုညံ ပါဏိမှိ ဣဇ္ဈတိ.

တေန ပါဏိ ကာမဒဒေါ၊ တေန ပါဏိ မဓုဿဝေါ၊

တေန မေ ဗြဟ္မစရိယေန၊ ပုညံ ပါဏိမှိ ဣဇ္ဈတီ’’တိ. (ပေ. ဝ. ၂၇၅) –

ဣမသ္မိံ အင်္ကုရပေတဝတ္ထုသ္မိံ ဝေယျာဝစ္စံ ဗြဟ္မစရိယန္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဧဝံ ခေါ တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိတ္တိရိယံ နာမ ဗြဟ္မစရိယံ အဟောသီ’’တိ (စူဠဝ. ၃၁၁) ဣမသ္မိံ တိတ္တိရဇာတကေ ပဉ္စသိက္ခာပဒံ ဗြဟ္မစရိယန္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘တံ ခေါ ပန မေ ပဉ္စသိခ ဗြဟ္မစရိယံ နေဝ နိဗ္ဗိဒါယ န ဝိရာဂါယ န နိရောဓာယ၊ ယာဝဒေဝ ဗြဟ္မလောကူပပတ္တိယာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၂၉) ဣမသ္မိံ မဟာဂေါဝိန္ဒသုတ္တေ ဗြဟ္မဝိဟာရာ ဗြဟ္မစရိယန္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဧကသ္မိံ ဗြဟ္မစရိယသ္မိံ၊ သဟဿံ မစ္စုဟာယိန’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၁၈၄) ဧတ္ထ ဓမ္မဒေသနာ ဗြဟ္မစရိယန္တိ ဝုတ္တာ. ‘‘ပရေ အဗြဟ္မစာရီ ဘဝိဿန္တိ၊ မယမေတ္ထ ဗြဟ္မစာရီ ဘဝိဿာမာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၈၃) သလ္လေခသုတ္တေ မေထုနဝိရတိ ဗြဟ္မစရိယန္တိ ဝုတ္တာ.

‘‘မယဉ္စ ဘရိယာ နာတိက္ကမာမ၊

အမှေ စ ဘရိယာ နာတိက္ကမန္တိ၊

အညတြ တာဟိ ဗြဟ္မစရိယံ စရာမ၊

တသ္မာ ဟိ အမှံ ဒဟရာ န မီယရေ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၀.၉၇) –

မဟာဓမ္မပါလဇာတကေ သဒါရသန္တောသော ဗြဟ္မစရိယန္တိ ဝုတ္တော.

‘‘ဟီနေန ဗြဟ္မစရိယေန၊ ခတ္တိယေ ဥပပဇ္ဇတိ၊

မဇ္ဈိမေန စ ဒေဝတ္တံ၊ ဥတ္တမေန ဝိသုဇ္ဈတီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၈.၇၅) –

ဧဝံ နိမိဇာတကေ အတ္တဒမနဝသေန ကတော အဋ္ဌင်္ဂိကော ဥပေါသထော ဗြဟ္မစရိယန္တိ ဝုတ္တော. ‘‘ဣဒံ ခေါ ပန မေ၊ ပဉ္စသိခ၊ ဗြဟ္မစရိယံ ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ။ပေ။ အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၂၉) မဟာဂေါဝိန္ဒသုတ္တသ္မိညေဝ အရိယမဂ္ဂေါ ဗြဟ္မစရိယန္တိ ဝုတ္တော. ‘‘တယိဒံ ဗြဟ္မစရိယံ ဣဒ္ဓဉ္စေဝ ဖီတဉ္စ ဝိတ္ထာရိကံ ဗာဟုဇညံ ပုထုဘူတံ ယာဝ ဒေဝမနုဿေဟိ သုပ္ပကာသိတ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၃.၁၇၄) ပါသာဒိကသုတ္တေ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟံ သာသနံ ဗြဟ္မစရိယန္တိ ဝုတ္တံ.

‘‘အပိ အတရမာနာနံ၊ ဖလာသာဝ သမိဇ္ဈတိ၊

ဝိပက္ကဗြဟ္မစရိယောသ္မိ၊ ဧဝံ ဇာနာဟိ ဂါမဏီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁.၈) –

ဧတ္ထ အဇ္ဈာသယော ဗြဟ္မစရိယန္တိ ဝုတ္တော. ဣဓ ပန ဝီရိယံ ဗြဟ္မစရိယန္တိ အဓိပ္ပေတံ. ဝီရိယဗြဟ္မစရိယဿ ဟိ ဣဒမေဝ သုတ္တံ. တဒေတံ ဧကသ္မိံ အတ္တဘာဝေ စတုဗ္ဗိဓဿ ဒုက္ကရဿ ကတတ္တာ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတန္တိ ဝုတ္တံ.

တပဿီ သုဒံ ဟောမီတိ သုဒန္တိ နိပါတမတ္တံ၊ တပနိဿိတကော ဟောမီတိ အတ္ထော. ပရမတပဿီတိ ပရမော တပဿီ၊ တပနိဿိတကာနံ ဥတ္တမော. လူခေါ သုဒံ ဟောမီတိ လူခေါ ဟောမိ. ဇေဂုစ္ဆီတိ ပါပဇေဂုစ္ဆိကော. ပဝိဝိတ္တော သုဒံ ဟောမီတိ ပဝိဝိတ္တော အဟံ ဟောမိ. တတြာဿု မေ ဣဒံ၊ သာရိပုတ္တာတိ တတြ စတုရင်္ဂေ ဗြဟ္မစရိယေ ဣဒံ မမ တပဿိတာယ ဟောတိ၊ တပနိဿိတကဘာဝေ မယှံ ဣဒံ အစေလကာဒိတပဿိတကတ္တံ ဟောတီတိ ဒဿေတိ.

တတ္ထ အစေလကောတိ နိစ္စေလော နဂ္ဂေါ. မုတ္တာစာရောတိ ဝိသဋ္ဌာစာရော၊ ဥစ္စာရကမ္မာဒီသု လောကိယကုလပုတ္တာစာရေန ဝိရဟိတော၊ ဌိတကောဝ ဥစ္စာရံ ကရောမိ၊ ပဿာဝံ ကရောမိ၊ ခါဒါမိ ဘုဉ္ဇာမိ စ. ဟတ္ထာပလေခနောတိ ဟတ္ထေ ပိဏ္ဍမှိ ဌိတေ ဇိဝှါယ ဟတ္ထံ အပလိခါမိ၊ ဥစ္စာရံ ဝါ ကတွာ ဟတ္ထသ္မိညေဝ ဒဏ္ဍကသညီ ဟုတွာ ဟတ္ထေန အပလိခါမီတိ ဒဿေတိ. တေ ကိရ ဒဏ္ဍကံ သတ္တောတိ ပညပေန္တိ၊ တသ္မာ တေသံ ပဋိပဒံ ပူရေန္တော ဧဝမကာသိ. ဘိက္ခာဂဟဏတ္ထံ ဧဟိ ဘဒ္ဒန္တေတိ ဝုတ္တော န ဧတီတိ န ဧဟိဘဒ္ဒန္တိကော. တေန ဟိ တိဋ္ဌ ဘဒ္ဒန္တေတိ ဝုတ္တောပိ န တိဋ္ဌတီတိ န တိဋ္ဌဘဒ္ဒန္တိကော. တဒုဘယမ္ပိ တိတ္ထိယာ ဧဝံ ဧတဿ ဝစနံ ကတံ ဘဝိဿတီတိ န ကရောန္တိ. အဟမ္ပိ ဧဝံ အကာသိန္တိ ဒဿေတိ. အဘိဟဋန္တိ ပုရေတရံ ဂဟေတွာ အာဟဋံ ဘိက္ခံ. ဥဒ္ဒိဿကတန္တိ ဣဒံ တုမှေ ဥဒ္ဒိဿ ကတန္တိ ဧဝံ အာရောစိတဘိက္ခံ. န နိမန္တနန္တိ အသုကံ နာမ ကုလံ ဝါ ဝီထိံ ဝါ ဂါမံ ဝါ ပဝိသေယျာထာတိ ဧဝံ နိမန္တိတဘိက္ခမ္ပိ န သာဒိယာမိ န ဂဏှာမိ.

န ကုမ္ဘိမုခါတိ ကုမ္ဘိတော ဥဒ္ဓရိတွာ ဒိယျမာနံ ဘိက္ခံ န ဂဏှာမိ. န ကဠောပိမုခါတိ ကဠောပီတိ ဥက္ခလိ ဝါ ပစ္ဆိ ဝါ. တတောပိ န ဂဏှာမိ. ကသ္မာ? ကုမ္ဘိကဠောပိယော မံ နိဿာယ ကဋစ္ဆုနာ ပဟာရံ လဘန္တီတိ. န ဧဠကမန္တရန္တိ ဥမ္မာရံ အန္တရံ ကတွာ ဒိယျမာနံ န ဂဏှာမိ. ကသ္မာ? အယံ မံ နိဿာယ အန္တရကရဏံ လဘတီတိ. ဒဏ္ဍမုသလေသုပိ ဧသေဝ နယော. န ဒွိန္နန္တိ ဒွီသု ဘုဉ္ဇမာနေသု ဧကသ္မိံ ဥဋ္ဌာယ ဒေန္တေ န ဂဏှာမိ. ကသ္မာ? ကဗဠန္တရာယော ဟောတီတိ. န ဂဗ္ဘိနိယာတိအာဒီသု ပန ဂဗ္ဘိနိယာ ကုစ္ဆိယံ ဒါရကော ကိလမတိ၊ ပါယန္တိယာ ဒါရကဿ ခီရန္တရာယော ဟောတိ၊ ပုရိသန္တရဂတာယ ရတိအန္တရာယော ဟောတီတိ န ဂဏှာမိ. န သံကိတ္တီသူတိ သံကိတ္တေတွာ ကတဘတ္တေသု. ဒုဗ္ဘိက္ခသမယေ ကိရ အစေလကသာဝကာ အစေလကာနံ အတ္ထာယ တတော တတော တဏ္ဍုလာဒီနိ သမာဒပေတွာ ဘတ္တံ ပစန္တိ. ဥက္ကဋ္ဌာစေလကော တတောပိ န ပဋိဂ္ဂဏှာတိ.

န ယတ္ထ သာတိ ယတ္ထ သုနခေါ ပိဏ္ဍံ လဘိဿာမီတိ ဥပဋ္ဌိတော ဟောတိ၊ တတ္ထ တဿ အဒတွာ အာဟဋံ န ဂဏှာမိ. ကသ္မာ? ဧတဿ ပိဏ္ဍန္တရာယော ဟောတီတိ. သဏ္ဍသဏ္ဍစာရိနီတိ သမူဟသမူဟစာရိနီ၊ သစေ ဟိ အစေလကံ ဒိသွာ ဣမဿ ဘိက္ခံ ဒဿာမာတိ မာနုသကာ ဘတ္တဂေဟံ ပဝိသန္တိ. တေသု စ ပဝိသန္တေသု ကဠောပိမုခါဒီသု နိလီနာ မက္ခိကာ ဥပ္ပတိတွာ သဏ္ဍသဏ္ဍာ စရန္တိ. တတော အာဟဋံ ဘိက္ခံ န ဂဏှာမိ. ကသ္မာ? မံ နိဿာယ မက္ခိကာနံ ဂေါစရန္တရာယော ဇာတောတိ၊ အဟမ္ပိ တထာ အကာသိံ. န ထုသောဒကန္တိ သဗ္ဗသဿသမ္ဘာရေဟိ ကတံ လောဏသောဝီရကံ. ဧတ္ထ စ သုရာပါနမေဝ သာဝဇ္ဇံ၊ အယံ ပန သဗ္ဗေသုပိ သာဝဇ္ဇသညီ.

ဧကာဂါရိကောတိ ယော ဧကသ္မိညေဝ ဂေဟေ ဘိက္ခံ လဘိတွာ နိဝတ္တတိ. ဧကာလောပိကောတိ ယော ဧကေနေဝ အာလောပေန ယာပေတိ. ဒွါဂါရိကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧကိဿာပိ ဒတ္တိယာတိ ဧကာယ ဒတ္တိယာ. ဒတ္တိ နာမ ဧကာ ခုဒ္ဒကပါတိ ဟောတိ၊ ယတ္ထ အဂ္ဂဘိက္ခံ ပက္ခိပိတွာ ဌပေန္တိ. ဧကာဟိကန္တိ ဧကဒိဝသန္တရိကံ. အဒ္ဓမာသိကန္တိ အဒ္ဓမာသန္တရိကံ. ပရိယာယဘတ္တဘောဇနန္တိ ဝါရဘတ္တဘောဇနံ. ဧကာဟဝါရေန ဒွီဟဝါရေန သတ္တာဟဝါရေန အဍ္ဎမာသဝါရေနာတိ ဧဝံ ဒိဝသဝါရေန အာဘတံ ဘတ္တဘောဇနံ.

သာကဘက္ခောတိ အလ္လသာကဘက္ခော. သာမာကဘက္ခောတိ သာမာကတဏ္ဍုလဘက္ခော. နီဝါရာဒီသု နီဝါရာ နာမ တာဝ အရညေ သယံဇာတဝီဟိဇာတိ. ဒဒ္ဒုလန္တိ စမ္မကာရေဟိ စမ္မံ လိခိတွာ ဆဍ္ဍိတကသဋံ. ဟဋံ ဝုစ္စတိ သိလေသောပိ သေဝါလောပိ ကဏိကာရာဒိရုက္ခနိယျာသောပိ. ကဏန္တိ ကုဏ္ဍကံ. အာစာမောတိ ဘတ္တဥက္ခလိကာယ လဂ္ဂေါ ဈာမဩဒနော၊ တံ ဆဍ္ဍိတဋ္ဌာနေ ဂဟေတွာ ခါဒတိ. ‘‘ဩဒနကဉ္ဇိယ’’န္တိပိ ဝဒန္တိ. ပိညာကာဒယော ပါကဋာ ဧဝ. ပဝတ္တဖလဘောဇီတိ ပတိတဖလဘောဇီ.

သာဏာနီတိ သာဏဝါကစောဠာနိ. မသာဏာနီတိ မိဿကစောဠာနိ. ဆဝဒုဿာနီတိ မတသရီရတော ဆဍ္ဍိတဝတ္ထာနိ. ဧရကတိဏာဒီနိ ဝါ ဂန္ထေတွာ ကတနိဝါသနာနိ. ပံသုကူလာနီတိ ပထဝိယံ ဆဍ္ဍိတနန္တကာနိ. တိရိတာနီတိ ရုက္ခတ္တစဝတ္ထာနိ. အဇိနန္တိ အဇိနမိဂစမ္မံ. အဇိနက္ခိပန္တိ တဒေဝ မဇ္ဈေ ဖာလိတံ. သခုရကန္တိပိ ဝဒန္တိ. ကုသစီရန္တိ ကုသတိဏံ ဂန္ထေတွာ ကတစီရံ. ဝါကစီရဖလကစီရေသုပိ ဧသေဝ နယော. ကေသကမ္ဗလန္တိ မနုဿကေသေဟိ ကတကမ္ဗလံ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ယာနိ ကာနိစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တန္တာဝုတာနံ ဝတ္ထာနံ၊ ကေသကမ္ဗလော တေသံ ပဋိကုဋ္ဌော အက္ခာယတိ. ကေသကမ္ဗလော၊ ဘိက္ခဝေ၊ သီတေ သီတော၊ ဥဏှေ ဥဏှော၊ ဒုဗ္ဗဏ္ဏော ဒုဂ္ဂန္ဓော ဒုက္ခသမ္ဖသော’’တိ (အ. နိ. ၃.၁၃၈). ဝါလကမ္ဗလန္တိ အဿဝါလာဒီဟိ ကတကမ္ဗလံ. ဥလူကပက္ခကန္တိ ဥလူကပတ္တာနိ ဂန္ထေတွာ ကတနိဝါသနံ. ဥဗ္ဘဋ္ဌကောတိ ဥဒ္ဓံ ဌိတကော. ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနမနုယုတ္တောတိ ဥက္ကုဋိကဝီရိယံ အနုယုတ္တော၊ ဂစ္ဆန္တောပိ ဥက္ကုဋိကောဝ ဟုတွာ ဥပ္ပတိတွာ ဥပ္ပတိတွာ ဂစ္ဆတိ. ကဏ္ဋကာပဿယိကောတိ အယကဏ္ဋကေ ဝါ ပကတိကဏ္ဋကေ ဝါ ဘူမိယံ ကောဋ္ဋေတွာ တတ္ထ စမ္မံ အတ္ထရိတွာ ဌာနစင်္ကမာဒီနိ ကရောမီတိ ဒဿေတိ. သေယျန္တိ သယန္တောပိ တတ္ထေဝ သေယျံ ကပ္ပေမိ. သာယံ တတိယမဿာတိ သာယတတိယကံ. ပါတော မဇ္ဈနှိကေ သာယန္တိ ဒိဝသဿ တိက္ခတ္တုံ ပါပံ ပဝါဟေဿာမီတိ ဥဒကောရောဟနာနုယောဂံ အနုယုတ္တော ဝိဟရာမီတိ ဒဿေတိ.

၁၅၆. နေကဝဿဂဏိကန္တိ နေကဝဿဂဏသဉ္ဇာတံ. ရဇောဇလ္လန္တိ ရဇမလံ၊ ဣဒံ အတ္တနော ရဇောဇလ္လကဝတသမာဒါနကာလံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ဇေဂုစ္ဆိသ္မိန္တိ ပါပဇိဂုစ္ဆနဘာဝေ. ယာဝ ဥဒကဗိန္ဒုမှိပီတိ ယာဝ ဥဒကထေဝကေပိ မမ ဒယာ ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ဟောတိ၊ ကော ပန ဝါဒေါ အညေသု သက္ခရကဌလဒဏ္ဍကဝါလိကာဒီသု. တေ ကိရ ဥဒကဗိန္ဒုံ စ ဧတေ စ သက္ခရကဌလာဒယော ခုဒ္ဒကပါဏာတိ ပညပေန္တိ. တေနာဟ ‘‘ယာဝ ဥဒကဗိန္ဒုမှိပိ မေ ဒယာ ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ဟောတီ’’တိ. ဥဒကဗိန္ဒုမ္ပိ န ဟနာမိ န ဝိနာသေမိ၊ ကိံ ကာရဏာ. မာဟံ ခုဒ္ဒကေ ပါဏေ ဝိသမဂတေ သင်္ဃာတံ အာပါဒေသိန္တိ. နိန္နထလတိဏဂ္ဂရုက္ခသာခါဒီသု ဝိသမဋ္ဌာနေ ဂတေ ဥဒကဗိန္ဒုသင်္ခါတေ ခုဒ္ဒကပါဏေ သင်္ဃာတံ ဝဓံ မာ အာပါဒေသိန္တိ. ဧတမတ္ထံ ‘‘သတောဝ အဘိက္ကမာမီ’’တိ ဒဿေတိ. အစေလကေသု ကိရ ဘူမိံ အက္ကန္တကာလတော ပဘုတိ သီလဝါ နာမ နတ္ထိ. ဘိက္ခာစာရံ ဂစ္ဆန္တာပိ ဒုဿီလာဝ ဟုတွာ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဥပဋ္ဌာကာနံ ဂေဟေ ဘုဉ္ဇန္တာပိ ဒုဿီလာဝ ဟုတွာ ဘုဉ္ဇန္တိ. အာဂစ္ဆန္တာပိ ဒုဿီလာဝ ဟုတွာ အာဂစ္ဆန္တိ. ယဒါ ပန မောရပိဉ္ဆေန ဖလကံ သမ္မဇ္ဇိတွာ သီလံ အဓိဋ္ဌာယ နိသီဒန္တိ၊ တဒါ သီလဝန္တာ နာမ ဟောန္တိ.

ဝနကမ္မိကန္တိ ကန္ဒမူလဖလာဖလာဒီနံ အတ္ထာယ ဝနေ ဝိစရန္တံ. ဝနေန ဝနန္တိ ဝနတော ဝနံ၊ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. သံပတာမီတိ ဂစ္ဆာမိ. အာရညကောတိ အရညေ ဇာတဝုဒ္ဓေါ၊ ဣဒံ အတ္တနော အာဇီဝကကာလံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ဗောဓိသတ္တော ကိရ ပါသဏ္ဍပရိဂ္ဂဏှဏတ္ထာယ တံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိ၊ နိရတ္ထကဘာဝံ ပန ဉတွာပိ န ဥပ္ပဗ္ဗဇ္ဇိတော၊ ဗောဓိသတ္တာ ဟိ ယံ ယံ ဌာနံ ဥပေန္တိ၊ တတော အနိဝတ္တိတဓမ္မာ ဟောန္တိ၊ ပဗ္ဗဇိတွာ ပန မာ မံ ကောစိ အဒ္ဒသာတိ တတောဝ အရညံ ပဝိဋ္ဌော. တေနေဝါဟ ‘‘မာ မံ တေ အဒ္ဒသံသု အဟဉ္စ မာ တေ အဒ္ဒသ’’န္တိ.

ဂေါဋ္ဌာတိ ဂေါဝဇာ. ပဋ္ဌိတဂါဝေါတိ နိက္ခန္တဂါဝေါ. တတ္ထ စတုက္ကုဏ္ဍိကောတိ ဝနန္တေယေဝ ဌိတော ဂေါပါလကာနံ ဂါဝီဟိ သဒ္ဓိံ အပဂတဘာဝံ ဒိသွာ ဒွေ ဟတ္ထေ ဒွေ စ ဇဏ္ဏုကာနိ ဘူမိယံ ဌပေတွာ ဧဝံ စတုက္ကုဏ္ဍိကော ဥပသင်္ကမိတွာတိ အတ္ထော. တာနိ သုဒံ အာဟာရေမီတိ မဟလ္လကဝစ္ဆကာနံ ဂေါမယာနိ ကသဋာနိ နိရောဇာနိ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ တာနိ ဝဇ္ဇေတွာ ယာနိ တရုဏဝစ္ဆကာနံ ခီရပါနေနေဝ ဝဍ္ဎန္တာနံ သဩဇာနိ ဂေါမယာနိ တာနိ ကုစ္ဆိပူရံ ခါဒိတွာ ပုန ဝနသဏ္ဍမေဝ ပဝိသတိ. တံ သန္ဓာယာဟ ‘‘တာနိ သုဒံ အာဟာရေမီ’’တိ. ယာဝကီဝဉ္စ မေတိ ယတ္တကံ ကာလံ မမ သကံ မုတ္တကရီသံ အပရိက္ခီဏံ ဟောတိ. ယာဝ မေ ဒွါရဝဠဉ္ဇော ပဝတ္တိတ္ထ၊ တာဝ တဒေဝ အာဟာရေမီတိ အတ္ထော. ကာလေ ပန ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ပရိက္ခီဏမံသလောဟိတော ဥပစ္ဆိန္နဒွါရဝဠဉ္ဇော ဝစ္ဆကာနံ ဂေါမယာနိ အာဟာရေမိ. မဟာဝိကဋဘောဇနသ္မိန္တိ မဟန္တေ ဝိကဋဘောဇနေ၊ အပကတိဘောဇနေတိ အတ္ထော.

၁၅၇. တတြာဿုဒံ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဘိံသနကဿ ဝနသဏ္ဍဿ ဘိံသနကတသ္မိံ ဟောတီတိ. တတြာတိ ပုရိမဝစနာပေက္ခနံ. သုဒန္တိ ပဒပူရဏမတ္တေ နိပါတော. သာရိပုတ္တာတိ အာလပနံ. အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထယောဇနာ – တတြာတိ ယံ ဝုတ္တံ အညတရံ ဘိံသနကံ ဝနသဏ္ဍန္တိ၊ တတြ ယော သော ဘိံသနကော ဝနသဏ္ဍော ဝုတ္တော၊ တဿ ဘိံသနကဿ ဝနသဏ္ဍဿ ဘိံသနကတသ္မိံ ဟောတိ၊ ဘိံသနကကိရိယာယ ဟောတီတိ အတ္ထော. ကိံ ဟောတိ? ဣဒံ ဟောတိ၊ ယော ကောစိ အဝီတရာဂေါ။ပေ။ လောမာနိ ဟံသန္တီတိ.

အထ ဝါ တတြာတိ သာမိအတ္ထေ ဘုမ္မံ. သု ဣတိ နိပါတော. ကိံ သု နာမ တေ ဘောန္တော သမဏဗြာဟ္မဏာတိအာဒီသု ဝိယ. ဣဒန္တိ အဓိပ္ပေတမတ္ထံ ပစ္စက္ခံ ဝိယ ကတွာ ဒဿနဝစနံ. သုဒန္တိ သု ဣဒံ၊ သန္ဓိဝသေန ဣကာရလောပေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. စက္ခုန္ဒြိယံ ဣတ္ထိန္ဒြိယံ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ ကိံ သူဓဝိတ္တန္တိအာဒီသု ဝိယ. အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထယောဇနာ၊ တဿ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဘိံသနကဿ ဝနသဏ္ဍဿ ဘိံသနကတသ္မိံ ဣဒံသု ဟောတီတိ. ဘိံသနကတသ္မိန္တိ ဘိံသနကဘာဝေတိ အတ္ထော. ဧကဿ တကာရဿ လောပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘‘ဘိံသနကတ္တသ္မိ’’န္တိယေဝ ဝါ ပါဌော၊ ဘိံသနကတာယ ဣတိ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗေ လိင်္ဂဝိပလ္လာသော ကတော၊ နိမိတ္တတ္ထေ စေတံ ဘုမ္မဝစနံ. တသ္မာ ဧဝံ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ဘိံသနကဘာဝေ ဣဒံသု ဟောတိ၊ ဘိံသနကဘာဝနိမိတ္တံ ဘိံသနကဘာဝဟေတု၊ ဘိံသနကဘာဝပစ္စယာ ဣဒံသု ဟောတိ. ယော ကောစိ အဝီတရာဂေါ တံ ဝနသဏ္ဍံ ပဝိသတိ. ယေဘုယျေန လောမာနိ ဟံသန္တိ ဗဟုတရာနိ လောမာနိ ဟံသန္တိ၊ ဥဒ္ဓံ မုခါနိ သူစိသဒိသာနိ ကဏ္ဋကသဒိသာနိ စ ဟုတွာ တိဋ္ဌန္တိ၊ အပ္ပါနိ န ဟံသန္တိ၊ ဗဟုတရာနံ ဝါ သတ္တာနံ ဟံသန္တိ၊ အပ္ပကာနံ အတိသူရပုရိသာနံ န ဟံသန္တီတိ.

အန္တရဋ္ဌကာတိ မာဃမာသဿ အဝသာနေ စတဿော၊ ဖဂ္ဂုဏမာသဿ အာဒိမှိ စတဿောတိ ဧဝံ ဥဘိန္နံ အန္တရေ အဋ္ဌရတ္တိ. အဗ္ဘောကာသေတိ မဟာသတ္တော ဟိမပါတသမယေ ရတ္တိံ အဗ္ဘောကာသေ ဝိဟရတိ၊ အထဿ လောမကူပေသု အာဝုတမုတ္တာ ဝိယ ဟိမဗိန္ဒူနိ တိဋ္ဌန္တိ၊ သရီရံ သေတဒုကူလပါရုတံ ဝိယ ဟောတိ. ဒိဝါ ဝနသဏ္ဍေတိ ဒိဝါ ဟိမဗိန္ဒူသု သူရိယာတပသမ္ဖဿေန ဝိဂတေသု အဿာသောပိ ဘဝေယျ၊ အယံ ပန သူရိယေ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တေယေဝ ဝနသဏ္ဍံ ပဝိသတိ၊ တတြာပိဿ သူရိယာတပေန ပဂ္ဃရန္တံ ဟိမံ သရီရေယေဝ ပတတိ. ဒိဝါ အဗ္ဘောကာသေ ဝိဟရာမိ ရတ္တိံ ဝနသဏ္ဍေတိ ဂိမှကာလေ ကိရေသ ဒိဝါ အဗ္ဘောကာသေ ဝိဟာသိ၊ တေနဿ ကစ္ဆေဟိ သေဒဓာရာ မုစ္စိံသု၊ ရတ္တိံ အဿာသော ဘဝေယျ၊ အယံ ပန သူရိယေ အတ္ထံ ဂစ္ဆန္တေယေဝ ဝနသဏ္ဍံ ပဝိသတိ. အထဿ ဒိဝါ ဂဟိတဥသ္မေ ဝနသဏ္ဍေ အင်္ဂါရကာသုယံ ပက္ခိတ္တော ဝိယ အတ္တဘာဝေါ ပရိဒယှိတ္ထ. အနစ္ဆရိယာတိ အနုအစ္ဆရိယာ. ပဋိဘာသီတိ ဥပဋ္ဌာသိ.

သောတတ္တောတိ ဒိဝါ အာတပေန ရတ္တိံ ဝနဥသ္မာယ သုတတ္တော. သောသိန္နောတိ ရတ္တိံ ဟိမေန ဒိဝါ ဟိမောဒကေန သုဋ္ဌု တိန္တော. ဘိံသနကေတိ ဘယဇနကေ. နဂ္ဂေါတိ နိစ္စေလော. နိဝါသနပါရုပနေ ဟိ သတိ သီတံ ဝါ ဥဏှံ ဝါ န အတိဗာဓေယျ၊ တမ္ပိ မေ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ. န စဂ္ဂိမာသိနောတိ အဂ္ဂိမ္ပိ န ဥပဂတော. ဧသနာပသုတောတိ သုဒ္ဓိဧသနတ္ထာယ ပသုတော၊ ပယုတ္တော. မုနီတိ၊ တဒါ အတ္တာနံ မုနီတိ ကတွာ ကထေတိ.

ဆဝဋ္ဌိကာနီတိ ဥပဍ္ဎဒဍ္ဎာနိ အဋ္ဌီနိ. ဥပဓာယာတိ ယထာ သီသူပဓာနဉ္စ ပါဒူပဓာနဉ္စ ပညာယတိ၊ ဧဝံ သန္ထရိတွာ တတ္ထ သေယျံ ကပ္ပေမီတိ ဒဿေတိ. ဂါမဏ္ဍလာတိ ဂေါပါလဒါရကာ. တေ ကိရ ဗောဓိသတ္တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ၊ သုမေဓ၊ တွံ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ကသ္မာ နိသိန္နော၊ ကထေဟီတိ ဝဒန္တိ. ဗောဓိသတ္တော အဓောမုခေါ နိသီဒတိ၊ န ကထေတိ. အထ နံ တေ အကထေတုံ န ဒဿာမာတိ ပရိဝါရေတွာ ဩဋ္ဌုဘန္တိ သရီရေ ခေဠံ ပါတေန္တိ. ဗောဓိသတ္တော ဧဝမ္ပိ န ကထေတိ. အထ နံ တွံ န ကထေသီတိ ဩမုတ္တေန္တိ ပဿာဝမဿ ဥပရိ ဝိဿဇ္ဇေန္တိ. ဗောဓိသတ္တော ဧဝမ္ပိ န ကထေတိယေဝ. တတော နံ ကထေဟိ ကထေဟီတိ ပံသုကေန ဩကိရန္တိ. ဗောဓိသတ္တော ဧဝမ္ပိ န ကထေတိယေဝ. အထဿ န ကထေသီတိ ဒဏ္ဍကသလာကာ ဂဟေတွာ ကဏ္ဏသောတေသု ပဝေသေန္တိ. ဗောဓိသတ္တော ဒုက္ခာ တိဗ္ဗာ ကဋုကာ ဝေဒနာ အဓိဝါသေန္တော ကဿစိ ကိဉ္စိ န ကရိဿာမီတိ မတကော ဝိယ အစ္ဆတိ. တေနာဟ ‘‘န ခေါ ပနာဟံ၊ သာရိပုတ္တ၊ အဘိဇာနာမိ တေသု ပါပကံ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတာ’’တိ. န မယာ တေသု ပါပကံ စိတ္တမ္ပိ ဥပ္ပါဒိတန္တိ အတ္ထော. ဥပေက္ခာဝိဟာရသ္မိံ ဟောတီတိ ဥပေက္ခာဝိဟာရော ဟောတိ. ဝိဟာရော ဧဝ ဟိ ဝိဟာရသ္မိန္တိ ဝုတ္တော. တေနေဝ စ ‘‘ဣဒံသု မေ’’တိ ဧတ္ထာပိ အယံသု မေတိ ဧဝံ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမိနာ နယေန အညာနိပိ ဧဝရူပါနိ ပဒါနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဣမိနာ ဣတော ဧကနဝုတိကပ္ပေ ပူရိတံ ဥပေက္ခာဝိဟာရံ ဒဿေတိ. ယံ သန္ဓာယာဟ –

‘‘သုခပတ္တော န ရဇ္ဇာမိ၊ ဒုက္ခေ န ဟောမိ ဒုမ္မနော၊

သဗ္ဗတ္ထ တုလိတော ဟောမိ၊ ဧသာ မေ ဥပေက္ခာပါရမီ’’တိ.

ဒုက္ကရကာရိကာဒိသုဒ္ဓိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အာဟာရသုဒ္ဓိဝဏ္ဏနာ

၁၅၈. အာဟာရေန သုဒ္ဓီတိ ကောလာဒိနာ ဧကစ္စေန ပရိတ္တကအာဟာရေန သက္ကာ သုဇ္ဈိတုန္တိ ဧဝံဒိဋ္ဌိနော ဟောန္တိ. ဧဝမာဟံသူတိ ဧဝံ ဝဒန္တိ. ကောလေဟီတိ ပဒရေဟိ. ကောလောဒကန္တိ ကောလာနိ မဒ္ဒိတွာ ကတပါနကံ. ကောလဝိကတိန္တိ ကောလသာဠဝကောလပူဝကောလဂုဠာဒိကောလဝိကာရံ. ဧတပရမောတိ ဧတံ ပမာဏံ ပရမံ အဿာတိ ဧတပရမော. တဒါ ဧကနဝုတိကပ္ပမတ္ထကေ ပန န ဗေလုဝပက္ကတာလပက္ကပမာဏော ကောလော ဟောတိ၊ ယံ ဧတရဟိ ကောလဿ ပမာဏံ၊ ဧတ္တကောဝ ဟောတီတိ အတ္ထော.

၁၅၉. အဓိမတ္တကသိမာနန္တိ အတိဝိယ ကိသဘာဝံ. အာသီတိကပဗ္ဗာနိ ဝါ ကာဠပဗ္ဗာနိ ဝါတိ ယထာ အာသီတိကဝလ္လိယာ ဝါ ကာဠဝလ္လိယာ ဝါ သန္ဓိဋ္ဌာနေသု မိလာယိတွာ မဇ္ဈေ ဥန္နတုန္နတာနိ ဟောန္တိ၊ ဧဝံ မယှံ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနိ ဟောန္တီတိ ဒဿေတိ. ဩဋ္ဌပဒန္တိ ယထာ ဩဋ္ဌဿ ပဒံ မဇ္ဈေ ဂမ္ဘီရံ ဟောတိ၊ ဧဝမေဝံ ဗောဓိသတ္တဿ မိလာတေ မံသလောဟိတေ ဝစ္စဒွါရဿ အန္တောပဝိဋ္ဌတ္တာ အာနိသဒံ မဇ္ဈေ ဂမ္ဘီရံ ဟောတိ. အထဿ ဘူမိယံ နိသိန္နဋ္ဌာနံ သရပေါင်္ခေန အက္ကန္တံ ဝိယ မဇ္ဈေ ဥန္နတံ ဟောတိ. ဝဋ္ဋနာဝဠီတိ ယထာ ရဇ္ဇုယာ အာဝုနိတွာ ကတာ ဝဋ္ဋနာဝဠီ ဝဋ္ဋနာနံ အန္တရန္တရာ နိန္နာ ဟောတိ၊ ဝဋ္ဋနဋ္ဌာနေသု ဥန္နတာ၊ ဧဝံ ပိဋ္ဌိကဏ္ဋကော ဥန္နတာဝနတော ဟောတိ၊ ဇရသာလာယ ဂေါပါနသိယောတိ ဇိဏ္ဏသာလာယ ဂေါပါနသိယော၊ တာ ဝံသတော မုစ္စိတွာ မဏ္ဍလေ ပတိဋ္ဌဟန္တိ၊ မဏ္ဍလတော မုစ္စိတွာ ဘူမိယန္တိ၊ ဧဝံ ဧကာ ဥပရိ ဟောတိ၊ ဧကာ ဟေဋ္ဌာတိ ဩလုဂ္ဂဝိလုဂ္ဂါ ဘဝန္တိ. ဗောဓိသတ္တဿ ပန န ဧဝံ ဖာသုဠိယော၊ တဿ ဟိ လောဟိတေ ဆိန္နေ မံသေ မိလာတေ ဖာသုဠန္တရေဟိ စမ္မာနိ ဟေဋ္ဌာ ဩတိဏ္ဏာနိ၊ တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ.

ဩက္ခာယိကာတိ ဟေဋ္ဌာ အနုပဝိဋ္ဌာ. တဿ ကိရ လောဟိတေ ဆိန္နေ မံသေ မိလာတေ အက္ခိအာဝါဋကာ မတ္ထလုင်္ဂံ အာဟစ္စ အဋ္ဌံသု၊ တေနဿ ဧဝရူပါ အက္ခိတာရကာ အဟေသုံ. အာမကစ္ဆိန္နောတိ အတိတရုဏကာလေ ဆိန္နော၊ သော ဟိ ဝါတာတပေန သံဖုသတိ စေဝ မိလာယတိ စ. ယာဝဿု မေ၊ သာရိပုတ္တာတိ၊ သာရိပုတ္တ၊ မယှံ ဥဒရစ္ဆဝိ ယာဝ ပိဋ္ဌိကဏ္ဋကံ အလ္လီနာ ဟောတိ. အထ ဝါ ယာဝဿု မေ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဘာရိယဘာရိယာ အဟောသိ ဒုက္ကရကာရိကာ၊ မယှံ ဥဒရစ္ဆဝိ ယာဝ ပိဋ္ဌိကဏ္ဋကံ အလ္လီနာ အဟောသီတိ ဧဝမေတ္ထ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပိဋ္ဌိကဏ္ဋကံယေဝ ပရိဂ္ဂဏှာမီတိ သဟဥဒရစ္ဆဝိံ ဂဏှာမိ. ဥဒရစ္ဆဝိံယေဝ ပရိဂ္ဂဏှာမီတိ သဟပိဋ္ဌိကဏ္ဋကံ ဂဏှာမိ. အဝကုဇ္ဇော ပပတာမီတိ တဿ ဟိ ဥစ္စာရပဿာဝတ္ထာယ နိသိန္နဿ ပဿာဝေါ နေဝ နိက္ခမတိ၊ ဝစ္စံ ပန ဧကံ ဒွေ ကဋကဋ္ဌိမတ္တံ နိက္ခမတိ. ဗလဝဒုက္ခံ ဥပ္ပါဒေတိ. သရီရတော သေဒါ မုစ္စန္တိ၊ တတ္ထေဝ အဝကုဇ္ဇော ဘူမိယံ ပတတိ. တေနာဟ ‘‘အဝကုဇ္ဇော ပပတာမီ’’တိ. တမေဝ ကာယန္တိ တံ ဧကနဝုတိကပ္ပမတ္ထကေ ကာယံ. မဟာသစ္စကသုတ္တေ ပန ပစ္ဆိမဘဝိကကာယံ သန္ဓာယ ဣမမေဝ ကာယန္တိ အာဟ. ပူတိမူလာနီတိ မံသေ ဝါ လောဟိတေ ဝါ သတိ တိဋ္ဌန္တိ. တဿ ပန အဘာဝေ စမ္မခဏ္ဍေ လောမာနိ ဝိယ ဟတ္ထေယေဝ လဂ္ဂန္တိ၊ တံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ပူတိမူလာနိ လောမာနိ ကာယသ္မာ ပတန္တီ’’တိ.

အလမရိယဉာဏဒဿနဝိသေသန္တိ အရိယဘာဝံ ကာတုံ သမတ္ထံ လောကုတ္တရမဂ္ဂံ. ဣမိဿာယေဝ အရိယာယ ပညာယာတိ ဝိပဿနာပညာယ အနဓိဂမာ. ယာယံ အရိယာတိ ယာ အယံ မဂ္ဂပညာ အဓိဂတာ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ ဧတရဟိ ဝိပဿနာပညာယ အဓိဂတတ္တာ မဂ္ဂပညာ အဓိဂတာ၊ ဧဝံ ဧကနဝုတိကပ္ပမတ္ထကေ ဝိပဿနာပညာယ အနဓိဂတတ္တာ လောကုတ္တရမဂ္ဂပညံ နာဓိဂတောသ္မီတိ၊ မဇ္ဈိမဘာဏကတ္ထေရာ ပနာဟု၊ ဣမိဿာယေဝါတိ ဝုတ္တပညာပိ ယာယံ အရိယာတိ ဝုတ္တပညာပိ မဂ္ဂပညာယေဝ. အထ နေ ဘိက္ခူ အာဟံသု ‘‘ဧဝံ သန္တေ မဂ္ဂဿ အနဓိဂတတ္တာ မဂ္ဂံ နာဓိဂတောသ္မီတိ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ ဘန္တေ’’တိ. အာဝုသော၊ ကိဉ္စာပိ ဒီပေတုံ န သက္ကောမိ၊ ဒွေပိ ပန မဂ္ဂပညာယေဝါတိ၊ ဧတဒေဝ စေတ္ထ ယုတ္တံ. ဣတရထာ ဟိ ယာ အယန္တိ နိဒ္ဒေသော အနနုရူပေါ သိယာ.

အာဟာရသုဒ္ဓိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သံသာရသုဒ္ဓိအာဒိဝဏ္ဏနာ

၁၆၀. သံသာရေန သုဒ္ဓီတိ ဗဟုကံ သံသရိတွာ သုဇ္ဈန္တီတိ ဝဒန္တိ. ဥပပတ္တိယာ သုဒ္ဓီတိ ဗဟုကံ ဥပပဇ္ဇိတွာ သုဇ္ဈန္တီတိ ဝဒန္တိ. အာဝါသေန သုဒ္ဓီတိ ဗဟူသု ဌာနေသု ဝသိတွာ သုဇ္ဈန္တီတိ ဝဒန္တိ. တီသုပိ ဌာနေသု သံသရဏကဝသေန သံသာရော. ဥပပဇ္ဇနကဝသေန ဥပပတ္တိ. ဝသနကဝသေန အာဝါသောတိ ခန္ဓာယေဝ ဝုတ္တာ. ယညေနာတိ ဗဟုယာဂေ ယဇိတွာ သုဇ္ဈန္တီတိ ဝဒန္တိ. မုဒ္ဓါဝသိတ္တေနာတိ တီဟိ သင်္ခေဟိ ခတ္တိယာဘိသေကေန မုဒ္ဓနိ အဘိသိတ္တေန. အဂ္ဂိပါရိစရိယာယာတိ ဗဟုအဂ္ဂိပရိစရဏေန သုဇ္ဈန္တီတိ ဝဒန္တိ.

၁၆၁. ဒဟရောတိ တရုဏော. ယုဝါတိ ယောဗ္ဗနေန သမန္နာဂတော. သုသုကာဠကေသောတိ သုဋ္ဌု ကာဠကေသော. ဘဒြေန ယောဗ္ဗနေန သမန္နာဂတောတိ ဣမိနာဿ ယေန ယောဗ္ဗနေန သမန္နာဂတော ယုဝါ၊ တံ ယောဗ္ဗနံ ဘဒ္ဒံ လဒ္ဓကန္တိ ဒဿေတိ. ပဌမေန ဝယသာတိ ပဌမဝယော နာမ တေတ္တိံသ ဝဿာနိ၊ တေန သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော၊ ပညာဝေယျတ္တိယေနာတိ ပညာဝေယျတ္တိဘာဝေန. ဇိဏ္ဏောတိ ဇရာဇိဏ္ဏော. ဝုဒ္ဓေါတိ ဝဍ္ဎိတွာ ဌိတအင်္ဂပစ္စင်္ဂေါ. မဟလ္လကောတိ ဇာတိမဟလ္လကော. အဒ္ဓဂတောတိ ဗဟုအဒ္ဓါနံ ဂတော စိရကာလာတိက္ကန္တော. ဝယော အနုပ္ပတ္တောတိ ဝဿသတဿ တတိယကောဋ္ဌာသံ ပစ္ဆိမဝယံ အနုပ္ပတ္တော. အာသီတိကော မေ ဝယော ဝတ္တတီတိ ဣမံ ကိရ သုတ္တံ ဘဂဝါ ပရိနိဗ္ဗာနသံဝစ္ဆရေ ကထေသိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. ပရမာယာတိ ဥတ္တမာယ. သတိယာတိအာဒီသု ပဒသတမ္ပိ ပဒသဟဿမ္ပိ ဝဒန္တဿေဝ ဂဟဏသမတ္ထတာ သတိ နာမ. တဒေဝ အာဓာရဏဥပနိဗန္ဓနသမတ္ထတာ ဂတိ နာမ. ဧဝံ ဂဟိတံ ဓာရိတံ သဇ္ဈာယံ ကာတုံ သမတ္ထဝီရိယံ ဓိတိ နာမ. တဿ အတ္ထဉ္စ ကာရဏဉ္စ ဒဿနသမတ္ထတာ ပညာဝေယျတ္တိယံ နာမ.

ဒဠှဓမ္မာ ဓနုဂ္ဂဟောတိ ဒဠှံ ဓနုံ ဂဟေတွာ ဌိတော ဣဿာသော. ဒဠှဓနု နာမ ဒွိသဟဿထာမံ ဝုစ္စတိ၊ ဒွိသဟဿထာမံ နာမ ယဿ အာရောပိတဿ ဇိယာဗဒ္ဓေါ လောဟသီသာဒီနံ ဘာရော ဒဏ္ဍေ ဂဟေတွာ ယာဝ ကဏ္ဍပ္ပမာဏာ ဥက္ခိတ္တဿ ပထဝိတော မုစ္စတိ. သိက္ခိတောတိ ဒသ ဒွါဒသ ဝဿာနိ အာစရိယကုလေ ဥဂ္ဂဟိတသိပ္ပေါ. ကတဟတ္ထောတိ ကောစိ သိပ္ပမေဝ ဥဂ္ဂဏှာတိ. ကတဟတ္ထော န ဟောတိ၊ အယံ ပန ကတဟတ္ထော စိဏ္ဏဝသီဘာဝေါ. ကတူပါသနောတိ ရာဇကုလာဒီသု ဒဿိတသိပ္ပေါ. လဟုကေန အသနေနာတိ အန္တော သုသိရံ ကတွာ တူလာဒီနိ ပူရေတွာ ကတလာခါပရိကမ္မေန သလ္လဟုကကဏ္ဍေန. ဧဝံ ကတဉှိ ဧကဥသဘဂါမီ ဒွေ ဥသဘာနိ ဂစ္ဆတိ၊ အဋ္ဌဥသဘဂါမီ သောဠသဥသဘာနိ ဂစ္ဆတိ. အပ္ပကသိရေနာတိ နိဒုက္ခေန. အတိပါတေယျာတိ အတိက္ကမေယျ. ဧဝံ အဓိမတ္တသတိမန္တောတိ ယထာ သော ဓနုဂ္ဂဟော တံ ဝိဒတ္ထိစတုရင်္ဂုလဆာယံ သီဃံ ဧဝ အတိက္ကမေတိ၊ ဧဝံ ပဒသတမ္ပိ ပဒသဟဿမ္ပိ ဥဂ္ဂဟေတုံ ဥပဓာရေတုံ သဇ္ဈာယိတုံ အတ္ထကာရဏာနိ စ ဥပပရိက္ခိတုံ သမတ္ထာတိ အတ္ထော. အညတြ အသိတပီတခါယိတသာယိတာတိ အသိတပီတာဒီနိ ဟိ ဘဂဝတာပိ ကာတဗ္ဗာနိ ဟောန္တိ၊ ဘိက္ခူဟိပိ. တသ္မာ တေသံ ကရဏမတ္တကာလံ ဌပေတွာတိ ဒဿေတိ.

အပရိယာဒိန္နာယေဝါတိ အပရိက္ခီဏာယေဝ. သစေ ဟိ ဧကော ဘိက္ခု ကာယာနုပဿနံ ပုစ္ဆတိ၊ အညော ဝေဒနာနုပဿနံ၊ အညော စိတ္တာနုပဿနံ၊ အယျော ဓမ္မာနုပဿနံ. ဣမိနာ ပုဋ္ဌံ အဟံ ပုစ္ဆိဿာမီတိ ဧကော ဧကံ န ဩလောကေတိ. ဧဝံ သန္တေပိ တေသံ ဝါရော ပညာယတိ. ဧဝံ ဗုဒ္ဓါနံ ပန ဝါရော န ပညာယတိ၊ ဝိဒတ္ထိစတုရင်္ဂုလဆာယံ အတိက္ကမတော ပုရေတရံယေဝ ဘဂဝါ စုဒ္ဒသဝိဓေန ကာယာနုပဿနံ၊ နဝဝိဓေန ဝေဒနာနုပဿနံ၊ သောဠသဝိဓေန စိတ္တာနုပဿနံ၊ ပဉ္စဝိဓေန ဓမ္မာနုပဿနံ ကထေတိ. တိဋ္ဌန္တု ဝါ တာဝ ဧတေ စတ္တာရော. သစေ ဟိ အညေ စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနေသု၊ အညေ ဣဒ္ဓိပါဒေသု၊ အညေ ပဉ္စ ဣန္ဒြိယေသု၊ အညေ ပဉ္စ ဗလေသု၊ အညေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေသု၊ အညေ အဋ္ဌ မဂ္ဂင်္ဂေသု ပဉှံ ပုစ္ဆေယျုံ၊ တမ္ပိ ဘဂဝါ ကထေယျ. တိဋ္ဌန္တု ဝါ ဧတေ အဋ္ဌ. သစေ အညေ သတ္တတိံသ ဇနာ ဗောဓိပက္ခိယေသု ပဉှံ ပုစ္ဆေယျုံ၊ တမ္ပိ ဘဂဝါ တာဝဒေဝ ကထေယျ. ကသ္မာ? ယာဝတာ ဟိ လောကိယမဟာဇနာ ဧကံ ပဒံ ကထေန္တိ. တာဝ အာနန္ဒတ္ထေရော အဋ္ဌ ပဒါနိ ကထေတိ. အာနန္ဒတ္ထေရေ ပန ဧကံ ပဒံ ကထေန္တေယေဝ ဘဂဝါ သောဠသပဒါနိ ကထေတိ. ကသ္မာ? ဘဂဝတော ဟိ ဇိဝှါ မုဒုကာ ဒန္တာဝရဏံ သုဖုသိတံ ဝစနံ အဂလိတံ ဘဝင်္ဂပရိဝါသော လဟုကော. တေနာဟ ‘‘အပရိယာဒိန္နာယေဝဿ၊ သာရိပုတ္တ၊ တထာဂတဿ ဓမ္မဒေသနာ’’တိ.

တတ္ထ ဓမ္မဒသေနာတိ တန္တိဌပနာ. ဓမ္မပဒဗျဉ္ဇနန္တိ ပါဠိယာ ပဒဗျဉ္ဇနံ၊ တဿ တဿ အတ္ထဿ ဗျဉ္ဇနကံ အက္ခရံ. ပဉှပဋိဘာနန္တိ ပဉှဗျာကရဏံ. ဣမိနာ ကိံ ဒဿေတိ? တထာဂတော ပုဗ္ဗေ ဒဟရကာလေ အက္ခရာနိ သမ္ပိဏ္ဍေတွာ ပဒံ ဝတ္တုံ သက္ကောတိ၊ ပဒါနိ သမ္ပိဏ္ဍေတွာ ဂါထံ ဝတ္တုံ သက္ကောတိ၊ စတုအက္ခရေဟိ ဝါ အဋ္ဌအက္ခရေဟိ ဝါ သောဠသအက္ခရေဟိ ဝါ ပဒေဟိ ယုတ္တာယ ဂါထာယ အတ္ထံ ဝတ္တုံ သက္ကောတိ. ဣဒါနိ ပန မဟလ္လကကာလေ အက္ခရာနိ သမ္ပိဏ္ဍေတွာ ပဒံ ဝါ၊ ပဒါနိ သမ္ပိဏ္ဍေတွာ ဂါထံ ဝါ၊ ဂါထာယ အတ္ထံ ဝါ ဝတ္တုံ န သက္ကောတီတိ ဧဝံ နတ္ထိ. ဒဟရကာလေ စ မဟလ္လကကာလေ စ သဗ္ဗမေတံ တထာဂတဿ အပရိယာဒိန္နမေဝါတိ ဣမံ ဒဿေတိ. မဉ္စကေန စေပိ မန္တိ ဣဒံ ဗုဒ္ဓဗလဒီပနတ္ထမေဝ ပရိကပ္ပေတွာ အာဟ. ဒသဗလံ ပန မဉ္စကေ အာရောပေတွာ ဂါမနိဂမရာဇဓာနိယော ပရိဟရဏကာလော နာမ နတ္ထိ. တထာဂတာ ဟိ ပဉ္စမေ အာယုကောဋ္ဌာသေ ခဏ္ဍိစ္စာဒီဟိ အနဘိဘူတာ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏသရီရဿ ဝေဝဏ္ဏိယေ အနနုပ္ပတ္တေ ဒေဝမနုဿာနံ ပိယမနာပကာလေယေဝ ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ.

၁၆၂. နာဂသမာလောတိ တဿ ထေရဿ နာမံ. ပဌမဗောဓိယဉှိ ဝီသတိဝဿဗ္ဘန္တရေ ဥပဝါနနာဂိတမေဃိယတ္ထေရာ ဝိယ အယမ္ပိ ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာကော အဟောသိ. ဗီဇယမာနောတိ မန္ဒမန္ဒေန တာလဝဏ္ဋဝါတေန ဘဂဝတော ဥတုသုခံ သမုဋ္ဌာပယမာနော. ဧတဒဝေါစာတိ သကလသုတ္တန္တံ သုတွာ ဘဂဝတော ပုဗ္ဗစရိတံ ဒုက္ကရကာရကံ အာဂမ္မ ပသန္နော ဧတံ ‘‘အစ္ဆရိယံ ဘန္တေ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. တတ္ထ အစ္ဆရံ ပဟရိတုံ ယုတ္တန္တိ အစ္ဆရိယံ. အဘူတပုဗ္ဗံ ဘူတန္တိ အဗ္ဘုတံ. ဥဘယေနပိ အတ္တနော ဝိမှယမေဝ ဒီပေတိ. ကော နာမော အယံ ဘန္တေတိ ဣဒံ ဘဒ္ဒကော ဝတာယံ ဓမ္မပရိယာယော၊ ဟန္ဒဿ ဘဂဝန္တံ အာယာစိတွာ နာမံ ဂဏှာပေမီတိ အဓိပ္ပါယေန အာဟ. အထဿ ဘဂဝါ နာမံ ဂဏှန္တော တသ္မာ တိဟ တွန္တိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော၊ ယသ္မာ ဣဒံ သုတ္တံ သုတွာ တဝ လောမာနိ ဟဋ္ဌာနိ၊ တသ္မာ တိဟ တွံ၊ နာဂသမာလ၊ ဣမံ ဓမ္မပရိယာယံ ‘‘လောမဟံသန ပရိယာယော’’တွေဝ နံ ဓာရေဟီတိ.

သံသာရသုဒ္ဓိအာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

မဟာသီဟနာဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.